Vyasagita 3
Vyāsagītā 3
- Language
- Sanskrit
3.p1
vyāsa uvāca | nādyācchūdrasya vipro'nnaṃ mohādvā yadi kāmataḥ | sa śūdrayoniṃ vrajati yastu bhuṃkte hyanāpadi || ṣaṇmāsānyo dvijobhuṃkte śūdrasyānnaṃ vigarhitam | jīvanneva bhavecchūdro mṛtaevābhijāyate† || brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ śūdrasya ca munīśvarāḥ | yasyānnenodarasthena mṛtastadyonimāpnuyāt || naṭānnaṃ‡ narttakānnañca takṣaṇo'nnaṃ karmmakāriṇaḥ§ | gaṇānnaṅgaṇikānnañca ṣar̤annāni ca varjjayet || cakropajīvirajakataskaradhvajināntathā | gandharvvalohakārānnaṃ sūtakānnañca varjjayet¶ || kulālacitrakarmmānnaṃ vārddhuṣeḥ patitasya ca|| | suvarṇakāraśailūṣavyādhabaddhā turasya ca
3.p2
cikitsakasya caivānnaṃ puṃścalyā daṇḍakasya ca | stenanāstikayorannandevatānindakasya ca || somavikrayiṇaścānnaṃ śvapākasya viśeṣataḥ | bhāryyājitasya caivānnaṃ yasya copapatirgṛhe || ucchiṣṭasya kadaryyasya tathaivocchiṣṭabhojinaḥ | apaṅktyanañca saṃkhyānaṃ† śastrajīvasya caiva hi || klīvasannyāsinaścānnaṃ mattonmattasya caiva hi |‡ bhītasya ruditasyānnamavakruṣṭaṃ parigraham§ || brahmadviṣaḥ pāparuceḥ śrāddhānnaṃ sūtakasya ca | vṛthāpākasya caivānnaṃ śaṭhānnaṃ caturasya¶ ca || aprajānāntu nārīṇāṃ mṛtakasyāna tathaiva ca | kārukānnaṃ viśeṣeṇa śastravikrayiṇastathā || śauṇḍānnaṃ ghātikānnañca bhiṣajāmannameva ca | viddhaprajananasyānnaṃ parivettannameva ca††
3.p3
punarbhuvo viśeṣeṇa tathaiva didhiṣūpateḥ | avajñātaṃ cāvadhūtaṃ saroṣaṃ vismayānvitam || gurorapi na bhoktavyamannaṃ saṃskāravarjitam | duṣkṛtaṃ hi manuṣyasya sarvvamanne vyavasthitam || yo yasyānnaṃ samaśnāti sa tasyāśnāti kilviṣam | ārddhikaḥ kulamitrañca svagopālaśca nāpitaḥ† || kuśīlavaḥ kumbhakāraḥ kṣetrakarmmaka eva ca |‡ ete śūdreṣu bhojyānnaṃ dattvā svalpaṃ paṇaṃ budhaiḥ | pāyasaṃ snehapakkaṃ yat§ gorasañcaiva saktavaḥ || piṇyākañcaiva tailañca śūdrādgrāhyaṃ tathaiva ca¶ | vṛntākañnālikā|| śākaṃ kusumbhāśmantakaṃ tathā || palāṇḍuṃ lasunaṃ sūktaṃ niryyāsañcaiva varjjayet | chatrākaṃ viḍvarāhañca śelaṃ pīyūṣameva ca
3.p4
vilayaṃ sumukhañcaiva kavakāni ca varjjayet† | gṛñjanaṃ kiṃśukañcaiva kukkuṭañca‡ tathaiva ca || udumbaramalāvuñca jagdhvā patati vai dvijaḥ | vṛthākṛśarasaṃ yāvaṃ pāyasāpūpameva ca || anupākṛtamāṃsañca devānnāni havīṃṣi ca | yavāgūṃ mātuliṅgañca matsyānpyanupākṛtān || nīpaṃ kapitthaṃ plakṣañca prayatnena vivarjjayet | piṇyākañcoddhṛtasnehaṃ divādhānā'stathaiva ca || rātrau ca tilasambaddhaṃ prayatnena dadhi tyajet | nāśnīyātpayasā takraṃ na vījānyūpajīvyet || kriyāduṣṭaṃ bhāvaduṣṭamasatsaṅgaṃ vivarjjayet | keśakīṭāvapannañca śvabhūrlekhañca¶ nityaśaḥ || śvāghrātañca punaḥ siddhaṃ caṇḍālāvekṣitaṃ tathā | udakyayā ca patitairgavā cāghrātameva ca|| || anarcitaṃ paryuṣitaṃ paryyābhrāntañca nityaśaḥ | kākakukkuṭasaṃspṛṣṭaṃ kṛmibhiścaiva saṃyutam
3.p5
manuṣyairathavā ghrātaṃ kuṣṭhinā sṛṣṭameva ca | na rajaskhalayā dattaṃ na puṃścalyā saroṣakam† || malavadvāsasā cāpi parayā copayojayet‡ | vivatsāyāśca goḥ kṣīramrāṣṭraṃ vā nirddaśasya ca§ || āvikaṃ sandhinīkṣīramapeyaṃ¶ manurabravīt | valākāṃ haṃsadātyūhaṃ kalaviṃkaṃ śukaṃ tathā || tathā kuraravakrūraṃ|| jālapādañca kokilam | cāṣāṃśca khañjarīṭāṃśca śyenaṃ gṛdhraṃ tathaiva ca || ulūkaṃ cakravākañca bhāsaṃ pārāvataṃ tathā | kapotaṃ ṭiṭṭibhañcaiva grāmakukkuṭameva ca || siṃhaṃ vyāghrañca mārjāraṃ khānaṃ kukurameva ca†† | śṛgālaṃ markaṭañcaiva garddabhañca na bhakṣayet | na bhakṣayetsarvvamṛgānvānyānvanacarāndvijān‡‡ || jalecarān sthalacarān prāṇinaśceti dhāraṇā
3.p6
godhā kūrmaḥ śaśaḥ śvāvit śallakī ceti sattamāḥ || bhakṣyāḥ pañcanakhā nityaṃ manuraha prajāpatiḥ | matsyān saśalkān bhuñjīyānmāṃsaṃ rauravameva ca || nivedya devatābhyastu brāhmaṇebhyastu† nānyathā | mayūraṃstittirañcaiva kapiñjalakameva ca‡ || vārdhrīṇasandīpanañca bhakṣyānāha prajāpatiḥ | rājīvān siṃhatuṇḍāṃśca§ tathā pāṭhīnarohitau || matsyeṣvete¶ samuddiṣṭā bhakṣaṇīyā munīśvarāḥ | prokṣitaṃ bhakṣayedeṣāṃ māṃsañca dvijakāmyayā || yathāvidhi niyuktañca prāṇānāmapi cātyaye | bhakṣayedeva māṃsāni śeṣabhojī na lipyate || auṣadhārthamaśaktau vā niyogādyaṃ na kārayet|| | āmantritastu yaḥ śrāddhe daive vā māṃsamutsṛjet | yāvanti paśuromāṇi tāvato narakān vrajet || adeyaṃ vāpyapeyañca tathaivāspṛśyameva ca
3.p7
dvijātīnāṃ samālocyaṃ nityaṃ madyamiti sthitiḥ || tasmātsarvvaprayatnena† madyaṃ nityañca varjjayet‡ | pītvā patitaḥ§ karmābhyo na sambhāṣyo bhavedddvijaiḥ¶ || bhakṣayitvā hyabhakṣyāṇi|| pītvāpeyānyapi dvijaḥ | nādhikārī bhavettāvadyāvattanna vrajatyadhaḥ || tasmātpariharennityamabhakṣyāṇi prayatnataḥ | āropya yāti caivaiko tathā vai yāti rauravam
3.p8
iti śrīkūrmapurāṇe bhakṣyābhakṣyanirṇaye vyāsagītāsu saptadaśo'dhyāyaḥ
Linked texts (5)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Kūrmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Haribhaktivilāsa — Gopāla Bhaṭṭa Gosvāmin & Sanātana Gosvāmin 1535, Sanskrit
- Kūrmapurāṇa (Ananta Gokhale) — Ananta Gokhale, Sanskrit
- Kṛtyakalpataru — Lakṣmīdhara Bhaṭṭa, Sanskrit