<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Vayupurana](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu) › 2.4

# Vayupurana 2.4

Vāyupurāṇa 2.4

- **Language:** Sanskrit

### [2.4](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4)

caturthapādaḥ  
adhyāyaḥ 38  
adhyāyaḥ 39  
adhyāyaḥ 40  
adhyāyaḥ 41  
adhyāyaḥ 42  
adhyāyaḥ 43 105  
adhyāyaḥ 44  
adhyāyaḥ 45  
adhyāyaḥ 46  
adhyāyaḥ 47 109  
adhyāyaḥ 48  
adhyāyaḥ 49  
adhyāyaḥ 50 112

### [2.2.1](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.1)

.. uttarārddham - 2

### [2.2.2](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.2)

..sūta uvāca ..

### [2.2.3](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.3)

āsīdiyaṃ samudrāntā medinīti pariśrutā.  
vasu dhārayate yasmādvasudhā tena cocyate .. 2.1 ..

### [2.2.4](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.4)

madhukaiṭabhayoḥ pūrvaṃ medasā saṃpariplutā.  
tato'bhyupagamādrājñaḥ pṛthorvainyasya dhīmataḥ .. 2.2 ..

### [2.2.5](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.5)

iyañcāsīt samudrāntā medinīti pariśrutā.  
duhitṛtvamanuprāptā pṛthivītyucyate tataḥ .. 2.3 ..

### [2.2.6](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.6)

prathitā pravibhaktā ca śobhitā ca vasundharā.  
sasyākaravatī rājñā pattanākaramālinī.  
cāturvarṇyasamākīrṇā rakṣitā tena dhīmatā .. 2.4 ..

### [2.2.7](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.7)

evaṃprabhāvo rājāsīdvainyaḥ sa nṛpasattamaḥ.  
namasyaścaiva pūjyaśca bhūtagrāmeṇa sarvaśaḥ .. 2.5 ..

### [2.2.8](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.8)

brāhmaṇaiśca mahābhāgairvedavedāṅgapāragaiḥ.  
pṛthureva namaskāryo brahmayoniḥ sanātanaḥ .. 2.6 ..

### [2.2.9](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.9)

pārthivaiśca mahābhāgaiḥ prārthayadbhirmahadyaśaḥ.  
ādirājā na maskāryaḥ pṛthurvainyaḥ pratāpavān .. 2.7 ..

### [2.2.10](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.10)

yodhairapi ca saṃgrāme prārthayānairjayaṃ yudhi.  
ādikarttā narāṇāṃ vai namasyaḥ pṛthureva hi .. 2.8 ..

### [2.2.11](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.11)

yo hi yoddhā raṇaṃ yāti kīrttayitvā pṛthuṃ nṛpam.  
sa ghorarūpe saṃgrāme kṣemī tarati kīrtimān .. 2.9 ..

### [2.2.12](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.12)

vaiśyairapi ca rājarṣirvaiśyavṛttisamāsthitaiḥ.  
pṛthureva namaskāryo vṛttidātā mahāyaśāḥ .. 2.10 ..

### [2.2.13](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.13)

ete vatsaviśeṣāśca dogdhāraḥ kṣīrameva ca.  
pātrāṇi ca mayoktāni sarvāṇyeva yathākramam .. 2.11 ..

### [2.2.14](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.14)

brahmaṇā prathamaṃ dugdhā purā pṛthvī mahātmanā.  
vāyuṃ kṛtvā tadā vatsaṃ bījāni vasudhātale .. 2.12 ..

### [2.2.15](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.15)

tataḥ svāyambhuve pūrvantadā manvantare punaḥ.  
vatsaṃ svāyambhuvaṃ kṛtvā dugdhā grīṣmeṇa vai mahī .. 2.13 .. \*  
manau svārociṣe dugdhā mahī caitreṇa dhīmatā.  
manuṃ svārociṣaṃ kṛtvā vatsaṃ sasyāni vai purā .. 2.14 ..

### [2.2.16](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.16)

uttame'nuttamenāpi dugdhā devabhujena tu .  
manuṃ kṛtvottamaṃ vatsaṃ sarvasasyāni dhīmatā .. 2.15 ..

### [2.2.17](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.17)

punaśca pañcame pṛthvī tāmasasyāntare manoḥ.  
dugdheyaṃ tāmasaṃ vatsaṃ kṛtvā tu balabandhunā .. 2.16 ..

### [2.2.18](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.18)

cāriṣṇavasya devasya saṃprāpte cāntare manoḥ.  
dugdhā mahī purāṇena vatsañcāriṣṇavaṃ prati .. 2..17 ..

### [2.2.19](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.19)

cākṣuṣe'pi ca samprāpte tadā manvantare punaḥ.  
dugdhā mahī purāṇena vatsaṃ kṛtvā tu cākṣuṣam .. 2.18 ..

### [2.2.20](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.20)

cākṣuṣasyāntare'tīte prāpte vaivasvate punaḥ .  
vainyeneyaṃ mahī dugdhā yathā te kīrtitaṃ mayā .. 2.19 ..

### [2.2.21](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.21)

etairdugdhā purā pṛthvī vyatīteṣvantareṣu vai.  
devādibhirmanuṣyaiśca tathā bhūtādibhiśca yā .. 2.20 ..

### [2.2.22](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.22)

evaṃ sarveṣu vijñeyā hyatītānāgateṣviha.  
devā manvantareṣvasya pṛthostu śrṛṇuta prajāḥ .. 2.21 ..

### [2.2.23](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.23)

pṛthostu putrau vikrāntau jajñāte'ntarddhipālinau.  
śikhaṇḍinī havirddhānamantarddhānādvyajāyata .. 2.22 ..

### [2.2.24](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.24)

havirddhānātṣaḍāgneyī dhiṣaṇā'janayatsutān.  
prācīnabarhiṣaṃ śukraṃ gayaṃ kṛṣṇaṃ vrajājinau .. 2.23 ..

### [2.2.25](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.25)

prācīnabarhirbhagavān mahānāsīt prajāpatiḥ.  
baluśrutatapovīryaiḥ pṛthivyāmekarāḍhasau.  
prācīnāgrāḥ kuśāstasya tasmātprācīna barhyasau .. 2.24 ..

### [2.2.26](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.26)

samudratanayāyāntu kṛtadāraḥ sa vai prabhuḥ.  
mahatastamasaḥ pāre savarṇāyāṃ prajāpateḥ.  
savarṇā''dhatta sāmudrī daśa prācīna barhiṣaḥ .. 2.25 ..

### [2.2.27](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.27)

sarve pracetaso nāma dhanurvedasya pāragāḥ.  
apṛthagdharmacaraṇāste'tapyanta mahattapaḥ.  
daśavarṣasahasrāṇi samudrasalileśayāḥ .. 2.26 ..

### [2.2.28](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.28)

tapaścaratsu pṛthivīṃ pracetaḥsu mahīruhāḥ.  
arakṣyamāṇāmāvavṛrbabhūvātha prajākṣayaḥ .. 2.27 ..

### [2.2.29](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.29)

pratyāhate tadā tasmiṃścākṣuṣasyāntare manoḥ .  
nāśakan māruto vātuṃ vṛtaṃ khamabhavaddrumaiḥ.  
daśavarṣasahasrāṇi na śekuśceṣṭituṃ prajāḥ .. 2.28 ..

### [2.2.30](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.30)

tadupaśrutya tapasā sarve yuktāḥ pracetasaḥ.  
mukhebhyo vāyumagniñca sasṛjurjjātamanyavaḥ .. 2.29 ..

### [2.2.31](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.31)

unmūlānatha tān vṛkṣān kṛtvā vāyuraśoṣayat.  
tānagniradahadvora evamāsīd drumakṣayaḥ .. 2.30 ..

### [2.2.32](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.32)

drumakṣayamatho buddhvā kiñciccheṣeṣu śākhiṣu.  
upagamyābravīdetān rājā somaḥ pracetasaḥ .. 2.31 ..

### [2.2.33](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.33)

dṛṣṭvā prayojanaṃ sarvaṃ lokasantānakāraṇāt.  
kopantyajata rājānaḥ sarvaṃ prācīnabarhiṣaḥ .. 2.32 ..

### [2.2.34](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.34)

vṛkṣāḥ kṣityāṃ janiṣyanti śāmyetāmagnimārutau.  
ratnabhūtā tu kanyeyaṃ vṛkṣāṇāṃ varavarṇinī .. 2.33 ..

### [2.2.35](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.35)

bhaviṣyaṃ jānatā hyeṣā mayā gobhirvivarddhitā.  
māriṣā nāma nāmnaiṣā vṛkṣaireva vinirmitā.  
bhāryā bhavatu vo hyeṣā somagarbhavivarddhitā .. 2.34 ..

### [2.2.36](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.36)

yuṣmākaṃ tejaso'rddhena mama cārddhena tejasaḥ.  
asyāmutpatsyate vidvān dakṣo nāma prajāpatiḥ .. 2.35 ..

### [2.2.37](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.37)

sa imāṃ dagdhabhūyiṣṭhāṃ yuṣmattejomayena vai.  
agnināgnisamo bhūyaḥ prajāḥ saṃvarddhayiṣyati .. 2.36 ..

### [2.2.38](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.38)

tataḥ somasya vacanājjagṛhuste pracetasaḥ.  
saṃhṛtya kopaṃ vṛkṣebhyaḥ patnīṃ dharmeṇa māriṣām .. 2.37 ..

### [2.2.39](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.39)

māriṣāyāṃ tataste vai manasā garbhamādadhuḥ.  
daśabhyastu pracetobhyo māriṣāyāṃ prajāpatiḥ .. 2.38 ..

### [2.2.40](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.40)

dakṣo jajñe mahātejāḥ somasyāṃśena vīryavān .  
asṛjanmānasānādau prajā dakṣo'tha maithunāt .. 2.39 ..

### [2.2.41](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.41)

acarāṃśca carāṃścaiva dvipado'tha catuṣpadān.  
visṛjya manasā dakṣaḥ paścādasṛjata striyaḥ .. 2.40 ..

### [2.2.42](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.42)

dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa.  
kālasya nayane yuktāḥ saptaviṃśatimindave .. 2.41 ..

### [2.2.43](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.43)

ebhyo dattvā tato'nyā vai catasro'riṣṭanemine .  
dve caiva bāhuputrāya dve caivāṅgirase tathā.  
kanyāmekāṃ kṛśāśvāya tebhyo'patyaṃ nibodhata .. 2.42 ..

### [2.2.44](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.44)

antaraṃ cākṣuṣasyātra manoḥ ṣaṣṭhantu hīyate.  
manorvaivasvatasyāpi saptamasya prajāpateḥ .. 2.43 ..

### [2.2.45](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.45)

tāsu devāḥ khagā gāvo nāgā ditijadānavāḥ.  
gandharvopsarasaścaiva jajñire'nyāśca jātayaḥ .. 2.44 ..

### [2.2.46](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.46)

tataḥ prabhṛti loke'smin prajā maithunasambhavāḥ.  
saṅkalpāddarśanātsparśātpūrveṣāṃ sṛṣṭirucyate .. 2.45 ..

### [2.2.47](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.47)

..ṛṣaya ūcuḥ..

### [2.2.48](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.48)

devānāṃ dānavānāñca devarṣīṇāñca te śubhaḥ.  
sambhavaḥ kathitaḥ pūrvaṃ dakṣasya ca mahātmanaḥ .. 2.46 ..

### [2.2.49](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.49)

prāṇātprajāpaterjanma dakṣasya kathitaṃ tvayā.  
kathaṃ pracetasatvañca punarlebhe mahātapāḥ .. 2.47 ..

### [2.2.50](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.50)

etannaḥ saṃśayaṃ sūta vyākhyātuṃ tvamihārhasi.  
sa dauhitraśca somasya kathaṃ śvaśuratāṅgataḥ .. 2.48 ..

### [2.2.51](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.51)

..sūta uvāca..

### [2.2.52](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.52)

utpattiśca nirodhaśca nityaṃ bhūteṣu sattamāḥ.  
ṛṣayo'tra na muhyanti vidyāvantaśca ye narāḥ .. 2.49 ..

### [2.2.53](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.53)

yuge yuge bhavantyete sarve dakṣādayo dvijāḥ .  
punaścaiva nirudhyante vidvāṃstatra na muhyati .. 2.50 ..

### [2.2.54](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.54)

jyaiṣ‌ṭhyaṃ kāniṣṭhyamapyeṣāṃ pūrvaṃ nāsīd dvijottamāḥ.  
tapa eva garīyo'bhūt prabhāvaścaiva kāraṇam .. 2.51 ..

### [2.2.55](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.55)

imāṃ visṛṣṭiṃ yo veda cākṣuṣasya carācaram.  
prajānāmāyuruttīrṇaḥ svargaloke mahīyate .. 2.52 ..

### [2.2.56](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.56)

eṣa sargaḥ samākhyātaścākṣuṣasya samā sataḥ.  
ityete ṣaḍhavisargā hikrāntā manvantarātmakāḥ.  
svāyambhuvādyā- saṃkṣepāccākṣuṣāntā yathākramam .. 2.53 ..

### [2.2.57](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.57)

ete sargā yathāprajñaṃ proktā vai dvijasattamāḥ.  
vaivasvatanisargeṇa teṣāṃ jñeyastu vistaraḥ .. 2.54 ..

### [2.2.58](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.58)

anantā nātiriktāśca sarve sargā vivasvataḥ.  
ārogyāyuṣpramāṇena dharmataḥ kāmato'rthataḥ.  
etāneva guṇāneti yaḥ paṭhatyanasūyakaḥ .. 2.55 ..

### [2.2.59](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.59)

vaivasvatasya vakṣyāmi sāmpratasya mahātmanaḥ.  
samāsādvyāsataḥ sargaṃ bruvato me nibodhata .. 2.56 ..

### [2.2.60](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.60)

itiśrīmahāpurāṇe vāyuprokte pṛthuvaṃśānukīrttanaṃ nāma dvitīyo'dhyāyaḥ .. 2 ..

### [2.2.61](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.61)

2.2.13

### [2.2.62](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.2.62)

vatsaṃ svāyambhuvaṃ kṛtvā dugdhā''gnīdhreṇa vai mahī iti pāṭhāntaraḥ

### [2.4.1](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.1)

..ṛṣaya ūcuḥ ..

### [2.4.2](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.2)

śrutvā pādaṃ dvitīyantu krāntaṃ sūtena dhīmatā.  
atastṛtīyaṃ papraccha pādaṃ vai śāṃśapāyanaḥ .. 4.1 ..

### [2.4.3](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.3)

pāda krānto dvitīyo'yamanu ṣaṅgeṇa yastvayā.  
tṛtīyaṃ vistarātpādaṃ sopodvātaṃ prakīrttaya.  
evamukto'bravītsūtaḥ prahṛṣṭenāntarātmanā .. 4.2 ..

### [2.4.4](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.4)

..sūta uvāca..

### [2.4.5](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.5)

kīrttayiṣye tṛtīyañca sopodvātaṃ savistaram.  
pādaṃ samudayādviprā gadato me nibodhata .. 4.3 ..

### [2.4.6](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.6)

manorvaivasvatasyemaṃ sāmpratasya mahātmanaḥ.  
vistareṇānupūrvyā ca nisargaṃ śrṛṇuta dvijāḥ .. 4.4 ..

### [2.4.7](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.7)

caturyugaikasaptatyā saṅkhyātaḥ pūrvameva tu.  
saha devagaṇaiścaiva ṛṣibhirdānavaiḥ saha .. 4.5 ..

### [2.4.8](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.8)

pitṛgandharvayakṣaiśca rakṣobhūtagaṇaistathā.  
mānuṣaiḥ paśubhiścaiva pakṣibhiḥ sthāvaraiḥ saha .. 4.6 ..

### [2.4.9](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.9)

manvādikaṃ bhaviṣyāntamākhyānairbahuvistaram .  
vakṣye vaivasvataṃ sargaṃ namaskṛtya vivasvate .. 4.7 ..

### [2.4.10](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.10)

ādye manvantare'tītāḥ sargāḥ prāvarttakāśca ye.  
svāyambhuve'ntare pūrvaṃ saptāsan ye maharṣayaḥ.  
cākṣuṣasyāntare'tīte prāpte vaivasvate punaḥ .. 4.8 ..

### [2.4.11](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.11)

dakṣasya ca ṛṣīṇāñca bhṛgvādīnāṃ mahaujasām.  
śāpānmaheśvarasyāsīt prādurbhāvo mahātmanām .. 4.9 ..

### [2.4.12](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.12)

bhūyaḥ saptarṣayaste ca utpannāḥ sapta mānasāḥ.  
putratve kalpitāścaiva svayameva svayambhuvā .. 4.10 ..

### [2.4.13](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.13)

prajāsantānakṛdbhistairutpadyadbhirmahātmabhiḥ.  
punaḥ pravarttitaḥ sargo yathāpūrvaṃ yathākramam .. 4.11 ..

### [2.4.14](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.14)

teṣāṃ prasūtiṃ vakṣyāmi viśuddhajñānakarmaṇām.  
samāsavyāsayogābhyāṃ yathāvadanupūrvaśaḥ .. 4.12 ..

### [2.4.15](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.15)

yeṣāmanvayasambhūtairloko'yaṃ sacarācaraḥ.  
punaḥ sa pūritaḥ sargo graha nakṣatramaṇḍitaḥ .. 4.13 ..

### [2.4.16](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.16)

etacchrutvā vacastasya munīnāṃ saṃśayo'bhavat .  
tatastaṃ saṃśayāviṣṭāḥ sūtaṃ saṃśayaniścaye.  
satkṛtya paripapracchurmunayaḥ śaṃsitavratāḥ .. 4.14 ..

### [2.4.17](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.17)

..ṛṣaya ūcuḥ..

### [2.4.18](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.18)

kathaṃ saptarṣayaḥ pūrvvamutpannāḥ sapta mānasāḥ.  
putratve kalpitāścaiva tanno nigada sattama.  
tato'bravīnmahātejāḥ sūta paurāṇikaḥ śubham .. 4.15 ..

### [2.4.19](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.19)

kathaṃ saptarṣayaḥ siddhā ye vai svāyambhuve'ntare.  
manvantaraṃ samāsādya punarvaivasvataṃ kila .. 4.16 ..

### [2.4.20](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.20)

bhavābhiśāpātsaṃviddhā hyaprāptāste tadā tapaḥ.  
upapannā jane loke sakṛdāgāminastu te .. 4.17 ..

### [2.4.21](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.21)

ūcuḥ sarve tato'nyonyaṃ janaloke maharṣayaḥ.  
ūcureva mahābhāgā vāruṇe vitate kratau .. 4.18 ..

### [2.4.22](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.22)

sarve vayaṃ prasūyāmaścākṣuṣasyāntare manoḥ.  
pitāmahātmajāḥ sarve tataḥ śreyo bhaviṣyati .. 4.19 ..

### [2.4.23](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.23)

svāyambhuve'ntare śaptāḥ saptārthaṃ te bhavena tu.  
jajñire vai punaste ha janalokāddivaṃ gatā .. 4.20 ..

### [2.4.24](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.24)

devasya mahato yajñe vāruṇīṃ bibhratastanum.  
brahmaṇo juhvataḥ śukramagnau pūrvaṃ prajepsayā.  
ṛṣayo jajñire pūrvaṃ dvitīyamiti naḥ śrutam .. 4.21 ..

### [2.4.25](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.25)

bhṛguraṅgirā marīciḥ pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ.  
atriścaiva vasiṣṭhaśca aṣṭau te brahmaṇaḥ sutāḥ .. 4.22 ..

### [2.4.26](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.26)

tathāsya vitate yajñe devāḥ sarve samāgatāḥ.  
yajñāṅgāni ca sarvāṇi vaṣaṭkāraśca mūrtimān .. 4.23 ..

### [2.4.27](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.27)

mūrttimanti ca sāmāni yajūṃṣi ca sahasraśaḥ.  
ṛgveda ścābhavattatra padakramavibhūṣitaḥ .. 4.24 ..

### [2.4.28](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.28)

yajurvedaśca vṛttāḍhya oṅkāravadanojjvalaḥ.  
sthito yajñārthasaṃpṛktasūktabrāhmaṇamantravān .. 4.25 ..

### [2.4.29](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.29)

sāmavedaśca vṛttāḍhyaḥ sarvageyapuraḥsaraḥ.  
viśvāvasvādibhiḥ sārddhaṃ gandharvaiḥ sambhṛto'bhavat .. 4.26 ..

### [2.4.30](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.30)

brahma vedastathā ghoraiḥ kṛtyāvidhibhiranvitaḥ.  
pratyaṅgirasayogaiśca dviśarīraśiro'bhavat .. 4.27 ..

### [2.4.31](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.31)

lakṣaṇāni svarāḥ stobhā niruktasvarabhaktayaḥ.  
āśrayastu vaṣaṭ‌kāro nigrahapragrahāvapi .. 4.28 ..

### [2.4.32](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.32)

dīptā dīptirilādevī diśaḥ pradiśagīśvarāḥ .  
devakanyāśca patnyaśca tathā mātara eva ca .. 4.29 ..

### [2.4.33](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.33)

āyuḥ sarvata evaite devasya yajato mukhe.  
mūrttimantaḥ svarūpākhyā varuṇasya vapurbhṛtaḥ .. 4.30 ..

### [2.4.34](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.34)

svayambhuvastu tā dṛṣṭvā retaḥ samapatadbhuvi.  
brahmarṣerbhāvabhūtasya vidhānācca na saṃśayaḥ .. 4.31 ..

### [2.4.35](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.35)

kṛtvā juhāva srugbhyāñca sruveṇa parigṛhya ca.  
ājyavajjuhuvāñjakre mantravacca pitāmahaḥ .. 4.32 ..

### [2.4.36](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.36)

tataḥ sa janayāmāsa bhūtagrāmaṃ prajāpatiḥ.  
tasyārvāk tejasastasya yajñe lokeṣu taijasam.  
tamasābhāvavyāpyatvaṃ tathā sattvaṃ tathā rajaḥ .. 4.33 ..

### [2.4.37](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.37)

saguṇāttejaso nityamākāśe tamasi sthitam.  
tamasastejasatvācca sarvabhūtāni jajñire .. 4.34 ..

### [2.4.38](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.38)

yadā tasminnajāyanta kāle putrāstu karmajāḥ.  
ājyasthālyāmupādāya svaśukraṃ hutavāṃśca ha .. 4.35 ..

### [2.4.39](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.39)

śukre hute'tha tasmiṃstu prādurbhūtā maharṣayaḥ.  
jvalanto vapuṣā yuktāḥ sapta vai prasavairguṇaiḥ .. 4.36 ..

### [2.4.40](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.40)

hute cāgnau sakṛcchukre jvālāyā niḥsṛtaḥ kaviḥ.  
hiraṇyagarbhastaṃ dṛṣṭvā jvālāṃ bhittvā viniḥsṛtam.  
bhṛgustvamiti hovāca yasmāttasmātsa vai bhṛguḥ .. 4.37 ..

### [2.4.41](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.41)

mahādevastathodbhūtaṃ dṛṣṭvā brāhmaṇamabravīt.  
mamaiṣa putrakāmasya dīkṣitasya tvayaṃ prabho.  
vijajñe'tha bhṛgurddevo mama putro bhavatvayam .. 4.38 ..

### [2.4.42](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.42)

tathoti samanujñāto mahādevaḥ svayambhuvā.  
putratve kalpayāmāsa mahādevastathā bhṛgum.  
vāruṇā bhṛgavastasmāttadapatyañca sa prabhuḥ .. 4.39 ..

### [2.4.43](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.43)

dvitīyantu tataḥ śukramaṅgāreṣvapatatprabhuḥ.  
aṅgāreṣvaṅgiro'ṅgāni saṃhitāni tato'ṅgirāḥ .. 4.40 ..

### [2.4.44](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.44)

sambhūtiṃ tasya tāṃ dṛṣṭvā vahnirbrahmāṇamabravīt.  
retodhāstubhyamevāhaṃ dvitīyo'yaṃ mamāstviti .. 4.41 ..

### [2.4.45](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.45)

evamastviti so'pyukto brahmaṇā sadasaspatiḥ.  
tasmādaṅgirasaścāpi āgneyā iti naḥ śrutam .. 4.42 ..

### [2.4.46](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.46)

ṣaṭ‌kṛtyastu punaḥ śukre brahmaṇā lokakāriṇā.  
hute samabhavaṃstatra ṣaḍbrahmāṇa iti śrutiḥ .. 4.43 ..

### [2.4.47](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.47)

marīciḥ prathamastatra marīcibhyaḥ samutthitaḥ.  
kratau tasmin suto jajñe yatastasmātsa vai kratuḥ .. 4.44 ..

### [2.4.48](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.48)

ahaṃ tṛtīya ityarthastasmādatriḥ sa kīrttyate.  
keśaiśca niśitairbhūtaḥ pulastyastena sa smṛtaḥ .. 4.45 ..

### [2.4.49](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.49)

keśairlambaiḥ samudbhūtastasmāttu pulahaḥ smṛtaḥ .  
vasumadhyātsamutpanno vasumān vasudhāśrayaḥ .. 4.46 ..

### [2.4.50](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.50)

vasiṣṭha iti tattvajñaiḥ procyate vrahmavādibhiḥ .  
ityete brahmaṇaḥ putrā mānasāḥ ṣaṇmaharṣayaḥ .. 4.47 ..

### [2.4.51](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.51)

lokasya santānakarāstairimā varddhitāḥ prajāḥ.  
prajāpataya ityevaṃ paṭhyante brahmaṇaḥ sutāḥ .. 4.48 ..

### [2.4.52](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.52)

apare pitaro nāma etaireva maharṣibhiḥ.  
utpāditā ṛṣigaṇāḥ sapta lokeṣu viśrutāḥ .. 4.49 ..

### [2.4.53](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.53)

mārīcā bhārgavāścaiva tathaivāṅgiraso'pare.  
paulastyāḥ paulahāścaiva vāsiṣṭhāścaiva viśrutāḥ.  
ātreyāśca gaṇāḥ proktāḥ pitṝṇāṃ lokaviśrutāḥ .. 4.50 ..

### [2.4.54](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.54)

ete samāsatastāta puraiva tu guṇāstrayaḥ.  
apūrvaśca prakāśāśca jyotiṣmantaśca viśrutāḥ .. 4.51 ..

### [2.4.55](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.55)

teṣāṃ rājā yamo devo yamairvihitakalmaṣāḥ.  
apare prajānāṃ patayastāñchṛṇudhvamatandritāḥ .. 4.52 ..

### [2.4.56](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.56)

karddamaḥ kaśyapaḥ śeṣo vikrāntaḥ suśruvāstathā.  
bahuputraḥ kumāraśca vivasvān sa śuciśravāḥ .. 4.53 ..

### [2.4.57](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.57)

pracetaso'riṣṭanemirbahulasva prajāpatiḥ.  
ityevamādayo'nye'pi bahavaśca prajeśvarāḥ .. 4.54 ..

### [2.4.58](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.58)

kuśoccayā vālakhilyāḥ sambhūtāḥ paramarṣayaḥ.  
manojavāḥ sarvagatāḥ sārvabhaumāśca te'bhavan .. 4.55 ..

### [2.4.59](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.59)

jātā bhasmavyapohinyāṃ brahmarṣigaṇasammatāḥ.  
vaikhānasā munigaṇāstapaḥśrutaparāyaṇāḥ .. 4.56 ..

### [2.4.60](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.60)

srotobhyastasya cotpannāvaśvinau rūpasammitau.  
vidurjanmākṣarajaso vimalā netrasambhavāḥ 4.57 ..

### [2.4.61](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.61)

jyeṣṭhāḥ prajānāṃ patayaḥ srotobhyastasya jajñire.  
ṛṣayo romakūpebhyastathā svedamalodbhavāḥ .. 4.58 ..

### [2.4.62](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.62)

dāruṇā hi rute māsā niryāsāḥ pakṣasandhayaḥ.  
vatsarā ye tvahorātrāḥ pitraṃ jyotiśca dāruṇam .. 4.59 ..

### [2.4.63](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.63)

raudraṃ lohitamityāhurlohitaṃ kanakaṃ smṛtam.  
tanmaitramiti vijñeyaṃ dhūmaśca paśavaḥ smṛtāḥ .. 4.60 ..

### [2.4.64](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.64)

ye'rcciṣastasya te rudrāstathādityāḥ samudbhavāḥ.  
aṅgārebhyaḥ samutpannā jyotiṣo divyamānuṣāḥ .. 4.61 ..

### [2.4.65](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.65)

ādimānasya lokasya brahmā brahmasamudbhavaḥ.  
sarvakāmadamityāhustatra kanyāmudāharan .. 4.62 ..

### [2.4.66](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.66)

brahmā suragurustatra tridaśaiḥ saṃprasīdati.  
ime vai janayiṣyanti prajāḥ sarvāḥ prajeśvarāḥ .. 4.63 ..

### [2.4.67](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.67)

sve prajānāṃ patayaḥ sarve cāpi tapasvinaḥ.  
tatprasādādimām̐llokāndhārayeyurimāḥ kriyāḥ .. 4.64 ..

### [2.4.68](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.68)

dvandvaṃ saṃvarddhayāmāsa tava tejovivarddhanam.  
deveṣu vedavidvāṃsaḥ sarve rājarṣayastathā .. 4.65 ..

### [2.4.69](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.69)

vedamantra parāḥ sarve prajāpatiguṇodbhavāḥ.  
anantaṃ brahma satyañca tapaśca paramaṃ bhuvi .. 4.66 ..

### [2.4.70](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.70)

sarve hi vayamete ca tavaiva prasavaḥ prabho.  
brahma ca brāhmaṇāścaiva lokāścaiva carācarāḥ .. 4.67 ..

### [2.4.71](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.71)

marīcimāditaḥ kṛtvā devāśca ṛṣibhiḥ saha.  
apatyānīha sañcintya te'patyaṅkāmayāmahe .. 4.68 ..

### [2.4.72](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.72)

tasmin yajñe mahābhāgā devāśca ṛṣibhiḥ saha.  
etadvaṃśasamudbhūtāḥ sthānakālābhimāninaḥ .. 4.69 ..

### [2.4.73](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.73)

na ca tenaiva rūpeṇa sthāpayeyurimāḥ prajāḥ.  
yugādinidhanāccaiva sthāpayeyurimāḥ prajāḥ .. 4.70 ..

### [2.4.74](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.74)

tato'bravīllokaguruḥ paramityavicārayan .  
evaṃ devā viniścitya mayā sṛṣṭā na saṃśayaḥ.  
bhavatāṃ vaṃśasambhūtāḥ punarete maharṣayaḥ .. 4.71 ..

### [2.4.75](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.75)

teṣāṃ bhṛghoḥ kīrtayiṣye vaṃśaṃ pūrvamahātmanaḥ.  
vistareṇānupūrvyā ca prathamasya prajāpateḥ .. 4.72 ..

### [2.4.76](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.76)

bhāryā bhṛgorapratime uttame'bhijane śubhe.  
hiraṇyakaśipoḥ kanyā divyā nāma pariśrutā.  
pulomnaścāpi paulomī duhitā vara varṇinī .. 4.73 ..

### [2.4.77](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.77)

bhṛgostvajanayaddivyā kāvyaṃ vedavidāṃ varam.  
devāsurāṇāmācāryaṃ śukraṅkavisutaṃ graham .. 4.74 ..

### [2.4.78](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.78)

sa śukraścośanā khyātaḥ smṛtaḥ kāvyo'pi nāmataḥ.  
pitṝṇāṃ mānasī kanyā somapānāṃ yaśasvinī.  
śukrasya bhāryāṅgī nāma vijajñe caturaḥ sutān .. 4.75 ..

### [2.4.79](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.79)

brāhmeṇa tejasā yuktaḥ sa cāto brahmavittamaḥ.  
tasyāmeva tu catvāraḥ putrāḥ śukrasya jajñire .. 4.76 ..

### [2.4.80](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.80)

tvaṣṭā varūtrī dvāvetau śaṇḍāmarkau ca tāvubhau.  
te tadādityasaṅkāśā brahma kalpāḥ prabhāvataḥ .. 4.77 ..

### [2.4.81](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.81)

rañjanaḥ pṛthuraśmiśca vidvānyaśca bṛhadgirāḥ.  
varūtriṇaḥ sutā hyete brahmiṣṭhāḥ surayājakāḥ .. 4.78 ..

### [2.4.82](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.82)

ijyādharmavināśārthaṃ manumetyābhyayojayan.  
nirasyamānaṃ vai dharmaṃ dṛṣṭvendro manumabravīt .. 4.79 ..

### [2.4.83](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.83)

etaireva tu kāmaṃ tvāṃ prāpayiṣyāmi yājanam.  
śrutvendrasya tu tadvākyaṃ tasmād deśādapākraman .. 4.80 ..

### [2.4.84](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.84)

tirobhūteṣu teṣvindro dharmapatnīñca cetanām.  
graheṇa mocayitvā tu tataḥ so'nusasāra tām .. 4.81 ..

### [2.4.85](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.85)

tata indravināśāya yatamānān yatīṃstu tān .  
tatrāgatān punardṛṣṭvā duṣṭānindraḥ prahanyatu.  
suṣvāpa devadevasya vedyāṃ vai dakṣiṇe tataḥ .. 4.82 ..

### [2.4.86](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.86)

teṣāntu bhakṣyamāṇānāṃ tatra śālāvṛkaiḥ saha.  
śīrṣāṇi nyapataṃstāni kharjūrāṇyabhavaṃstataḥ .. 4.83 ..

### [2.4.87](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.87)

evaṃ varūtriṇaḥ putrā indreṇa nihatāḥ purā.  
yajanyāṃ devayānī ca śukrasya duhitā'bhavat .. 4.84 ..

### [2.4.88](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.88)

triśirā viśvarūpastu tvaṣṭuḥ putro'bhavanmahān.  
viśvarūpānujaścāpi viśvakarmā yamaḥ smṛtaḥ .. 4.85 ..

### [2.4.89](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.89)

bhṛgostu bhṛgavo devā jajñire dvādaśātmajāḥ.  
devyāṃ tānsuṣuve sarvānkāvyaścaivātmajānprabhuḥ .. 4.86 ..

### [2.4.90](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.90)

bhuvano bhāvanaścaiva anyaścānyāyatastathā.  
kratuḥśravāśca mūrddhā ca vyajayo vyaśruṣaśca yaḥ.  
prasava ścāpyajaścaiva dvādaśo'dhipatiḥ smṛtaḥ .. 4.87 ..

### [2.4.91](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.91)

ityete bhṛgavo devāḥ smṛtā dvādaśa yājñikāḥ .  
paulomyajanayatputraṃ brahmiṣṭhaṃ vaśinaṃ vibhum .. 4.88 ..

### [2.4.92](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.92)

vyādhitaḥ so'ṣṭame māsi garbhakrūreṇa karmaṇā.  
cyavanāccyavanāso'tha cetanastu pracetasaḥ.  
prācetasāccyavanakrodhādadhvānaṃ puruṣādajaḥ .. 4.89 ..

### [2.4.93](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.93)

janayāmāsa putrau dvau sukanyāyāñca bhārgavaḥ.  
ātmavānaṃ dadhīcañca tāvubhau sādhusaṃmatau .. 4.90 ..

### [2.4.94](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.94)

sārasvataḥ sarasvatyāṃ dadhīcāccopapadyate.  
rucī patnī mahābhāgā ātmavānasya nāhuṣī .. 4.91 ..

### [2.4.95](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.95)

tasya ūrvoṛṣirjajñe ūrū bhittvā mahāyaśāḥ .  
aurvaścāsīdṛcīkastu dīptāgnisadṛśaprabhaḥ .. 4.92 ..

### [2.4.96](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.96)

jamadagniṛcīkasya satyavatyāṃ vyajāyata.  
bhṛgośca ruciparyāye raudravaiṣṇavayostathā .. 4.93 ..

### [2.4.97](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.97)

jamanādvaiṣṇavasyāgnerjamadagnirajāyata.  
reṇukā jamadagnestu śakratulyaparākramam.  
brahmakṣatramayaṃ rāmaṃ suṣuve'mitatejasam .. 4.94 ..

### [2.4.98](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.98)

aurvasyāsītputraśataṃ jamadagnipurāgemam .  
teṣāṃ putrasahasrāṇi bhārgavāṇāṃ parasparāt .. 4.95 ..

### [2.4.99](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.99)

ṛṣyantareṣu vai bāhyā bahavo bhārgavāḥ smṛtāḥ .  
vatso viśvo'śviṣeṇaśca pāṇḍaḥ pathyaḥ saśaunakaḥ.  
gotreṇa saptamā hyete pakṣā jñeyāstu bhārgavāḥ .. 4.96 ..

### [2.4.100](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.100)

śrṛṇutāṅgiraso vaṃśamagneḥ putrasya dhīmataḥ.  
yasyānvavāye sambhūtā bhāradvājāḥ sagautamāḥ.  
devāścāṅgiraso mukhyāstviṣumanto mahaujasaḥ .. 4.97 ..

### [2.4.101](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.101)

surūpā caiva mārīcī kārddamī ca tathā svarāṭ.  
pathyā ca mānavī kanyā tisro bhāryāstvatharvaṇaḥ.  
ityetāṅgirasaḥ patnyastāsu vakṣyāmi santatim .. 4.98 ..

### [2.4.102](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.102)

atharvaṇastu dāyādāstāsu jātāḥ kulodvahāḥ.  
utpannā mahatā caiva tapasā bhāvitātmanām .. 4.99 ..

### [2.4.103](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.103)

bṛhaspatiḥ surūpāyāṃ gautamaḥ suṣuve svarāṭ.  
avandhyaṃ vāmadevañca utathyamuśijantathā .. 4.100 ..

### [2.4.104](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.104)

dhiṣṇuḥ putrastu pathyāyāṃ saṃvartaścaiva mānasaḥ.  
vicittaśca tathāyasyaḥ śaradvāṃścāpyutathyajaḥ .. 4.101 ..

### [2.4.105](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.105)

aśijo dīrghatamā bṛhaduttho vāmadevajaḥ.  
dhiṣṇuḥ putrāḥ sudhanvāna ṛṣabhaśca sudhanvanaḥ..4.102  
rathakārāḥ smṛtā devā ṛṣayo ye pariśrutāḥ.  
bṛhaspaterbharadvājo viśrutaḥ sumahāyaśāḥ .. 4.103 ..

### [2.4.106](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.106)

aṅgirasastu saṃvartto devānaṅgirasaḥ śrṛṇu.  
bṛhaspateryavīyāṃso devā hyaṅgirasaḥ smṛtāḥ .. 4.104 ..

### [2.4.107](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.107)

aurasāṅgirasaḥ putrāḥ surūpāyāṃ vijajñire.  
audāryāyurdanurdakṣo darbhaḥ prāṇastathaiva ca.  
haviṣmāṃśca haviṣṇuśca kratuḥ satyaśca te daśa .. 4.105 ..

### [2.4.108](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.108)

ayasyastu utathyaśca vāmadevastathośijaḥ.  
bhāradvājāḥ śāṃkṛtikā gārgyakāṇvarathītarāḥ .. 4.106 ..

### [2.4.109](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.109)

mudgalā viṣṇuvṛddhāśca haritā vāyavastathā.  
tathā bhākṣā bharadvājā ārṣabhāḥ kimbhayāstathā .. 4.107 ..

### [2.4.110](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.110)

ete hyaṅgirasaḥ pakṣā vijñeyā daśa pañca ca.  
ṛṣyantareṣu vai bāhyā bahavo'ṅgirasaḥ smṛtāḥ .. 4.108 ..

### [2.4.111](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.111)

mārīcaṃ parivakṣyāmi vaṃśamuttamapūruṣam.  
yasyānvavāye sambhūtaṃ jagatsthāvarajaṅgamam .. 4.109 ..

### [2.4.112](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.112)

marīcirāpaścakame tābhidhyāyanprajepsayā.  
putraḥ sarvaguṇopetaḥ prajāvān surucirditiḥ.  
saṃpūjyate praśastāyāṃ manasā bhāvitā prabhuḥ .. 4.110 ..

### [2.4.113](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.113)

āhūtāśca tataḥ sarvā āpaḥ samavasatprabhuḥ.  
tāsu praṇihitātmānamekaḥ so'janayatprabhuḥ .. 4.111 ..

### [2.4.114](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.114)

putramapratimannāmnāriṣṭanemiḥ prajāpatiḥ.  
putraṃ marīcaṃ sūryābhaṃ vadhauveśo vyajījanat .. 4.112 ..

### [2.4.115](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.115)

pradhyāyan hi satāṃ vācaṃ putrārthī salile sthitaḥ.  
saptavarṣasahasrāṇi tataḥ so'pratimo'bhavat .. 4.113 ..

### [2.4.116](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.116)

kaśyapaḥ saviturvidvāṃstena sa brahmaṇaḥ samaḥ .  
manvantareṣu sarveṣu brāhmaṇāṃśena jāyate .. 4.114 ..

### [2.4.117](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.117)

kanyānimitamityukte dakṣeṇa kupitāḥ prajāḥ .  
apibatsa tadā kaśyaṃ kaśyaṃ madyamihocyate .. 4.115 ..

### [2.4.118](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.118)

hāścekasā hi vijñeyā brahmaṇaḥ kaśya ucyate.  
kaśyaṃ madyaṃ smṛtaṃ vipraiḥ kaśyapānāttu kaśyapaḥ .. 4.116 ..

### [2.4.119](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.119)

karoti nāma yadvāco vācaṃ krūramudāhṛtam.  
dakṣābhiśaptaḥ kupitaḥ kaśyapastena so'bhavat .. 4.117 ..

### [2.4.120](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.120)

tasmācca kaśyapenokto brahmaṇā parameṣṭhinā.  
tasmāddakṣaḥ kaśyapāya kanyāstāḥ pratyapadyata.  
sarvāśca brahmavādinyaḥ sarvāstā lokamātaraḥ .. 4.118 ..

### [2.4.121](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.121)

ityetamṛṣisargantu puṇyaṃ yo veda vāruṇam.  
āyuṣmān puṇyavān śuddhaḥ sukhamāpnotyanuttamam.  
dhāraṇāt śravaṇāccaiva sarvapāpaiḥ pramucyate .. 4.119 ..

### [2.4.122](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.122)

athābruvan punaḥ sarve munayo romaharṣaṇam.  
vinivṛtte prajāsarge ṣaṣṭhe vai cākṣuṣasya ha .  
nisargaḥ sampravṛtto'yaṃ manorvaiva svatasya ha .. 4.120 ..

### [2.4.123](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.123)

..sūta uvāca..

### [2.4.124](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.124)

prajāḥ sṛjeti vyādiṣṭaḥ svayaṃ dakṣaḥ svayambhuvā.  
sasarja dakṣo bhūtāni gatimanti dhruvāṇi ca .  
upasthite'ntare hyasmin manorvaivasvatasya ha .. 4.121 ..

### [2.4.125](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.125)

tataḥ pravṛtto dakṣastuprajāḥ sraṣṭuñcaturvidhāḥ.  
jarāyujā aṇḍajāśca udbhijjāḥ svedajāstathā .. 4.122 ..

### [2.4.126](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.126)

daśavarṣa sahasrāṇi taptvā ghoraṃ mahattapaḥ.  
sambhāvito yogabalairaṇimādyairviśeṣataḥ .. 4.123 ..

### [2.4.127](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.127)

ātmānaṃ vyabhajan śrīmān manuṣyoragarākṣasān.  
devāsurasagandharvān divyasaṃhananaprajān .  
īśvarānātmanastulyān rūpadraviṇatejasā .. 4.124 ..

### [2.4.128](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.128)

tathaivānyāni mudito gatimanti dhruvāṇi ca.  
mānasānyeva bhūtāni sisṛkṣurvividhāḥ prajāḥ .. 4.125 ..

### [2.4.129](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.129)

ṛṣīn devān sagandharvān manuṣyoragarākṣasān.  
yakṣabhūtapiśācāṃśca vayaḥpaśumṛgāṃstathā .. 4.126 ..

### [2.4.130](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.130)

yadāsya manasā sṛṣṭā na vyavarddhanta tāḥ prajāḥ.  
apadhyātā bhagavatā mahādevena dhīmatā .. 4.127 ..

### [2.4.131](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.131)

maithunena ca bhāvena sisṛkṣurvividhāḥ prajāḥ.  
asikrīṃ cāvahat patnīṃ vīraṇasya prajāpateḥ .. 4.128 ..

### [2.4.132](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.132)

sutāṃ sumahatā yuktāṃ tapasā lokadhāriṇīm.  
yayā dhṛtamidaṃ sarvaṃ jagat sthāvarajaṅgamam .. 4.129 ..

### [2.4.133](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.133)

atrāpyudā harantīmau ślokau prācetasaṃ prati.  
dakṣasyodvahato bhāryāmasiknīṃ vīriṇīṃ parām .. 4.130 ..

### [2.4.134](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.134)

kūpānāṃ niyutaṃ dakṣaḥ sarpiṇāṃ sābhimāninām.  
nadīgiriṣu sarjjaṃstāḥ pṛṣṭhato'nuyayau prabhuḥ .. 4.131 ..

### [2.4.135](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.135)

taṃ dṛṣṭvā ṛṣibhiḥ proktaṃ pratiṣṭhāsyati vai prajāḥ.  
prathamātra dvitīyā tu dakṣasyeha prajāpateḥ .. 4.132 ..

### [2.4.136](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.136)

tathāgacchadyathākālaṃ kūpānāṃ niyute tu saḥ.  
asiknīṃ vairiṇīṃ yatra dakṣaḥ prācetaso'vahat .. 4.133 ..

### [2.4.137](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4.137)

atha putrasahasraṃ sa vairiṇyāmamitaujasā.  
asivanyāṃ janayāmāsa dakṣaḥ prācetasaḥ prabhuḥ .. 4.134 ..

_First 200 of 227 passages. [Read on](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4)_

## Linked texts (11)

- [Brahmāṇḍapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.37.3) — Vyāsa, Sanskrit
- [Critical edition (BORI)](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.harivamsa*crit.2.28) — Sanskrit
- [Brahmapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.brahma.2.35) — Vyāsa, Sanskrit
- [Viṣṇupurāṇa (vulgate)](https://indike.org/pramana/in.purana.visnu*vulgate.1.14.2) — Sanskrit
- [Śivapurāṇa (complete text)](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.5.30.28) — Sanskrit
- [Daśavidhahetunirūpaṇa](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.vaikhanasa!tatparyacintamani.dasavidhahetunirupana.30.9) — Śrīnivāsamakhin, Sanskrit
- [Agnipurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.agni.18.20) — Vyāsa, Sanskrit
- [Liṅgapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.linga.1.63.2) — Vyāsa, Sanskrit
- [Vallālacarita](https://indike.org/pramana/in.lit.historical.vallalacarita.2.10.22) — Ānandabhaṭṭa 1510, Sanskrit
- [Ṭoḍarānanda](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.todarananda.2.105) — Ṭoḍaramalla 1564, Sanskrit
- [Liṅgapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.vernacular.tamil.kappiyam.lingapurana.70.2) — Ativīrarāma Pāṇṭiyar 1500, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.4) · Pramāṇa
