Pramāṇa · Search · About · API

Vayupurana 2.9: adhyāyaḥ 9

Vāyupurāṇa 2.9

Language
Sanskrit

adhyāyaḥ 9

2.9.1

..sūta uvāca..

2.9.2

evaṃ prajāsu sṛṣṭāsu kaśyape na mahātmanā.
pratiṣṭhitāsu sarvāsu sthāvarāsu carāsu ca .. 9.1 ..

2.9.3

abhiṣicyādhipatyeṣu teṣāṃ mukhyaḥ prajāpatiḥ.
tataḥ krameṇa rājyāni vyādeṣṭumupacakrame .. 9.2 ..

2.9.4

dvijātīnāṃ vīrudhāñca nakṣatrāṇāṃ grahaiḥ saha.
yajñānāṃ tapasāñcaiva somaṃ rājye'bhyaṣecayata .. 9.3 ..

2.9.5

bṛhaspatiṃ tu viśveṣāṃ dadāvaṅgirasāṃ patim.
bhṛgūṇāmadhipañcaiva kāvyaṃ rājye'bhyaṣecayat .. 9.4 ..

2.9.6

ādityānāṃ punarviṣṇuṃ vasūnāmatha pāvakam .
prajāpatīnāṃ dakṣañca marutāmatha vāsavam .. 9.5 ..

2.9.7

daityānāmatha rājānaṃ prahlādaṃ ditinandanam.
nārāyaṇaṃ tu sādhyānāṃ rudrāṇāṃ vṛṣabhadhvajam .. 9.6 ..

2.9.8

vipracittiñca rājānaṃ dānavānāmathādiśat.
apāṃ tu varuṇaṃ rājye rājñāṃ vaiśravaṇaṃ patim.
yakṣāṇāṃ rākṣasānāñca pārthivānāṃ dhanasya ca .. 9.7 ..

2.9.9

vaivasvataṃ pitṝṇāñca yamaṃ rājye'bhyaṣecayat.
sarvabhūtapiśācānāṃ giriśaṃ śūlapāṇinam .. 9.8 ..

2.9.10

śailānāṃ himavantañca nadīnāmatha sāgaram.
gandharvāṇāmadhipatiṃ cakre citrarathaṃ tadā .. 9.9 ..

2.9.11

uccaiḥśravasamaśvānāṃ rājānañcābhyaṣecayat.
mṛgāṇāmatha śārdūlaṃ govṛṣañca catuṣpadām .. 9.10 ..

2.9.12

pakṣiṇāmatha sarveṣāṃ garuḍaṃ patatāṃ varam.
gandhānāṃ mātulañcaiva bhūtānāmaśarīriṇām .. 9.11 ..

2.9.13

śabdākāśabalānāñca vāyuṃ balavatāṃ varam.
sarveṣāṃ daṃṣṭriṇāṃ śeṣaṃ nāgānāmatha vāsukim .. 9.12 ..

2.9.14

sarīsṛpāṇāṃ sarpāṇāṃ nāgānāñcaiva takṣakam.
sāgarāṇāṃ nadīnāñca meghānāṃ varṣitasya ca.
ādityānāmanyatamaṃ parjanyamabhiṣiktavān .. 9.13 ..

2.9.15

sarvāpsarogaṇānāñca kāmadevaṃ tathaiva ca.
ṛtūnāmatha māsānāmārttavānāṃ tathaiva ca .. 9.14 ..

2.9.16

pakṣāṇāñca vipakṣāṇāṃ muhūrttānāñca parvaṇām.
kalākāṣṭhāpramāṇānāṃ gate rayanayostathā.
gaṇitasyātha yogasya cakre saṃvatsaraṃ prabhum .. 9.15 ..

2.9.17

prajāpatirvai rajasaḥ pūrvasyāndiśi viśrutam.
putraṃ nāmnā sudhāmānaṃ rājānaṃ so'bhyaṣecayat .. 9.16 ..

2.9.18

paścimāyāṃ diśi tathā rajasaḥ putramacyutam.
ketumantaṃ mahātmānaṃ rājānaṃ so'bhyaṣecayat .. 9.17 ..

2.9.19

manuṣyāṇāmadhipatiṃ cakre caiva sutaṃ manum.
tairiyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā sapattanā .
yathāpradeśamadyāpi dharmeṇa paripālyate .. 9.18 ..

2.9.20

svāyambhuve'ntare pūrvaṃ brahmaṇā te'bhiṣecitāḥ.
nṛpā hyete'bhiṣicyante manavo ye bhavanti vai .. 9.19 ..

2.9.21

manvantareṣvatīteṣu gatā hyeteṣu pārthivāḥ.
evamanye'bhiṣicyante prāpte manvantare punaḥ.
atītānāgatāḥ sarve smṛtā manvantareśvarāḥ .. 9.20 ..

2.9.22

rājasūye'bhiṣiktaśca pṛthurebhirnarottamaiḥ.
vedadṛṣṭena vidhinā kṛto rājā pratāpavān .. 9.21 ..

2.9.23

etānutpādya putrāṃstu prajāsantānakāraṇāt .
punareva mahābhāgaḥ prajānāṃ patirīśvaraḥ .. 9.22 ..

2.9.24

kaśyapo gotrakāmastu cacāra paramaṃ tapaḥ .
putrau gotrakarau mahyaṃ bhavetāmityacintayat .. 9.23 ..

2.9.25

tasya pradhyāyamānasya kaśyapasya mahātmanaḥ.
brahmaṇoṃ'śau sutau paścāt prādurbhūtau mahaujasau .. 9.24 ..

2.9.26

vatsāraścāsitaścaiva tāvubhau brahmavādinau.
vatsārānnidhruvo jajñe raibhyaśca sa mahāyaśāḥ .. 9.25 ..

2.9.27

raibhyasya raibhyā vijñeyā nidhruvasya nibodhata.
cyavanasya sukanyāyāṃ sumedhāḥ samapadyata .. 9.26 ..

2.9.28

nidhruvasya tu yā patnī mātā vai kuṇḍapāyinām.
asitasyaikaparṇāyāṃ brahmiṣṭhaḥ samapadyata .. 9.27 ..

2.9.29

śāṇḍilyānāṃ vacaḥ śrutvā devalaḥ sumahāyaśāḥ.
nidhruvāḥ śāṇḍilyā raibhyāstrayaḥ paścāttu kaśyapāḥ .. 9.28 ..

2.9.30

varaprabhṛtayo devā devalasya prajāstvimāḥ.
caturyuge tvatikrānte manorhyekādaśe prajāḥ.
athāvaśiṣṭe tasmistu dvāpare sampravartate .. 9.29 ..

2.9.31

mānasasya cariṣyantastasya putro damaḥ kila.
mānasastasya dāyādastṛṇabinduriti śrutaḥ .. 9.30 ..

2.9.32

tretāyugamukhe rājā tṛtīye sambabhūva ha.
tasya kanyā tviḍaviḍā rūpeṇāpratimābhavat.
pulastyāya sa rājarṣistāṃ kanyāṃ pratyapādayat .. 9.31 ..

2.9.33

ṛṣiriḍaviḍāyāntu viśravāḥ samapadyata.
tasya patnyaścatasrastu paulastyakulavarddhanāḥ .. 9.32 ..

2.9.34

bṛhaspaterbṛhatkīrttirdevācāryasya kīrttitaḥ .
kanyāṃ tasyopayeme sa nāmnā vai devavarṇinīm .. 9.33 ..

2.9.35

puṣpotkakaṭāñca vākāñca sute mālyavataḥ sthitau.
kaikasīṃ mālinaḥ kanyāṃ tāsāntu śrṛṇuta prajāḥ .. 9.34 ..

2.9.36

jyeṣṭhaṃ vaiśravaṇaṃ tasya suṣuve devavarṇinī.
divyena vidhinā yuktamārṣeṇaiva śrutena ca.
rākṣasena ca rūpeṇa āsureṇa balena ca .. 9.35 ..

2.9.37

tripādaṃ sumahākāyaṃ sthūlaśīrṣaṃ mahātanum.
aṣṭadaṃṣṭraṃ haricchmaśruṃ śaṅkukarṇaṃ vilohitam .. 9.36 ..

2.9.38

hrasva bāhuṃ prabāhuñca piṅgalaṃ suvibhīṣaṇam.
vaivartajñānasampannaṃ sambuddhaṃ jñānasampadā .. 9.37 ..

2.9.39

evaṃvidhaṃ sutaṃ dṛṣṭvā viśvarūpadharaṃ tathā.
pitā dṛṣṭvābravīttatra kubero'yamiti svayam .. 9.38 ..

2.9.40

kutsāyāṃ kvitiśabdo'yaṃ śarīraṃ beramucyate .
kuberaḥ kuśarīratvānnāmnā tena ca so'ṅkitaḥ .. 9.39 ..

2.9.41

yasmādviśravaso'patyaṃ sādṛśyādviśravā iva.
tasmādvaiśravaṇo nāma nāmnā loke bhaviṣyati .. 9.40 ..

2.9.42

ṛddhyāṃ kubero'janayadviśrutaṃ nalakūbaram.
rāvaṇaṃ kumbhakarṇañca kanyāṃ śūrpaṇakhāntathā.
vibhīṣaṇaṃ caturthāṃstānkaikasyajanayetsutān .. 9.41 ..

2.9.43

śaṅkukarṇo daśagrīvaḥ piṅgalo raktamūrddhajaḥ.
catuṣpādviṃśatibujo mahākāyo mahā balaḥ .. 9.42 ..

2.9.44

jātyāñjananibho daṃṣṭro lohitagrīva eva ca.
rājaseno jayayukto rūpeṇa ca balena ca .. 9.43 ..

2.9.45

satyabuddhirdṛḍhatanū rākṣasaireva rāvaṇaḥ .
nisargāddāruṇaḥ krūro rāvaṇādrāvaṇastu saḥ .. 9.44 ..

2.9.46

hiraṇyakaśipustvāsītsa rājā pūrvajanmani.
caturyugāni rājātra trayodaśa sa rākṣasaḥ .. 9.45 ..

2.9.47

tāḥ pañcakoṭyo varṣāṇāmākhyātāḥ saṅkhyayā dvijaiḥ.
niyutānyekaṣaṣṭiśca saṅkhyāvidbhirudāhṛtā .. 9.46 ..

2.9.48

ṣaṣṭiśatasahasrāṇi varṣāṇāntu sa rāvaṇaḥ .
devatānāṃ ṛṣīṇāñca ghoraṃ kṛtvā prajāgaram .. 9.47 ..

2.9.49

tretāyuge caturviṃśe rāvaṇastapasaḥ kṣayāt.
rāmaṃ dāśarathiṃ prāpya sagaṇaḥ kṣayamīyivān .. 9.48 ..

2.9.50

mahodayaḥ prahastaśca mahāpāṃśukharastathā.
puṣpotkaṭāyāḥ putrāste kanyā kumbhīnasī tathā .. 9.49 ..

2.9.51

triśirā dūṣaṇaścaiva vidyujjihvaśca rākṣasaḥ.
kanyā hyasalikā caiva vākāyāḥ prasavāḥ smṛtāḥ .. 9.50 ..

2.9.52

ityete krūrakarmāṇaḥ paulastyā rākṣasā daśa.
dāruṇābijanāḥ sarve devairapi durāsadāḥ .. 9.51 ..

2.9.53

sarve labdhavarāścaiva putrapautrasamanvitāḥ.
yakṣāṇāñcaiva sarveṣāṃ paulastyā ye ca rākṣasāḥ .. 9.52 ..

2.9.54

āgastyavaiśvāmitrāṇāṃ krūrāṇāṃ brahmarakṣasām.
vedādhyayanaśīlānāṃ tapovrataniṣeviṇām .. 9.53 ..

2.9.55

teṣāmaiḍaviḍo rājā paulastyaḥ savyapiṅgalaḥ.
itare vai yajñamukhāstena rakṣogaṇāstrayaḥ .. 9.54 ..

2.9.56

yātu dhānā brahmadhānā vārttāścaiva divācarāḥ .
niśācaragaṇāsteṣāṃ catvāraḥ kavibhiḥ smṛtāḥ .. 9.55 ..

2.9.57

paulastyā naiṛtāścaiva āgatsyāḥ kauśikāstathā.
ityetāḥ sapta teṣāṃ vai jātayo rākṣasāḥ smṛtāḥ .. 9.56 ..

2.9.58

teṣāṃ rūpaṃ pravakṣyāmi svabhāvena vyavasthitam.
vṛttākṣāḥ piṅgalāścaiva mahākāyā mahodarāḥ .. 9.57 ..

2.9.59

aṣṭadaṃṣṭrā śaṅkukarṇā ūrddhvaromāṇa eva ca.
ākarṇadāritāsyāśca muñjadhūmorddhvamūrddhajāḥ .. 9.58 ..

2.9.60

sthūlaśīrṣāḥ sitābhāśca hrasvakāśca pravāhukāḥ.
tāmrāsyā lambajihvauṣṭhā lambabhūsthūlanāsikāḥ .. 9.59 ..

2.9.61

nīlāṅgā lohitagrīvā gambhīrākṣā vibīṣaṇāḥ .
mahāghorasvarāścaiva vikaṭā baddhapiṇḍikāḥ .. 9.60 ..

2.9.62

sthūlāśca tuṅganāsāśca śilāsaṃhananā dṛḍhāḥ.
dāruṇābhijanāḥ krūrāḥ prāyaśaḥ kliṣṭakarmiṇaḥ .. 9.61 ..

2.9.63

sakuṇḍalāṅgadāpīḍā mukuṭoṣṇīṣadhāriṇaḥ.
vicitra vastrābharaṇāścitrasraganulepanāḥ .. 9.62 ..

2.9.64

annādāḥ piśitādāśca puruṣādāśca te smṛtāḥ.
ityetadrūpasādharmyaṃ rākṣasānāṃ budhaiḥ smṛtam.
na samastabalaṃ buddhaṃ yato māyākṛtaṃ hi tat .. 9.63 ..

2.9.65

pulahasya mṛgāḥ putrāḥ sarve vyālāśca daṃṣṭriṇaḥ .
bhūtāḥ piśācāḥ sarpāśca bhramarā hastinastathā .. 9.64 ..

2.9.66

vānarāḥ kinnarāścaiva yamakimpuruṣāstathā.
ye'nye caiva parikrāntā māyākrodhavaśānugāḥ .. 9.65 ..

2.9.67

anapatyaḥ kratustasmin smṛto vaivasvate'ntare.
na tasya putraḥ pautro vā tejaḥ saṃkṣipya vā sthitaḥ .. 9.66.
atrervaṃśaṃ pravakṣyāmi tṛtīyasya prajāpateḥ.
tasya patnyaśca sundaryo daśaivāsanpativratāḥ .. 9.67 ..

2.9.68

bhadrāśvasya ghṛtācyāṃ vai daśāpsarasi sūnavaḥ.
bhadrā śūdrā ca madrā ca śaladā maladā tathā .. 9.68 ..

2.9.69

velā khalā ca saptaitā yā ca gocapalā smṛtā .
tathā mānarasā caiva ratnakṛṭā ca tā daśa .. 9.69 ..

2.9.70

ātreyavaṃśakṛttāsāṃ bharttā nāmnā prabhākaraḥ.
bhadrāyāṃ janayāmāsa somaṃ putraṃ yaśasvinam .. 9.70 ..

2.9.71

svarbhānunā hate sūrye patamāno divo mahīm.
tamo'bhibhūte loke'smin prabhā yena pravarttitā .. 9.71 ..

2.9.72

svasti te'stviti coktaḥ sa patanniha divākaraḥ.
brahmarṣervacanāttasya na papāta divo mahīm .. 9.72 ..

2.9.73

atriśreṣṭhāni gotrāṇi yaścakāra mahātapāḥ .
yajñeṣvatrighanaścaiva surairyaśca pravarttitaḥ .. 9.73 ..

2.9.74

sa tāsvajanayat putrānātmatulyānanāmakān.
daśa tāsveva mahatā tapasā bhāvitaprabhā .. 9.74 ..

2.9.75

svastyātreyā iti khyātā ṛṣayo vedapāragāḥ .
teṣāṃ vikhyātayaśasau brahmiṣṭhau sumahaujasau .. 9.75 ..

2.9.76

dattātreyastasya jyeṣṭho durvāsāstasya cānujaḥ .
yavīyasī sutā tasyā mabalā brahmavādinī.
atrāpyudāharantīmaṃ ślokaṃ paurāṇikāḥ purā .. 9.76 ..

2.9.77

atreḥ putraṃ mahātmānaṃ śāntātmānamakalmaṣam.
dattātreyaṃ tanuṃ viṣṇoḥ purāṇajñāḥ pracakṣate .. 9.77 ..

2.9.78

tasya gotrānvaye jātāścatvāraḥ prathitā bhuvi.
śyāmāśca mudgalāścaiva balārakagaviṣṭhirāḥ.
ete nṛṇāntu catvāraḥ smṛtāḥ pakṣā mahaujasām .. 9.78 ..

2.9.79

kaśyapānnāradaścaiva parvato'rundhatī tathā.
jajñire ca tvarundhatyāstānnibodhata sattamāḥ .. 9.79 ..

2.9.80

nāradastu vasiṣṭhāyārundhatīṃ pratyapādayat.
ūrddhvaretā mahātejā vṛkṣaśāpāttu nāradaḥ .. 9.80 ..

2.9.81

purā devāsure tasminsaṃgrāma tārakāmaye.
anāvṛṣṭyā hate loke vyagre śakre suraiḥ saha.
vasiṣṭhastapasā dhīmāndhārayāmāsa vai prajāḥ .. 9.81 ..

2.9.82

atrauṣadhaṃ mūlaphalamoṣadhīśca pravarttayan .
tāstena jīvayāmāsa kāruṇyādoṣadhena tu .. 9.82 ..

2.9.83

arundhatyāṃ vasiṣṭhastu śaktimutpādayaddvijāḥ.
sāgarañjanayacchakteradṛśyantī parāśaram .. 9.83 ..

2.9.84

kālī parāśarājjajñe kṛṣṇadvaipāyanaṃ prabhum.
dvaipāyanādaraṇyāṃ vai śuko jajñe guṇānvitaḥ .. 9.84 ..

2.9.85

utpadyante ca pīvaryāṃ ṣaḍime śukasūnavaḥ.
bhūriśravāḥ prabhuḥ śambhuḥ kṛṣṇo gauraśca pañcamaḥ .. 9.85 ..

2.9.86

kanyā kīrtimatī caiva yogamātā dṛḍhavratā.
jananī brahmadattasya patnī sattvaguhasya ca .. 9.86 ..

2.9.87

śvetāḥ kṛṣṇāśca gaurāśca śyāmā dhūmrāḥ samūlikāḥ.
ūṣmapā dārakāścaiva nīlāścaiva parāśarāḥ.
parāśarāṇāmaṣṭau te pakṣāḥ proktā mahātmanām .. 9.87 ..

2.9.88

ata ūrddhvaṃ nibodhadhvamindrapratimasambhavam.
vasiṣṭhasya kapiñjalyāṃ ghṛtācyāṃ samapadyata.
kuśītiyaḥ samākhyāta indrapratima ucyate .. 9.88 ..

2.9.89

pṛthoḥ sutāyāḥ sambhūtaḥ putrastasyā bhavadvasuḥ.
upamanyuḥ sutastasya yasyeme upamanyavaḥ .. 9.89 ..

2.9.90

mitrāvaruṇayoścaiva kuṇḍino ye pariśrutāḥ.
ekārṣeyāstathaivānye vasiṣṭhā nāma viśrutāḥ.
ete pakṣā vasiṣṭhānāṃ smṛtā ekādaśeva tu .. 9.90 ..

2.9.91

ityete brahmaṇaḥ putrā mānasā hyaṣṭa viśrutāḥ.
bhrātaraḥ sumahābhāgā teṣāṃ vaṃśāḥ pratiṣṭhitāḥ .. 9.91 ..

2.9.92

trīṃllokāndhārayantīmāndevarṣigaṇasaṅkulān .
teṣāṃ putrāśca pautrāśca śataśo'tha sahasraśaḥ.
yairvyāptā pṛthivī sarvā sūryyasyeva gabhastibhiḥ .. 9.92 ..

2.9.93

iti śrīmahāpurāṇe vāyuprokte ṛṣivaṃśānukīrttanaṃ nāma navamo'dhyāyaḥ .. 9 .. *

Linked texts (9)