Vishnupurana 56
Viṣṇucittīya 56
- Language
- Sanskrit
56.8
dharmāyeti || dharmāyetyādinaikadhetyantaṃ vikalpodāharaṇasaptakam | saptadhā hyanekāntavādināmārhatānāṃ nabhaṃgī syādvādaḥ—syādasti, syānnāsti, syādasti ca nāsti ca, syādanirvacanīyaṃ, syādasti cānirvacanīyaṃ, nnāsti cānirvacanīyaṃ, syādasti ca nāsti cānirvacanīyamiti || 9-15 ||
56.15
dharma iti || atraiva—dharme || 1-7 || evamiti || evaṃ prakāraiḥ—naitadyuktisahamityādinā vivariṣyamāṇaiḥ | yukticodanacarcitaiḥ—tarkāgamapravicāraiḥ | yuktidarśanatarkitairiti pāṭhe, yuktiryogyatā, darśanaṃ pratyakṣaṃ, tarkitaṃ tarkaḥ |
56.18
jagaditi || jagadetadanādhāramiti niradhiṣṭhānau bhrāṃtijñānatadarthāviti mādhyamikānāṃ śūnyakhyātipakṣoktiḥ |
56.19
evamiti || budhyaterāvṛttirbauddhatvaniruktyarthā || 20-25 || neti || adharmamayī-hiṃsā dharmāya ceṣyata iti vākyaṃ niryuktikam | neṣyata iti pāṭhe etadagnīṣomīyapaśuhiṃsāvidhivākyaṃ na yuktisaham | yato na hiṃsyātsarvā(ṇi) bhūtāni iti śrutyaiva hiṃsā dharmāya neṣyate |
56.26
yajñairiti || śamyādīti | tadvaraṃ svargaṃ gatvā'pi saṃkaṭakaśamyādikāṣṭhabhakṣakāttasmādindrānmudu tatpatramihaivādañchāgo varam-buddhimān | daivādṛte varaśreṣṭhe triṣu klīvaṃ manāk priye ityamaraḥ |
56.27
nihatasyeti || yajñe nihatasya paśorapi svargasiddheḥ taddhiṃsā na doṣāya cettarhi anyasya paśorvadhādvaraṃ svapitureva yajñe vadhaḥ | yadīṣyata iti pāṭhe yasmādevaṃ śrutyeṣyate tasmātpitā kiṃ na hanyata ityanvayaḥ |
56.28
tṛptaya iti || anyabhuktamanyasya tṛpterjāyata iti kṛtvā śrāddhaṃ kuryāccetputrādiḥ tarhi, proṣitāḥ śramāvahamannaṃ na vaheyuḥ, grāmasthāne kenacidbhukte'pi proṣitasya tṛpteḥ | dadyācchrāddhamiti samyakpāṭhaḥ |
56.29
janaśraddheyamiti || tasmādetadyāgādikaṃ yuktihīnaṃ prākṛtajanaśraddheyamityavagamyātropekṣā śreyase |
56.30
punariti || punaśceti bauddhamatāraṃbhaḥ || 16, 17 || vijñānamayamiti || tatra vijñānamayamiti yogācārāṇāmātmakhyātipakṣoktiḥ |
56.52
nanvapauruṣeyatvāddhedavākyaṃ pramāṇam ; atastaduktaṃ yajñādyanuṣṭheyaṃ na tu tvaduktamityāśaṃkya vedasyāpauruṣeyatvameva nopapannamityāha-na hīti || āptavādāḥ-pramāṇavākyāni || 31-36 || brahmacārīti || āśramī iti brahmacāryādibhiḥ pratyekaṃ saṃbadhyate | ādibharatastu naiṣṭhika iti tatraiva darśitaḥ || 37-69 ||
56.76
smaryatāmiti || cāṭu-prīticeṣṭā, smaryatām || 70, 71 || nirviṇṇacitta iti || maruprapatanaṃ—giritaṭātpātaḥ || 72-76 ||
56.94
sargeti || dāṃpatyaṃ—mithunaṃ, tāṃ-pūrvoktāṃ saṃśuddhiṃ prāpya puṇyaphalamatulaṃ svargākṣayatvaṃ prāptamityanvayaḥ || 5-98 || kiṃ punariti || pāṣaṇḍān bhojayanti, tadannaṃ bhuñjata iti vā pāṣaṇḍabhojinaḥ || 99, 100 ||
56.100
bhūya iti || vṛkaḥ—vanaśvā || 77-81 || aśeṣeti || baliḥ—upahāraḥ piṇḍaśca || 82-93 || aindrān lokānatītya kāmaduho lokānavāpetyanvayaḥ |
Linked texts (1)
- Viṣṇupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit