<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Religious Traditions](https://indike.org/pramana/in.sampradaya) › [Other cults, manuals and hymns](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general) › [Later Śākta tantras of eastern India](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta) › Devimimamsa

# Devimimamsa (Devīmīmāṃsā)

देवीमीमांसा

- **Language:** Sanskrit
- **Date:** 1400–1800 CE
- **Extent:** 89 passages, 4,685 words
- **Text:** partly digitised
- **Source:** archiveorg · Shridevimimansaa Darshan; ed. Swami Vivekanand; Bharat Dharma Mahamandal; 1917 · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…

## Contents

- [1](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1) — 33 parts
- [2](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2) — 52 parts

## Text

### [1.7-2](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.7-2)

snehapremaśraddhā'tirekādalaukikeśvarānurāgarūpā

### [1.8](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.8)

sā dvidhā gauṇī parā ca

### [1.6](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.6)

svarūpadyotakatvātpūrṇānandadā parā

### [1.10](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.10)

tasmājjñānena sahitaṃ jñātvā svātmānamuddhava !  
jñānavijñānasampanno bhaja māṃ bhaktibhāvataḥ  
jñānavijñānayajñena māmiṣṭvātmānamātmani  
sarvayajñapatiṃ māṃ vai saṃsiddhiṃ munayo'gaman  
bhaktiṃ labdhavataḥ sādhoḥ kimanyadavaśiṣyate  
mayyanantaguṇe brahmaṇyānandā'nubhavātmani  
samādhinirdhūtamalasya cetaso  
niveśitasyātmani yatsukhaṃ bhavet  
na śakyate varṇayituṃ girā tadā  
svayaṃ yadantaḥkaraṇena gṛhyate  
tadā pumānmuktasamastabandhanaḥ  
tadbhāvabhāvānukṛtāśayākṛtiḥ  
nirdagdhabījānuśayo mahīyasā  
bhaktiprayogeṇa sametyadhokṣajam  
adhokṣajālambhamihā'śubhātmanaḥ  
śarīriṇaḥ saṃsṛticakrasādhanam  
tadbrahmanirvāṇasukhaṃ vidurbudhāḥ  
tato bhajadhvaṃ hṛdaye hṛdīśvaram  
vinirdhutā'śeṣamanomalaḥ pumān  
asaṅgavijñānāviśeṣavīryavān  
yadaṅghrimūle kṛtaketanaḥ punarna saṃsṛtiṃ kleśavahāṃ prapadyate  
yadā ratirbrahmaṇi naiṣṭhikī pumān  
ācāryavān jñānavirāgaraṃhasā  
dahatyavīryaṃ hṛdayaṃ jīvakośaṃ  
pañcātmakaṃ yonimivotthito'gniḥ  
vaidhīrāgātmikā-nāma-bhinnā sādhanalabhyā gauṇī

### [1.11](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.11)

vaidhī bhakti sopānarūpiṇī hai

### [1.12](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.12)

likhā hai ki jaisī prajvalita agni kāṣṭhasamūha ko bhasma  
karadetī hai aisehī bhagavadviṣayiṇī bhakti sādhaka ke citta  
madhura nāma karṇakuhara meṃ praviṣṭa hotehī hṛdaya kā samasta  
rahatā, parantu mere bhaktaloga jahām̐ merā guṇagāna kiyā  
salilā bhāgīrathī jisa caraṇa se nikalakara samasta saṃsāra  
yathā padāṅguṣṭhaviniḥsṛtā sarit  
rasa kā anubhava karānevālī ānanda aura  
śāntidāyinī bhakti rāgātmikā hai

### [1.12-2](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.12-2)

rasānubhāvikā''nandaśāntidā rāgātmikā

### [1.13](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.13)

visṛjati hṛdayaṃ na yasya sākṣāt  
hariravaśābhihito'pyaghaughanāśaḥ  
praṇayarasanayā dhṛtāṅghripadmaḥ  
sa bhavati bhāgavatapradhāna uktaḥ  
tribhuvanavibhavahetave'pyakuṇṭhasmṛtirajitātmasurādibhirvimṛgyāt  
na calati bhagavatpadāravindāllavanimiṣārddhamapi yaḥ sa vaiṣṇavāgryaḥ  
evaṃ harau bhagavati pratilabdhabhāvo  
bhaktyārdravaddhṛdaya utpulakaḥ pramodāt  
autkaṇṭhavāṣpakalayā muhurhyamānastaccāpi cittavaḍiśaṃ śanakairviyuṅkte  
bhaktiṃ muhuḥ pravahatāṃ tvayi me prasaṅgo  
bhūyādanantamahatāmamalāśāyānām  
yenāñjasolbaṇamuruvyasanaṃ bhavārbdhi  
neṣye bhavadguṇakathāmṛtapānamattaḥ  
yajjñānānmattastabdhātmārāmatvam

### [1.14](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.14)

rāgātmikā bhakti meṃ nimagna sādhaka kabhī matta, kabhī  
bhūmi meṃ pahuṃce hue bhakta jaba rasa samudra ke bhinna bhinna bhāva  
nimajjanakārī bhakta ke rasānubhava ke tāratamyānusāra unake  
bhakti meṃ nimagna sādhaka kabhī to rāgāmṛtapāna karake unmatta  
avagāhana karate haiṃ, yahī rāgātmikā bhakti kā carama phala  
bhakti ke lābha karane se bhakta ke citta se koṭi koṭi  
lajjā lokabhaya ityādi kisī vastu kā vicāra nahīṃ rahatā  
kathaṃ vinā romaharṣaṃ dravatā cetasā vinā  
vinānandāśrukalayā śuddhyedbhaktyā vināśyaḥ  
yathāgninā hemamalaṃ jahāti  
dhmātaṃ punaḥ svaṃ bhajate ca rūpam  
ātmā ca karmmānuśayaṃ vidhūya  
madbhaktiyogena bhajatyatho mām  
vāggadgadā dravate yasya cittaṃ  
rudatyabhīkṣṇaṃ hasati kvacicca  
vilajja udgāyati nṛtyate ca  
madbhaktiyukto bhuvanaṃ punāti  
evaṃ vrataḥ svapriyanāmakīrtyā  
jātānurāgo drutacitta uccaiḥ  
hasatyatho roditi rauti gāyatyunmādavannṛtyati lokabāhyaḥ  
kvacidrudantyacyutacintayā kvacit  
hasanti nandanti vadantyalaukikāḥ  
nṛtyanti gāyantyanuśīlayantyajaṃ  
bhavanti tūṣṇīṃ parametyānirvṛtāḥ  
bhāvagamya īśvaraḥ śabdadyotyaśca bhāvastasmānnāmarūpātmakaṃ kāryyabrahma

### [1.15](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.15)

bhagavān bhāvake dvārā jāne jāte haiṃ| bhāva, śabda ke dvārā  
vala bhāva ke dvārāhī bhagavān kā sākṣātkāra karate haiṃ  
abhāva donoṃ hī ke kartā, sṛṣṭi sthiti aura pralaya ke  
ki jahām̐ tripuṭī ke vilaya hone se advitīya saccidānanda  
svarūpa kā sākṣātkāra ho| ina donoṃ jñānakī sandhi meṃ bhāva  
jñānabhūmi meṃ pahum̐cate samaya kucha sthūla avalambana na rahane  
maiṃ sadrūpa hūm̐, maiṃ cit‌rūpa hūm̐, maiṃ ānandarūpa hūm̐, maiṃ brahma  
kā sākṣātkāra kara kṛtakṛtya hosaktā hai isīliye smṛtiyoṃ  
bhāvena labhyate sarva bhāvena devadarśanam  
bhāvena paramaṃ jñānaṃ tasmādbhāvāvalambanam  
bhāvātparataraṃ nāsti trailokye siddhimicchatām  
bhāvo hi paramaṃ jñānaṃ brahmajñānamanuttamam  
bhāvātparataraṃ nāsti yenānugrahavānbhavet  
bhāvādanugrahaprāptiranugrahānmahāsukhī  
bhāvena labhyate sarvaṃ bhāvādhīnamidaṃ jagat  
bhāvaṃ vinā mahākāla ! na siddhirjāyate kvacit  
bhāvātparataraṃ nāsti bhāvādhīnamidaṃ jagat  
bhāvena labhyate yogastasmādbhāvaṃ samāśrayet  
bhāvamaya dṛśya caturdaśa prakāra ke hone se  
bhāvamayadṛśyasya caturdaśavidhatayā sapta jñānabhūmayaḥ saptā'jñānabhūmayaḥ

### [1.17](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.17)

sakhyāsakti, vātsalyāsakti, kāntāsakti, ātmanivedanāsakti, guṇakīrttanāsakti aura tanmayāsakti ye sāta mukhya rasa haiṃ

### [1.17-2](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.17-2)

hāsyādayo gauṇāḥ dāsyāsakti-sakhyāsakti-vātsalyāsaktikāntāsaktyātmanivedanāsakti-guṇakīrttanāsakti-tanmayāsaktayaśca mukhyāḥ

### [1.18.1](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.18.1)

dṛṣṭvā tāṃ tu tayā sārdhaṃ rāseśo rāsamaṇḍale  
rāsollāseṣu rasiko rāsakrīḍāṃ cakāra ha  
nānāprakāraśṛṅgāraṃ śṛṅgāro mūrtimāniva  
cakāra sukhasambhogaṃ yāvadvai brahmaṇo dinam  
tataḥ sa ca pariśrāntastasyā yonau jagatpitā  
cakāra vīryādhānañca nityānande śubhakṣaṇe  
gātrato yoṣitastasya suratānte ca suvrata !  
niḥsasāra śramajalaṃ śrāntāyāstejasā hareḥ  
mahākramaraṇakliṣṭāyā niḥśvāsaśca babhūva ha  
tadā vatre śramajalaṃ tatsarvaṃ viśvagolakam  
sa ca niḥśvāsavāyuśca sarvādhāro babhūva ha  
niḥśvāsavāyuḥ sarveṣāṃ jīvānāñca bhaveṣu ca  
dharmatoyādhidevaśca babhūva varuṇo mahān  
tadvāmāṅgāṃca tatpatnī vāruṇī babhūva sā  
atha sā kṛṣṇacicchaktiḥ kṛṣṇagarbhaṃ dadhāra ha  
śatamanvantaraṃ yāvajjvalantī brahmatejasā  
śataṃ manvantarānte ca kāle'tīte'pi sundarī  
suṣāva ḍimbaṃ svarṇābhaṃ viśvādhārālayaṃ param  
vīra, karuṇā, adbhuta, bhayānaka, bībhatsa aura raudra ye sāta  
rasa gauṇa arthāt malina śṛṅgāra ke haiṃ | ina saba rasoṃ ke  
sammati milatī hai ki saba rasa ānanda ke pariṇāmarūpa  
hāsya ādi gauṇa rasoṃ ke dvārā unnati ke viṣaya meṃ smṛti  
dveṣa honeke kāraṇa śiśupālādikoṃ ko siddhi prāpta huī thī,  
isa tarahase kāma, krodha, bhaya, sneha, aikya athavā sauhṛdya  
yathā bhīṣmapitāmaha ko vīra rasa ke dvārā, daśarathako karuṇā  
rasa ke dvārā, bali, arjuna aura yaśodā ko virāṭrūpa  
ke dekhane se adbhuta rasa ke dvārā, gopāla bālakoṃ ko  
hāsya rasa ke dvārā, kaṃsa ko bhayānaka rasake dvārā, aghāsura  
ko bībhatsa rasa ke dvārā aura indra ko raudra rasa ke dvārā

### [1.18.2](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.18.2)

siddhi prāpta huī thī | parantu sāta mukhya rasoṃ kā viṣaya  
balyarjunayaśodānāṃ viśvarūpasya darśane  
atyadbhutarasāsvādaḥ kṛṣṇānugrahāto bhavet  
gopālabālā hāsasya śrīdāmodvahanādiṣu  
evamanyatra bhītyāditritaye'pi vicintyatām  
gopyaḥ kāmādbhayātkaṃso dveṣāccaidyādayo nṛpāḥ  
sambandhādvṛṣṇayaḥ snehātpārthā bhaktyā munīśvarāḥ  
śṛṅgārī rādhikāyāṃ sakhiṣu sakaruṇaḥ kṣveḍadagdhedhvaghāherbībhatsī tasya garbhe vrajakulatanayācailacaurye prahāsī  
vīrī daityeṣu raudrī kupitavati turāsāhi haiyaṅgavīnasteye bhīmānvicitrī nijamahasi śamī dāmabandhe sa jīyāt  
priya ina saba bhaktoṃ kī dāsya sakhya ādi āsaktiyoṃ ke  
hī hūṃ ⭗ | sakhyabhāva ke dṛṣṭānta meṃ arjuna kā nāma liyā  
jaba viśvarūpa ke darśana se śrīkṛṣṇa kā yathārtha svarūpa  
unako mālūma huā taba unhoṃne hātha jor̤akara kahā ki  
he viśvarūpa ! maiṃne āpake svarūpa ko na jānakara mitra  
rūpa aparādhoṃ ko kiyā so āpa kṣamā kījiye 🞶| vātsakā viśvarūpa dhāraṇa aura kālīya nāga damana ādi alauprīti kī thī | isī vātsalya bhāvasehī bhāvita hokara kisī  
bhakta ne kahā hai ki he vatsa ! nūtana meghasadṛśa komalāṅga !  
tuma mere pāsa āo, maiṃ tumheṃ hṛdaya meṃ rakhakara putra sneha  
karūṃ | kāntāsakti kā apūrva dṛṣṭānta vrajagopikāoṃ  
aura gārhasthya-dharmako parityāga karake śrīkṛṣṇako sākṣāt  
bhagavān jānakara vṛndābanavilāsī mohanamuralīdhārī hṛdayarāja ānandakanda saccidānandarūpa śrīkṛṣṇa bhagavān ke  
pavitra premasindhuke gaṃbhīra jala meṃ apanī apanī jīvanataraṇiyoṃko nirbhayahṛdaya hokara bahā diyāthā, jinake liye  
ajānatā mahimānaṃ tavedaṃ

### [1.18.3](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.18.3)

mayā pramādātpraṇayena vāpi  
yaccāvahāsārthamasatkṛto'si  
vihāraśayyāsanabhojaneṣu  
eko'thavāpyacyuta ! tatsamakṣaṃ  
tatkṣāmaye tvāmahamaprameyam  
tā manmanaskā matprāṇā madarthe tyaktadaihikāḥ  
māmeva dayitaṃ preṣṭhamātmānaṃ manasā gatāḥ  
ye tyaktalokadharmmāśca madarthe tānbibharmmyaham  
mayi tāḥ preyasāṃ preṣṭhe dūrasthe gokulastriyaḥ  
smarantyo'ṅga vimuhyanti vira hautkaṇṭhyavihvalāḥ  
dhārayantyatikṛcchreṇa prāyaḥ prāṇān kathaṃcana  
pratyāgamanasandeśairvallavyo me madātmikāḥ  
smaredasantaṃ sthirajaṅgameṣu  
śṛṇoti tatpuṇyakathāḥ sa karṇaḥ  
śirastu tasyobhayaliṅgamānamettadeva yatpaśyati taddhi cakṣuḥ  
aṅgāni viṣṇoratha tajjanānāṃ  
pādodakaṃ yāni bhajanti nityam  
vāṇī guṇānu Ambros kathanaṃ śravaṇau kathāyāṃ  
hastau ca karmasu manastava pādayornaḥ  
smṛtyāṃ śirastava nivāsajagatpraṇāme  
dṛṣṭiḥ satāṃ darśane'stu bhavattanūnām  
nivṛttatarṣairupagīyamānādbhavauṣadhācchrotramano'bhirāmāt  
ka uttamaślokaguṇānuvādātpumānvirajyeta vinā paśughnāt  
tasminmahanmukharitā madhubhiccaritrapīyūṣaśeṣasaritaḥ paritaḥ sravanti  
tā ye pivantyavitṛṣo nṛpa ! gāḍhakarṇaistānnaspṛśantyaśanatṛḍbhayaśokamohāḥ  
namastubhyaṃ pareśāya namo mahyaṃ śivāya ca  
pratyak caitanyarūpāya mahyameva namo namaḥ  
mahyantubhyamanantāya mahyantubhyaṃ śivātmane  
namo devā'dhidevāya parāya paramātmane  
śṛṇu kānte pravakṣyāmi yaṃ dhyāyāmi surottamam  
āśutoṣaṃ maheśānaṃ girijāvallabhaṃ hṛdi  
kadāciddevadevo māṃ dhyāyatyamitavikramaḥ  
dhyāyāmyahaṃ ca deveśaṃ śaṅkaraṃ tripurāntakam  
śivasyā'haṃ priyaḥ prāṇaḥ śaṅkarastu tathā mama

### [1.18.4](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.18.4)

ke isa apūrva bhāva kā vikāśa śrīkṛṣṇajī ke sātha ekako abhimāninī jānakara unake abhimāna ko damana karane  
śrīkṛṣṇa kī yāvatīya bālalīlāoṃ ko paraspara karane lagīṃ  
koī gopī pūtanā banī va kisī gopī ne kṛṣṇa banakara  
stanyapāna ke vyāja (chala) se usakā prāṇavāyu pī liyā|,  
koī gopāla banakara śakaṭarūpī pracchanna śakaṭāsurabhāva ko  
dhāraṇa karatī huī anya eka gopī ko padaprahāra karane lagī  
koī gopī anya gopī ke skandha para car̤hakara kālīyadamana  
(dupaṭṭā) ko aṃgulī se uṭhākara govardhana dhāraṇarūpa līlā  
syādi gauṇa āsaktiyoṃ aura dāsya ādi mukhya āsaktiyoṃ  
ubhayorantarannā'sti mithaḥ saṃsaktacetasoḥ  
ityunmattavaco gopyaḥ kṛṣṇānveṣaṇakātarāḥ  
līlā bhagavatastāstā hyanucakrustadātmikāḥ  
kasyāścitpūtanāyantyāḥ kṛṣṇāyantyapibatstanam  
tokāyitvā rudantyanyā padāhan śakaṭāyatīm  
daityāyitvā jahārā'nyāmekā kṛṣṇārbhabhāvanām !  
riṅgayāmāsa kā'pyaṅghrī karṣatī ghoṣanisvanaiḥ  
bhāvameṃ nimagna honese sādhaka rasarūpa hojāte haiṃ

### [1.16](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.16)

dāsyādi mukhya bhāvoṃ kā viśeṣa nirṇaya karate haiṃparā mukhyarasasannikarṣādunnatatā tu sarvarasāśrayā

### [1.21](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.21)

advaita bhāvaprada tanmayāsaktirūpa bhāvasāgara meṃ unmaadhokṣajālambamihā'śubhātmanaḥ śarīriṇaḥ saṃsṛticakraśātanam  
tadbrahmanirvāṇasukhaṃ vidurbhudhāstato bhajadhvaṃ hṛdaye hṛdīśvaram  
tvaṃ pratyagātmani tadā bhagavatyananta  
ānandamātra upapannasamastaśaktau  
bhaktiṃ vidhāya paramāṃ śanakairavidyāgranthiṃ vibhotsyasi mamā'hamiti prarūḍham  
muktāśrayaṃ yahi nirviṣayaṃ viraktaṃ  
nirvāṇamṛcchati manaḥ sahasā yathā'rciḥ  
ātmānamatra puruṣo'vyavadhānamekamanvīkṣate pratinivṛttaguṇapravāhaḥ  
so'pyetayā caramayā manaso nivṛttyā  
tasmin mahimranyavasitaḥ sukhaduḥkhavāhye  
hetutvamapyasati kartari duḥkhayoryat  
svātman vidhatta upalabdhaparātmakāṣṭhaḥ  
vāsudeve bhagavati bhaktiyogaḥ prayojitaḥ  
janayatyāśu vairāgyaṃ jñānaṃ yadbrahmadarśanam  
yadā'sya cittamartheṣu sameṣvindriyavṛttibhiḥ  
na vigṛhṇāti vaiṣamyaṃ priyamapriyamityuta  
sa tadaivā''tmanā''tmānaṃ niḥsaṅgaṃ samadarśanam  
heyopādeyarahitamārūḍhaṃ padamīkṣate  
jñānamātraṃ paraṃ brahma paramātmeśvaraḥ pumān  
dṛśyādibhiḥ pṛthagbhāvairbhagavāneka īyate  
sarvabhūtasthamātmānaṃ sarvabhūtāni cā''tmani  
paśyati yogayuktā''tmā sarvatra samadarśanaḥ  
parā'nuraktyā māmeva cintayedyo hyatandritaḥ  
svā'bhedenaiva māṃ nityaṃ jānāti na vibhedataḥ  
mayi premākulavani romāñcitatanuḥ sadā  
premāśrujalapūrṇākṣaḥ kaṇṭhagadgadanisvanaḥ  
uccairgāyeśca nāmāni mamaiva khalu nṛtyati  
ahaṃkārādirahito dehatādātmyavarjitaḥ  
iti bhaktistu yā proktā parabhaktistu sā smṛtā  
yasyāṃ devā'tiriktantu na kiñcidapi bhāvyate  
itthaṃ jātā parābhaktiryasya bhūdhara ! tattvataḥ  
tadaiva tasya cinmātre madrūpe vilayo bhavet  
bhaktestu yā parākāṣṭhā saiva jñānaṃ prakīrttitam  
vairāgyasya ca sīmā sā jñāne tadubhayaṃ yataḥ  
sarveṣāmekatraiva paryavasānam

### [1.22](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.22)

tadbhaktirniḥśreyasakarī

### [1.23](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.23)

ṛṣi deva aura pitṛgaṇa ke prati bhakti abhyudayakāriṇī hai

### [1.24](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.24)

anyoṃ ke prati bhakti nikṛṣṭa hai

### [1.25](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.25)

bhaktyāmṛtatvaṃ tadāsvādādanavapātaḥ

### [1.26](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.26)

hai

### [1.28](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.28)

śānti kadāpi nahīṃ hosaktī, pratyuta ghṛtakī āhutise agni  
parāyaṇa jīva kālpanika viṣayasukha meṃ āsakta hokara  
lakṣyabhraṣṭa ho itastataḥ vividha viṣayoṃmeṃ sukha aura śānti  
ko anveṣaṇa karate rahate haiṃ; parantu prakṛti ke pariṇāminī  
kāraṇahai | jaisā ki smṛti meṃ kahāhai ki vāyurahita sthāna  
aise hī jaba citta kī śānti ho tabhī jīva ko sukha mila  
saktāhai †| parantu viṣaya ke kṣaṇabhaṃgura hone se usameṃ cittakī  
pratyuta viṣayabhoga se atṛpta citta punaḥ punaḥ cañcala hokara  
sukha hai| manuṣyake hṛdayameṃ tṛṣṇārūpiṇī bhīṣaṇa nadī prabalā  
hokara santoṣarūpī suvṛkṣako samūla unmūlita karake bahā le  
kevala jaba sādhaka kā citta bhagavān ke caraṇakamaloṃ  
tāvanto'sya nikhanyante hṛdaye śokaṃśaṅkavaḥ  
yatpṛthivyāṃ vrīhi yavaṃ hiraṇyaṃ paśavaḥ striyaḥ  
nā'lamekasya tatsarvamiti matvā śamaṃ vrajet  
tṛṣṇānadī sāratarapravāhagrastā'khilā'nantapadārthajātā  
taṭasthasantoṣasuvṛkṣamūlanikāśadakṣā vahatīha loke  
tṛṣṇālatākānanacāriṇo'mīśākhāśataṃ kāmamahīruheṣu  
paribhramantaḥ kṣapayanti kālaṃmanomṛgā no phalamāpnuvanti  
cittaprasādena yatirjahātīha śubhā'śubham  
prasannā''tmā''tmani sthitvā sukhamatyantamaśnute  
narāṇāṃ kṣīṇapāpānāṃ kṛṣṇe bhaktiḥ prajāyate  
tadā pumānmuktasamastabandhanastadbhāvabhāvānukṛtāśayākṛtiḥ  
nirdagdhabījānuśayo mahīyasā  
bhaktiprayogeṇa sametyadhokṣajam  
adhokṣajālambhamihāśubhātmanaḥ  
śarīriṇaḥ saṃsṛticakraśātanam  
tadbrahmanirvāṇasukhaṃ vidubudhāstato bhajadhvaṃ hṛdaye hṛdīśvaram  
bhaktyā māmabhijānāti yāvān yaścāsmi tattvataḥ  
tato māṃ tattvato jñātvā viśate tadanantaram  
nā'sau jñānaṃ jñānasattve'pi dvipatastadasattvāt

### [1.26-2](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.26-2)

parābhakti svarūpajñāna kā hī nāmāntara hai

### [1.31](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.31)

kā pūrṇatayā vilaya hokara ekamātra advitīya saccidāndasvarūpa brahma hī raha jāte haiṃ| nirvikalpa samādhisthita  
jiyogī jñānī mahāpuruṣa isī advaitabhāva kī upalabdhi  
rūpa paramātmā kā sākṣātkāra karate hue isī advitīyasādhaka bhagavān meṃ hī ātmanivedana karake ahaṃkārarahita  
bhāva kā vilaya ho unheṃ nikhila jagat meṃ brahma ke atiiti bhaktistu yā proktā parābhaktistu sā smṛtā  
yasyāntadatiriktaṃ tu na kiñcidapi bhāvyate  
itthaṃ jātā parābhaktiryasya bhūdhara ! tattvataḥ  
tadaiva tasya cinmātre madrūpe vilayo bhavet  
bhaktestu yā parā kāṣṭhā saiva jñānaṃ prakīrttitam  
vairāgyasya ca sīmā sā jñāne tadubhayaṃ yataḥ  
bhakti jñāna ke samāna anuṣṭhātā kī anuṣṭhānasādhyā  
nānuṣṭhātranuṣṭhānaviṣayā jñānavat

### [1.32](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.32)

athavā ajñānī sabahī isako prāpta hote haiṃ

### [1.32-2](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.32-2)

jñānaniṣṭhetarayostallābhaḥ sarvvāśrayatvāt

### [1.33](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.33)

nikhila sādhakoṃ ko apekṣita hone se bhakti sarvva  
śreṣṭha hai

### [1.35](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.35)

kisī prakāra kā bhī sādhaka kyoṃ na ho, sādhanamārga  
meṃ agrasara honā ho to sabako hī bhaktikā āśraya grahaṇa  
kahā hai ki jisa prakāra jala samasta saṃsāra kā jīvanavanasvarūpiṇī hai | karmāsakta ajña athavā tattvadarśī  
jñānī, pravṛttimārgasevī gṛhī athavā nivṛttipathacārī  
saṃnyāsī, jo koī jisa prakāra kā hī sādhaka kyoṃ na ho,  
sādhanamārga meṃ dhīratā, sthiradhāraṇā evaṃ tīvra saṃvega prāpta  
prakāra choṭā baccā atyanta kṣudhārtta hokara mātā ke stanya  
usī prakāra jaba sādhaka ke citta meṃ bhagavān ke prati tīvra  
sāmānya bhakti ke udaya hone para bhī mahāpāpa vinaṣṭa hote haiṃ

### [1.36](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.36)

svalpamātra bhakti ke udaya hone se hī mahāpāpa nāśa  
bhī bhagavadbhakti kā lābha karane para pāpaśūnya hokara puṇyakāra sūryyodaya ke samaya andhakāra nāśa ho jātā hai; usī  
prakāra citta kā samasta mala dūra hokara sattvaguṇa kī vṛddhi,  
śānti, vairāgya aura jñāna lābha hotāhai | jisa prakāra  
guṇa kā udaya hokara tamoguṇa vilīna hojātā hai; usī  
prakāra bhagavān ke prati pavitra anurāga ke udaya hone para  
jisa prakāra prajvalita agni śuṣkakāṣṭha ko bhasmasāt kar  
detī hai; usī prakāra bhagavadbhakti pāparāśi ko dagdha karatī hai  
antyajayonirapyādhikriyate pāramparyyātsāmānyam

### [1.37](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.37)

vidhi niṣedha ādi dūra karane kī śakti hone ke kāraṇa  
bhakti kā viśeṣatva varṇana kiyājātā haividhiniṣedhāgocaratvamanubhavāt

### [1.38](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.38)

bhāva dṛr̤ha na hone para bhī sālokya ko prāpta  
hote haiṃ

### [1.40](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.40)

koī brahmaloka ityādi vividhalokoṃ meṃ nivāsa karate  
prakāra ke mahatpuruṣa ke prāṇatyāga karane ke samaya hṛdayāgra  
prajvalita hokara cakṣu mastaka athavā aura kisī ūrddhadeśa  
lokoṃ se divyapuruṣa athavā āhutiyām̐ ākara sūryyaraśmiyoṃ  
ke dvārā usako ūpara le jāte haiṃ” | usako ūpara jāne  
ya yāvat kṣipenmanastāvadādityaṃ gacchati  
athaitaireva raśmibhirūrddhamākramate | te teṣu brahmalokeṣu parāḥ parasvato vasanti tasminvasati śāśvatīḥ samāḥ sā yā brahmaṇo jitiryā ca vyuṣṭistāṃ  
jitiṃ jayati tāṃ vyuṣṭiṃ vyaśnute tadya evaitaṃ brahmalokaṃ  
brahmacaryeṇānuvindati | tānvaidyutānpuruṣo'mānavaḥ sa etān brahmalokaṃ gamayati | brahmalokādgamayati te teṣu brahmalokeṣu parāḥ parasvato vasanti  
meṃ hī samāna śobhā dhāraṇa karatā huā niḥśreyasa phala  
pravṛtta haiṃ| pārāvata kokila cakravāka ādi vihaṅgamagaṇa  
ye'nimittanimittena dharmmeṇā''rādhayan harim || -  
yatra cā''dyaḥ pumānāste bhagavāñchabdagocaraḥ  
sattvaṃ viṣṭabhya virajaṃ svāntaṃ no mṛḍayannṛṣaḥ  
yatra naiḥśreyasaṃ nāma vanaṃ kāmadughairdumaiḥ  
sarvvatuśrībhirvibhrājat kaivalyamiva mūrttimat  
vaimānikāḥ salalanāścaritāni śaśvad  
gāyanti yatra śamalakṣapaṇāni bhartuḥ  
antarjale'nuvikasanmadhumādhavīnāṃ  
gandhena khaṇḍitadhiyo'pyanilaṃ kṣipantaḥ  
pārāvatānyabhṛtasārasacakravākadātyūhahaṃsaśukatittiribarhiṇāṃ yaḥ  
kolāhalo viramate'ciramātramuccairbhṛṅgādhipe harikathāmiva gāyamāne  
mandārakundakuravotpalacampakāryāpunnāganāgavakulāmbujapārijātāḥ  
gandhe'rcite tulasikā''bharaṇena tasyā  
yasmiṃstapaḥ sumanaso bahumānayanti  
śrīrūpiṇī kvaṇayatī caraṇāravindaṃ  
līlāmbujena harisadmani muktadoṣā  
saṃlakṣyate sphaṭikadūtya upetahemni  
sammārjatīva yadanugrahaṇe'nyayatnaḥ  
bhedabhāva ke kāraṇa koī koī bhakti ko aiśvaryyapadā kahate haiṃ

### [1.41](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.41)

ātmaikaparāmapare samatvāt

### [1.42](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.1.42)

ubhayaparāmitare kāryyakāraṇābhyām

### [2.1](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.1)

iti śrīmaharṣi aṅgirākṛta daivīmīmāṃsā darśana ke  
\[bhā\]ga ke ṭīkopama bhāṣānuvāda kā rasapādanāmaka  
prathama pāda samāpta  
brahmaśakti abhinna hai

### [2.1-2](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.1-2)

brahmaśaktyorabhedo'haṃ mametivat

### [2.3](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.3)

unakā ādhyātmikarūpa nirguṇa māyātīta parabrahma, ādhidaivikarūpa saguṇamaya parameśvara evaṃ ādhibhautikarūpa anādi ananta virāṭ puruṣa hai | bhagavān ke sthūla śarīra  
anubhava karake udvelita hogā isameṃ sandeha nahīṃ | jagat  
ke jīvoṃ kā prāṇadātā savitā kitane saikar̤oṃ gṛha upagṛha  
brahmāṇḍavartula ke kendrarūpa se kisa mahāsūryya ke cāroṃ  
sūryya isa prakāra ke saikar̤oṃ brahmāṇḍoṃ ko lekara kisa mahāora parivyāpta anādi ananta ākāśa samudra meṃ kitane  
karor̤oṃ brahmāṇḍa jala-budbuda ke samāna śobhāyamāna haiṃ,  
ina sabakā anta kahāṃ hai ? ananta gagana ke ananta udyāna  
ke cāroṃ ora isī prakāra ke ananta koṭi brahmāṇḍa prajvalita haiṃ| caturmukha, pañcamukha, ṣaṇmukha ityādi sahasramukha  
paryyanta asaṃkhya brahmā nārāyaṇa ke aṃśa se sṛṣṭikarttārūpa se,  
isī prakārahī asaṃkhya viṣṇu nārāyaṇake aṃśase sthitikarttārūpase evaṃ asaṃkhya rudra nārāyaṇake aṃśa se pralayakarttārūpa  
asya brahmāṇḍasya samantataḥ sthitānyetādṛśānyanantakoṭibrahmāṇḍāni sāvaraṇāni jvalanti | caturmukhapañcamukhaṣaṇmukhasaptamukhā'ṣṭamukhādisaṃkhyākrameṇa sahasrāvadhimukhāntairnārāyaṇāṃśaiḥ rajoguṇapradhānairekaikasṛṣṭikartṛbhiradhiṣṭhitāni viṣṇumaheśvarākhyairnārāyaṇāṃśaiḥ sattvatamoguṇapradhānairekaikasthitisaṃhārakārakairadhiṣṭhitāni mahājalaughamatsyabudbudānantasaṃghavadbhramanti  
tejasā ṣoḍaśāṃśo'yaṃ kṛṣṇasya paramātmanaḥ  
ādhāraḥ sarvvaviśvānaṃ mahāviṣṇuśca prākṛtaḥ  
pratyekaṃ lomakūpeṣu viśvāni nikhilāni ca  
adyā'pi teṣāṃ saṃkhyāñca kṛṣṇo vaktuṃ na hi kṣamaḥ  
saṃkhyācedrajasāmasti viśvānaṃ na kadācana  
brahmāviṣṇuśivādīnāṃ tathā saṃkhyā na vidyate  
prativiśveṣu santyevaṃ brahmaviṣṇuśivādayaḥ  
pātālabrahmalokāntaṃ brahmāṇḍaṃ parikīrtitam  
nityau golokavaikuṇṭhau proktau śaśvadakṛtrimau  
pratyekaṃ lomakūpeṣu brahmāṇḍaṃ pariniścitam  
eṣāṃ saṃkhyāṃ na jānāti kṛṣṇo'nyasyā'pi kā kathā  
pratyekaṃ pratibrahmāṇḍaṃ brahmāviṣṇuśivādayaḥ  
“koṭikoṭyayutānīśe ! cā'ṇḍāni kathitāni tu  
tatra tatra caturvaktrā brahmāṇo harayo bhavāḥ  
asaṃkhyātāśca rudrākhyā asaṃkhyātāḥ pitāmahāḥ  
harayaśca hyasaṃkhyātā eka eva maheśvaraḥ”  
“brahmāṇḍā bhānti durjñeye vyomni keśoṇḍuko yathā”  
prakṛtestathātvam

### [2.4](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.4)

ādhidaivika evaṃ ādhibhautika sṛṣṭi sādi  
ādhidaivikā''dhibhautikasṛṣṭiḥ sā''diḥ sāntā

### [2.7](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.7)

sādhana karate rahate haiṃ| parantu jisa prakāra eka manuṣya  
prakāra ananta koṭi brahmāṇḍoṃ se pariśobhita virāṭ puruṣa  
ke deha se eka brahmāṇḍa ke kāla-prabhāva ke kāraṇa kucha  
hai ki bhagavān kalpāntameṃ akhila brahmāṇḍako apane jaṭhara  
likhāhai ki prakṛtimātā sadasat svarūpa akhila brahmāṇḍa  
huī kalpānta meṃ mahāpralaya ke samaya sabakā nāśa karake  
hai | yathā :- jīvanmukta mahāpuruṣa kā antaḥkaraṇa | unake  
antaḥkaraṇa meṃ cetanasattā pūrṇa vikāsa ko prāpta hokara  
prakṛti kā avaccheda parityāga karatī huī vyāpaka cetana meṃ  
jaḍadeha mṛtyu ke paścāt dehārambhaka cetanaśakti ke abhāva se  
kramaśaḥ naṣṭa ho jātā hai| jisa prāṇaśakti dvārā dehāntargata paramāṇu samūha ne ekatrita hokara mūlaśarīra kā  
paramāṇu samūha meṃ ākarṣaṇātmikā śakti naṣṭa hokara vikasāra dehagata paramāṇusamūha paraspara vicchinna ho par̤ate haiṃ evaṃ  
ullikhita cetana pravāha kramonnata hokara sattvarājya ko  
kintu jaḍa pravāha niyata pariṇāminī prakṛti ke sadaiva  
cāhiye jaḍa prakṛti kī antima sīmā prastarādi sthāvara  
jānanā cāhiye | jisa prakāra samudra ke taraṅga ghāta pratinimnagāmī pravāha kramaśaḥ nimnatā prāpta hote hote tamosūryyadeva ke sarvvatra kiraṇacchaṭā kā vistāra karane para bhī  
jāya usī samaya usameṃ vyāpaka sūryya kā pratibimba par̤atā  
sarvvatra samatā hone para bhī tāmasika pravāha ke mālinya  
jaba parivarttanadhārā ke niyama ke anusāra prākṛtika pravāha  
tadbhedādu bhaya muktiḥ

### [2.8](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.8)

mahāmāyā prakṛti mātā, apane aṅka meṃ mātā jaise choṭe  
bālaka ko unnata karatī hai, usī taraha jīvoṃ ko apane  
prākṛtika saṃskāroṃ ke dvārā kramaśaḥ unnata karatī haiṃ| nadī  
meṃ bahatā huā lakar̤ī kā ṭukar̤ā jisa prakāra srota ke  
jāyā jātā hai; usī prakāra manuṣyayoni ke atirikta  
yoniyoṃ ke jīva prakṛti ke urddhagāmī pravāha ko āśraya  
hī usameṃ pañcakoṣoṃ kā vikāśa yatheṣṭa hojāne se ahaṅkāra  
apanī prakṛti para svāmitva lābha karatā huā prakṛti mātā  
manuṣyayoni meṃ karmma karanā apane adhīna hone ke kāraṇa  
manuṣya puruṣārtha dvārā unnata hokara muktipada bhī lābha kara  
sa bījadātā prakṛtiśca kṣetram

### [2.10](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.10)

yathā:-svaśaktisvarūpiṇī guṇamayī ajā prakṛti meṃ  
nitya sanātana bhagavān retaḥ sañcāra karate haiṃ| kālānusāra  
sṛṣṭikā samaya upasthita hone para unake citta meṃ sisṛkṣā  
ko prakṛtimātā ekasau manvantara taka dhāraṇa karatī haiṃ  
paścāt prakṛtimātā viśva ke ādhārasvarūpa suvarṇa ke sahī sakala jīvoṃ kā ādhārasvarūpa brahmāṇḍa hai †| saṃhitā  
sṛṣṭi ke samaya apane deha ko dvidhā vibhakta karake ādhā  
tvaṃ devaśaktyā guṇakarmmayonau  
retastvajāyāṃ kacirādadhe'jaḥ  
tataḥ sa ca pariśrāntastasyā yonau jagatpitā  
cakāra vīryā''dhānañca nityānande śubhakṣaṇe  
atha sā kṛṣṇacicchaktiḥ kṛṣṇagarbha dadhāra ha  
śatamanvantaraṃ yāvajjvalantī brahmatejasā  
śataṃ manvantarānte ca kāle'tīte'pi sundarī  
suṣāva ḍimbaṃ svarṇā''bhaṃ viśvadhārā''layaṃ param  
dvārā sūkṣmabhāva meṃ avasthita kāraṇa-garbha meṃ vilīna viśva  
dhātu se auṇādika ilac pratyaya karate hue “salilaṃ sarvva  
mā idam ” isakā artha śrīmatsāyanācāryya ne isa prakāra  
“ salilaṃ ” arthāt kāraṇa ke sātha saṅgata vā avibhāgāne prathama " ap " kī sṛṣṭi karake usameṃ apanā bīja  
sadṛśa prabhāvaśiṣṭa eka aṇḍarūpa meṃ pariṇata huā | isī  
ākāśa, aṣṭadik aura samudrākhya śāśvata salilasthāna  
mana aura pañcatanmātrā evaṃ indriyādikī sṛṣṭi karake samasta  
svayamevā''tmano dhyānāttadaṇḍamakaroddvidhā  
tābhyāñca śakalābhyāñca divaṃ bhūmiśca nirmame |'  
madhye vyoma diśaścāṣṭāvapāṃ sthānañca śāśvatam  
udbabarhātmanaścaiva manaḥ sadasadātmakam  
manasaścā'pyahaṃkāramabhimantāramīśvaram  
mahāntameva cā''tmānaṃ sarvvāṇi triguṇāni ca  
viṣayāṇāṃ gṛhītṝṇi śanaiḥ pañcendriyāṇi ca  
teṣāṃstvavayavānsūkṣmānyanmātrāpyamitaujasām  
sanniveśyātmamātrāsu sarvvabhūtāni nirmame || -  
prāgviyukteryuktau

### [2.11](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.11)

kimāvarīvaḥ kuhakasya śarmannambhaḥ kimāsīdgahanaṃ gabhīram  
na mṛtyurāsīdamṛtaṃ na tarhi  
na rājyā ahna āsītpraketaḥ  
āsīdavātaṃ svadhayā tadekaṃ  
tasmāddhyānyanna paraḥ kiñcināsa  
kāmastadagre samavarttatā'dhimanasoretaḥ prathamaṃ yadā''sīt  
sato bandhumasati niravindan  
hṛdi pratiṣyā kavayo manīṣā  
nā'nṛtatvaṃ śaktitvāt

### [2.12](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.12)

bhava ke kāraṇa pārthakya huā karatā hai

### [2.13](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.13)

asaṅgaṃ brahma māyāvī sṛjatyeṣa maheśvaraḥ  
satyaṃ jñānamanantañcetyupakramyopasaṃhṛtaḥ  
yato vāco nivarttante ityasaṅgatvanirṇayaḥ  
māyī sṛjati viśvaṃ sanniruddhastatra māyayā  
anya ityaparā brūte śrutisteneśvaraḥ sṛjet  
ānandamaya īśo'yaṃ bahusyāmityavaikṣata  
hiraṇyagarbharūpo'bhūt suptiḥ svapno yathā bhavet  
pādaka mantra klībaliṅga haiṃ evaṃ īśvarabhāva ke sātha māyā  
ki brahma śuddha evaṃ akāya arthāt sūkṣmaśarīrarahita haiṃ, brahma  
prakāra samaṣṭibhāva se prakṛti ke tīnoṃ śarīroṃ ke sātha brahma  
kā sambandha na rahane se māyāsambandha śūnya brahmabhāva ke  
pratipādaka śuddha, akāya, avraṇa, asnāvira ādi saba  
viśeṣaṇa hī klībaliṅga kahe gaye haiṃ| dūsarī ora isī mantra  
svayambhū ādi viśeṣaṇoṃ ke īśvarabhāvadyotaka hone se ina  
parantu īśvarabhāva ke varṇana ke samaya śruti ne māyā kā  
sambandha diyā hai | yathāḥ-prakṛti māyā hai evaṃ īśvara  
māyī haiṃ, carācara bhūtamaya jagat unake hī avayavasvarūpa  
prakṛtimātā śaktimatī hokara carācara viśva kī sṛṣṭi  
unameṃ hī sakala bhūtoṃ kā vilaya huā karatā hai | una  
śravaṇa karasakte haiṃ, ve sarvvajña haiṃ parantu unakā jñātā koī  
aja, divya, ajara, dhruva, avyaya, apratyakṣa evaṃ avijñeya  
saṃyuktā hokara ananta koṭi brahmāṇḍarūpa virāṭ kā āvivibhūti hone ke kāraṇa pitā, kāla evaṃ mahākāla  
sevanīya haiṃ

### [2.14](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.14)

kālo hi kurute bhāvānsarvvaloke śubhāśubhān  
kālaḥ saṃkṣipate sarvvāḥ prajā visṛjate punaḥ  
kālaḥ supteṣu jāgartti kālo hi duratikramaḥ  
kālaḥ sarveṣu bhūteṣu caratyavikṛtaḥ samaḥ  
asminmahāmohamaye kaṭāhe  
sūryā'gninā rātridivendhanena  
māsartudarvvīparighaṭṭanena  
bhūtāni kālaḥ pacatīti vārttā  
bahūnīndrasahasrāṇi daityendraniyutāni ca  
vinaṣṭānīha kālena manujeṣvatha kā kathā  
rājarṣayaśca bahavaḥ sarvve samuditā guṇaiḥ  
devā brahmarṣayaścaiva kālena nidhanaṃ gatāḥ  
ye samarthā jagatyasmin sṛṣṭisaṃhārakāriṇaḥ  
te'pi kālena līyante kālo hi balavattaraḥ  
evaṃ mātā deha aura janmabhūmi

