Pramāṇa · Search · About · API

Samvadasukta 9.18

Saṃvādasūkta 9.18

Language
Sanskrit

9.18

iti tvā devā ima āhuraiḷa yathemetadbhavasi mṛtyubandhuḥ
prajā te devānhaviṣā yajāti svarga u tvamapi mādayāse

9.18.p1

na sā bhuṅkte, na svapiti śrāntā svapiti vā yadā
tadā paśyati taṃ svapne nīra-nīraja-locanā|| (130.7)
kva gatāsi viśālākṣi vihāya vijane'tra mām| (135.14)
"candra, pautre kuru dayāṃ darśayasva mama priyām|" (135.52),
"kadā'dhara-rasaṃ tasyāḥ pāsyāmyamṛta-sannibham
kadā draṣṭāsmi tāṃ bhūyaḥ kamalodayasannibhām||" (136.55)
vastutaḥ urvaśī ne isakā janma hote hī ise cyavana ṛṣi ke yahām̐ gupta rūpa
bahukāla-paryanta purūravā ke saṃga raha sake|] itane meṃ cyavana ṛṣi ke yahāṃ
ko sauṃpane āyī hūm̐|"
udāsa ho gaye| unhoṃne putra āyu ko rājakāja sauṃpakara vana meṃ jāne kā
niścaya kara liyā ki tabhī nārada muni ne ākara batāyā ki aba urvaśī
martyaloka meṃ hī rahegī, purūravā śastra-tyāga na kareṃ, vana meṃ na jāeṃ, kyoṃki
sahāyatā karanī hai| nārada dvārā āyu kā rājyābhiṣeka, harṣollāsa kā
vātāvaraṇa, puṣpa-varṣā! āyu apanī vimātā mahārānī auśanarī ko praṇāma
ho sakatī hai–
(1) purūravas śabda
(ka) niruktakāra yāska ke anusāra 'purūravas' śabda se tātparya
preyasī hai| para yadi 'purūravā' (bahuta śabda vālā) kā pratīkātmaka artha
vistīṇamantarikṣamaśnute dīvyata iti urvaśī (nirukta 5.13, vararuci)| aura,
paṃ0 śivanārāyaṇa śāstrī kahate haiṃ-urvaśī=uru+vaśī| uru=adhika,
kānta-kāntā-sambandha hai| purūravā yadi garajatā bādala hai to urvaśī
kar̤akatī-kauṃdhatī-camakatī vidyut hai
vidyuti vinaṣṭāyāṃ tayā vimuktāḥ stanayitnulakṣaṇaṃ śabdaṃ kurvan vilapati

9.18.p2

nirukta 5.13 durgācārya

Linked texts (2)