Vishnupurana 12
Ātmaprakāśa 12
- Language
- Sanskrit
12.1
tasya suruciḥ sunītiśceti dve bhārye | tatra surucyām abhīṣṭāyāṃ preyasyām uttamo nāma suto'bhūt |
12.2
rājāsanasthitasya pituraṅkam utsaṅgamāśritaṃ bhrātaram uttamaṃ dṛṣṭvā, tamaṅkam āroḍhuṃ dhruvo manorathaṃ cakre ityanvayaḥ |
12.4
surucyāḥ preyasyāḥ pratyakṣaṃ samakṣaṃ tatpraṇayabhaṅgabhayād dhruvaṃ na nābhyanandat |
12.5
taṃ dhruvaṃ pituraṅkārohaṇotsukaṃ dṛṣṭvā tathā svaputrañca tadaṅkārūḍhaṃ dṛṣṭvā surucirabravīt ityanvayaḥ |
12.6
surucyā duruktim asahamāno dhruvaḥ strījitaṃ pitaraṃ vihāya mātuḥ samīpaṃ gatvā duḥkhitāyāstasyā anumatyā purānnirgatya saptarṣīṇām upadeśena madhuvane bhagavantam ārādhya sarvottamaṃ padaṃ prāpta iti krameṇa kathayiṣyan surucyā garvoktimāha, kriyate kimiti caturbhiḥ |
atastava ayamuccaiḥ utkṛṣṭaiśvaryyamanoratho vṛthaiva, ityatigarvoktiḥ |
12.7
ekādaśo'dhyāyaḥ | manoḥ kanyānvayaḥ proktaḥ putravaṃśo'dhunocyate | tatrādhyāyadvayenāha dhruvasya caritaṃ mahat | manordvau putrau dve ca kanye | tatra kanyayorvaṃśa uktaḥ | idānīṃ putradvayānuvādapūrvakamuttānapādavaṃśamāha, priyavratetyādinā |
12.8
etad rājāsanaṃ sarvvabhūbhṛtāṃ saṃśrayasya cakravarttinaḥ ketanaṃ sthānaṃ, matputrasyaiva yogyaṃ na hi rājaputratāmātralabhyam etat kintu madgarbhasambhavasaubhāgyalabhyam |
12.10
yaste aparādhyati aparādhaṃ karoti, sa tava pitaraṃ avajānāti (ña) | sa caivambhūtaḥ kaḥ ityarthaḥ |
12.13
tasmin surucyā vacasi kathite sati śvāsena atyuṣṇa kṣāme mlāne īkṣaṇe netre yasyāḥ |
12.15
udvegaḥ kṣobhaḥ |
12.18
aviveko mandamatiḥ |
17|| etanmatvā avabudhya śāmya upaśamaṃ bhaja |
surucyāṃ nṛpaḥ suruciḥ atiprītimān | madvi mādṛśī tu kevalaṃ bhāryeti procyate |
12.21
maitro mitradharmā | pravaṇāḥ nimnadeśābhimukhyaḥ satyaḥ pātraṃ saguṇaṃ naram |
12.23
amba ! he mātaḥ ! mama praśamāya nodvegastāta karttavya ityādi saptaślokīrūpaṃ yad vacaḥ prāha bravīṣi, tad bhinne bhāṇḍe paya iva mama hṛdaye na tiṣṭhati |
12.24
vṛddhasya vṛddhiṃ prāptasyāpi |
12.26
kintu svakarmaṇā prāptumeva icchāmi |
12.28
pūrvāgatān svānugrahāya tataḥ pūrvvameva tatrāgatān kṛṣṇājinam uttarīyamupari āstaraṇaṃ yeṣāṃ teṣu viṣṭareṣu kuśāsaneṣu upaviṣṭān |
12.30
nirvedāt duḥkhāt prāptaṃ jānīta ityarthaḥ |
12.33
yasya yāvadeva prāptaṃ sa tena tuṣyati |
12.35
parāśara uvāca |
12.39
dhruva uvāca |
12.41
marīciruvāca |
12.42
atriruvāca |
12.43
aṅgirā uvāca |
12.44
pulastya uvāca |
12.56
manasā yad yadicchati, satyalokādi tadapi prāpnoti | trailokyāntargatamuttamaṃ prāpnotīti kimu vaktavyam |
kṛṣṇārādhanamevaikaṃ puṃsāṃ sarvaphalapradam | sarvairapyevamevokte tadupāyaṃ bubhutsate | ārādhyaḥ kathita iti dvābhyām |
bāhyārthānityādinā aṣṭāṅgayogasādhyacittasamādhānapūrvakaṃ mantrajapam upadiśanti | tatra prathamaṃ bāhyārthān cittaṃ tyājayet iti tyāgānukūlaprāthamikaprayatnavidhānena yamaniyamāsanaprāṇāyāmapūrvakaḥ pratyāhāra uktaḥ | tasminneva niścalaṃ kurvīteti dhāraṇoktā |
evamanena prakāreṇa ekāgracittena iti pūrvoktaṣaḍaṅgasādhyaṃ dhyānamuktam | tathā ca vakṣyati “tadrūpa pratyayaivaukā santatiścānyanispṛhā | taddhyānaṃ prathamairaṅgaiḥ ṣaḍbhirniṣpādyate nṛpa |” iti tanmayeneti samādhiruktaḥ | dhṛtātmaneti punarlayavikṣepaprāptau tatparihārāya cittasthairye prayatnaḥ uktaḥ taduktaṃ gītāsu “yato yato niḥsarati manaścañcalamasthiram | tatastato niyamyaitadātmanyeva vaśaṃ nayet |” iti |
hiraṇyagarbho brahmā, puruṣo viṣṇuḥ pradhīyate prakṣīyate prakṛtau viśvamaneneti pralayahetuḥ śivaḥ pradhānasaṃjñaḥ avyaktasteṣāṃ trayāṇāṃ niyantā triguṇamāyāśaktiṃkāraṇātmā | pāṭhāntare vyaktaṃ viśvam | etāni rūpāṇi santi yasya tasmai | evamaupādhikeṣu rūpeṣu satsvapi śuddhajñānātmakaḥ svabhāvo'pracyuta evāsti yasya tasmai | oṃkārapratipādyāya vāsudevāya nama iti mantrārthaḥ |
iti śrīdharasvāmikṛtānāvātmaprakāśābhidhāyāṃ viṣṇupurāṇaṭīkāyāṃ prathamāṃśe ekādaśo'dhyāyaḥ ||
Linked texts (1)
- Viṣṇupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit