Pramāṇa · Search · About · API

Vayupurana 2.5: adhyāyaḥ 5

Vāyupurāṇa 2.5

Language
Sanskrit

adhyāyaḥ 5

2.5.1

..ṛṣaya ūcuḥ ..

2.5.2

devānāṃ dānavānāñca daityānāñcaiva sarvaśaḥ.
utpattiṃ vistareṇeha brūhi vaivasvate'ntare .. 5.1 ..

2.5.3

..sūta uvāca..

2.5.4

dharmasya tāvadvakṣyāmi nisargaṃ taṃ nibodhata.
arundhatī vasuryāmī lambā bhānurmarutvatī .. 5.2 ..

2.5.5

saṅkalpā ca muhūrtā ca sādhyā viśvā tathaiva ca.
dharmapatnyo daśatvetā dakṣaḥ prācetaso dadau .. 5.3 ..

2.5.6

sādhyā putrāṃstu dharmasya sādhyān dvādaśa jajñire.
sādhyā nāma mahābhāgāśchandajā yajñabhāginaḥ.
devebhyastān parān devān devajñāḥ paricakṣire .. 5.4 ..

2.5.7

brahmaṇo vai mukhāt sṛṣṭā jayā devāḥ prajepsayā.
sarve mantraśarīrāste smṛtā manvantareṣviha .. 5.5 ..

2.5.8

darśaśca paurṇamāsaśca bṛhadyacca rathantaram .
cittiścaiva vicittiśca ākūtiḥ kūtireva ca .. 5.6 ..

2.5.9

vijñātā caiva vijñāto mano yajñaśca te smṛtāḥ .
nāmānyetāni teṣāṃ vai jayānāṃ prathitāni ca .. 5.7 ..

2.5.10

brahmaśāpena te jātāḥ punaḥ svāyambhuve jitāḥ.
svārociṣe vai tuṣitāḥ satyāścaivottame punaḥ .. 5.8 ..

2.5.11

tāmase harayo nāma vaikuṇṭhā raivatāntare.
sādhyāśca cākṣuṣe nāmnā chandajā jajñire surāḥ .. 5.9 ..

2.5.12

dharmaputrā mahābhāgāḥ sādhyā ye dvādaśāmarāḥ.
pūrvaṃ sma anusūyante cākṣuṣasyāntare manoḥ .. 5.10 ..

2.5.13

svārociṣe'ntare'tītā devā ye vai mahaujasaḥ.
tuṣitā nāma te'nyonyamūcurvai cākṣuṣe'ntare .. 5.11 ..

2.5.14

kiñcicchiṣṭe tadā tasmin devā vai tuṣitā'bhruvan.
itaretaraṃ mahābhāgān vayaṃ sādhyān praviśya vai.
manvantare bhaviṣyāmastannaḥ śreyo bhaviṣyati .. 5.12 ..

2.5.15

evamuktvātu te sarve cākṣuṣasyāntare manoḥ.
tasmāddvādaśasambhūtān dharmān svāyambhuvāt punaḥ .. 5.13 ..

2.5.16

naranārāyaṇau tatra jajñāte punareva hi.
vipaścidindro yaścāsīttathā satyo hariśca tau.
svārociṣe'ntare pūrvamāstāntau tuṣitau surau .. 5.14 ..

2.5.17

tuṣitānāntu sādhyatve nāmānyetāni vakṣyate.
mano'numantā prāṇaśca naro yānaśca vīryavān .. 5.15 ..

2.5.18

cittirhayo nayaścaiva haṃso nārāyaṇastathā.
prabhavo'tha vibhuścaiva sādhyā dvādaśa jajñire .. 5.16 ..

2.5.19

svāyambhuve'ntare pūrvaṃ tataḥ svārociṣe punaḥ.
nāmānyāsan punastāni tuṣitānāṃ nibodhata .. 5.17 ..

2.5.20

prāṇo'pānastathodānaḥ samāno vyāna eva ca.
cakṣuḥ śrotraṃ tathā prāṇaḥ sparśo buddhirmanastathā .. 5.18 ..

2.5.21

prāṇāpānāvudānaśca samāno vyāna eva ca.
nāmānyetāni pūrvantu tuṣitānāṃ smṛtāni ha .. 5.19 ..

2.5.22

vasostu vasavaḥ putrāḥ sādhyānāmanujāḥ smṛtāḥ .
dharo dhruvaśca somaśca āpaścaivānalo'nilaḥ.
pratyūṣaśca prabhāsaśca vasavo'ṣṭau prakīrttitāḥ .. 5.20 ..

2.5.23

dharasya putro draviṇo hutahavyavahastathā.
dhruvaputro bhavo nāmnā kālo lokaprakālanaḥ .. 5.21 ..

2.5.24

somasya bhagavān varcā budhaśca grahabodhanaḥ.
rohiṇyāṃ tau samutpannau triṣu lokeṣu viśrutau .. 5.22 ..

2.5.25

dhārormikalilāścaiva trayaścandramasaḥ sutāḥ.
āpasya putro vaitaṇḍyaḥ śamaḥ śāntastathaiva ca .. 5.23 ..

2.5.26

skandaḥ sanatkumāraśca jajñe pādena tejasaḥ.
agniputraḥ kumārastu śarastambe vyajāyata.
tasya śākho viśakhaśca naigameyaśca pṛṣṭhajāḥ .. 5.24 ..

2.5.27

anilasya śivā bhāryā tasyāḥ putro manojavaḥ.
avijñātagatiścaiva dvau putrāvanilasya ca .. 5.25 ..

2.5.28

pratyūṣasya viduḥ putra ṛṣirnāmnā tu devalaḥ.
dvau putrau devalasyāpi kṣamāvantau manīṣiṇau .. 5.26 ..

2.5.29

bṛhaspatestu bhaginī varastrī brahmacāriṇī.
yogasiddhā jagatkṛtsnamasaktā vicaratyuta .. 5.27 ..

2.5.30

prabhāsasya tu yā bhāryā vasūnāmaṣṭamasya ha.
viśvakarmā sutastasyā jātaḥ śilpiprajāpatiḥ .. 5.28 ..

2.5.31

sa karttā sarvaśilpānāṃ tridaśānāñca varddhakiḥ.
bhūṣaṇānāñca sarveṣāṃ karttā kārayitā ca saḥ .. 5.29 ..

2.5.32

sarveṣāñca vimānāni daivatānāṃ karoti saḥ.
mānuṣāścopajīvanti yasya śilpāni śilpinaḥ .. 5.30 ..

2.5.33

viśvedevāstu viśvāyā jajñire daśa viśrutāḥ.
kraturdakṣaḥ śravaḥ satyaḥ kālaḥ kāmo dhunistathā .. 5.31 ..

2.5.34

kuruvān prabhavāṃścaiva rocamānaśca te daśa.
dharmaputrāḥ smṛtā hyete viśvāyāṃ jajñire śubhāḥ .. 5.32 ..

2.5.35

marutvatyāṃ marutvanto bhānavo bhānujāḥ smṛtāḥ .
muhūrttāśca muhūrttāyāṃ ghoṣaṃ lambā vyajāyata .. 5.33 ..

2.5.36

saṅkalpāyāntu saṃjajñe vidvān saṅkalpa eva ca.
nāgavīthyastu jāmyāñca pathatrayasamāśritāḥ .. 5.34 ..

2.5.37

pṛthivīviṣayaṃ sarvamarundhatyāṃ vyajāyata.
eṣa sargaḥ samākhyāto vidvān dharmasya śāśvataḥ .. 5.35 ..

2.5.38

muhūrttāścaiva tithyaśca patibhiḥ saha suvratāḥ.
nāmataḥ saṃpravakṣyāmi bruvato me nibodhata .. 5.36 ..

2.5.39

ahorātravibhāgaśca nakṣatrāṇi samāsataḥ.
muhūrttāḥ sarvanakṣatrā ahorātravidastathā .. 5.37 ..

2.5.40

ahorātrakalānāntu ṣaṭ‌śatītyadhikā smṛtā.
ravergativiśeṣeṇa sarveṣu ṛtumicchataḥ .. 5.38 ..

2.5.41

tato vedavidaścaitāṃ tithimicchanti parvasu.
aviśeṣeṣu kāleṣu yojyaḥ sa pitṛdānataḥ .. 5.39 ..

2.5.42

raudraḥ sārvastathā maitraḥ piṇḍyavāsava eva ca.
āpyo'tha vaiśvadevaśca brāhmo madhyāhnasaṃśritaḥ .. 5.40 ..

2.5.43

prājāpatyastathā aindrastathendro niṛtistathā.
vāruṇaśca tathāryamṇo bhāgāścāpi dināśritāḥ .. 5.41 ..

2.5.44

ete dinamuhūrttāśca divākaravinirmitāḥ.
śaṅkucchāyāniśeṣeṇa vodetavyāḥ pramāṇataḥ .. 5.42 ..

2.5.45

ajāstathāhirbudhnyaśca pūṣā hi yamadevatāḥ.
āgneyaścāpi vijñeyaḥ prājāpatyastathaiva ca .. 5.43 ..

2.5.46

brahmasaumyastathādityo bārhaspatyo'tha vaiṣṇavaḥ.
sāvitro'tha tathā tvāṣṭro vāyavyaśceti saṃgrahaḥ .. 5.44 ..

2.5.47

ekarātrimuhūrttāḥ syuḥ kramoktā daśa pañca ca.
indorgatyudayā jñeyā nālikāḥ pādikāstathā.
kālāvasthāsvigāstvete muhūrtā devatāḥ smṛtāḥ .. 5.45 ..

2.5.48

sarvagrahāṇāṃ trīṇyeva sthānāni vihitāni ca.
dakṣiṇottaramadhyāni tāni vidyādyathākramam .. 5.46 ..

2.5.49

sthānaṃ jāradgavaṃ madhye tathairāvatamuttaram.
vaiśvānaraṃ dakṣiṇato nirddiṣṭamiha tattvataḥ .. 5.47 ..

2.5.50

aśvinī kṛttikā yāmyā nāgavīthiriti smṛtā .
puṣyo'śleṣā punarvasū vīthirairāvatī matā.
tisrastu vīthayo hyetā uttare mārga ucyate .. 5.48 ..

2.5.51

pūrvottare phālgunyau ca maghā caivāryamī smṛtā .
hastacitre tathā svātī govīthītyabhiśabdhitā .. 5.49 ..

2.5.52

jyeṣṭhā viśākhānurādhā vīthī jāradgavī smṛtā.
etāstu vīthayastisro madhyame mārga ucyate .. 5.50 ..

2.5.53

mūlañcāṣāḍhe dve cāpi ajavīthyabhiśabditā .
śravaṇañca dhaniṣṭhā ca gārgī śatabhiṣaktathā .. 5.51 ..

2.5.54

vaiśvānarī bhādrapade revatī caiva kīrtitā.
smṛtā vīthyastu tisrastā mārge vai dakṣiṇe budhaiḥ .. 5.52 ..

2.5.55

saptaviṃśattu yāḥ kanyā dakṣaḥ somāya tā dadau.
sarvā nakṣatranāmnyastā jyotiṣe caiva kīrttitāḥ.
tāsāmapatyānyabhavan dīptānyamitatejasā .. 5.53 ..

2.5.56

yāstu śeṣāstadā kanyāḥ pratijagrāha kaśyapaḥ.
caturdaśa mahābhāgāḥ sarvāstā lokamātaraḥ .. 5.54 ..

2.5.57

aditirditirdanuḥ kālā ariṣṭā surasā tathā.
surabhirvinatā caiva tāmrā krodhavaśā irā.
kadrurmuniśca dharmajñaḥ prajāstāsāṃ nibodhata .. 5.55 ..

2.5.58

cāriṣṇave'ntare'tīte ye dvādaśa purogamāḥ.
vaikuṇṭhānāma te sātryā babhūvuścākṣuṣe'ntare .. 5.56 ..

2.5.59

upasthite'ntare hyasmin punarvaivasvatasya ha.
ārādhitā hyadityā te sametyāhuḥ parasparam .. 5.57 ..

2.5.60

etāmeva mahābhāgāmaditiṃ saṃpraviśya vai.
vaivasvate'ntare hyasmin yogādarddhena cetasaḥ .. 5.58 ..

2.5.61

gacchāmaḥ putratāmasyāstannaḥ śreyo bhaviṣyati.
adityāstu prasūtānāmādityatvaṃ bhaviṣyati .. 5.59 ..

2.5.62

evamuktvā tu te sarve cākṣuṣasyāntare manoḥ.
jajñire dvādaśādityā mārīcāt kaśyapātpunaḥ .. 5.60.
śatakratuśca viṣṇuśca jajñāte punareva hi .
vaivasvate'ntare hyasmin naranārāyaṇau surau .. 5.61 ..

2.5.63

teṣāmapi hi devānāṃ nidhanotpattirucyate.
yathā sūryasya loke'smin udayāstamayāvubhau.
prajāpateśca viṣṇośca bhavasya ca mahātmanaḥ .. 5.62 ..

2.5.64

śreṣṭhānuśravike yasmācchaktāḥ śabdādilakṣaṇe.
aṣṭātmake'ṇimādye ca tasmātte cajñire surāḥ .. 5.63 ..

2.5.65

ityeṣa viṣye rāgaḥ sambhūtyāḥ kāraṇaṃ smṛtam.
brahmaśāpena sambhūtā jayāḥ svāyambhuve jitāḥ .. 5.64 ..

2.5.66

svārociṣe vai tuṣitāḥ satyāścaivottame punaḥ.
tāmase harayo devā jātāścāriṣṇave tu vai.
vaikuṇṭhāścākṣuṣe sādhyā ādityāḥ sāmprate punaḥ .. 5.65 ..

2.5.67

dhātā'ryamā ca mitraśca varuṇoṃ'śo bhagastathā.
indro vivasvān pūṣā ca parjanyo daśamaḥ smṛtaḥ .. 5.66 ..

2.5.68

tatastvaṣṭā tato viṣṇurajaghanyo'jaghanyajaḥ.
ityete dvādaśādityāḥ kaśyapasya sutāḥ smṛtāḥ .. 5.67 ..

2.5.69

surabhī kaśyapādrudrānekādaśa vijajñire.
mahādevaprasādena tapasā bhāvitā satī .. 5.68 ..

2.5.70

aṅgārakaṃ tathā sarpaṃ niṛtiṃ sadasaspatim.
ajaikapādahirbughnyamūrddhvaketuṃ jvaraṃ tathā .. 5.69 ..

2.5.71

bhuvanañceśvaraṃ mṛtyuṃ kapālañcaiva viśrutam.
devānekādaśaitāṃstu rudrāṃstribhuvaneśvarān.
tapasā tena mahatā surabhī tānajījanat .. 5.70 ..

2.5.72

tato duhitarāvanye surabhī dve vyajāyata.
rohiṇī caiva rudrābhā gāndhārī ca yaśasvinī .. 5.71 ..

2.5.73

rohiṇyāṃ jajñire kanyāścatasro lokaviśrutāḥ.
surūpā haṃsakīlā ca bhadrā kāmadughā tathā.
suṣuve kāmadughā tu surūpā tanayadvayam .. 5.72 ..

2.5.74

haṃsakīlā nṛpa mṛṣīn bhadrāyāstu vyajāyata.
viśrutāstu mahābhāgā gandharvā vājinaḥ sutāḥ .. 5.73 ..

2.5.75

uccaiḥśravāstadā jātāḥ khecarāste manojavāḥ.
śvetāḥ śyenāḥ piśaṅgāśca sāraṅgā haritārjunāḥ.
rudrā devopabāhyāste gandharvayonayo hayāḥ .. 5.74 ..

2.5.76

bhūyo jajñe surabhyāstu śrīmān candrābhasuprabhaḥ.
sragvī kakujhī dyutimānamṛtālayasambhavaḥ.
surabhyanumate datto dhvajo māheśvarastu saḥ .. 5.75 ..

2.5.77

ityete kaśyapasutā rudrādityāḥ prakīrttitāḥ.
dharmaputrāḥ smṛtāḥ sādhyā viśve ca vasavastathā .. 5.76 ..

2.5.78

ariṣṭanemipatnīnāmapatyānīha ṣoḍaśa.
bahuputrasya viduṣaścatasro vidyutaḥ smṛtāḥ.
pratyaṅgirasajāḥ śreṣṭhā ṛco brahmarṣisatkṛtāḥ .. 5.77 ..

2.5.79

kṛśāśvasya tu devarṣerdevapraharaṇāḥ smṛtāḥ .
ete yugasahasrānte jāyante punareva hi .. 5.78 ..

2.5.80

sarve devagaṇā viprāstraya striṃśattu chandajāḥ.
eteṣāmapi devānāṃ nirodhotpattirucyate .. 5.79 ..

2.5.81

yathā sūryasya loke'smin udayāstamayāvubhau.
ete devanikāyāste sambhavanti yuge yuge .. 5.80 ..

2.5.82

..ṛṣaya ūcuḥ..

2.5.83

sādhyāśca vasavo viśve rudrādityāstathaiva ca.
abhijātyā prabhāvaiśca karmabhiścaiva viśrutāḥ .. 5.81 ..

2.5.84

prajāpateśca viṣṇośca bhavasya ca mahātmanaḥ.
antaraṃ jñātumicchāmo yaśca yasmādviśiṣyate .. 5.82 ..

2.5.85

yaśca yasmāt prabhavati yaśca yasmin pratiṣṭhitaḥ.
jyāyānyo madhyamaścaiva kanīyān yaśca teṣu vai .. 5.83 ..

2.5.86

pradhānabhūto yasteṣāṃ guṇabhūtaśca teṣu yaḥ.
karmabhiścābhijātyā ca prabhāveṇa ca yo mahān.
etat prabhrūhi naḥ sarvaṃ tvaṃ hi vettha yathāyatham .. 5.84 ..

2.5.87

..sūta uvāca..

2.5.88

atra vo varṇayiṣyehamantaranteṣu yat smṛtam.
yadbrahmaviṣṇurudrāṇāṃ śrṛṇudhvaṃ me vivakṣataḥ .. 5.85 ..

2.5.89

rājasī tāmasī caiva sāttvikī caiva tāḥ smṛtāḥ .
tanvaḥ svayambhuvaḥ proktāḥ kāle kāle bhavanti yāḥ .. 5.86 ..

2.5.90

etāsāmantaraṃ vaktuṃ naiva śakyaṃ dvijottamāḥ.
guṇavṛddhinibandhatvād dvidhānugrahabandhataḥ .. 5.87 ..

2.5.91

pravṛttiñca nivṛttiñca guṇavṛddhimiha dvijāḥ.
yathāśakti pravakṣyāmi tanūnāṃ tannibodhata .. 5.88 ..

2.5.92

ekā tu kurute tāsāṃ rājasī sarvataḥ prajāḥ.
ekā caivārṇavasthā tu sānugṛhṇāti sāttvikī.
ekā sā kṣipate kāle tāmasī grasate prajāḥ .. 5.89 ..

2.5.93

rajasā tu samudrikto brahmā sambhavate yadā.
puruṣākhyā tadā tasya sāttvikī vinivarttate .. 5.90 ..

2.5.94

yadā bhavati kālātmā udrekāttamasastu saḥ.
brahmākhyā sā tadā tvasya rājasī vinivarttate .. 5.91 ..

2.5.95

sattvodrekāttu puruṣo yadā bhavati sa prabhuḥ.
kālākhyā sā tadā tasya punarnabhavatīti vai .. 5.92 ..

2.5.96

kramāttasya nivarttante rūpaṃ nāma ca karma ca.
trailokye varttamānasya sarvānugrahanigrahaiḥ .. 5.93 ..

2.5.97

yadā bhavati brahmā ca tadā cāntaramucyate.
yadā ca puruṣo brahmā na caiva puruṣastu saḥ .. 5.94 ..

2.5.98

maṇirvibhajate varṇān vicitrān sphaṭike yathā.
vaimalyādāśrayavaśāttadvarṇaḥ syāttadañjanaḥ .. 5.95 ..

2.5.99

tadā guṇavaśāttasya svayambhoranurañjanam.
ekatve ca pṛthaktve ca proktametannidarghanam .. 5.96 ..

2.5.100

eko bhūtvā yathā meghaḥ pṛthaktvenāvatiṣṭhate.
rūpato varṇataścaiva tathā guṇavaśāttu saḥ .. 5.97 ..

2.5.101

bhavatyeko dvidhā caiva tridhā mūrtivināśanāt.
eko brahmāntakṛccaiva puruṣaśceti te trayaḥ .. 5.98 ..

2.5.102

ekasyaitāḥ smṛtāstisrastanavastu svayambhuvaḥ.
brāhmī ca pauruṣī caiva antakārī ca te trayaḥ .. 5.99 ..

2.5.103

tatra yā rājasī tasya tanuḥ sā vai prajākarī.
yā tāmasī tu kālākhyā prajākṣayakarī tu sā.
sāttvikī pauruṣī yā tu sānugrahakarī smṛtā .. 5.100 ..

2.5.104

rājasyā brahmaṇoṃ'śena marīciḥ kaśyapo'bhavat.
tāmasī cāntakṛdyā tu tadaṃśenābhavadbhavaḥ .. 5.101 ..

2.5.105

sāttvikī pauruṣī yā sā tasyāḥ śociṣṇurucyate.
trailokye tāḥ smṛtāstisrastanavastu svayambhuvaḥ .. 5.102 ..

2.5.106

nānāprayojanārthāṃ hi kālo'vasthāṃ karoti yaḥ.
brahmatvena prajāḥ sṛṣṭhvā viṣṇutvenānugṛhya ca.
vaiṣṇavyānugṛhītā stā raudyānugrasate punaḥ .. 5.103 ..

2.5.107

ekaḥ svayambhuvaḥ kālastribhistrīn vai karoti saḥ.
sṛjate cānugṛhṇāti prajāḥ saṃharate tathā .. 5.104 ..

2.5.108

ityetāḥ kathitā stisrastanavastu svayambhuvaḥ.
prajāpatyā ca raudrī ca vaiṣṇavī caiva tāḥ smṛtāḥ .. 5.105 ..

2.5.109

ekā tanuḥ smṛtā vede dharmaśāstre purātane.
sāṅkhyayogapare vīraiḥ pṛthaktvaikatvadarśibhiḥ.
abhijātaprabhāvajñaiṛṣibhistattvadarśibhiḥ .. 5.106 ..

2.5.110

ekatve ca pṛthaktve ca tāsu bhinnāḥ prajāstviha .
idaṃ paramidaṃ neti bruvato bhinnadarśanāḥ .. 5.107 ..

2.5.111

brahmāṇaṃ kāraṇaṃ kecit kecit prāhuḥ prajāpatim.
kecicchivaṃ paratvena prāhurviṣṇuṃ tathā'pare.
avijñānena saṃsaktāḥ saktā ratyādicetasā .. 5.108 ..

2.5.112

tattvaṃ kālañca deśañca kāryāṇyāvekṣya tattvataḥ.
kāraṇañca smṛtā hyetā nānārtheṣviha devatāḥ .. 5.109 ..

2.5.113

ekaṃ nindati yasteṣāṃ sarvānena sa nindati.
ekaṃ praśasamānastu sarvāneva praśaṃsati.
ekaṃ yo vetti puruṣaṃ tamāhurbrahmavādinam .. 5.110 ..

2.5.114

adveṣastu sadā kāryo devatāsu vijānatā.
na śakyamīśvaraṃ jñātumaiśvaryeṇa vyavasthitam .. 5.111 ..

2.5.115

ekātmā sa tridhā bhūtvā saṃmohayati yaḥ prajāḥ.
eteṣāñca trayāṇāntu vicarantyantaraṃ janāḥ .. 5.112 ..

2.5.116

jijñāsantaḥ parīkṣantaḥ saktā rūpāvicetasaḥ.
idaṃ paramidaṃ neti vadanti bhinnadarśinaḥ .. 5.113 ..

2.5.117

yātudhānān viśantyetāḥ piśācāṃścaiva tānnarān .
ekatvena pṛthaktvena svayambhūrvyavatiṣṭhate .. 5.114 ..

2.5.118

guṇamātrātmikābhistu tanubhirmohayan prajāḥ.
teṣvekaṃ yajate yastu sa tadā yajate trayam .. 5.115 ..

2.5.119

tasmāddevāstrayo hyete nairantarye vyavasthitāḥ.
tasmāt pṛthaktvamekatvasaṅkhyā saṅkhyāgatāgatam.
ekatvaṃ vā bahutvaṃ vā teṣu ko jñātumarhati .. 5.116 ..

2.5.120

yasmāt sṛṣṭvānugṛhṇīte grasate caiva te prajāḥ .
guṇātmakatvātrtraikālye tasmādekaḥ sa ucyate .. 5.117 ..

2.5.121

rudraṃ brah‌māṇamindrañca loka pālān ṛṣīn danūn.
devaṃ tamekaṃ bahudhā prāhurnārāyaṇaṃ dvijāḥ .. 5.118 ..

2.5.122

prājāpatyā tanuryā ca tanuryā caiva vaiṣṇavī.
manvantare ca kalpe ca āvarttante punaḥ punaḥ .. 5.119 ..

2.5.123

tejasā yaśasā buddhyā śrutena ca balena ca .
jāyante tatsamāścaiva tānapīha nibodhata .. 5.120 ..

2.5.124

rājasyā brāhmaṇoṃ'śena marīciḥ kaśyapo'bhavat.
tāmasyāstasya cāṃśena kālātmā rudra ucyate .
sāttvikyāḥ puruṣāṃśena yajñe viṣṇurabhūttadā .. 5.121 ..

2.5.125

triṣu kāleṣu tasyaitā brahmaṇastanavoṃ'śajāḥ.
kālo bhūtvā punaścāsau rudraḥ saṃharate prajāḥ .. 5.122 ..

2.5.126

samprāpte caiva kalpānte saptaraśmirddivākaraḥ.
bhūtvā saṃvarttakādityo lokāṃstrīn sa tadādahat .. 5.123 ..

2.5.127

viṣṇuḥ prajānugṛhṇāti nāmarupaviparyaye .
tasyāntasyāmavasthāyāṃ tattadutpattikāraṇam .. 5.124 ..

2.5.128

sattvodriktā tu yā proktā brahmaṇaḥ pauruṣī tanuḥ.
tasyāṃśena vijajñe sa iha svāyambhuve'ntare.
ākūtyāṃ manaso deva utpannaḥ prathame vibhuḥ .. 5.125 ..

2.5.129

tataḥ punaḥ sa vai devo prāpte svārociṣe'ntare.
tuṣitāyāṃ samutpanno hyatītastuṣitaiḥ saha .. 5.126 ..

2.5.130

auttame cāntare caiva tuṣitastu viduḥ sa vai.
vaśavarttibhirutpanno vaśavarttī hariḥ punaḥ .. 5.127 ..

2.5.131

satyāyāmabhavatsatyaḥ satyaiḥ saha surottamaiḥ.
tāmasasyāntare cāpi samprāpte punareva hi.
bhāryāyāṃ haribhiḥ sārddhaṃ harireva babhūva ha .. 5.128 ..

2.5.132

cāriṣṇave'ntare cāpi harirdavaḥ punastu saḥ.
vaikuṇṭhāyāmasau jajñe hyābhūtarajasaiḥ saha.
vaikuṇṭhaḥ sa punarddevaḥ samprāpte cākṣuṣe'ntare .. 5.129 ..

2.5.133

dharmo nārāyaṇaḥ sādhyaḥ sādhyaiḥ saha surairabhūt .
sa tu nārāyaṇaḥ sādhyaḥ prāpte vaivasvate'ntare .. 5.130 ..

2.5.134

mārīcāt kaśyapādviṣṇuradityāṃ sambamūva ha.
tristriḥ kramairimān lokān jitvā viṣṇururukramam .. 5.131 ..

2.5.135

pratyapādayadindrāya devebhyaścaiva sa prabhuḥ.
ityetāsatanavastasya vyatītāḥ sapta saptasu.
manvantareṣvatīteṣu yābhiḥ saṃrakṣitāḥ prajāḥ .. 5.132 ..

2.5.136

tasmādviṣṭamidaṃ sarvaṃ vāmaneneha jāyatā.
tasmātsa vai smṛto viṣṇurviśerdhātoḥ praveśanāt .. 5.133 ..

2.5.137

ityete brahmaṇaścaiva vāmanasya mahātmanaḥ.
ekatvañca pṛthaktvañca viśiṣṭatvañca kīrttitam .. 5.134 ..

2.5.138

devatānāmihāṃśena jāyante yāstu devatāḥ.
tāsāntāstejasā buddhyā śrutena ca balena ca.
jāyante tatsamāścaiva tā vai teṣāmanugrahāt .. 5.135 ..

2.5.139

yadyadvibhūtimatsattvaṃ śrīmadūrjitameva vā.
tattadevāvagacchaghvaṃ viṣṇostejoṃ'śasambhavam .. 5.136 ..

2.5.140

sa evaṃ jāyateṃ'śena kecidicchanti mānavāḥ.
tato'pare bruvantīmamanyonyāṃśena jāyate .. 5.137 ..

2.5.141

evaṃ vivadamānāste dṛṣṭvā tānvai bruvanti ha.
yasmānna vidyate bhedo manasaścetasaśca ha.
tasmādanugrahāsteṣāṃ kṣetrajñāste bhavantyuta .. 5.138 ..

2.5.142

ekastu prabhuśaktyā vai bahudhā bhavatīśvaraḥ.
bhūtvā yasmācca bahudhā bhavanyekaḥ punastu saḥ .. 5.139 ..

2.5.143

tasmātsumanaso bhedājjāyante tejasaśca ha.
manvantareṣu sarveṣu prajāḥ sthāvarajaṅgamāḥ.
sargādau sakṛdutpannāstiṣṭhantīha praśaṃsayā .. 5.140 ..

2.5.144

prāpte prāpte tu kalpānte rudraḥ saṃharati prajāḥ.
jāyante mohayanto'nyānīśvarā yogamāyayā .. 5.141 ..

2.5.145

aiśvaryeṇa carantaste mohayanti hyanīśvarāḥ.
tasmāddoṣapracāreṣu yuktāyuktaṃ na vidyate .. 5.142 ..

2.5.146

bhūtāpavādino duṣṭā madhyasthā bhūtabhāvinaḥ.
bhūtāpavādinaḥ śaktāstrayo vedāḥ pravādinām .. 5.143 ..

2.5.147

dṛḍhapūrvaśrutatvācca pravādāccaiva laukikāt.
caturbhiḥ kāraṇairebhiryathātattvaṃ na vindati .. 5.144 ..

2.5.148

pūrvamarthāntare nyastāḥ kālāntaragatā api.
tenānyat santamapyarthaṃ dveṣānna pratipadyate .. 5.145 ..

2.5.149

darśānāṃ dravyabhūto yo guṇabhūtastu teṣu yaḥ.
karmaṇāṃ manasāṃ karttā abhijātyā ca yo mahān.
śrutajñaiḥ kāraṇairetaiścaturbhiḥ parikīrttyate .. 5.146 ..

2.5.150

aśaktaruṣṭo jānāti devatāḥ pravibhāgaśaḥ.
imau codāharantyatra ślokau yogeśvaraṃ prati .. 5.147 ..

2.5.151

ātmanaḥ pratirūpāṇi pareṣāñca sahasraśaḥ.
kuryādyogabalamprāpya taiśca sarvaiḥ sahācaret .. 5.148 ..

2.5.152

prāpnuyādviṣayāścaiva tathaivogratapaścaran .
saṃharecca punaḥ sarvān sūryatejo guṇāniva .. 5.149 ..

2.5.153

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte kaśyapīyaprajāsargo nāma pañcamo'dhyāyaḥ .. 5 .. *

Linked texts (10)