Vishnupurana 111: atha triṃśo'dhyāyaḥ
Viṣṇucittīya 111
- Language
- Sanskrit
atha triṃśo'dhyāyaḥ
111.10
devā iti || devā ityādinā tṛṇajātaya ityantena bhagavato devaniryagādicaturvidhacetanātmatvamucyate || 11, 12 ||
111.12
prasīdeti || adoṣāya-dharmasthāpanāya || 29-35 || iti śrīviṣṇupurāṇavyākhyāne śrīviṣṇucittīye pañcameṃśe ekonatriṃśo'dhyāyaḥ |
29 || atha triṃśo'dhyāyaḥ || 1-6 || praṇetariti || guṇātmaka-kalyāṇaguṇātmaka || 7-9 || sargeti || kartṛpatiḥ-kartṝṇāṃ brahmādīnāṃ patiḥ |
111.13
māyeti || ajñātaparamārthā—ajñātaḥ paramārthā brahma yasyā hetossā ajñātaparamārthā | atimohinī iyaṃ guṇātmikā māyā tava-tvadīyā | māyākāryamāha-anātmanīti | asyārthasya pūrveṇānvayaḥ |
111.14
asve khamiti || asve khamiti bhāvaḥ-jñānamupajāyata iti yat, etattava-tvadīyāyāḥ saṃsāramāyāpāḥ ceṣṭitam || 15, 16 || brahmādyā iti || māyaiva mahāvartaḥ, tatkṛto moha evāndhatamasaṃ, tenāvṛtāḥ |
111.17
ārādhyeti || kāmānabhīpsanta iti yata, tattava māyaiva-māyāceṣṭitamityarthaḥ || 18, 19 || kaupīneti || kaupīnācchādanaprāyā—tadbahulā, tadviṣayetyarthaḥ | svadoṣo-duṣkarma |
111.20
taditi || māyayā moho-māyāmohaḥ | jñānasadbhāvabhūta-samyagjñānasvarūpa | jñānasadbhāvabhūtamiti pāṭhe jñānamapi vijñānatayā'vabhāsamānamajñānamiti || 21-23 ||
111.23
sthūlā iti || sthūlāṃ ityādinā purgalāśrayā ityantena tasyaiva taddehātmakatvamucyate | ye kecitpurga[1]śrayāḥ dehabhedāḥ te sarve bhavānityanvayaḥ | purgalo jīvaḥ | yathā kaurme— ahaṃkāro'bhimānaśca kartā mantā ca smṛtaḥ | ātmā ca purgalo jīvo yatassarvāḥ prasūtayaḥ || iti || pūraṇādgalanāddehe purgalāḥ paramāṇavaḥ gārhatāḥ |
111.42
adityeti || prahasya -hāsena mohayitvā, araṇiḥ-janmabhūḥ || 24-26 || matprasādāditi || sarvakālamanavadyāṅgī bhaviṣyasi || 27-33 || yadīti || niṣkuṭaḥ gṛhodhyāsingle:naṃ || 34-42 ||
111.62
avaśyamiti || yāsyati—kariṣyati || 43-60 || śibikāṃ ceti || dṛṣṭahataujasaṃ-dṛṣṭvādeva hataujasam || 61, 62 ||
111.79
sakalabhuvaneti || mūrtiḥ- rūpam | alpalpasūkṣmā- atisūkṣmatarā |
111.80
sādhyeti || astāḥ- nirastā ityarthaḥ || 63-70 || trailokyeti || sragābhogā-ābhujyata ityābhogaḥ srak ābhogo yasyāssā sragābhogā|| 71-76 || itīti || he caṇḍi-ugre | khedoktivistaraiḥ-matkhedaviṣayairuktivistaraiḥ, alam || 77, 78 || yasmāditi || sakalaṃ jagat yasmādbhavati, yasmin bhavati, yato na bhaviṣyati, ityamudbhavavādikāraṇena tena |
iti śrīviṣṇupurāṇavyākhyāne śrīviṣṇucittīye paṃcamāṃśe triṃśo'dhyāyaḥ |
Linked texts (1)
- Viṣṇupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit