Vishnupurana 90
Viṣṇucittīya 90
- Language
- Sanskrit
90.1
atha varṇyamānaśarad dṛṣṭāntavyājenātmavidyāmāha - avāpurityādinā || avāpuriti || śapharyaḥ - da़matsyāḥ |
90.2
mayūrā iti || maunam - anuktirmunnivṛttiśca |
90.3
utsṛjyeti || jalasarvasvaṃ - kṛtsnaṃ jalam, ahaṃmānādijaḍabhāvaṃ ca | malaṃ - kāṣṇryaṃ, rāgādi ca || taṃ-śubhe śuddhaṃ ca | vigrahaṃ-virodham | gṛhaṃ vijñānino yathā iti ca pāṭhaḥ || 4, 5 || kumudairiti || yogyatālakṣaṇam - yogyatātmakaṃ saṃbandhaṃ yayuḥ | yogyo hi nirmalajalasya sitakumudānāṃ saṃbandhaḥ | amalātmanām-amalamanasām |
90.6
tāraketi || tārakāvimale - tārakābhirvimale | akhaṇḍamaṇḍaḷaḥ paurṇamāsyām | caramadehātmā-caramasya ātmā || 7,8 || pūrvamiti || antarāyāḥ - vighnāḥ |
90.9
nibhṛta iti || kramāvāptamahāyogaḥ - krameṇa mantrasparśabhāvābhāvākhyayogacatuṣkānantaraṃ labdhamahāyogaḥ 10 || sarvatreti || sarvatra-deśe śatrumitrādiṣu ca || 11-14 ||
90.14
atha daśamo'dhyāyaḥ |
90.15
vimaleti || mahaḥ-utsavaḥ |
90.16
kṛṣṇa iti || utsukān - udyuktān | utsavalālasān-utsavakāmān || 17-22 || bhaumamityādi || parjanyo hi bhūgataṃ jalaṃ sūryaraśmibhirāttaṃ tato megheṣu dugdhaṃ tairjagadbhūtyai varṣati |
90.23
tasmāditi || prāvṛṣi gatāyāmiti śeṣaḥ, śaradaḥ prastutatvāt | yattu nabhasi nabhasye vā dvādaśyāmindramahyāraṃbha iti gargādinoktaṃ, tattu govardhanoddhārottarakālaviṣayaṃ kalpyam | etaddharivaṃśe kṛṣṇaṃ pratīndroktiḥ ye ceme vārṣikā māsāścatvāro vihitā mama | eṣāṃ te'rdhaṃ pradāsyāmi śaratkālaṃ hi paścimam || adyaprabhṛti māsau dvau jñāsyanti mama mānavāḥ | varṣārdhe ca dhvaje nityaṃ tataḥ pūjāmavāpsyasi || iti | yattu harivaṃśa eva tataḥ prarvatate puṇyā śaratsuptotthite tvayi ityādīndravākyaṃ, taddvāvaprabodhānantaraśaraccheṣaprasaṅgārtham ||24-28|| karṣakāṇāmiti || asmākamityādi | gauriti jātyabhiprāyamekavacanam | sā parāvṛtttiriti pāṭhe parā vṛttiryā-pāśupālyavṛttiḥ | tribhirbhedairupalakṣiteyaṃ vārtā |
90.29
prāṇāyāma ityādi || prāṇāyāmo hi kṛtapūrakairyogibhiḥ ākuṃbhakarecakapradhānābhirvāyunayanakriyābhi rabhyasyate, pūrakaḥ pūraṇaṃ vāyoḥ kuṃbhakasthāpanaṃ kvacit || bahirnissaraṇaṃ tasya recakaḥ parikīrtitaḥ || iti vacanāt | ayamarthaḥ sarasāṃ yogisthānīyānāṃ prāṇāyāmaḥ sasyārthaṃ kulyādibhiḥ pūrvaṃ kṛtapūrakaiḥ śvāsasthānīyairambhobhiḥ kāraṇaiḥ paścātsyānarecakādikriyābhirabhyasyate |
90.32
na dvāreti || dvārabaṃdhaiḥ—gṛhairāvaraṇaṃ yeṣāṃ te tathoktāḥ prāmakhyāḥ | yadvā, āvaraṇagṛhekavāsā [jaḥ | gṛhakṣetriṇa iti gṛhakedārādikṣetrasaṃcāraniyatāḥ karṣakāḥ | ayamanvayaḥ-yathā girerbalena tṛṇajalādideśeṣu svairaṃ cakravatā śakaṭena caranto vayaṃ sukhinaḥ, na tathā dvārabaṃdhāvaraṇāḥ-na tathā gṛhakṣetriṇa iti || -36 || mantrayajñeti || mantrayajñaparāḥ- mantraprakāśitadevatāyajñaparāḥ || 37, 38 || sarvvaghoṣasyeti || saṃdohaḥ — samyagdugdham || 39-48 ||
90.48
vidyayeti || pūjyā—mānyā || 30, 31 || kṛṣṇāntā iti || deśasthitiriyam | seti girayaḥ parāmṛśyante | gatiśabdasamabhivyāhārāt strītvamevaṃ ca | kṛṣyantāḥ prathitāssīmāḥ te cāsmākaṃ parā gatiriti ca pāṭhaḥ |
Linked texts (1)
- Viṣṇupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit