Pramāṇa · Search · About · API

Vishnupurana 12

Ātmaprakāśa 12

Language
Sanskrit

12.1

tasya suruciḥ sunītiśceti dve bhārye | tatra surucyām abhīṣṭāyāṃ preyasyām uttamo nāma suto'bhūt |

12.2

rājāsanasthitasya pituraṅkam utsaṅgamāśritaṃ bhrātaram uttamaṃ dṛṣṭvā, tamaṅkam āroḍhuṃ dhruvo manorathaṃ cakre ityanvayaḥ |

12.4

surucyāḥ preyasyāḥ pratyakṣaṃ samakṣaṃ tatpraṇayabhaṅgabhayād dhruvaṃ na nābhyanandat |

12.5

taṃ dhruvaṃ pituraṅkārohaṇotsukaṃ dṛṣṭvā tathā svaputrañca tadaṅkārūḍhaṃ dṛṣṭvā surucirabravīt ityanvayaḥ |

12.6

surucyā duruktim asahamāno dhruvaḥ strījitaṃ pitaraṃ vihāya mātuḥ samīpaṃ gatvā duḥkhitāyāstasyā anumatyā purānnirgatya saptarṣīṇām upadeśena madhuvane bhagavantam ārādhya sarvottamaṃ padaṃ prāpta iti krameṇa kathayiṣyan surucyā garvoktimāha, kriyate kimiti caturbhiḥ |
atastava ayamuccaiḥ utkṛṣṭaiśvaryyamanoratho vṛthaiva, ityatigarvoktiḥ |

12.7

ekādaśo'dhyāyaḥ | manoḥ kanyānvayaḥ proktaḥ putravaṃśo'dhunocyate | tatrādhyāyadvayenāha dhruvasya caritaṃ mahat | manordvau putrau dve ca kanye | tatra kanyayorvaṃśa uktaḥ | idānīṃ putradvayānuvādapūrvakamuttānapādavaṃśamāha, priyavratetyādinā |

12.8

etad rājāsanaṃ sarvvabhūbhṛtāṃ saṃśrayasya cakravarttinaḥ ketanaṃ sthānaṃ, matputrasyaiva yogyaṃ na hi rājaputratāmātralabhyam etat kintu madgarbhasambhavasaubhāgyalabhyam |

12.10

yaste aparādhyati aparādhaṃ karoti, sa tava pitaraṃ avajānāti (ña) | sa caivambhūtaḥ kaḥ ityarthaḥ |

12.13

tasmin surucyā vacasi kathite sati śvāsena atyuṣṇa kṣāme mlāne īkṣaṇe netre yasyāḥ |

12.15

udvegaḥ kṣobhaḥ |

12.18

aviveko mandamatiḥ |
17|| etanmatvā avabudhya śāmya upaśamaṃ bhaja |
surucyāṃ nṛpaḥ suruciḥ atiprītimān | madvi mādṛśī tu kevalaṃ bhāryeti procyate |

12.21

maitro mitradharmā | pravaṇāḥ nimnadeśābhimukhyaḥ satyaḥ pātraṃ saguṇaṃ naram |

12.23

amba ! he mātaḥ ! mama praśamāya nodvegastāta karttavya ityādi saptaślokīrūpaṃ yad vacaḥ prāha bravīṣi, tad bhinne bhāṇḍe paya iva mama hṛdaye na tiṣṭhati |

12.24

vṛddhasya vṛddhiṃ prāptasyāpi |

12.26

kintu svakarmaṇā prāptumeva icchāmi |

12.28

pūrvāgatān svānugrahāya tataḥ pūrvvameva tatrāgatān kṛṣṇājinam uttarīyamupari āstaraṇaṃ yeṣāṃ teṣu viṣṭareṣu kuśāsaneṣu upaviṣṭān |

12.30

nirvedāt duḥkhāt prāptaṃ jānīta ityarthaḥ |

12.33

yasya yāvadeva prāptaṃ sa tena tuṣyati |

12.35

parāśara uvāca |

12.39

dhruva uvāca |

12.41

marīciruvāca |

12.42

atriruvāca |

12.43

aṅgirā uvāca |

12.44

pulastya uvāca |

12.56

manasā yad yadicchati, satyalokādi tadapi prāpnoti | trailokyāntargatamuttamaṃ prāpnotīti kimu vaktavyam |
kṛṣṇārādhanamevaikaṃ puṃsāṃ sarvaphalapradam | sarvairapyevamevokte tadupāyaṃ bubhutsate | ārādhyaḥ kathita iti dvābhyām |
bāhyārthānityādinā aṣṭāṅgayogasādhyacittasamādhānapūrvakaṃ mantrajapam upadiśanti | tatra prathamaṃ bāhyārthān cittaṃ tyājayet iti tyāgānukūlaprāthamikaprayatnavidhānena yamaniyamāsanaprāṇāyāmapūrvakaḥ pratyāhāra uktaḥ | tasminneva niścalaṃ kurvīteti dhāraṇoktā |
evamanena prakāreṇa ekāgracittena iti pūrvoktaṣaḍaṅgasādhyaṃ dhyānamuktam | tathā ca vakṣyati “tadrūpa pratyayaivaukā santatiścānyanispṛhā | taddhyānaṃ prathamairaṅgaiḥ ṣaḍbhirniṣpādyate nṛpa |” iti tanmayeneti samādhiruktaḥ | dhṛtātmaneti punarlayavikṣepaprāptau tatparihārāya cittasthairye prayatnaḥ uktaḥ taduktaṃ gītāsu “yato yato niḥsarati manaścañcalamasthiram | tatastato niyamyaitadātmanyeva vaśaṃ nayet |” iti |
hiraṇyagarbho brahmā, puruṣo viṣṇuḥ pradhīyate prakṣīyate prakṛtau viśvamaneneti pralayahetuḥ śivaḥ pradhānasaṃjñaḥ avyaktasteṣāṃ trayāṇāṃ niyantā triguṇamāyāśaktiṃkāraṇātmā | pāṭhāntare vyaktaṃ viśvam | etāni rūpāṇi santi yasya tasmai | evamaupādhikeṣu rūpeṣu satsvapi śuddhajñānātmakaḥ svabhāvo'pracyuta evāsti yasya tasmai | oṃkārapratipādyāya vāsudevāya nama iti mantrārthaḥ |
iti śrīdharasvāmikṛtānāvātmaprakāśābhidhāyāṃ viṣṇupurāṇaṭīkāyāṃ prathamāṃśe ekādaśo'dhyāyaḥ ||

Linked texts (1)