Samvadasukta 10
Saṃvādasūkta 10
- Language
- Sanskrit
Contents
- 10.11 — 4 parts
10.1
par̤a gayā| (dekhiye pṛṣṭha 251)
[apane śiṣyoṃ ko ] adhika śāstroṃ kā upadeśa detā hai- "purūṇi bahūni
śāstrāṇyupadiśati yenādhyayanādhyāpanayajñena sa purūravāḥ|" 'urvaśī' śabda se
svāmī jī ko abhipreta hai 'yajñakriyā jisake dvārā bahuta sukha bhoge jāte
sambaddha haiṃ
kimicchantau saramā predamānaḍ dūre hyadhvā jaguriḥ parācaiḥ
kāsmehitiḥ kā paritakmyāsītkathaṃ rasāyā ataraḥ payāṃsi
10.1-2
āgacchantīṃ saramāṃ dṛṣṭvā paṇayo vadanti— saramā [etannāmikā devaśunī] kenābhiprāyeṇa etatsthānaṃ prāpnot? yasmānmārgāt tvamāgatā sa mārgastu sudūravarto, gamanāya (gamanāgamanāya ityarthaḥ) varjito durlaṅghyo vā'sti| asmāsu kastava [apekṣito'rtho] nihito vartate? kiñca tava gantavyamabhīṣṭa-sthānaṃ vā'sti? athavā kīdṛśamāsīt tava paribhramaṇaṃ, sukhapūrvakaṃ khalu? athavā āgacchantyāstava kīdṛśī rātrirāsīt, mārge rātriḥ sukhena tu vyatītā nanu? kathañca tvayā antarikṣa-nadyāḥ udakāni tīrṇāni āsan?
10.2
indrasya dūtīriṣitā carāmi maha icchanতī paṇayo nidhīnvaḥ
atiṣkado bhiyasā tatra āvattathā rasāyā ataraṃ payāṃsi
10.4
nāhaṃ taṃ veda dabhyaṃ dabhatsa yasyedaṃ dūtīrasaraṃ parākāt
na taṃ gūhanti sravato gabhīrā hatā indreṇa paṇayaḥ śayadhve
10.5
na| aham| tam| veda| dabhyam| dabhat| saḥ| yasya| idaṃ| dūtīḥ| asaraṃ| parākāt
na| tam gūhaṃti| sravataḥ| gabhīrāḥ| hatāḥ| iṃdreṇā| paṇayaḥ| śayadhve
imā gāvaḥ sarame yā aicchaḥ pari divo antāṃnsubhage patantī
kasta enā ava sṛjādayudhvyutāsmākamāyudhā santi tigmā
10.6
asenyā vaḥ paṇayo vacāṃsyaniṣavyāstanvaḥ santu pāpīḥ
adhṛṣṭo va etavā astu panthā bṛhaspatirva ubhayā na mṛḷāt
10.7
ayaṃ nidhiḥ sarame adribudhno gobhiraśvaibhirvasubhirnyṛṣṭaḥ
rakṣanti taṃ paṇayo ye sugopā reku padamalakaṃmā jagantha
10.8
eha gaṃmannṛṣayaḥ somaśitā ayāsyo aṃgiraso navagvāḥ
ta etamūrvaṃ vi bhaṃjanta gonāmathaitadvacaḥ paṇayo vamannit
10.9
ā| iha| gaman| ṛṣayaḥ| somaṃ'śitāḥ| ayāsyaḥ| aṃgirasaḥ| navaṃ'gvāḥ
te| etaṃ| ūrvaṃ| vi| bhajanta| gonām| atha| etat| vacaḥ| paṇayaḥ| vaman| it
evā ca tvaṃ sarama ājagantha prabādhitā sahasā daivyena
svasāraṃ tvā kṛṇavai mā punargā apa te gavāṃ subhage bhajāma
10.10
eva| ca| tvam| sarame| ā'jagantha| pra'bādhitā| sahasā| daivyena
svasāram| tvā| kṛṇavai| mā| punaḥ| gāḥ| apa| te| gavām su'bhage| bhajāma
nāhaṃ veda bhrātṛtvaṃ no svasṛtvamindrau viduraṅgirasaśca ghorāḥ
gokāmā me acchadayanyadāyamapātaṃ ita paṇayo varīyaḥ
10.10-2
saramā kahatī— he paṇiyo! na to maiṃ [āpa logoṃ ke] bhrātṛtva ko jānatī hūṃ, aura na hī [apane] bhaginītva ko| indra aura bhayaṃkara aṃgiras [tuma logoṃ ke kapaṭa-pūrṇa vyavahāra ko] jānate haiṃ| 'gokāmā me acchadayan yad āyam' isa vākya ke do artha haiṃ| pahalā artha isī anvaya ke ādhāra para ki tuma logoṃ dvārā apahata gauoṃ ko vāpasa lene kī kāmanā vāle indra ādi ne mujhe bhejā hai, jisase ki maiṃ yahāṃ āyī hūm̐| aura dūsarā artha 'yad āyam me gokāmā acchadayan' isa anvaya ke ādhāra para ki jaba maiṃ indra ādi ke pāsa lauṭa kara jātī hūm̐ to gauoṃ ko vāpasa lene kī icchā vāle indra ādi mere svāmī āpa logoṃ ke isa sthāna ko ghera leṃge| isī kāraṇa gauoṃ ke isa bṛhatsamūha ko chor̤akara kahīṃ anyatra athavā kisī dūra deśa ko cale jāo
10.11
dūramita paṇayo varīya udgāvau yantu minatīrṛtena
bṛhaspatiryā avindatrigūḷhāḥ somo grāvāṇa ṛṣayaśca viprāḥ
10.11.p1
4. saramā śabda kī vyutpatti—
(ka) vidadyadīṃ saramā rugṇamadrermahi pārthaḥ pūrvyaṃ sadhryakkaḥ
10.11.p2
ṛg0 3.31.6-ka
10.11.p3
(kha) apo yadadriṃ puruhūta dardarāvirbhuvat saramā pūrvyaṃ tai
10.11.p4
ṛg0 4.16.8
Linked texts (5)
- Śākala — Sanskrit
- Saṃhitāpadapāṭha — Sanskrit
- Padapāṭha — Sanskrit
- Ṛgvedasaṃhitāpadapāṭha — Sanskrit
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit