<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Vayupurana](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu) › 2.6

# Vayupurana 2.6: adhyāyaḥ 6

Vāyupurāṇa 2.6

- **Language:** Sanskrit

### adhyāyaḥ 6

### [2.6.1](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.1)

..ṛṣaya ucuḥ ..

### [2.6.2](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.2)

etacchrutvā vacastasya naimiṣeyāstapasvinaḥ.  
papracchuṛṣayaḥ śreṣṭhaṃ vacanasya yathākramam .. 6.1 ..

### [2.6.3](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.3)

saptasviha kathaṃ devā jātā manvantareṣviha.  
indraviṣṇupradhānāste ādityāstu mahaujasaḥ.  
etat prabrūhi naḥ sarvaṃ vistarādromaharṣaṇa .. 6.2 ..

### [2.6.4](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.4)

eva muktastadā sūto vinayī brahmavādibhiḥ.  
uvāca vadatāṃ śreṣṭho yathā pṛṣṭo maharṣibhiḥ .. 6.3 ..

### [2.6.5](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.5)

..sūta uvāca..

### [2.6.6](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.6)

vrahmaṇo vai mukhāt sṛṣṭā yathā devāḥ prajepsayā.  
sarva mantraśarīrāste smṛtā manvatareṣviha .. 6.4 ..

### [2.6.7](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.7)

darśaśca paurṇamāsaśca bṛhadyacca rathantaram.  
ākūtaḥ prathamasteṣāṃ tatastvākūtireva ca .. 6.5 ..

### [2.6.8](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.8)

vittiścaiva suvittiśca ākūtiḥ kūtireva ca.  
adhīṣṭastu tato jñeyaḥ adhītiścaiva tattvataḥ.  
vijñātiścaiva vijñāto mānavo ye ca dvādaśa .. 6.6 ..

### [2.6.9](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.9)

jñeyo dvādaśaputraśca yaścābdena samājayet.  
taṃ dṛṣṭvā cābravīdbrahmā jayā devānasūyata .. 6.7 ..

### [2.6.10](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.10)

dārā grihotrasaṃyoge mithyāmārabhateti ca.  
evamuktvā tu taṃ vrahmā tatraivāntaradhīyata .. 6.8 ..

### [2.6.11](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.11)

tataste nābhyanandanta tadvākyaṃ parameṣṭhinaḥ.  
satyasyeha tu karmāṇi vāṅmanaḥ karmajāni tu .. 6.9 ..

### [2.6.12](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.12)

ya evāpyavatiṣṭhante doṣaṃ dṛṣṭvā tu karmasu.  
kṣayātiśayayuktantu te dṛṣṭvā karmaṇāṃ phalam .. 6.10 ..

### [2.6.13](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.13)

jugupsantaḥ prasūtiñca nistandrā nirmamābhavan.  
ajasraṃ kāṃkṣamāṇāste viraktā doṣadarśinaḥ .. 6.11 ..

### [2.6.14](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.14)

arthaṃ dharmañca kāmañca hitvā te vai vyavasthitāḥ.  
pauruṣaṃ jñānamāsthāya tejaḥ saṃkṣipya cāsthitāḥ .. 6.12 ..

### [2.6.15](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.15)

teṣāñca tamabhiprāyaṃ jñātvā brahmā cukopa ha.  
tānabravīttadā brahmā nirutsāhāt surānatha .. 6.13 ..

### [2.6.16](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.16)

prajārthamiha yūyaṃ vai prajāsraṣṭā'smi nānyathā.  
prasūyadhvaṃ jayaghvañcetyuktavānasmi yat purā .. 6.14 ..

### [2.6.17](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.17)

yasmādvākyamanādṛtya mama vairāgyamāsthitāḥ.  
jugupsamānāḥ svaṃ janma santatiṃ nābhi nandatha .. 6.15 ..

### [2.6.18](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.18)

karmaṇāñca kṛto nyāso hyamṛtattvābhikāṃkṣayā.  
tasmādyūyamanādṛtya saptakṛtvastu yāsyatha .. 6.16 ..

### [2.6.19](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.19)

te śaptā brahmaṇā devā jayāstaṃ vai prasādayan.  
kṣamāsmākaṃ mahādeva yadajñānāt kṛtaṃ vibho .. 6.17 ..

### [2.6.20](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.20)

praṇipatya sānunayaṃ brahmā tānabravīt punaḥ.  
loke mayānanujñātaḥ kaḥ svātantryamihārhasi .. 6.18 ..

### [2.6.21](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.21)

mayā parigataṃ sarvaṃ kathamacchandato mama.  
pratipatsyanti bhūtāni śubhaṃ vā yadi vā'śubham .. 6.19 ..

### [2.6.22](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.22)

loke yadasti kiñcidvai sattvāsattvavyavasthitam.  
buddhyātmanā mayā vyāptaṃ ko māṃ loke'tisandhayet .. 6.20 ..

### [2.6.23](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.23)

bhūtānāṃ tarkitaṃ yacca yaccāpyeṣāṃ vidhāritam.  
tathā vicāritaṃ yacca tatsarvaṃ viditaṃ mama .. 6.21 ..

### [2.6.24](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.24)

mayā sthitamidaṃ sarvaṃ jagat sthāvarajaṅgamam.  
āśāmayena tattvena kathaṃ chettumihotsahe .. 6.22 ..

### [2.6.25](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.25)

yasmāccāhaṃ vivṛtto vai sargārthamiha nānyathā.  
iha karmāṇyanārabhya ko me chandādvimokṣyate .. 6.23 ..

### [2.6.26](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.26)

paribhāṣya tato devān jayān vai naṣṭacetasaḥ.  
abravītsa punastān vai dhṛtān daṇḍe prajāpatiḥ .. 6.24 ..

### [2.6.27](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.27)

yasmānmamābhisandhāya sannyāso vaḥ kṛtaḥ purā.  
yasmātsa viphalo'yanno hyapārastveṣa yaḥ kṛtaḥ.  
bhavitā'taḥ sukhodarko devā bhāveṣu jāyatām .. 6.25 ..

### [2.6.28](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.28)

ātmacchandena vo janma bhaviṣyati surottamāḥ.  
manvantareṣu saṃmūḍhāḥ ṣaṭ‌su sarve gamiṣyatha .. 6.26 ..

### [2.6.29](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.29)

vaivasvatānteṣu surāstathā svāyambhuvādiṣu.  
tān jñātvā brahmaṇā tatra śloko gītaḥ purātanaḥ .. 6.27 ..

### [2.6.30](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.30)

trayīṃ vidyāṃ brahmacaryaṃ prasūtiṃ śrāddhameva ca .  
yajñañcaiva tu dānañca eṣāmeva tu kurvatām.  
sa hi sma virajā bhūtvā vasate'nyapraśaṃsayā .. 6.28 ..

### [2.6.31](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.31)

sa evaṃ slokaṃ dṛṣṭvā tu jayā devānathābravīt.  
vaivasvate'ntare'tīte matsamīpamiheṣyatha .. 6.29 ..

### [2.6.32](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.32)

tato yūyaṃ mayā sārddhaṃ siddhiṃ prāpsyatha śāśvatīm.  
evamuktvā tu tān brahmā tatraivāntaradhīyata .. 6.30 ..

### [2.6.33](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.33)

tato devāstirobhūte īśvare hyakutobhayam.  
prapannā aṇimādyaiśca yuktā yogabalānvitāḥ .. 6.31 ..

### [2.6.34](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.34)

tatasteṣāntu yāstanvastā'bhavan dvādaśa hradāḥ.  
jayā iti samākhyātā jātā ścodadhisannibhāḥ .. 6.32 ..

### [2.6.35](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.35)

tataḥ svāyambhuve tasmin sargete jajñire surāḥ.  
ajitāyāṃ ruceḥ putrā ajitā dvādaśātmakaḥ .. 6.33 ..

### [2.6.36](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.36)

vidhiśca munayaścaiva kṣemo nando'vyayastathā.  
prāṇo'pānaḥ sudhāmā ca kratuśaktivyavasthitāḥ .  
ityete mānasāḥ sarve ajitā dvādaśa smṛtāḥ .. 6.34 ..

### [2.6.37](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.37)

te ca yajñe suraiḥ sārddhaṃ yajñabhājastadā smṛtāḥ.  
svāyambhuve'ntare pūrve tataḥ svārociṣe punaḥ.  
tuṣitāyāṃ samutpannāḥ punaḥ putrāḥ svarociṣaḥ .. 6.35 ..

### [2.6.38](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.38)

tuṣitā nāma te hyāsan prāṇākhyā yātrikāḥ surāḥ.  
punaste tuṣitā devā uttame tvantare svayam .. 6.36 ..

### [2.6.39](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.39)

uttamasya tu te putrāḥ satyāyāṃ jajñire śubhāḥ.  
tataḥ satyāḥ smṛtā devā uttame cāntare tadā .. 6.37 ..

### [2.6.40](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.40)

abhajan yajñabhājaste tṛtīye dvāparāntare.  
te tu satyāḥ punarddevāḥ samprāpte tāmase'ntare .. 6.38 ..

### [2.6.41](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.41)

harṣā ye tamasaḥ putrā jajñire dvādaśaiva tu .  
harayo nāma te devā yajñabhājastathā'bhavan .. 6.39 ..

### [2.6.42](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.42)

tataste harayo devāḥ prāpte cāriṣṇave'ntare.  
vaikuṇṭhāyāṃ tataste vai cariṣṇorjajñire surāḥ.  
vaikuṇṭhā nāma te devāḥ pañcamasyāntare manoḥ .. 6.40 ..

### [2.6.43](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.43)

tataste vai punarddevā vaikuṇṭhāḥ prāpya cākṣuṣam.  
sādhyāyāṃ dvādaśa sutā jajñire dharmasūnavaḥ .. 6.41 ..

### [2.6.44](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.44)

tataste vai punaḥ sādhyāḥ saṃkṣīṇe cākṣuṣe'ntare .  
upasthite manoḥ sarge punarvaivasvatasya ha .. 6.42 ..

### [2.6.45](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.45)

ādye tretāyugamukhe prāpte vaivasvatasya tu .  
aṃśena sādhyāste'dityāṃ mārīcāt kaśyapāt punaḥ .. 6.43 ..

### [2.6.46](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.46)

jajñire dvādaśādityā varttamāne'ntare punaḥ.  
yadā tvete samutpannāścākṣuṣasyāntare manoḥ .. 6.44 ..

### [2.6.47](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.47)

tataḥ svāyambhuve sādhyā jajñire dvādaśāmarāḥ.  
evamādyā jayāste vai śāpātsamabhavaṃstadā .. 6.45 ..

### [2.6.48](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.48)

ya imāṃ saptasambhūtiṃ devānāṃ devaśāsanāt .  
paṭhedyaḥ śraddhayā yuktaḥ pratvāyaṃ na gacchati .. 6.46 ..

### [2.6.49](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.49)

ityete bhūtayaḥ sapta jayānāṃ saptalakṣaṇāḥ.  
parikrāntā mayā cādya kimbhūyaḥ śrotumicchatha .. 6.47 ..

### [2.6.50](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.50)

..ṛṣa ūcuḥ ..

### [2.6.51](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.51)

daityānāṃ dānavānāñca gandharvoragarakṣasām.  
sarvabhūtapiśācānāṃ paśūnāṃ pakṣivīrudhām.  
utpattiṃ nidhanañcaiva vistarāt kathayasva naḥ .. 6.48 ..

### [2.6.52](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.52)

evamuktastadā sūta uvāca ṛṣisattamān .  
diteḥ putradvayaṃ jajñe kaśyapāditi naḥ śrutam .. 6.49 ..

### [2.6.53](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.53)

kaśyapasyātmajau tau vai sarvebhyaḥ pūrvajau smṛtau.  
sūtye'hanyatirātrasya kaśyapasyāśvamedhike .. 6.50 ..

### [2.6.54](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.54)

hiraṇyakaśipurnāma prathamaṃ ṛtvigāsanam.  
dityā garbhādviniḥsṛtya tatrāsīnoccasaṃsadi.  
hiraṇyakaśipustasmāt karmaṇā tena sa smṛtaḥ .. 6.51 ..

### [2.6.55](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.55)

..ṛṣaya ūcuḥ ..

### [2.6.56](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.56)

hiraṇyakaśipornāma janma caiva mahātmanaḥ.  
prabhāva़ñcaiva daityasya vistarādbrūhi naḥ prabho .. 6.52 ..

### [2.6.57](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.57)

..sūta uvāca..

### [2.6.58](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.58)

kaśyapasyāśvamedho'bhūt puṇyo vai puṣkare purā.  
ṛṣibhirddevatābhiśca gandharvai rupaśobhitaḥ .. 6.53 ..

### [2.6.59](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.59)

utkṛṣṭenaiva vidhinā ākhyānādau yathāvidhi.  
āsanānyupaklṛptāni kāñcanāni tu pañca vai .. 6.54 ..

### [2.6.60](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.60)

kuśapūtāni trīṇyatra kūrcaphalakameva ca.  
mukhyārtvijaśca catvārasteṣāntānyupakalpayet .. 6.55 ..

### [2.6.61](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.61)

śubhaṃ tatrāsanaṃ yattu hoturarthe prakalpitam.  
hiraṇmayaṃ tathā divyaṃ divyāstaraṇasaṃstṛtam .. 6.56 ..

### [2.6.62](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.62)

antarvatnī ditiścaiva patnītvaṃ smupāgatā.  
daśa varṣasahasrāṇi garbhastasyā avartata .. 6.57 ..

### [2.6.63](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.63)

sa tu garbhādviniḥsṛtya māturvai udarāttadā.  
upaklṛptāsanaṃ yattu hoturarthe hiraṇmayam.  
niṣasāda sagarbho'tra tatrāsīnaḥ śaśaṃsa ca .. 6.58 ..

### [2.6.64](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.64)

ākyānapañcamān vedān maharṣiḥ kāśyapo yathā.  
taṃ dṛṣṭvā munayastasya nāmākurvaṃstu tadvidham .. 6.59 ..

### [2.6.65](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.65)

hiraṇyakaśipustasmāt karmaṇā tena viśrutaḥ.  
hiraṇyākṣo'nujastasya siṃhikā tasya cānujā.  
rāhoḥ sā jananī devī vipracitteḥ parigrahāt .. 6.60 ..

### [2.6.66](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.66)

hiraṇyakaśipurddaityaścacāra paramaṃ tapaḥ.  
śataṃ varṣasahasrāṇāṃ nirāhāro hyadhaḥśirāḥ .. 6.61 ..

### [2.6.67](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.67)

taṃ brahmā chandayāmāsa daityaṃ tuṣṭo vareṇa tu.  
sarvāmaratvaṃ viprebhyaḥ sarvabhūtebhya eva ca.  
yogāddevān vinirjitya sarvadevatvamāsthitaḥ .. 6.62 ..

### [2.6.68](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.68)

dānavāścāsurāścaiva devāḥ samā bhavantu vai.  
māruteryanmahaiśvaryameṣa me dīyatāṃ varaḥ .. 6.63 ..

### [2.6.69](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.69)

evamukto'tha brahmā tu tasmai dattvā yathepsitam.  
dattvā tasmai varān divyān tatraivāntaradhīyata.  
hiraṇyakaśipurdaityaḥ ślokairgītaḥ purātanaiḥ .. 6.64 ..

### [2.6.70](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.70)

rājā hiraṇyakaśipuryāṃ yāmāśāṃ niṣevate.  
tasyāstasyā diśo devā namaścakrurmaharṣibhiḥ .. 6.65 ..

### [2.6.71](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.71)

evaṃprabhāvo daityendro hiraṇyakaśipu rdvijāḥ.  
tasyāsīnnarasiṃhaḥ sa viṣṇurmṛtyuḥ purā kila.  
nakhaistu tena nirbhinnastataḥ śuddhā nakhāḥ smṛtāḥ .. 6.66 ..

### [2.6.72](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.72)

hiraṇyākṣasutāḥ pañca vikrāntāḥ sumahā balāḥ.  
utkuraḥ śakuniścaiva kālanābhastathaiva ca .. 6.67 ..

### [2.6.73](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.73)

mahānābhaśca vikrānto bhūtasantāpanastathā.  
hiraṇyākṣasutāḥ hyete devairapi durāsadāḥ .. 6.68 ..

### [2.6.74](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.74)

teṣāṃ putrāśca pautrāśca bāḍeyaḥ sagaṇaḥ smṛtaḥ.  
śatantāni sahasrāṇi nihatāstārakāmaye .. 6.69 ..

### [2.6.75](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.75)

hiraṇyakaśipoḥ putrāścatvārastu mahābalāḥ.  
prahlādaḥ pūrvajasteṣāmanuhlādastathaiva ca.  
saṃhrādaśca hradaścaiva hradaputrānnibodhata .. 6.70 ..

### [2.6.76](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.76)

hrādo nisundaśca tatā hradaputrau babhūvatuḥ.  
sundopasundau vikrāntau nisundatana yāvubhau .. 6.71 ..

### [2.6.77](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.77)

brahmaghnastu mahāvīryo mūkastu hradadāyinaḥ.  
mārīcaḥ sundaputrastu tāḍakāmupapadyate .. 6.72 ..

### [2.6.78](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.78)

tāḍakā nihatā sā'tha rāghaveṇa balīyasā.  
mūko vinihataścāpi kirāte savyasācinā .. 6.73 ..

### [2.6.79](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.79)

utpannā mahatā caiva tapasā bhāvitāḥ svayam.  
tisraḥ koṭyastu teṣāṃ vai maṇivarttanivāsinām.  
avadhyā devatānāṃ vai nihatāḥ savyasācinā .. 6.74 ..

### [2.6.80](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.80)

anuhlādasuto vāyuḥ śinīvālī tathaiva ca .  
teṣāntu śatasāhasro gaṇo hālāhalaḥ smṛtaḥ .. 6.75 ..

### [2.6.81](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.81)

vairocanastu prāhlādiḥ pañca tasyātmajāḥ smṛtāḥ.  
gaveṣṭhī kālanemiśca jambho bāṣkala eva ca.  
śambhustu anujasteṣāṃ smṛtāḥ prāhlādisūnavaḥ .. 6.76 ..

### [2.6.82](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.82)

yathāpradhānaṃ vakṣyāmi teṣāṃ putrān durāsadān.  
śumbhaścaiva niśumbhaśca viṣvakseno mahaujasaḥ .. 6.77 ..

### [2.6.83](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.83)

gaveṣṭhinaḥ sutā hyete jambhasya śatadundubhiḥ.  
tathā dakṣaśca khaṇḍaśca trayastu jambhasūnavaḥ .. 6.78 ..

### [2.6.84](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.84)

virodhaśca manuścaiva vṛkṣāyuḥ kuśalīmukhaḥ.  
bāṣkalasya sutā hyete kālanemisutān śrṛṇu .. 6.79 ..

### [2.6.85](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.85)

brahmajit kṣatrajiccaiva devāntakanarāntakau .  
kālanemisutā hyete śambhostu śrṛṇuta prajāḥ .. 6.80 ..

### [2.6.86](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.86)

dhanuko hyasilomā ca nābalaśca sagomukhaḥ.  
gavākṣaścaiva gomāṃśca śambhoḥ putrāḥ prakīrttitāḥ .. 6.81 ..

### [2.6.87](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.87)

virocanasya putrastu balirekaḥ pratāpavān.  
baleḥ putraśataṃ jajñe rājānaḥ sarva eva te .. 6.82 ..

### [2.6.88](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.88)

teṣāṃ pradhānāścatvāro vikrāntāḥ sumahābalāḥ.  
sahasrabāhurjyeṣṭhastu bāṇo draviṇasammataḥ.  
kumbhanābho garddabhākṣaḥ kuśirityevamādayaḥ .. 6.83 ..

### [2.6.89](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.89)

śakunī pūtanā caiva kanye dve tu baleḥ sute.  
baleḥ putrāśca pautrāśca śataśo'tha sahasraśaḥ .. 6.84 ..

### [2.6.90](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.90)

baliryo nāmavikhyāto gaṇo vikrāntapauruṣaḥ.  
bāṇasya candra manaso lauhityamupapadyate .. 6.85 ..

### [2.6.91](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.91)

ditirvinaṣṭaputrā vai toṣayāmāsa kaśyapam.  
sa kaśyapaḥ prasannātmā samyagārādhitastayā .  
vareṇa cchandayāmāsa sā ca vavre varaṃ tataḥ .. 6.86 ..

### [2.6.92](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.92)

sa tu tasyai varaṃ prādāt prārthitaṃ bhagavan prabhuḥ.  
kimicchasi mayi śubhre mārīcastāmabhāṣata .. 6.87 ..

### [2.6.93](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.93)

mārīcaṃ kaśyapaṃ tuṣṭaṃ bhartāraṃ prāñjalistathā.  
hataputrāsmi bhagavān ādityaistava sūnubhiḥ .. 6.88 ..

### [2.6.94](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.94)

śakrahantāramiccheyaṃ putraṃ dīrghatapo'nvitam.  
ahaṃ tapaścariṣyāmi garbha mādhātumarhasi .. 6.89 ..

### [2.6.95](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.95)

tasyāstadvacanaṃ śrutvā mārīcaḥ kaśyapastathā.  
pratyuvāca mahātejā ditiṃ paramaduḥkhitām .. 6.90 ..

### [2.6.96](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.96)

evaṃ bhavatu bhadrante śucirbhava tapodhane.  
janayiṣyasi satputraṃ śakrahantāramāhave .. 6.91 ..

### [2.6.97](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.97)

pūrṇaṃ varṣaśataṃ tāvat śuciryadi bhaviṣyasi .  
putraṃ trilokapracaramathatvaṃ janayiṣyasi .. 6.92 ..

### [2.6.98](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.98)

evamuktvā mahātejāstayā samavasat prabhuḥ .  
tāmāliṅgya tribhuvanaṃ jagāma bhagavānṛṣiḥ .. 6.93 ..

### [2.6.99](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.99)

gate bharttari sā devī ditiḥ paramaharṣitā.  
kuśalaṃ vanamāsādya tapastepe sudāruṇam .. 6.94 ..

### [2.6.100](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.100)

tapastasyāntu kurvantyāṃ paricaryāñcakāra ha.  
sahasrākṣaḥ suraśreṣṭhaḥ parayā guṇasampadā .. 6.95 ..

### [2.6.101](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.101)

agniṃ samitkuśaṃ kāṣṭhaṃ phalaṃ mūlaṃ tathaiva ca.  
nyavedayat sahasrākṣo yaccānyadapi kiñcana .. 6.96 ..

### [2.6.102](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.102)

gātrasaṃvāhanaiścaiva śramāpanayanaistathā.  
śakraḥ sarveṣu (lokeṣu) kāleṣu ditiṃ paricacāra ha .  
evamārādhitā śakramuvācātha ditistathā .. 6.97 ..

### [2.6.103](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.103)

..ditiruvāca..

### [2.6.104](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.104)

prītā te'haṃ suraśreṣṭha daśavarṣāṇi putraka.  
avaśiṣṭāni bhadrānte bhrātaraṃ drakṣyase tataḥ .. 6.98 ..

### [2.6.105](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.105)

jayalipsāṃ samādhāsye labdhvāhaṃ tādṛśaṃ sutam.  
trailokyavijayaṃ pūtra prāpsyāmi saha tena vai .. 6.99 ..

### [2.6.106](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.106)

evamuktvā ditiḥ śakraṃ madhyaṃ prāpte divākare .  
nidrayāpahṛtā devī jānvoḥ kṛtvā śirastadā .. 6.100 ..

### [2.6.107](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.107)

dṛṣṭvā tāmaśuciṃ śakraḥ pādayorgatamūrddhajām .  
tasyāstadantaraṃ labdhvā jahāsa ca mumoda ca .. 6.101 ..

### [2.6.108](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.108)

tasyāḥ śarīraṃ vivṛtaṃ viveśātha purandaraḥ.  
praviśya cāmitaṃ dṛṣṭvā garbhamindro mahaujasam.  
abhinatsa pradhānantu kuliśena mahāyaśāḥ .. 6.102 ..

### [2.6.109](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.109)

bhidyamānastadā garbho vajreṇa śataparvaṇā.  
ruroda sasvaraṃ bhīmaṃ vepamānaḥ punaḥ punaḥ .  
mārodīriti taṃ garbhaṃ śakraḥ punarabhāṣata .. 6.103 ..

### [2.6.110](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.110)

taṃ garbhaṃ saptadhābhūtaṃ hyekaikaṃ saptadhā punaḥ.  
kuliśena bibhedendrastato ditirabudhyata .. 6.104 ..

### [2.6.111](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.111)

na hantavyo na hantavya ityevaṃ ditirabravīt .  
niṣpapātodarādvajrī māturvacanagauravāt.  
prāñjalirvajrasahito ditiṃ śakro'bhyabhāṣata .. 6.105 ..

### [2.6.112](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.112)

aśucirdevi suptāsi pādayorgatamūrddhajā.  
tadantaramahaṃ labdhvā śakrahantāramāhave.  
bhinnavān garbhametante bahudhā kṣantumarhasi .. 6.106 ..

### [2.6.113](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.113)

tasmistu viphale garbhe ditiḥ paramaduḥkhitā.  
sahasrākṣaṃ tato vākyaṃ māturnayanamabravīt .. 6.107 ..

### [2.6.114](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.114)

mamāparādhādgarbho'yaṃ yadi te viphalīkṛtaḥ.  
nāparādho'sti deveśa ṛṣiputra mahābala .. 6.108 ..

### [2.6.115](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.115)

śatrorvadhe na doṣo'sti tena tvāṃ na śapāmi bhoḥ.  
priyantu karttumicchāmi śreyo garbhasya me kuru .. 6.109 ..

### [2.6.116](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.116)

bhavantu mama putrāṇāṃ sapta sthānāni vai divi.  
vātaskandhānimān sapta carantu mama putrakāḥ.  
marutaśceti vikhyātā gaṇāste sapta saptakāḥ .. 6.110 ..

### [2.6.117](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.117)

pṛthivyāṃ prathamaskandho dvitīyaścaiva bhāskare.  
some tṛtīyo vijñeyaścaturtho jyotiṣāṃ gaṇe .. 6.111 ..

### [2.6.118](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.118)

graheṣu pañcamaścaiva ṣaṣṭhaḥ saptarṣimaṇḍale.  
dhruve tu saptamaścaiva vātaskandhaḥ parastu saḥ .. 6.112 ..

### [2.6.119](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.119)

tānyete vicarantvadya kāle kāle mamātmajāḥ.  
vātaskandhānimān bhūtvā carantu mama putrakāḥ .. 6.113 ..

### [2.6.120](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.120)

pṛthivyāṃ prathamaskandho amedhyebhyo ya āvahaḥ.  
carantu mama putrāste prathamaścaratāṅgaṇaḥ .. 6.114 ..

### [2.6.121](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.121)

dvitīyaścāpi medhyebhya āsūryāt pravahastu yaḥ.  
vātaskandhaṃ dvitīyantu dvitīyaścaratāṅgaṇaḥ .. 6.115 ..

### [2.6.122](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.122)

sūryorddhvantu tataḥ somādudvaho yastu vai smṛtaḥ.  
vātaskandhantu taṃ prāhustṛtīyaścaratāṅgaṇaḥ .. 6.116 ..

### [2.6.123](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.123)

somādūrddhvaṃ tatharkṣebhyaścaturthaḥ suvahastu yaḥ.  
caturtho mama putrāṇāṃ gaṇastu caratāṃ vibho .. 6.117 ..

### [2.6.124](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.124)

yakṣebhyaśca tathaivorddhvamāgrahādvivahastu yaḥ.  
pañcamaṃ pañcamaḥ saumyaḥ skandhastu caratāṅgaṇaḥ .. 6.118 ..

### [2.6.125](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.125)

ūrddhvaṃ grahādṛṣibhyastu ṣaṣṭho yo vai parāhataḥ .  
carantu mama putrāstu tatra ṣaṣṭhe gaṇe tu ye .. 6.119 ..

### [2.6.126](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.126)

saptarṣayastathaivorddhvamādhruvāt saptamastu yaḥ.  
vāta skandhaḥ parivahastatra tiṣṭhantu me sutāḥ .. 6.120 ..

### [2.6.127](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.127)

etat sarvaṃ carantvete kāle kāle mamātmajāḥ.  
tatra tena ca nāmnā vai bhavantu marutastvime .. 6.121 ..

### [2.6.128](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.128)

tatasteṣāntu nāmāni mātāputrau pracakratuḥ.  
tatkṛte karmabhiścaiva maruto vai pṛthak pṛthak .. 6.122 ..

### [2.6.129](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.129)

sattvajyotistathādityaḥ satyajyotistathā'paraḥ.  
tiryagjyotiśca sajyotirjjyotiṣmānaparastathā .. 6.123 ..

### [2.6.130](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.130)

prathamastu gaṇaḥ prokto dvitīyaṃ me nibodhata.  
ṛtajitsatyajiccaiva suṣeṇaḥ senajittathā .. 6.124 ..

### [2.6.131](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.131)

satmitro'bhimitraśca harimitrastathā'paraḥ.  
gaṇa eṣa dvitīyastu tṛtīyaṃ me nibodhata .. 6.125 ..

### [2.6.132](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.132)

kṛtaḥ satyo \* \* \* \* dhruvo dharttā vidhārayaḥ .  
dhvāntaścaiva dhuniścaiva hyugro bhīmastathaiva ca.  
abhiyuḥ sakṣipaścaivamāhvayaśca gaṇaḥ smṛtaḥ .. 6.126 ..

### [2.6.133](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.133)

īdṛkū caiva tathānyādṛk yādṛk ca pratikṛttathā.  
(?) samitiścaiva saṃrambhaśca tathā gaṇaḥ .. 6.127 ..

### [2.6.134](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.134)

īdṛk ca puruṣaścaiva anyādṛkṣācca cetasaḥ.  
samitāsamitadṛkṣācca pratidṛkṣācca vai guṇāḥ .. 6.128 ..

### [2.6.135](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.135)

ete hyeko napañcāśanmaruto nāmataḥ smṛtāḥ.  
prasaṃkhyātāstathā tābhyāṃ dityā candreṇa caiva hi .. 6.129 ..

### [2.6.136](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.136)

śrutvā teṣāntu nāmāni ditirindramuvāca ha.  
vāta skandhaṃ carantvete mama putrāśca putraka.  
vicarantu ca bhadrante devaiḥ saha mamātmajāḥ .. 6.130 ..

### [2.6.137](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.137)

tasyāstadvacanaṃ śrutvā sahasrākṣaḥ purandaraḥ.  
uvāca prāñjalirbhūtvā mātarbhavatu tattathā .. 6.131 ..

### [2.6.138](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.138)

sarvametadyathoktante bhaviṣyati na saṃśayaḥ.  
devabhūtā mahātmānaḥ kumārā devasaṃmatāḥ.  
devaiḥ saha bhaviṣyanti yajña bhājastathātmajāḥ .. 6.132 ..

### [2.6.139](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.139)

tasmātte maruto devāḥ sarve cendrānujāmarāḥ.  
vijñeyāścāmarāḥ sarve ditiputrāstapasvinaḥ .. 6.133 ..

### [2.6.140](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.140)

evaṃ tau niścayaṃ jñātvā mātāputrau tapodhanau.  
jagmatustridivaṃ hṛṣṭau śakro'pi tridivaṃ gataḥ .. 6.134 ..

### [2.6.141](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.141)

marutāṃ hi śubhaṃ janma śrṛṇuyādyaḥ paṭheta vā.  
nāvṛṣṭibhayamāpnoti bahvāyuśca bhavettataḥ .. 6.135 ..

### [2.6.142](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6.142)

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte kaśyapīyaprajāsargo nāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ .. 6 ..

## Linked texts (8)

- [Brahmāṇḍapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.4.5) — Vyāsa, Sanskrit
- [Critical edition (Baroda)](https://indike.org/pramana/in.lit.ramayana.valmiki*crit.1.45.4) — Sanskrit
- [Śivapurāṇa (complete text)](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.5.33.4) — Sanskrit
- [Agnipurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.agni.19.19) — Vyāsa, Sanskrit
- [Viṣṇupurāṇa (vulgate)](https://indike.org/pramana/in.purana.visnu*vulgate.1.21.30) — Sanskrit
- [Caturvargacintāmaṇi](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.caturvargacintamani.174.p4) — Hemādri, Sanskrit
- [Ṣoḍaśamahādānavidhi (Hemādri)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.dana.mahadana.sodasamahadanavidhi-hemadri.174.p4) — Hemādri, Sanskrit
- [Dānakhaṇḍa](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.hemadri.danakhanda.180.p6) — Hemādri, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.6) · Pramāṇa
