<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Vayupurana](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu) › 2.48

# Vayupurana 2.48: adhyāyaḥ 48

Vāyupurāṇa 2.48

- **Language:** Sanskrit

### adhyāyaḥ 48

### [2.48.1](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.1)

..sanatkumāra uvāca..

### [2.48.2](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.2)

gayāyātrāṃ pravakṣyāmi śrṛṇu nārada muktidām.  
niṣkṛtiḥ śrāddhakartṝṇāṃ brahmaṇā gīyate purā .. 48.1 ..

### [2.48.3](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.3)

udyataścedgayāṃ gantuṃ śrāddhaṃ kṛtvā vidhānataḥ.  
vidhāya kārpaṭīveśaṃ kṛtvā grāmaṃ pradakṣiṇam .. 48.2 ..

### [2.48.4](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.4)

tato grāmāntaraṃ gatvā śrāddhaśeṣasya bhojanam.  
tataḥ pratidinaṃ gacchetpratigrahavivarjitaḥ .. 48.3 ..

### [2.48.5](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.5)

pratigrahādupāvṛttaḥ santuṣṭo niyataḥ śuciḥ.  
ahaṅkāravimukto yaḥ sa tīrthaphalamaśnute .. 48.4 ..

### [2.48.6](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.6)

yasya hastau ca pādau ca manaścāpi susaṃyatam.  
vidyā tapaśca kīrtiśca sa tīrthaphalamaśnute .. 48.5 ..

### [2.48.7](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.7)

tato gayāpraveśe ca pūrvato'sti mahānadī .  
tatra toyaṃ samutpāṭya snātavyaṃ nirmale jale .. 48.6 ..

### [2.48.8](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.8)

devādīṃstarpayitvātha śrāddhaṃ kṛtvā yathāvidhiḥ .  
svavedaśākhāgaditamarghyāvāhanavarjitam .. 48.7 ..

### [2.48.9](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.9)

apare'hni śucirbhūtvā gacchedvai pretaparvate .  
brahmakuṇḍe tataḥ snātvā devādīṃstarpayetsudhīḥ .. 48.8 ..

### [2.48.10](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.10)

kuryyācchrāddhaṃ sapiṇḍānāṃ prayataḥ pretaparvate.  
prācīnāvītinā bhāvyaṃ dakṣiṇābhimukhaḥ sudhīḥ .. 48.9 ..

### [2.48.11](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.11)

kavyabālo'nalaḥ somo yamaścaivāryyamā tathā.  
agniṣvāttā barhiṣadaḥ somapāḥ pitṛdevatāḥ .. 48.10 ..

### [2.48.12](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.12)

āgacchantu mahābhāgā yuṣmābhī rakṣitāstviha.  
madīyāḥ pitaro ye ca kule jātāḥ sanābhayaḥ .. 48.11 ..

### [2.48.13](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.13)

teṣāṃ piṇḍapradānārthamāgato'smi gayāmimām.  
te sarve tṛptimāyāntu śrāddenānena śāśvatīm .. 48.12 ..

### [2.48.14](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.14)

ācamyoktāva ca pañcāṅgaṃ prāṇāyāmaṃ prayatnataḥ.  
punarāvṛttirahitabrahmalokāptihetave .. 48.13 ..

### [2.48.15](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.15)

evañca vidhivacchrāddhaṃ kṛtvā pūrvaṃ yatākramam.  
pitṝnāvāhya cābhyarcya mantraiḥ piṇḍaprado bhavet .. 48.14 ..

### [2.48.16](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.16)

tīrthe pretaśilādau ca caruṇā saghṛtena vā .  
prakṣālya pūrvaṃ tatsthānaṃ pañcagavyaiḥ pṛthakpṛthak.  
tairmantrairatha saṃpūjya pañcagavyaiśca devatām .. 48.15 ..

### [2.48.17](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.17)

yāvattilā manuṣyaiśca gṛhītā pitṛkarmasu.  
gacchanti tāvadasurāḥ siṃhatrastā yathā mṛgāḥ .. 48.16 ..

### [2.48.18](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.18)

aṣṭakāsu ca vṛddhau ca gayāyāṃ ca mṛte'hani .  
mātuḥ śrāddhaṃ pṛthakkuryādanyatra patinā saha .. 48.17 ..

### [2.48.19](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.19)

vṛddhiśrāddhe tu mātrādi gayāyāṃ pitṛpūrvakam.  
pādyapūrvaṃ samārabhya dakṣiṇāgrakuśaiḥ kramāt.  
pitrādīnāṃ samāstīrya śeṣaṃ gṛhyoktamācaret .. 48.18 ..

### [2.48.20](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.20)

dadyuḥ śrāddhaṃ sapiṇḍānāṃ teṣāṃ dakṣiṇabhāgataḥ.  
kuśānāstīryaṃ vidhinā sakṛddatvā tilodakam .. 48.19 ..

### [2.48.21](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.21)

gṛhītvāñjalinā tebhyaḥ pitṛtīrthena yatnataḥ.  
saktunā muṣṭimātreṇa dadyādakṣayyapiṇḍakam.  
sambandhinastilādbhiśca kuśeṣvāvāhayettataḥ .. 48.20 ..

### [2.48.22](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.22)

ābrahmastambaparyantaṃ devarṣipitṛmānavāḥ.  
tṛpyantu pitaraḥ sarve mātṛmātāmahādayaḥ .. 48.21 ..

### [2.48.23](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.23)

atītakulakoṭīnāṃ saptadvīpanivāsinām.  
ābrahmabhuvanāllokādidamastu tilodakam .. 48.22 ..

### [2.48.24](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.24)

pitā pitāmaha ścaiva tathaiva prapitāmahaḥ.  
mātā pitāmahī caiva tathaiva prapitāmahī .. 48.23 ..

### [2.48.25](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.25)

mātāmahastatpitā ca pramātāmahakādayaḥ.  
teṣāṃ piṇḍo mayā datto hyakṣayyamupatiṣṭhatām .. 48.24 ..

### [2.48.26](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.26)

muṣṭimātrapramāṇañca hyārdrāmalakamātrakam.  
śamīphatrapramāṇaṃ vā piṇḍaṃ dadyādgayāśire.  
uddharetsaptagotrāṇi kulāni śatamuddharet .. 48.25 ..

### [2.48.27](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.27)

piturmātuḥ svabhāryāyā bhaginyā duhitustathā.  
pitṛṣvasurmātṛṣvasuḥ sapta gotrāḥ prakīrttitāḥ .. 48.26 ..

### [2.48.28](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.28)

caturviṃśativiṃśaśca ṣoḍaśa dvādaśaiva hi.  
rudrādivasavaścaiva kulānyekottaraṃ śatam .. 48.27 ..

### [2.48.29](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.29)

nāvāhanaṃ na digbandho na doṣo dṛṣṭisambhavaḥ.  
na kāruṇyena karttavyaṃ tīrthaśrāddhaṃ vicakṣaṇaiḥ .. 48.28 ..

### [2.48.30](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.30)

piṇḍāsanaṃ piṇḍadānaṃ punaḥ pratyavanejanam.  
dakṣiṇā cānnasaṅkalpaṃ tīrthaśrāddheṣvayaṃvidhiḥ .. 48.29 ..

### [2.48.31](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.31)

asmatkule mṛtā ye ca gatiryeṣāṃ na vidyate.  
āvāhayiṣye tānsarvāndarbhapṛṣṭhe tilodakaiḥ .. 48.30 ..

### [2.48.32](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.32)

bandhuvargakule ye ca gatiryeṣāṃ na vidyate.  
āvāhayiṣye tāntsarvān darbhapṛṣṭhe tilodakaiḥ .. 48.31 ..

### [2.48.33](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.33)

ityetairmantraiḥ sajalaistilairdarbheṣu dhyānavān.  
āvāhyābhyarcya tebhyaśca piṇḍāndadyādyathākramam .. 48.32 ..

### [2.48.34](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.34)

asmatkule mṛtā ye ca gatiryeṣāṃ na vidyate.  
teṣāmuddharaṇārthāya imaṃ piṇḍaṃ dadāmyaham .. 48.33 ..

### [2.48.35](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.35)

mātāmahakule ye ca gatiryeṣāṃ na vidyate.  
teṣāmuddharaṇārthāya imaṃ piṇḍaṃ dadāmyaham .. 48.34 ..

### [2.48.36](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.36)

bandhuvargakule ye ca gatiryeṣāṃ na vidyate.  
teṣāmuddharaṇārthāya imaṃ piṇḍaṃ dadāmyaham .. 48.35 ..

### [2.48.37](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.37)

ajātadantā ye kecidye ca garbhe prapīḍitāḥ .  
teṣāmuddharaṇārthāya imaṃ piṇḍaṃ dadāmyaham .. 48.36 ..

### [2.48.38](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.38)

agnidagdhāśca ye kecinnāgnidagdhāstathā pare.  
vidyuccorahatā ye ca tebhyaḥ piṇḍaṃ dadāmyaham .. 48.37 ..

### [2.48.39](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.39)

dāvadāhe mṛtā ye ca siṃhavyāgrahatāśca ye.  
daṃṣṭribhiḥ śrṛṅgibhirvāpi tebhyaḥ piṇḍaṃ dadāmyaham .. 48.38 ..

### [2.48.40](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.40)

udbandhanamṛtā ye ca viṣaśastrahatāśca ye.  
ātmāpaghātino ye ca tebhyaḥ piṇḍaṃ dadāmyaham .. 48.39 ..

### [2.48.41](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.41)

araṇye vartmani vane kṣudhayā tṛṣayā hatāḥ.  
bhūtapretapiśācādyaistebhyaḥ piṇḍaṃ dadāmyaham .. 48.40 ..

### [2.48.42](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.42)

raurave cāndhatāmisre kālasūtre ca ye gatāḥ.  
teṣāmuddharaṇārtāya imaṃ piṇḍaṃ dadāmyaham .. 48.41 ..

### [2.48.43](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.43)

asipatravane ghore kumbhīpākeṣu ye gatāḥ.  
teṣāmuddharaṇārthāya imaṃ piṇḍaṃ dadāmyaham .. 48.42 ..

### [2.48.44](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.44)

anekayātanāsaṃsthāḥ pretalokañca ye gatāḥ.  
teṣāmuddharaṇārthāya imaṃ piṇḍaṃ dadāmyaham .. 48.43 ..

### [2.48.45](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.45)

anekayātanāsaṃsthā ye nītā yamakiṅkaraiḥ.  
teṣāmuddharaṇārthāya imaṃ piṇḍaṃ dadāmyaham .. 48.44 ..

### [2.48.46](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.46)

narakeṣu samasteṣu yātanāsu ca ye sthitāḥ .  
teṣāmuddharaṇārthāya imaṃ piṇḍaṃ dadāmyaham .. 48.45 ..

### [2.48.47](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.47)

paśuyoni gatā yeca pakṣikīṭasarīsṛpāḥ.  
athavā vṛkṣayonisthāstebhyaḥ piṇḍaṃ dadāmyaham .. 48.46 ..

### [2.48.48](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.48)

jātyantarasahasreṣu bhramantaḥ svena karmmaṇā.  
mānuṣyaṃ durllabhaṃ yeṣāṃ tebhyaḥ piṇḍaṃ dadāmyaham .. 48.47 ..

### [2.48.49](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.49)

divyantarikṣabhūmiṣṭhāḥ pitaro bāndhavādayaḥ.  
mṛtā asaṃskṛtā ye ca tebyaḥ piṇḍaṃ dadāmyaham .. 48.48 ..

### [2.48.50](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.50)

ye kecitpretarūpeṇa varttante pitaro mama.  
te sarvve tṛptimāyāntu piṇḍenānena sarvvadā .. 48.49 ..

### [2.48.51](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.51)

ye'bāndhavā bāndhavā vā ye'nyajanmani bāndhavāḥ.  
teṣāṃ piṇḍo mayā datto hyakṣayyamupatiṣṭhatām .. 48.50 ..

### [2.48.52](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.52)

pitṛvaṃśe mṛtā ye ca mātṛvaṃśe ca ye mṛtāḥ.  
guruśvaśurabandhūnāṃ ye cānye bāndhavā mṛtāḥ .. 48.51 ..

### [2.48.53](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.53)

ye me kule luptapiṇḍāḥ putradāravivarjitāḥ.  
kriyālopagatā ye ca jātyandhāḥ paṅgavastathā .. 48.52 ..

### [2.48.54](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.54)

virūpā āmagarbhāśca jñātājñātāḥ kule mama.  
teṣāṃ piṇḍo mayā datto hyakṣayyamupatiṣṭhatām .. 48.53 ..

### [2.48.55](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.55)

ā brahmaṇo ye pitṛvaṃśajātā mātustathā vaṃśabhavā madīyāḥ.  
kuladvaye ye mama dāsabhūtā bhṛtyā stathaivāśritasevakāśca .. 48.54 ..

### [2.48.56](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.56)

mitrāṇi śiṣyāḥ paśavaśca vṛkṣā dṛṣṭā hyadṛṣṭāśca kṛtopakārāḥ.  
janmāntare ye mama saṅgatāśca tebhyaḥ svadhā piṇḍamahaṃ dadāmi .. 48.55 ..

### [2.48.57](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.57)

etaiśca sarvvamantraistu strīliṅgāntaṃ samūhya ca.  
piṇḍāndadyādyathāpūrvvaṃ strīṇāṃ mātrādikakramāt .. 48.56 ..

### [2.48.58](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.58)

svagotre paragotre vā dampatyoḥ piṇḍapātanam.  
apṛthaṅ niṣphalaṃ śrāddhaṃ piṇḍañcodakatarpaṇam .. 48.57 ..

### [2.48.59](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.59)

piṇḍapātre tilānkṣiptvā pūrayitvā śubhodakaiḥ.  
pariṣicya tridhā sarvān praṇipatya samāpayet .. 48.58 ..

### [2.48.60](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.60)

pitṝnvisṛjya cācamya sākṣiṇaḥ śrāvayetsurān .  
sākṣiṇaḥ santu me devā brahmeśānādayastathā.  
mayā gayāṃ samāsādya pitṝṇāṃ niṣkṛtiḥ kṛtā .. 48.59 ..

### [2.48.61](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.61)

āgato'smi gayāṃ deva pitṛkāryye gadādhara.  
tvameva sākṣī bhagavannanṛṇo'hamṛṇatrayāt .. 48.60 ..

### [2.48.62](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.62)

sarvvasthāneṣu caivaṃ syāt piṇḍadānantu nārada.  
pretaparvvatamārabhya kuryyāttīrtheṣu ca kramāt .. 48.61 ..

### [2.48.63](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.63)

tilamiśrāṃstataḥ saktūnniḥkṣipetpretaparvvate.  
apasavyena devarṣe dakṣiṇābhimukhena ca .. 48.62 ..

### [2.48.64](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.64)

ye kecitpretarūpeṇa varttante pitaro mama.  
te sarvve tṛptimāyāntu saktubhistilamiśritaiḥ .. 48.63 ..

### [2.48.65](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.65)

ābrahmastambaparyyantaṃ yatkiñcitsacarācaram.  
mayā dattena toyena tṛptimāyāntu sarvvaśaḥ .. 48.64 ..

### [2.48.66](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.66)

pretatvācca vimuktāḥ syuḥ pitarastasya nārada.  
pretatvaṃ tasya māhātmyātkule cāpi na jāyate .. 48.65 ..

### [2.48.67](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.67)

nāmnā pretaśilā khyātā gayāśirasi muktaye.  
tīrthamantrādirūpeṇa sthita ścādigadādharaḥ .. 48.66 ..

### [2.48.68](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48.68)

iti śrīvāyupurāṇe vāyuprokte gayāmāhātmyaṃ nāmāṣṭacatvāriṃśo'dhyāyaḥ .. 48 .. \*

## Linked texts (9)

- [Garuḍapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.garuda.1.84.13) — Vyāsa, Sanskrit
- [Skandamahāpurāṇa (vulgate)](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda*vulgate.16.336.42) — Sanskrit
- [Agnipurāṇa (Nag Publishers edition, Delhi)](https://indike.org/pramana/in.purana.agni*nag.115.21) — Sanskrit
- [Tīrthacintāmaṇi](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.tirtha.tirthacintamani.11.p3) — Vācaspatimiśra, Sanskrit
- [Śabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.324.1.5) — Rājā Sir Rādhākānta Deb, Sanskrit
- [Tīrthaprakāśa](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.tirtha.tirthaprakasa.4.p273) — Mitramiśra, Sanskrit
- [Nirṇayasindhu](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.nirnaya.nirnayasindhu.72.1.p1.24) — Kamalākarabhaṭṭa 1612, Sanskrit
- [Kṛtyasārasamuccaya (Amṛtanātha Jhā Śarman)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.krtya.krtyasarasamuccaya.2.p415) — Amṛtanātha Jhā Śarman 1800, Sanskrit
- [Śrāddhacandrikā (Divākarabhaṭṭa)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.sraddha.sraddhacandrika.3.p30) — Divākarabhaṭṭa 1655, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.48) · Pramāṇa
