Pramāṇa · Search · About · API

Vishnupurana 92

Ātmaprakāśa 92

Language
Sanskrit

92.2

tasya darśanena balātkṛtā ākṛṣṭacittā satī prāha |

92.3

anulepanakarmaṇi gandhavastūnāṃ sādhane kaṃsena niyuktāṃ naikavakrā trivakretyarthaḥ |

92.4

viṃśaḥ adhyāyaḥ anulepanabhājanasahitāṃ kubjām |

92.5

gātrasadṛśaṃ varṇānurūpam |

92.6

svapadbhyāṃ ca pādayostāñcakarṣa ākrāntavān, evaṃ tāmṛjutvamanayat |

92.7

kuṃkumādivarṇakaiḥ kapolavakṣasthalabhujādiṣu patrabhaṅgiracanā bhakticchedaḥ| bhakticchedavidhinānuliptāṅgau, ata eva citravarṇānulepanena svāṅgakāntyā ca tayorindracāpasahitasitakṛṣṇāmbudasādṛśyam |

92.8

anulepanārpaṇaphalaṃ sadya eva darśitavānityāha—‘tata’ iti sārddhena | ullāpanamṛjūkaraṇaṃ, pāṭhāntare ullāpanamarogīkaraṇaṃ, tatprakārajñaḥ śauriḥ madhyamātarjanīrūpadvyaṅgulyopalakṣitenāgrapāṇinā pāṇyartheṇa cibuke mukhasyādhastāt utpāṭya uddhṛtya tolayāmāsa uccālitavān |

92.10

vilāsena kaṭākṣanirīkṣaṇādinā lalitaṃ yathā bhavatyevaṃ prāha | lālityamevāha—premagarbhamarālasaṃ premātiśayena mantharaṃ yathā bhavatyevam |

92.11

kaṃsaṃ hatvā bandhūnāṃ saukhyaṃ vidhāya bhavatyā gehamāyāsya iti tāṃ prasthāpitavān | asamaya eva strīṇāṃ kāmāturatvaṃ dṛṣṭvā va jahāsa ca |

92.13

āyogam ābhimukhyena prāptayogaṃ pūjāyāmuddeśyaṃ, pāṭhāntare ājojyaṃ samantāt yojyaṃ bahubhiryojyamityarthaḥ | dhanūratnaṃ śreṣṭhaṃ dhanuḥ kāstīti pṛṣṭaiḥ rakṣibhistasminnākhyāte sati |

92.14

15

92.16

anyena piṣṭaṃ gandhavastuyogena sammarditaṃ kaṃsasya prītaye na bhavati, ato'hamatīvāsya kaṃsasya prasādadhanabhājanaṃ prītidānasya pātrabhūtā |

92.37

sarvvabhūtasya viṣṇoriti vyadhikaraṇe ṣaṣṭhī | sarvvabhūtasya vyāpyavargasya yo viṣṇorvyāpakastasya | asya hetugarbhaṃ viśeṣaṇam akhilajanmanaḥ sarvvakāraṇasyāṃśo mahīmavatīrṇa iti sambandhaḥ ||38–40|| rājāntaḥpurayoṣitāṃ samūha iti śeṣaḥ |

92.41

strīṇāṃ vismayoktimāha- 'sakhya' ityādi-navabhiḥ | gajayuddhakṛtenāyāsena svedāmbukaṇikābhirācitaṃ vyāptam |

92.42

avaśyāyajalokṣitaṃ himavāryyalaṃkṛtaṃ śaratkālīnamambhojaṃ paribhūya svaśobhādhikyena tiraskṛtya sthitaṃ mukhaṃ paśyata, tena ca dṛśorjanma saphalaṃ kriyatām |

92.43

mahaddhāma mahatyā lakṣmyā devyā dhāma āśrayabhūtaṃ vakṣaḥ | vipakṣakṣapaṇañca bhujayugmaṃ vilokyatām |

92.45

madāsṛganusiktāṅgau gajasya madraktābhyāmukṣitagātrau gajasya dantāveva varāyudhau yayostau |

92.46

samupekṣyate na nivāryyate |

92.47

vajravat kaṭhinamābhogi viśālaṃ śarīraṃ yasya saḥ |

92.53

sannipātaiḥ parasparasaṃślepaiḥ avadhūtairarvākpātanaiḥ kṣepaṇaiḥ, dṛr̤ham ākṛṣya nirasanaiḥ| muṣṭibhirmuṣṭiprapātaiḥ kīlanipātanaiḥ | kūrpareṇa ghātaiḥ, vajranipātanaiḥ aratnidvayena ghātaiḥ, kīlavajranipātibhiriti pāṭhe kīlavat vajravacca nipātau yeṣāṃ sta iti muṣṭiviśeṣaṇam| pādoddhūtaiḥ paddhyāmutkṣepaṇaiḥ prasṛṣṭaiḥ sarvāvayavasaṃśleṣaṇa piṇḍīkaraṇaiḥ ||54-56|| balena śauryyeṇa prāṇena ca dehaśaktyā viniṣpādyam |

92.56

6061 śataguṇaṃ śatavāram |

92.57

prāṇahāniṃ balakṣam agryām ādyāṃ prāgadṛṣṭāmityarthaḥ! lavāllavaṃ kiñcit kiñcit |

92.59

valgatā pranṛtyato |
baddhakakṣaḥ dṛḍhīkṛtaparikaraḥ san janasyāntaḥ raṅgamakhye vavalga nanartta |

92.63

tatkālaṃ tasminneva kāle |

92.67

vavalgutuḥ nṛtyañcakratuḥ |

92.68

vyāpṛtān sarvataḥ sthitān samājaughāt samājasthānāt lokānāṃ samūhāt |

92.72

khedāt kopācca nijaśekhare svaśirobhūṣaṇe sthitaṃ īṣañcālayatā vāraṃ vāraṃ dhunvatā tena cāṇūreṇa |

92.73

niḥśeṣasya jagata ādhāreṇa abhivyāpya dhāraṇena guruṇā |

92.74

mṛtasya dehasyāpyākarṣaṇaṃ pitroḥ paritoṣārtham |

92.75

kṛṣyatā ākṛṣyamāṇena tena dehena parikhā kṛtā |

92.79

smṛtajanmoktavacanāviti—‘stuto'haṃ yat tvayā pūrvaṃ

92.80

he keśava ! sīdatāṃ prāṇināṃ prasīda | yathā devānāñca varo bhūbhāraharaṇalakṣaṇo dattaḥ, tathāvayośca prasādena putratvenotpattyā kṛtoddhāro'si, kṛta uddhāraḥ saṃsārasya uddharaṇaṃ yena tathābhūto'si | pāṭhāntare—āvayoryaḥ prasādaḥ kṛtaḥ putro bhaviṣyāmītyevaṃ pratijñālakṣaṇaḥ, sa ca kṛtoddhāraḥ kṛtāviṣkāraḥ sphuṭīkṛta iti yāvat, evamanyeṣāmapi sīdatāṃ prasanno bhavetyarthaḥ |

92.81

kiñca yaduśāpābhibhūtaṃ cāsmātkulaṃ pavitrīkṛtamityāha— ‘ārādhita’ | iti na caitāvatā tvaṃ matputraḥ parameśvaratvādityāśayenāha—‘tvamanta’riti dvābhyām | kiñca madārādhanaṃ nimittīkṛtya durvṛttānāṃ nidhanāya tvaṃ madgṛhe'vatīrṇo'si |

92.84

vasu dhanam |
putrārthinyā tadadya te| saphalaṃ devi ! saṃjātaṃ jāto'haṃ yattavodarā’diti bhagavatā janmasamaye yaduktaṃ vacanaṃ tat smṛtaṃ yābhyāṃ tau |

92.85

etadeva spaṣṭayati—‘kva kartte’ti tribhiḥ |

92.87

koṣṭhotsaṅgaśayanaḥ udarāntavarttī bhūtvā |

92.88

tadevaṃ parameśvara iti jñātvā prārthayate—‘sa tva’miti | aṃśāvatārakaraṇairviśvaṃ pāhi | jagadetat tvatto bhavati |

92.89

tvanmāyāmohitena mayā tvayyetāvantaṃ kālaṃ yā putrabuddhiḥ kṛtā, adhunā tu sā buddhinivṛttetyāha—‘māyāvimohite’ti | he apāstabhaya |

92.90

mamatvābhāve hetumāha—‘karmāṇī’ti | yasya tava karmāṇi rudrādīnāmapi sādhyāni na bhavanti nirīkṣitāni ca pratyakṣataḥ sarvvajanairnāpalapituṃ śakyante, sa tvaṃ sākṣāt viṣṇureva jagatāmupakārāya no'smān prāpto'sīti parigataḥ samyak jñāto'si ati vimoho vigataḥ vinaṣṭaḥ |

92.91

yaccaitanmama ca devakyāśca manastvayyātmaja iti prītyā sāpatyabhāvabhrāntiyuktaṃ jāyate tat apahāsyataiva |
iti śrīdharasvāmikṛtāyāṃ svaprakāśākhyāyāmātmaprakāśākhyāyāṃ vā śrīviṣṇupurāṇaṭīkāyāṃ pañcamāṃśe viṃśo'dhyāyaḥ |

Linked texts (1)