Pramāṇa · Search · About · API

Vishnupurana 56

Viṣṇucittīya 56

Language
Sanskrit

56.8

dharmāyeti || dharmāyetyādinaikadhetyantaṃ vikalpodāharaṇasaptakam | saptadhā hyanekāntavādināmārhatānāṃ nabhaṃgī syādvādaḥ—syādasti, syānnāsti, syādasti ca nāsti ca, syādanirvacanīyaṃ, syādasti cānirvacanīyaṃ, nnāsti cānirvacanīyaṃ, syādasti ca nāsti cānirvacanīyamiti || 9-15 ||

56.15

dharma iti || atraiva—dharme || 1-7 || evamiti || evaṃ prakāraiḥ—naitadyuktisahamityādinā vivariṣyamāṇaiḥ | yukticodanacarcitaiḥ—tarkāgamapravicāraiḥ | yuktidarśanatarkitairiti pāṭhe, yuktiryogyatā, darśanaṃ pratyakṣaṃ, tarkitaṃ tarkaḥ |

56.18

jagaditi || jagadetadanādhāramiti niradhiṣṭhānau bhrāṃtijñānatadarthāviti mādhyamikānāṃ śūnyakhyātipakṣoktiḥ |

56.19

evamiti || budhyaterāvṛttirbauddhatvaniruktyarthā || 20-25 || neti || adharmamayī-hiṃsā dharmāya ceṣyata iti vākyaṃ niryuktikam | neṣyata iti pāṭhe etadagnīṣomīyapaśuhiṃsāvidhivākyaṃ na yuktisaham | yato na hiṃsyātsarvā(ṇi) bhūtāni iti śrutyaiva hiṃsā dharmāya neṣyate |

56.26

yajñairiti || śamyādīti | tadvaraṃ svargaṃ gatvā'pi saṃkaṭakaśamyādikāṣṭhabhakṣakāttasmādindrānmudu tatpatramihaivādañchāgo varam-buddhimān | daivādṛte varaśreṣṭhe triṣu klīvaṃ manāk priye ityamaraḥ |

56.27

nihatasyeti || yajñe nihatasya paśorapi svargasiddheḥ taddhiṃsā na doṣāya cettarhi anyasya paśorvadhādvaraṃ svapitureva yajñe vadhaḥ | yadīṣyata iti pāṭhe yasmādevaṃ śrutyeṣyate tasmātpitā kiṃ na hanyata ityanvayaḥ |

56.28

tṛptaya iti || anyabhuktamanyasya tṛpterjāyata iti kṛtvā śrāddhaṃ kuryāccetputrādiḥ tarhi, proṣitāḥ śramāvahamannaṃ na vaheyuḥ, grāmasthāne kenacidbhukte'pi proṣitasya tṛpteḥ | dadyācchrāddhamiti samyakpāṭhaḥ |

56.29

janaśraddheyamiti || tasmādetadyāgādikaṃ yuktihīnaṃ prākṛtajanaśraddheyamityavagamyātropekṣā śreyase |

56.30

punariti || punaśceti bauddhamatāraṃbhaḥ || 16, 17 || vijñānamayamiti || tatra vijñānamayamiti yogācārāṇāmātmakhyātipakṣoktiḥ |

56.52

nanvapauruṣeyatvāddhedavākyaṃ pramāṇam ; atastaduktaṃ yajñādyanuṣṭheyaṃ na tu tvaduktamityāśaṃkya vedasyāpauruṣeyatvameva nopapannamityāha-na hīti || āptavādāḥ-pramāṇavākyāni || 31-36 || brahmacārīti || āśramī iti brahmacāryādibhiḥ pratyekaṃ saṃbadhyate | ādibharatastu naiṣṭhika iti tatraiva darśitaḥ || 37-69 ||

56.76

smaryatāmiti || cāṭu-prīticeṣṭā, smaryatām || 70, 71 || nirviṇṇacitta iti || maruprapatanaṃ—giritaṭātpātaḥ || 72-76 ||

56.94

sargeti || dāṃpatyaṃ—mithunaṃ, tāṃ-pūrvoktāṃ saṃśuddhiṃ prāpya puṇyaphalamatulaṃ svargākṣayatvaṃ prāptamityanvayaḥ || 5-98 || kiṃ punariti || pāṣaṇḍān bhojayanti, tadannaṃ bhuñjata iti vā pāṣaṇḍabhojinaḥ || 99, 100 ||

56.100

bhūya iti || vṛkaḥ—vanaśvā || 77-81 || aśeṣeti || baliḥ—upahāraḥ piṇḍaśca || 82-93 || aindrān lokānatītya kāmaduho lokānavāpetyanvayaḥ |

Linked texts (1)