<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Vayupurana](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu) › 2.39

# Vayupurana 2.39: adhyāyaḥ 39

Vāyupurāṇa 2.39

- **Language:** Sanskrit

### adhyāyaḥ 39

### [2.39.1](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.1)

vāyuruvāca..

### [2.39.2](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.2)

asādhāraṇavṛttaistu hutaśeṣādibhirdvijaiḥ.  
dharmmavaiśeṣikaiścaiva hyācūrṇasūkṣmadarśibhiḥ .. 39.1 ..

### [2.39.3](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.3)

te devaiḥ saha tiṣṭhanti maharlokanivāsinaḥ.  
caturddaśaite manavaḥ kīrttitāḥ kīrttivardhanāḥ .. 39.2 ..

### [2.39.4](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.4)

atītā varttamānāśca tathaivānāgatāśca ye.  
ṛṣibhi rdaivataiścaiva saha gandharvarākṣasaiḥ .. 39.3 ..

### [2.39.5](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.5)

sarvve hyapi kramātītā maharlokaṃ samāśritāḥ.  
brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyairdhārmikaiḥ sahitaiḥ surāḥ .. 39.4 ..

### [2.39.6](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.6)

sarvve hyapi kramātītā maharlokaṃ samāśritāḥ.  
brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyairdhārmikaiḥ sahitaiḥ surāḥ .. 39.5 ..

### [2.39.7](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.7)

taistathyakāribhiryuktaiḥ śraddhāvadbhiradarpitaiḥ.  
varṇāśramāṇāṃ dharmmeṣu śrautasmārtteṣu saṃsthitaiḥ.  
vinivṛttādhikārāste yāvanmanvantarakṣayaḥ .. 39.6 ..

### [2.39.8](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.8)

..ṛṣaya ūcuḥ..

### [2.39.9](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.9)

maharloketi yatproktaṃ mātariśvaṃstvayā vibho.  
pratiloke ca karttavyamanekaiḥ samadhiṣṭhitāḥ .. 39.7 ..

### [2.39.10](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.10)

yāvantaścaiva te lokā dahyante ye na teprabho.  
etannaḥ kathaya prītyā tvaṃ hi vettha yathā tatham .. 39.8 ..

### [2.39.11](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.11)

evamuktastato vāyurmunibhirvinayātmabhiḥ.  
provāca madhuraṃ vākyaṃ yathātattvena tattvavit .. 39.9 ..

### [2.39.12](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.12)

vāyuruvāca..

### [2.39.13](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.13)

caturddaśaiva sthānāni varṇitāni maharṣibhiḥ.  
lokākhyāni tu yāni syuryeṣu tiṣṭhanti mānavāḥ .. 39.10 ..

### [2.39.14](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.14)

sapta teṣu kṛtānyāhurakṛtāni tu sapta vai.  
bhūrādayastu saṅkhyātāḥ sapta lokāḥ kṛtāstviha .. 39.11 ..

### [2.39.15](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.15)

akṛtāni tu saptaiva prākṛtāni tu yāni vai.  
sthānāni sthānibhiḥ sārddhaṃ kṛtāni tu nibandhanam .. 39.12 ..

### [2.39.16](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.16)

pṛthivīṃ cāntarikṣaṃ ca divyaṃ yacca mahaḥ smṛtam.  
sthānānyetāni catvāri smṛtānyārṇavakāni ca .. 39.13 ..

### [2.39.17](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.17)

kṣayātiśayayuktāni tathā yuktāni vakṣyate.  
yāni naimittikāni syustiṣṭhantyābhūtasaṃplavam .. 39.14 ..

### [2.39.18](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.18)

janastapaśca satyañca sthānānyetāni trīṇi tu.  
aikāntikāni sattvāni tiṣṭhantīhāprasaṃyamāt .. 39.15 ..

### [2.39.19](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.19)

vyaktāni tu pravakṣyāmi sthānānyetāni sapta vai.  
bhūrlokaḥ prathamasteṣāṃ dvitīyastu bhuvaḥ smṛtaḥ .. 39.16 ..

### [2.39.20](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.20)

svastṛtīyastu vijñeyaścaturtho vai mahaḥ smṛtaḥ.  
janastu pañcamo lokastapaḥ ṣaṣṭho vibhāvyate .. 39.17 ..

### [2.39.21](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.21)

satyantu saptamo loko nirālokastataḥ param.  
bhūriti vyāhṛte pūrvaṃ bhūrlokaśca tato'bhavat .. 39.18 ..

### [2.39.22](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.22)

dvitīyaṃ bhuva ityukta antarikṣaṃ tato'bhavat.  
tṛtīyaṃ svaritītyukte divaṃ prādurbabhūva ha .. 39.19 ..

### [2.39.23](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.23)

vyāhāraistribhiretaistu brahmalokamakalpayat.  
tato bhūḥ pārthivo loka antarikṣaṃ tato'bhavat.  
tṛtīyaṃ svaritītyukte divaṃ prādurbabhūva ha .. 39.20 ..

### [2.39.24](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.24)

svarloko vai divaṃ hyetatpurāṇe niścayaṃ gatam.  
bhūtasyādhipatiścāgnistato bhūtapatiḥ smṛtaḥ .. 39.21 ..

### [2.39.25](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.25)

vāyurbhuvasyādhipatistena vāyurbhuvapatiḥ.  
bhavyasya sūryo'dhipatistena sūryo divaspatiḥ .. 39.22 ..

### [2.39.26](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.26)

maheti vyāhṛtenaivaṃ maharlokastato'bhavat.  
vinivṛttādhikārāṇāṃ devānāṃ tatra vai kṣayaḥ .. 39.23 ..

### [2.39.27](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.27)

janastu pañcamo lokastasmājjāyanti vai janāḥ .  
tāsāṃ svāyaṃbhuvādyānāṃ prajānāṃ jananājjanaḥ .. 39.24 ..

### [2.39.28](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.28)

yāstāḥ svāyambhuvādyā hi purastātparikīrttitāḥ.  
kalpadagdhe tadā loke pratiṣṭhanti tadā tapaḥ .. 39.25 ..

### [2.39.29](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.29)

ṛbhuḥ sanatkumārādyā yatra santyūrddhvaretasaḥ .  
tapasā bhāvitātmānastatra santīti vā tapaḥ .. 39.26 ..

### [2.39.30](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.30)

satyeti brahmaṇaḥ śabdaḥ sattāmātrastu saḥ smṛtaḥ.  
brahmalokastataḥ satyaṃ saptamaḥ sa tu bhāskaraḥ .. 39.27 ..

### [2.39.31](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.31)

gandharvāpsaraso yakṣā guhyakāstu sarākṣasāḥ.  
sarvabhūtapiśācāśca nāgāśca saha mānuṣaiḥ.  
svarlokavāsinaḥ sarve devā bhuvinivāsinaḥ .. 39.28 ..

### [2.39.32](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.32)

maruto mātariśvāno rudrā devāstathāśvinau.  
aniketāntarikṣāste bhuvarlaukyā divaukasaḥ .. 39.29 ..

### [2.39.33](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.33)

ādityā ṛbhavo viśve sādhyāśca pitarastathā.  
ṛṣayo'ṅgirasaścaiva bhuvarllokaṃ samāśritāḥ .. 39.30 ..

### [2.39.34](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.34)

ete vaimānikā devāstārāgrahanivāsinaḥ.  
ityete kramaśaḥ proktā brahmavyāhārasambhavāḥ .. 39.31 ..

### [2.39.35](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.35)

bhūrlokaprathamā lokā mahadantāśca te smṛtāḥ.  
ārabhyante tu tanmātraiḥ śuddhāsteṣāṃ parasparam .. 39.32 ..

### [2.39.36](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.36)

śukrādyāścākṣuṣāntāśca ye vyatītā bhuvaṃ śritāḥ.  
maharlokaścaturthastu tasmiṃste kalpavāsinaḥ .. 39.33 ..

### [2.39.37](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.37)

bhūrlokaprathamā lokā mahadantāśca ye smṛtāḥ.  
tān sarvān sapta sūryāste arccirbhirnidahanti vai .. 39.34 ..

### [2.39.38](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.38)

marīciḥ kaśyapo dakṣastathā svāyambhuvo'ṅgirāḥ .  
bhṛguḥ pulastyaḥ pulahaḥ kraturityevamādayaḥ .. 39.35 ..

### [2.39.39](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.39)

prajānāṃ patayaḥ sarve varttante tatra taiḥ saha.  
niḥsattvā nirmamāścaiva tatra te hyūrddhvaretasaḥ .. 39.36 ..

### [2.39.40](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.40)

ṛbhuḥ sanatkumārādyā vairājyāste tapodhanāḥ.  
manvantarāṇāṃ sarveṣāṃ sāvarṇānāṃ tataḥ smṛtāḥ .  
caturddaśānāṃ sarveṣāṃ punarāvṛttihetavaḥ .. 39.37 ..

### [2.39.41](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.41)

yogaṃ tapaśca satyañca samādhāya tadātmani.  
ṣaṣṭhe kāle nivarttante tattadāharviparyaye .. 39.38 ..

### [2.39.42](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.42)

satyantu saptamo loko hyapunarmārgagāminām.  
brahmalokaḥ samākhyāto hyapratīghātalakṣaṇaḥ .. 39.39 ..

### [2.39.43](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.43)

paryāsapārimāṇyena bhūrlokaḥ samitiḥ smṛtaḥ .  
bhūmyantaraṃ yadādityādantarikṣaṃ bhuvaḥ smṛtam .. 39.40 ..

### [2.39.44](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.44)

sūryadhruvāntaraṃ yacca svargaloko divaḥ smṛtaḥ.  
dhruvājjanāntaraṃ yacca maharlokastaducyate .. 39.41 ..

### [2.39.45](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.45)

vikhyātāḥ saptalokāstu teṣāṃ vakṣyāmi siddhayaḥ.  
bhūrlokavāsinaḥ sarve hyannādāstu ramātmakāḥ .. 39.42 ..

### [2.39.46](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.46)

bhuve svarge ca ye sarve somapā ājyapāśca te.  
caturthe ye'pi varttante maha rlokaṃ samāśritāḥ .. 39.43 ..

### [2.39.47](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.47)

vijñeyā mānasī teṣāṃ siddhirvai pañcalakṣaṇā.  
sadyaścotpadyate teṣāṃ manasā sarvvamīpsitam .. 39.44 ..

### [2.39.48](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.48)

ete daivā yajante vai yajñaiḥ sarvaiḥ parasparam.  
atītān vartamānāṃśca varttamānānanāgatān .. 39.45 ..

### [2.39.49](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.49)

prathamānantarairiṣṭvā hyantarāḥ sāmprataiḥ punaḥ.  
nivarttatītyāsambandho'tīte devagaṇe tataḥ .. 39.46 ..

### [2.39.50](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.50)

vinivṛttādhikārāṇāṃ siddhisteṣāntu mānasī.  
teṣāntu mānasī jñeyā śuddhā siddhiparamparā .. 39.47 ..

### [2.39.51](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.51)

uktā lokāśca catvāro janasyānuvidhistathā.  
samāsena mayā viprā bhūyastaṃ varttayāmi vaḥ .. 39.48 ..

### [2.39.52](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.52)

vāyuruvāca..

### [2.39.53](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.53)

marīciḥ kaśyapo dakṣo vasiṣṭhaścāṅgirā bhṛguḥ.  
pulastyaḥ pulahaścaiva kraturityevamādayaḥ .. 39.49 ..

### [2.39.54](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.54)

pūrvaṃ te saṃprasūyante brahmaṇo manasā iha.  
tataḥ prajāḥ pratiṣṭhāpya janamevāśrayanti te .. 39.50 ..

### [2.39.55](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.55)

kalpadāhapradīpteṣu tadā kāleṣu teṣu vai.  
bhūrā diṣu mahānteṣu bhṛśaṃ vyāpteṣvathāgninā .. 39.51 ..

### [2.39.56](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.56)

śikhā saṃvarttakā jñeyā prāpnuvanti sadā janāḥ.  
yāmādayo gaṇāḥ sarve maharlokanivāsinaḥ .. 39.52 ..

### [2.39.57](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.57)

maharlokeṣu dīpteṣu janamevāśrayanti te.  
sarve sūkṣmaśarīrāste tatrasthāstu bhavanti te .. 39.53 ..

### [2.39.58](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.58)

teṣāṃ te tulyasāmarthyāstulyamūrttidharāstathā .  
jana loke vivarttante yāvatsaṃplavate jagat .. 39.54 ..

### [2.39.59](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.59)

vyuṣṭāyāntu rajanyāṃ vai brahmaṇo'vyaktayoninaḥ.  
aharādau prasūyante pūrvavatkramaśāstviha .. 39.55 ..

### [2.39.60](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.60)

svāyambhuvādayaḥ sarve marīcyantāstu sādhakāḥ.  
devāste vai punasteṣāṃ jāyante nidhaneṣviha .. 39.56 ..

### [2.39.61](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.61)

yāmādayaḥ krameṇaiva kaniṣṭhādyāḥ prajāpateḥ.  
pūrvaṃ pūrvaṃ prasūyante paścime paścacimāstathā.  
devānvaye devatā hi sapta sambhūtayaḥ smṛtāḥ.  
vyatītāḥ kalyajāsteṣāṃ tisraḥ śiṣṭāstathā pare .. 39.58 ..

### [2.39.62](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.62)

āvarttamānā devāste krameṇaite na sarvvaśaḥ.  
gatvā javantavībhāvandaśakṛtvaḥ punaḥ punaḥ .. 39.59 ..

### [2.39.63](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.63)

tataste vai gaṇāḥ sarvve dṛṣṭvā bhāveṣvanityatām.  
bhāvino'rthasya ca balāt puṇyākhyātibalena ca .. 39.60 ..

### [2.39.64](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.64)

nivṛttavṛttayaḥ sarve svasthāḥ sumanasastathā.  
vairāje tūpapadyante lokamutsṛjya tajjanam .. 39.61 ..

### [2.39.65](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.65)

tato'nyenaiva kālena nityayuktāstapasvinaḥ.  
kathanāccaiva dharmasya teṣāṃ te jajñire'nvaye .. 39.62 ..

### [2.39.66](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.66)

īhotpannāstataste vai sthānā āpūrayantyuta.  
devatve ca ṛṣitve ca manuṣyanve ca sarvaśaḥ .. 39.63 ..

### [2.39.67](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.67)

evaṃ devagaṇāḥ sarve daśakṛtvo nivarttya vai.  
vairājeṣūpapannāste daśa tiṣṭhantyupaplavān .. 39.64 ..

### [2.39.68](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.68)

pūrṇe pūrṇe tataḥ kalpe sthitvā vairājake punaḥ.  
brahmaloke vivarttaṃte pūrvvapūrvvakrameṇa tu .. 39.65 ..

### [2.39.69](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.69)

etasmin brahmaloke tu kalpe vairājake gate.  
vairājaṃ punarapyeke kalpasthānamakalpayan .. 39.66 ..

### [2.39.70](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.70)

evaṃ pūrvvānupūrvyeṇa brahmalokagatena vai.  
evaṃ teṣu vyatīteṣu tapasā parikalpite.  
vairāje tūpapadyante daśakṛtvo nivarttate .. 39.67 ..

### [2.39.71](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.71)

evaṃ devayugānīha vyatītāni sahasraśaḥ.  
nidhanaṃ brahmaloke tu gatānāmṛṣibhiḥ saha .. 39.68 ..

### [2.39.72](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.72)

..sūta uvāca..  
na śakyamānupūrveṇa teṣāṃ vaktuṃ pravistaram.  
anāditvācca kālasya hyasaṃ khyānācca sarvaśaḥ.  
evameva na sandeho yathāvatkathitaṃ mayā .. 39.69 ..

### [2.39.73](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.73)

tadupaśrutya vākyārthamṛṣayaḥ saṃśayānvitāḥ.  
sūtamāhuḥ purāṇajñaṃ vyāsaśiṣyaṃ mahā matim .. 39.70 ..

### [2.39.74](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.74)

ṛṣaya ūcuḥ..

### [2.39.75](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.75)

vairājāste yadāhārā yatsattvāśca yadāśrayāḥ.  
tiṣṭhanti caiva yatkālaṃ tanno brūhi yathātatham .. 39.71 ..

### [2.39.76](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.76)

taduktamṛṣibhirvākyaṃ śrutvā lokārthatattvavit.  
sūtaḥ paurāṇiko vākyaṃ vinayenedamabravīt .. 39.72 ..

### [2.39.77](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.77)

tataḥ prāpyanta te sarvve śuddhiśuddhatamāśca ye.  
ābhūta saṃplavāstatra daśa tiṣṭhanti tejanāḥ .. 39.73 ..

### [2.39.78](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.78)

sarve sūkṣmaśarīrāste vidvāṃso ghanamūrttayaḥ.  
sthitalokāsthitatvācca teṣāṃ bhūtaṃ na vidyate .. 39.74 ..

### [2.39.79](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.79)

ūcuḥ sanatkumārādyāḥ siddhāste thogadharmiṇaḥ.  
khyātiṃ naimittikīṃ teṣāṃ paryyāye samupasthite .. 39.75 ..

### [2.39.80](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.80)

sthānatyāge manaścāpi yugapatsaṃpravarttate.  
ūcuḥ sarvve tadānyo'nyaṃ vairājāñchuddhabuddhayaḥ .. 39.76 ..

### [2.39.81](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.81)

evameva mahābhāgāḥ praṇavaṃ sampraviśya ha.  
brahmaloke pravarttānastannaḥ śreyo bhaviṣyati .. 39.77 ..

### [2.39.82](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.82)

evamuktvā tadā sarve brahmānte vyavasāyinaḥ.  
yojayitvā tadā sarvve varttante yogadharmmiṇaḥ .. 39.78 ..

### [2.39.83](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.83)

tatraiva sampralīyante śāntā dīpārciṣo yathā.  
brahmakāyamavarttanta punarāvṛttidurllabham ... 39.79 ..

### [2.39.84](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.84)

lokaṃ taṃ samanuprāpya sarvve te bhāvanāmayam.  
ānandaṃ brahmaṇaḥ prāpya hyamṛtatvāya te gatāḥ .. 39.80 ..

### [2.39.85](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.85)

vairājebhyastathaivorddhvamantare ṣaḍguṇe tataḥ.  
brahmalokaḥ samākhyāto yatra brahmā purohitaḥ .. 39.81 ..

### [2.39.86](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.86)

te sarve praṇavātmāno buddhaśuddhatapāstathā.  
ānandaṃ brahmaṇaḥ prāpyāmṛtatvañca bhajantyuta .. 39.82 ..

### [2.39.87](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.87)

dvandvaiste nābhibhūyante bhāvatrayavivarjjitāḥ.  
ādhipatyaṃ vinā tulyā brahmaṇaste mahaujasaḥ .. 39.83 ..

### [2.39.88](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.88)

prabhāvavijayaiśvaryyasthitivairāgyadarśanaiḥ.  
tebrahmalaukikāḥ sarve gatiṃ prāpya vivarttanīm .. 39.84 ..

### [2.39.89](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.89)

brahmaṇā saha devaiśca samprāpte pratisañcare.  
tapaso'nte kriyātmāno buddhāvasthā manīṣiṇaḥ.  
avyakte saṃpralīyante sarve te kṣaṇadarśinaḥ .. 39.85 ..

### [2.39.90](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.90)

ityetadamṛtaṃ śukraṃ nityamakṣayamavyayam.  
devarṣayo brahmasatraṃ sanātanamupāsate .. 39.86 ..

### [2.39.91](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.91)

apunarmārgagādīnāṃ teṣāṃ caivorddhvaretasām .  
karmābhyāsakṛtā śuddhirvedānteṣūpalakṣyate .. 39.87 ..

### [2.39.92](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.92)

tatra te'bhyāsino yuktāḥ parāṃ kāṣṭhāmupāsate.  
hitvā śarīraṃ pāpmānamamṛtatvāya te gatāḥ .. 39.88 ..

### [2.39.93](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.93)

vītarāgā jitakrodhāḥ nirmohāḥ satyavādinaḥ.  
śāntāḥ praṇihitātmāno dayāvanto jitendriyāḥ .. 39.89 ..

### [2.39.94](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.94)

niḥsaṅgāḥ śucayaścaiva brahmasāyujyagāḥ smṛtāḥ .  
akāmayuktairye vīrāstapobhirddagdhakilbiṣāḥ.  
teṣāmabhraṃśino lokā aprameyasukhāḥ smṛtāḥ .. 39.90 ..

### [2.39.95](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.95)

etadbrahmapadaṃ divyaṃ paramaṃ vyomni bhāsvaram.  
gatvā na yatra śocanti hyamarā brahmaṇā saha .. 39.91 ..

### [2.39.96](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.96)

ṛṣaya ūcuḥ..

### [2.39.97](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.97)

kasmādeṣa parārddhaśca kaścaiṣa para ucyate.  
etadveditumicchāmastanno nigada sattama .. 39.92 ..

### [2.39.98](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.98)

sūta uvāca..

### [2.39.99](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.99)

śrṛṇudhvaṃ me parārddhañca parisaṃkhyāṃ parasya ca.  
evaṃ daśa śatañcaiva sahasrañcaiva saṅkhyayā .. 39.93 ..

### [2.39.100](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.100)

vijñeyamāsahasrantu sahasrāṇi daśāyutam.  
ekaṃ śatasahasrantu niyutaṃ procyate budhaiḥ .. 39.94 ..

### [2.39.101](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.101)

tathā śatasahasrāṇāmarbudaṃ koṭirucyate.  
arbudaṃ daśakoṭyastu hyabjaṃ koṭiśataṃ viduḥ .. 39.95 ..

### [2.39.102](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.102)

sahasramapi koṭīnāṃ kharvamāhurmanīṣiṇaḥ.  
daśakoṭisahasrāṇi nikharvamiti taṃ viduḥ .. 39.96 ..

### [2.39.103](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.103)

śataṃ koṭisahasrāṇāṃ saṅkurityabhidhīyate.  
koṭi sahasra srāṇāṃ koṭīnāṃ daśadhā punaḥ.  
guṇitāni samudraṃ vai prāhuḥ saṃkhyāvido janāḥ .. 39.97 ..

### [2.39.104](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.104)

koṭīnāṃ sahasramayutamityayaṃ madhya ucyate.  
koṭi sahasra niyutā sa cānta iti saṃjñitaḥ .. 39.98 ..

### [2.39.105](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.105)

koṭikoṭisahasrāṇiṃ parārddha iti kīrtyate .  
parārddhadviguṇañcāpi paramāhurmanīṣiṇaḥ .. 39.99 ..

### [2.39.106](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.106)

śatamāhuḥ paridṛḍhaṃ sahasraṃ paripadmakam.  
vijñeyamayutaṃ tasmānniyutaṃ prayutaṃ tataḥ .. 39.100 ..

### [2.39.107](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.107)

arbudaṃ nirbudañcaiva kharbudañca tataḥ smṛtam.  
kharvañcaiva nikharvañca śaṅkuḥ padmaṃ tathaiva ca .. 39.101 ..

### [2.39.108](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.108)

samudraṃ madhyamañcaiva parārddhamaparaṃ tataḥ.  
evamaṣṭādaśaitāni sthānāni gaṇanāvidhau .. 39.102 ..

### [2.39.109](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.109)

śatānīti vijānīyāt saṃjñitāni maharṣibhiḥ.  
kalpasaṃkhyā pravṛttasya parārddhaṃ brahmaṇaḥ smṛtam .. 39.103 ..

### [2.39.110](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.110)

tāvaccheṣo'pi kālo'sya tasyānte pratisṛjyate.  
para eṣa parārddhañca saṃkhyātaḥ saṃkhyayā mayā .. 39.104 ..

### [2.39.111](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.111)

yasmādasya paraṃ vīryaṃ paramāyuḥ parantapaḥ.  
parā śaktiḥ paro dharmmaḥ parā vidyā parā dhṛtiḥ .. 39.105 ..

### [2.39.112](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.112)

paraṃ brahma paraṃ jñānaṃ paramaiśvaryameva ca.  
tasmātparataraṃ bhūtaṃ brahmaṇo'nyanna vidyate .. 39.106 ..

### [2.39.113](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.113)

pare sthito hyeṣa paraḥ sarvārtheṣu tataḥ paraḥ.  
saṃkhyātastu paro brahmā tasyārddhaṃ tu parārddhatā .. 39.107 ..

### [2.39.114](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.114)

saṃkhyeyaṃ cāpyasaṃkhyeyaṃ satataṃ cāpi taṃ trikam.  
saṃkhyeyaṃ saṃkhyayā dṛṣṭamapārārddhādvibhāṣyate .. 39.108 ..

### [2.39.115](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.115)

rāśau dṛṣṭe na saṃkhyāsti tadasaṃkhyasya lakṣaṇam.  
ānantyaṃ sikatākhyeṣu dṛṣṭavān pañcalakṣaṇam .. 39.109 ..

### [2.39.116](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.116)

īśvaraistatprasaṃkhyātaṃ śuddhatvāddivyadṛṣṭibhiḥ.  
evaṃ jñānapratiṣṭhatvāt sarvvaṃ brahmānupaśyati .. 39.110 ..

### [2.39.117](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.117)

etacchrutvā tu te sarve naimiṣeyāstapasvinaḥ.  
bāṣpaparyyākulākṣāstu praharṣādghadghadasvarāḥ .. 39.111 ..

### [2.39.118](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.118)

papracchurmātariśvānaṃ sarvve te brahmavādinaḥ.  
brahmalokastu bhagavan yāvanmātrāntaraḥ prabho .. 39.112 ..

### [2.39.119](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.119)

yojanāgreṇa saṃkhyātaḥ sādhanaṃ yojanasya tu.  
krośasya ca parīmāṇaṃ śrotumicchāmi tattvataḥ .. 39.113 ..

### [2.39.120](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.120)

teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā mātariśvā vinītavāk.  
uvāca madhuraṃ vākyaṃ yathādṛṣṭaṃ yathākramam .. 39.114 ..

### [2.39.121](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.121)

vāyuruvāca..

### [2.39.122](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.122)

etadvo'haṃ pravakṣyāmi śrṛṇudhvaṃ me vivakṣitam.  
avyaktādvyaktabhāgo vai mahāsthūlo vibhāṣyate .. 39.115 ..

### [2.39.123](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.123)

daśaiva mahatāṃ bhāgā bhūtādiḥ sthūla ucyate.  
daśabhāgādhikaṃ cāpi bhūtādiḥ paramāṇukaḥ .. 39.116 ..

### [2.39.124](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.124)

paramāṇuḥ susūkṣmastu bāvagrāhyo na cakṣuṣā.  
yadabhedyatamaṃ loke vijñeyaṃ paramāṇu tat .. 39.117 ..

### [2.39.125](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.125)

jālāntaragataṃ bhānoryatsūkṣmaṃ dṛśyate rajaḥ.  
prathamaṃ tatpramāṇānāṃ paramāṇuṃ pracakṣate .. 39.118 ..

### [2.39.126](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.126)

aṣṭānāṃ paramāṇūnāṃ samavāyo yadā bhavet .  
trasareṇuḥ samākhyātastatpadmaraja ucyate .. 39.119 ..

### [2.39.127](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.127)

trasareṇavaśca ye'pyaṣṭau rathareṇustu sa smṛtaḥ .  
te'pyaṣṭau samavāyasthā bālāgraṃ tatsmṛtaṃ budhaiḥ .. 39.120 ..

### [2.39.128](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.128)

bālāgrāṇyaṣṭa likṣā syādyūkā taccāṣṭakaṃ bhavet.  
yūkāṣṭakaṃ yavaṃ prāhuraṅgulantu yavāṣṭakam .. 39.121 ..

### [2.39.129](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.129)

dvādaśāṅgulaparvvāṇi vitastisthānamucyate.  
ratniścāṅgulaparvāṇi vijñeyo hyekaviṃśatiḥ .. 39.122 ..

### [2.39.130](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.130)

catvāri viṃśatiścaiva hastaḥ syādaṅgulāni tu.  
kiṣkurdviratnirvijñeyo dvicatvāriṃśadaṅgulaḥ .. 39.123 ..

### [2.39.131](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.131)

ṣaṇṇavatyaṅgulañcaiva dhanurāhurmanīṣiṇaḥ.  
etadgavyūtisaṃkhyāyāṃ pādānāṃ dhanuṣaḥ smṛtaḥ .. 39.124 ..

### [2.39.132](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.132)

dhanurdaṇḍo yugaṃ nālī tulyānyetānyathāṅgulaiḥ.  
dhanuṣastriśataṃ nalvamāhuḥ saṃkhyāvido janāḥ .. 39.125 ..

### [2.39.133](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.133)

dhanuḥsahasre dve cāpi gavyūtirupadiśyate.  
aṣṭau dhanuḥsahasrāṇi yojanantu vidhīyate .. 39.126 ..

### [2.39.134](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.134)

etena dhanuṣā caiva yojanaṃ tu samāpyate.  
etatsahasraṃ vijñeyaṃ śakrakrośāntarantathā .. 39.127 ..

### [2.39.135](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.135)

yojanānāntu saṃkhyātaṃ saṃkhyājñānaviśāradaiḥ.  
etena yojanāgreṇa śrṛṇudhvaṃ brahmaṇo'ntaram .. 39.128 ..

### [2.39.136](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.136)

mahītalātsahasrāṇāṃ śatādūrddhvaṃ divākaraḥ.  
divākarātsahasreṇa tāvadūrddhvaṃ niśākaraḥ .. 39.129 ..

### [2.39.137](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.137)

pūrṇaṃ śatasahasrantu yojanānāṃ niśākarāt.  
nakṣatramaṇḍalaṃ kṛtsnamupariṣṭātprakāśate .. 39.130 ..

### [2.39.138](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.138)

śataṃ sahasraṃ saṃkhyāto merurdviguṇitaṃ punaḥ.  
grahāntaramathaikaikamūrddhvaṃ nakṣatramaṇḍalāt .. 39.131 ..

### [2.39.139](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.139)

tārāgrahāṇāṃ sarvveṣāmadhastāccarate budhaḥ.  
tasyorddhvañcarate śukrastasmādūrddhvaṃ ca lohitaḥ .. 39.132 ..

### [2.39.140](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.140)

tato bṛhaspatiścorddhvaṃ tasmādūrddhvaṃ śanaiścaraḥ.  
ūrddhvaṃ śatasahasrantu yojanānāṃ śanaiścarāt .. 39.133 ..

### [2.39.141](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.141)

saptarṣimaṇḍalaṃ kṛtsnamupariṣṭātprakāśate.  
ṛṣibhistu sahasrāṇāṃ śatādūrddhvaṃ vibhāvyate .. 39.134 ..

### [2.39.142](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.142)

yo'sau tārāmaye divye vimāne hrasvarūpake.  
uttānapādaputro'sau meḍhibhūto dhruvo divi .. 39.135 ..

### [2.39.143](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.143)

trailokyasyaiṣa utsedho vyākhyāto yojanairmayā.  
manvantareṣu devānāmijyā yatraiva laukikī .. 39.136 ..

### [2.39.144](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.144)

varṇāśramebhya ijyā tu loke'sminyā pravarttate.  
sarveṣāṃ devayonīnāṃ sthitihetuḥ savai smṛtaḥ .. 39.137 ..

### [2.39.145](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.145)

trailokyametadvayākhyātamata ūrddhvaṃ nibodhata.  
dhruvā dūrddhvaṃ maharloko yasmiste kalpavāsinaḥ.  
ekayojanakoṭī sā ityevaṃ niścayaṃ gatam .. 39.138 ..

### [2.39.146](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.146)

dve koṭyau tu maharlokādyasmiṃste kalpavāsinaḥ.  
yatra te brahmaṇaḥ putrā dakṣādyāḥ sādhakāḥ smṛtāḥ .. 39.139 ..

### [2.39.147](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.147)

caturguṇottarādūrddhvaṃ janalokāttapaḥ smṛtam.  
vairājā yatra te devā bhūtadāhavivarjitāḥ .. 39.140 ..

### [2.39.148](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.148)

ṣaḍguṇantu tapolokātsatyalokāntaraṃ smṛtam.  
apunarmārakāmānāṃ brahmalokaḥ sa ucyate .. 39.141 ..

### [2.39.149](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.149)

yasmānna cyavate bhūyo brahmāṇaṃ sa upāsate .  
ekakoṭiryojanānāṃ pañcāśanniyutāni tu .. 39.142 ..

### [2.39.150](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.150)

ūrddhvaṃ bhāgastato'ṇḍasya brahmalokātparaḥ smṛtaḥ.  
caturaścaiva koṭyastu niyutāḥ pañcaṣaṣṭi ca .. 39.143 ..

### [2.39.151](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.151)

eṣo'rddhaṃśapracāro'sya gatyantaścāparaḥ smṛtaḥ.  
dhravāgrametadvayākhyātaṃ yojanāgrādyathāśrutam .. 39.144 ..

### [2.39.152](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.152)

adhogatīnāṃ vakṣyāmi bhūtānāṃ sthānakalpanām.  
gacchanti ghorakarmmāṇaḥ prāṇino yatra karmmabhiḥ .. 39.145 ..

### [2.39.153](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.153)

narako rauravo rodhaḥ sūkarastāla eva ca.  
taptakumbho mahājvālaḥ śabalo'tha vimocanaḥ .. 39.146 ..

### [2.39.154](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.154)

kṛmī ca kṛmibhakṣaśca lālābhakṣo viśaṃsanaḥ .  
adhaḥśirāḥ pūyavaho rudhirāndhastathaiva ca .. 39.147 ..

### [2.39.155](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.155)

tathā vaitaraṇaṃ kṛṣṇamasipatravanaṃ tathā.  
agnijvālo mahāghoraḥ saṃdaṃśo'tha śvabhojanaḥ ..39.148 ..

### [2.39.156](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.156)

tamaśca kṛṣṇasūtraśca lohaścāpyasijastathā.  
apratiṣṭho'tha vīcyaśvanarakā hyevamādayaḥ .. 39.149 ..

### [2.39.157](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.157)

tāmasā narakāḥ sarve yamasya viṣaye sthitāḥ.  
yeṣu duṣkṛtakarmāṇaḥ patantīha pṛthakpṛthak .. 39.150  
bhūmeradhastātte sarve rauravādyāḥ prakīrttitāḥ.  
raurave kūṭasākṣī tu mithyā yaścābhiśaṃsati.  
krūragrahe pakṣavādī hyasatyaḥ patate naraḥ .. 39.151 ..

### [2.39.158](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.158)

rodhe goghno brūṇahā ca hyagnidātā purasya ca.  
sūkare brahmahā majjetsurāpaḥ svarṇataskaraḥ .. 39.152 ..

### [2.39.159](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.159)

tāle patetkṣatriyahā hatvā vaiśyañca durgatim.  
brahamahatyāñca yaḥ kuryādyaśca syādgurutalpagaḥ .. 39.153 ..

### [2.39.160](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.160)

taptakumbhī svasāgāmī tathā rājabhaṭaśca yaḥ.  
taptalohe cāśvavaṇiktathā bandhanarakṣitā .. 39.154 ..

### [2.39.161](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.161)

sādhvīvikrayakarttā ca yastu bhaktaṃ parityajet.  
mahājvāle duhitaraṃ snuṣāṃ gacchati yastu vai .. 39.155 ..

### [2.39.162](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.162)

vedo vikrīyate yena vedaṃ dūṣayate ca yaḥ.  
gurūṃścaivāvamanyante vākkrośaistāḍayanti ca .. 39.156 ..

### [2.39.163](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.163)

agamyagāmīca naro narakaṃ śabalaṃ vrajet.  
vimohe patite caure maryādāṃ yo bhinatti vai .. 39.157 ..

### [2.39.164](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.164)

duradhvaṃ kurute yastu kīṭalohaṃ prapadyate.  
devabrāhmaṇavidveṣṭā gurūṇāñcāpyapūjakaḥ.  
ratnaṃ dūṣayate yastu kṛmibhakṣyaṃ prapadyate .. 39.158 ..

### [2.39.165](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.165)

paryyaśnāti ya eko'nyo brāhmaṇīṃ suhṛdaḥ sutām.  
lālābhakṣe sa patati durgandhe narake gataḥ .. 39.159 ..

### [2.39.166](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.166)

kāṇḍakarttā kulālaśca niṣkaharttā cikitsakaḥ.  
ārā meṣvagnidātā yaḥ patate sa viśaṃsane .. 39.160 ..

### [2.39.167](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.167)

asatpratigrahī yaśca tathaivāyājyayājakaḥ.  
nakṣatrairjīvito yaśca naro gacchatyadhomukham .. 39.161 ..

### [2.39.168](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.168)

kṣīraṃ surāṃ ca māṃsaṃ ca lākṣāṃ gandhaṃ rasantilān.  
evamādīni vikrīṇanghoro pūyavahe patet .. 39.162 ..

### [2.39.169](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.169)

yaḥ kukkuṭāni badhnāti mārjārānsūkarāṃśca tān.  
pakṣiṇaśca mṛgāñchāgānso'pyenaṃ narakaṃ vrajet .. 39.163 ..

### [2.39.170](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.170)

ājīviko māhiṣakastathā cakradhvajī ca yaḥ.  
raṅgopajīviko vipraḥ śākunigrāma yājakaḥ .. 39.164 ..

### [2.39.171](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.171)

agāradāhī garadaḥ kuṇḍāśī somavikrayī.  
surāpo māṃsabhakṣaśca tathā ca paśughātakaḥ .. 39.165 ..

### [2.39.172](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.172)

viśa(śva)stā mahiṣādīnāṃ mṛga hantā tathaiva ca.  
parvakāraśca sūcī ca yaśca syānmitraghātakaḥ.  
rudhirāndhe patantyete evamāhurmanīṣiṇaḥ .. 39.166 ..

### [2.39.173](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.173)

upaviṣṭamekapaṅktyāṃ viṣamaṃ bhojayanti ye.  
patanti narake ghore viṅ‌bhuje nātra saṃśayaḥ .. 39.167 ..

### [2.39.174](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.174)

mṛṣāvādī naro yaśca tathā prākrośako'śubhaḥ.  
patettu narake ghoro mūtrākīrṇe sa pāpakṛt .. 39.168 ..

### [2.39.175](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.175)

madhugrāhābihantāro yanti vaitaraṇīṃ narāḥ.  
unmattāścittabhagnāśca śaucācāravivarjjitāḥ .. 39.169 ..

### [2.39.176](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.176)

krodhanā duḥkhadāścaiva kuhakāḥ kṛṣṭagāminaḥ.  
asi patravane chedī tathā hyaurabhrikāśca ye.  
karttanaiśca nikṛṣyante mṛgavyādhāḥ sudāruṇaiḥ .. 39.170 ..

### [2.39.177](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.177)

āśramapratyavasitā agnijvāle patanti vai.  
bhaujyante śyāma śabalairayastuṇḍaiśca vāyasaiḥ .. 39.171 ..

### [2.39.178](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.178)

ijyāyāṃ vratamālopātsandaṃśe narake patet.  
skandante yadi vā svapne vratino brahmacāriṇaḥ .. 39.172 ..

### [2.39.179](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.179)

putrairadhyāpitā ye ca putrairājñāpitāśca ye.  
tesarve narakaṃ yānti niyatantu śvabhojane .. 39.173 ..

### [2.39.180](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.180)

varṇāśramavirūddhāni krodhaharṣasamanvitāḥ.  
karmāṇi ye tu kurvanti sarve nirayagāminaḥ .. 39.174 ..

### [2.39.181](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.181)

upariṣṭātsito ghora uṣṇātmā rauravo mahān.  
sudāruṇastu śītātmā tasyādhastāttapaḥ smṛtaḥ .. 39.175 ..

### [2.39.182](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.182)

evamādi krameṇaiva varṇyamānānnibodhata.  
bhūmeradhastātsaptaiva narakāḥ parikīrtitāḥ .. 39.176 ..

### [2.39.183](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.183)

adharmasūnavaste syurandhatāmisrakādayaḥ.  
rauravaḥ prathamasteṣāṃ mahā raurava eva ca .. 39.177 ..

### [2.39.184](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.184)

asyādhaḥ punarapyanyaḥ śītastapa iti smṛtaḥ.  
tṛtīyaḥ kālasūtraḥ syānmahāhavividhiḥ smṛtaḥ .. 39.178 ..

### [2.39.185](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.185)

apratiṣṭha ścaturthaḥ syādavīcī pañcamaḥ smṛtaḥ.  
lohapṛṣṭhastamasteṣāmavidheyastu saptamaḥ .. 39.179 ..

### [2.39.186](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.186)

ghoratvādrauravaḥ proktaḥ sāmbhako dahanaḥ smṛtaḥ.  
sudāruṇastu śītātmā tasyādhastāttapo'dhamaḥ .. 39.180 ..

### [2.39.187](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.187)

sarpo nikṛntanaḥ proktaḥ kālasūtreti dāruṇaḥ.  
apratiṣṭhe sthitirnāsti bhramastasminsudāruṇaḥ .. 39.181 ..

### [2.39.188](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.188)

avīcirdāruṇaḥ prokto yantrasaṃpīḍanācca saḥ.  
tasmātsudāruṇo lohaḥ karmmaṇāṃ kṣayaṇācca saḥ .. 39.182 ..

### [2.39.189](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.189)

tathābhūto śarīratvādavidhibhyastu sa smṛtaḥ.  
pīḍabandhavadhāsaṅgādapratīkāralakṣaṇaḥ .. 39.183 ..

### [2.39.190](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.190)

ūrddhvaṃ sailamitāste tu nirālokāśca te smṛtāḥ.  
duḥkhotkarṣastu sarveṣu hyadharmasya nimittataḥ .. 39.184 ..

### [2.39.191](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.191)

ūrddhvaṃ lokaiḥ samāvetau nirālokau ca tāvubhau.  
kūṭāṅgārapramāṇaiśca śarīrī mūtranāyakaḥ .. 39.185 ..

### [2.39.192](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.192)

upabhogasamarthaistu sadyo jāyanti karmabhiḥ.  
duḥkha prakarṣaścogratvaṃ teṣu sarveṣu vai smṛtaḥ .. 39.186 ..

### [2.39.193](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.193)

yātanāścāpyasaṃkhyeyā nārakāṇāṃ tathā smṛtāḥ.  
duḥkhotkarṣastu sarveṣu hyadharmasya nimittataḥ .. 39.187 ..

### [2.39.194](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.194)

tiryagyonau prasūyante karmaśeṣe gate tataḥ.  
devāśca nārakāścaiva hyūrddhvaṃ cādhaśca saṃsthitāḥ .. 39.188 ..

### [2.39.195](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.195)

dharmādharmanimittena sadyo jāyanti mūrttayaḥ.  
upabhogārthamutpattiraupapattikakarmataḥ .. 39.189 ..

### [2.39.196](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.196)

paśyanti nārakāndevā hyadhovakrān hyadhogatān.  
nārakāśca tathā devān sarvānpaśyantyadho mukhān .. 39.190 ..

### [2.39.197](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.197)

anagramūlatā yasmāddhāraṇāśca svabhāvataḥ.  
tasmādūrddhvamadhobhāvo lokāloke na vidyate .. 39.191 ..

### [2.39.198](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.198)

eṣā svābhāvikī saṃjñā lokāloke pravarttate.  
athābruvanpunarvāyuṃ brāhmaṇāḥ satriṇastadā .. 39.192 ..

### [2.39.199](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.199)

ṛṣaya ūcuḥ..

### [2.39.200](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.200)

sarveṣāmeva bhūtānāṃ lokālokanivāsinām.  
saṃsāre saṃsarantīha yāvantaḥ prāṇinaśca tān .. 39.193 ..

_First 200 of 370 passages. [Read on](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39)_

## Linked texts (2)

- [Brahmāṇḍapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.2) — Vyāsa, Sanskrit
- [Vaiṣṇava Dharmaśāstra](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.visnu.43.44) — Viṣṇu, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39) · Pramāṇa