### [2.15](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.15)

tathātvātpuṇyaśaktimuktayaḥ

### [2.16](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.16)

sṛṣṭirmanasā layo buddhayā

### [2.17](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.17)

nāyaṃ mano me sukhaduḥkhaheturna devatātmā grahakarmmakālāḥ  
manaḥparaṃ kāraṇamāmananti  
saṃsāracakraṃ parivarttayedyaḥ  
mano guṇānvai sṛjate valīyastataśca karmmāṇi vilakṣaṇāni  
śuklāni kṛṣṇānyatha lohitāni  
tebhyaḥ savarṇāḥ mṛtayo bhavanti  
anīha ātmā manasā samīhatā  
hiraṇmayo matsakha uddicaṣṭe  
manaḥ svaliṅgaṃ parigṛhyakāmān  
juṣan nivaddho guṇasaṅgato'sau  
dānaṃ svadharmmo niyamo yamaśca  
śrutañca karmmāṇi ca sadvratāni  
sarve manoniyrhalakṣaṇāntāḥ  
paro hi yogo manasaḥ samādhiḥ  
samāhitaṃ yasya manaḥ praśāntaṃ  
dānādibhiḥ kiṃ vada tasya kṛtyam  
asaṃyataṃ yasya mano vinaśyadvānādibhiścedaparaṃ kimebhiḥ  
dehaṃ manomātramidaṃ gṛhītvā  
mamā'hamityandhadhiyo manuṣyāḥ  
eṣo'hamanyo'yamiti bhrameṇa  
durantapāre tamasi bhramanti  
satya honeke kāraṇa śruti smṛti ādi meṃ candramā ko mana  
sthāna sthāna para sṛṣṭikarttā brahmā ke sātha candramā aura  
amūrtta donoṃ prakāra ke prākṛtika padārthoṃ ko hī “rayi” vā  
“anna” kahakara candramā kohī “rayi” kahā hai| ‡ smṛti  
gati ke sātha candraloka kā sambandha varṇita huā hai| ×  
kā mūlakāraṇa hai| parantu buddhiniścayātmikā hone ke  
buddhivṛtti ke avalambana se jīva satyāsatya kā niścaya  
buddhi kramaśaḥ sāttvikabhāva avalambana karatī huī jaba  
śāstra meṃ sūryya ke sātha buddhi kā adhidaivasambandha kahā  
isī kāraṇa vicāraparāyaṇa sādhaka ihā'mutra phalabhoga ke  
prati vicāradvārā vairāgya avalambana karate hue jñāna aura  
tapasyā ke kāraṇa devayānagati prāpta hokara sūryyadvāra se  
jyotirdevatā, aharlokadevatā, ādidevatāgaṇa ke lokoṃ  
ko atikrama karake pariśeṣa meṃ brahmaloka meṃ pahum̐cāyājātā  
yatrā'mṛtaḥ sa puruṣo hyayamātmā  
agnirjyotirahaḥ śuklaḥ ṣaṇmāsā uttarāyaṇam  
tatra prayātā gacchanti brahma brahmavido janāḥ  
baijī evaṃ mānasī hai

### [2.18](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.18)

adhīna hai

### [2.18-2](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.18-2)

ādyā prakṛtyadhīnā'nyā'dhīnā cā'parā

### [2.16-2](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.16-2)

svatantrā manuṣyāḥ paratantrāstvanye

### [2.20](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.20)

mānuṣeṣu mahārāja ! dharmmā'dharmmau pravarttitau  
na tathā'nyeṣu bhūteṣu manuṣyarahiteṣviha  
upabhogairapi tyaktaṃ nā''tmānaṃ sādayennaraḥ  
cāṇḍālatve'pi mānuṣyaṃ sarvvathā tāta ! śobhanam  
iyaṃ hi yoniḥ prathamā yāṃ prāpya jagatīpate !  
ātmā vai śakyate trātuṃ karmmabhiḥ śubhalakṣaṇaiḥ  
kathaṃ na vipraṇaśyeya yonito'syā iti prabho !  
kurvvanti dharmmaṃ manujāḥ śrutiprāmāṇyadarśanāt  
yo durlabhataraṃ prāpya mānuṣyaṃ dviṣate naraḥ  
dharmmā'vamantā kāmātmā bhavetsa khalu vañcyate  
buddhikārya ke viṣaya meṃ prāptonnati puruṣa hī  
sādhaka hai

### [2.21](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.21)

sṛṣṭikriyā'pravarttakaṃ layonmukhatāsampādakaṃ sādhanam

### [2.22](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.22)

ajñānacāñcalyābhyāṃ sṛṣṭirjñānadhairyābhyāṃ layaḥ

### [2.23](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.23)

aura māyāmaya saṃsāra ko vāstavika mūlādhāra dhāraṇā karate  
dvārā parimohita hokara śarīra dhāraṇā karatāhuā strakajñānajanita dehātmabuddhi citta meṃ cāñcalya utpanna karake  
ke sātha cañcalasvabhāva mana kā isa prakāra sambandha hone  
karatī hai

### [2.23-2](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.23-2)

pravṛttinivṛttyupapatteḥ

### [2.24](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.24)

gauṇī mukhyā'parā tu

### [2.25](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.25)

pādāvadhyātmamityāhurbrāhmaṇāstattvadarśinaḥ  
gantavyamadhibhūtaṃ ca viṣṇustatrā'dhidaivatam  
cakṣuradhyātmamityāhuryathā śrutinidarśinaḥ  
rūpamatrādhibhūtantu vahnistatrā'dhidaivatam  
hastāvadhyātmamityāhuryathā saṃkhyānadarśinaḥ  
karttavyamadhibhūtaṃntu indrastatrā'dhidaivatam  
vāgadhyātmamiti prāhuryathā śrutinidarśinaḥ  
vaktavyamadhibhūtantu vahnistatrā'dhidaivatam  
mano'dhyātmamiti prāhuryathā śāstraviśāradāḥ  
mantavyamadhibhūtantu candramāścā'dhidaivatam  
buddhiradhyātmamityāhuryathāvadabhimarśinaḥ  
boddhavyamadhibhūtantu kṣetrajñaścā'dhidaivatam  
nivṛttau svādhyāyopāsanākarmmayogaistrividhaśuddhiḥ

### [2.26](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.26)

anya mārga meṃ adhyātmacintana, śaktipajana evaṃ  
adhyātmacintanaśaktipūjanabhāvaśuddhibhiritaratra

### [2.27](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.27)

śakti devadevī rūpa se jagatītalama bahudhā phaladāyinī  
kā bhāva-śuddhi ke dvārā sadupayoga karane para bhāvaśuddhi  
nimagna karatī hai isī kāraṇa vāsanāśīla jīva bhoga ke  
kāraṇa sukauśalapūrṇa sādhanā kā avalambana kiye vinā  
jātī hai | dṛṣṭānta diyā jātā hai ki yadi bhāgyavaśāt  
kisī upādeya bhojya vastu kī prāpti ho to usako lobhajāya athavā atithi ko pradāna karake yajñāvaśeṣarūpa  
etayā tallābhaḥ

### [2.28](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.28)

pravṛtti naisargikī aura nivṛtti paramaphaladāyinī  
hai

### [2.26-2](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.26-2)

svapna meṃ apane hī māyākalpita loka meṃ jāgraddaśāgata vastukāla meṃ jāgraddaśāgata vastusamūha kā vilaya hojāne  
antarnihita sukhecchā hī jīva ko karmmamaya jīvaloka meṃ  
vāsanā ko ghṛtāhuta vahni kī taraha varddhita hī karatā rahatā  
sarpadaṣṭa hone para adhikatara yantraṇā pātā hai usī prakāra  
bhoga ke dvārā vāsanā nivṛtta karane ko jākara jīva  
adhikatara duḥkhabhāgī hī huā karatā hai | isī kāraṇa  
śamatā kā avalambana karanāhī śreyaskara hai| † mahābhārata  
karmmāsakta ajña puruṣoṃ kā buddhibheda ahitakara  
hai

### [2.30](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.30)

tadupayukta upadeśa kalyāṇakara huā karatā hai

### [2.31](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.31)

saktī hai kyoṃki lakṣyaikya hai

### [2.34](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.34)

paramapuruṣa meṃ viśeṣatā hone ke kāraṇa aiśvaryyataccaturvidham

### [2.35](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.35)

lakṣitalakṣyeṣu kimiti cenna prakṛtibhedāt

### [2.36](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.36)

samarpaṇa ke dvārā mukti huā karatī hai

### [2.36-2](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.36-2)

muktiḥ samarpaṇāt

### [2.36-3](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.36-3)

vilīna karake niḥśreyasapadavī meṃ paramānandapada ko lābha  
kevala usī karuṇāmaya bhagavān ko jāno, usake atikaho, amṛtatva lābha kā yahī ekamātra upāya hai  
ko mere meṃ hī samarpaṇa karake matparāyaṇa hokara merī upāsanā ananyamana hokara karate haiṃ maiṃ unako śīghrahī saṃsāramadbhakta aura madyājī ho, mujhako hī namaskāra karo | aisā  
honese hī maiṃ pratijñā karake kahatā hūm̐ ki tuma mujhako hī  
prāpta hoge | samasta dharma parityāga karake kevala merehī  
śaraṇāpanna ho, maiṃ tumako saba pāpoṃ se uddhāra karūm̐gā | †  
usane manako kṛṣṇapadāravinda meṃ, vacana ko unake guṇa  
varṇana meṃ, hāthoṃ ko unake mandira mārjanādi meṃ, kānoṃ  
ko unakī puṇyamayī kathā ke śravaṇa karane meṃ, netroṃ ko  
unakī madhuramūrtti ke darśana meṃ, śarīra ko unake bhṛtyoṃ ke  
sugandha ke āghrāṇa meṃ, rasanā ko unake priya tulasīdala  
ke āsvādana meṃ, pāvoṃ ko unake kṣetroṃ (tīrthoṃ) meṃ jāne  
meṃ, mastaka ko unake caraṇavandana meṃ evaṃ sakala kāmanā  
pūjana ke prasaṅga meṃ samarpita vastu ke prati avalambanīya  
bhāva kā viṣaya batāyā jātā hai:prasāda ke dvārā niṣkalmaṣatva aura śāntilābha  
huā karatā hai

### [2.39](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.39)

prasādena niṣkalmaṣatvaṃśāntitvam

### [2.40](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.40)

rāgadveṣaviyuktaistu viṣayānindriyaiścaran  
ātmavaśyairvidheyātmā prasādamadhigacchati  
prasāde sarvaduḥkhānāṃ hānirasyopajāyate  
prasannacetaso hyāśu buddhiḥ paryavatiṣṭhate  
† cittaprasādena yatirjahātīha śubhāśubham  
prasannā''tmā''tmani sthitvā sukhamatyantamaśnute  
lakṣaṇantu prasādasya yathā svapne sukhaṃ svapet  
nivāte vā yathā dīpo dīpyamāno na kampate  
‡ atha māṃ sarvabhūteṣu bhūtātmānaṃ kṛtālayam  
arhayeddānamānābhyāṃ maitryā'bhinnena cakṣuṣā  
bhāva-mukhyatā ke kāraṇa sarvvatra hī phalaikya hai

### [2.40-2](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.40-2)

sarvvatra phalaikyaṃ bhāvamukhyatvāt

### [2.41](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.41)

nimitta, saṃga, guṇa evaṃ anapekṣākṛta ye cāra  
prakāra ke aparādha haiṃ

### [2.41-2](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.41-2)

nimittasaṅgaguṇānapekṣākṛtāścatvāro'parādhāḥ

### [2.42](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.42)

kā nāma guṇakṛtāparādha hai | svabhāva itanā balavān hai  
ki sakala guṇoṃ ko atikrama karake apane svarūpa ko  
jīvagaṇa prakṛti ke guṇoṃ se mugdha hokara karmmamaya saṃsāra  
kyā phala hogā | isa prakāra svabhāva ke vaśa hokara jīva  
anukūla vastu meṃ rāga evaṃ pratikūla vastu ke prati dveṣa  
aparādha utpanna hote haiṃ ve guṇakṛtāparādha haiṃ | pramādajanya  
aparādhahī anapekṣāparādha kahājātā hai kyoṃki pramāda  
bhoga bhāva dvārā patana huā karatā hai

### [2.42-2](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.42-2)

vigrahaguruprasādeṣu bhautikalaukikabhogabhāvādavapatanam

### [2.44](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.44)

nāśa, bhaktiśraddhāhīnatā kā doṣa aura ādhyātmikapatana  
kyoṃki " guru " isa viṣaya kā tattva nirṇaya karane para  
spaṣṭa hī pratīta hogā ki yathārtha guru paramātmā hī huā  
karate haiṃ; kintu paramātmā ke nirākāra evaṃ mana vāṇī ke  
sahasā nirākāra paramātmā ko gururūpa se grahaṇa karanā  
paramātmākā bhāva aura jñāna prakaṭahokara śiṣyakā kalyāṇasādhana karatā hai vahī gurupadavācya hai | paramātmā hī guruajñānati mirāndha netra ko jñānāloka se udbhāsita karate  
puruṣa unako kabhī bhī udvigna na kare | brahmā, viṣṇu, rudra,  
pārvatī, parameśvarī, indrādi devatā, yakṣādi, pitṛdevatā,  
gaṅgādi nadī, gandharvādi aura sthāvara jaṅgama samasta jagat  
divya bhāvoṃ kā vikāśa unnati kā nirdeśaka hai

### [2.45](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.45)

pūjādiṣu ratiriti pārāśaryyaḥ

### [2.46](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.46)

kathādiṣviti gargaḥ

### [2.48](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.48)

anargala ātmarati hī aisī unnati kā lakṣaṇa hai  
tabahī jānanā hogā ki sādhaka unnatirājya meṃ agrasara  
puṇya ina donoṃ ora hī pravāhita huā karatā hai| citta  
kī eka hī śakti ko sattvaguṇa kī ora pravāhita karake  
pravāhita karake manuṣya viṣayaparāyaṇa aura pāpātmā ho  
ke prati āsakta hokara sarovara ke paṅkārṇava meṃ magna vanya  
hastī ke samāna duḥkha pāte rahate haiṃ | † bhaktaśiromaṇi  
he bhagavan ! jisa prakāra viṣayī puruṣoṃ kā citta viṣayoṃ meṃ  
atyanta āsakta hokara unameṃ hī ekarati ko prāpta huā  
caturtha mata kahājātā hai:bhagavān kī mahimā varṇana karanā hī aisī unnati  
mahimākhyāna iti bharadvājaḥ

### [2.49](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.49)

nivṛttatarṣairupagīyamānādbhavauṣadhācchrotramano'bhirāmāt  
ka uttamaślokaguṇānuvādāt  
pumān virajyeta vinā paśughnāt  
śṛṇvan subhadrāṇi rathāṅgapāṇerjanmāni karmāṇi ca yāni loke  
gītāni nāmāni tadarthakāni  
gāyan vilajjo vicaredasaṅgaḥ  
jagatsevāpravṛttāviti vasiṣṭhaḥ

### [2.51](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.51)

aneka janmoṃ ke paścāt parābhakti ke dvārā jñāna prāpta  
karatā huā samasta jagat ko bhagavadrūpa dekhakara kṛtārtha  
paryyanta samasta saṃsāra meṃ śrībhagavān kā svarūpa nirīkṣaṇa  
eva jagat ko brahmarūpa jāna kara bhagavatsevārūpa se jagat  
śrīmān maharṣi vasiṣṭhakathita jagatsevāpravṛttirūpa sādhaka  
yathāḥ-sakala prāṇīmātrameṃ bhagavadbhāvanā karatehue niṣkāmaprati pūjā, stuti aura vandanādi dvārā viśeṣabhakti pradarśana  
prati anukampā dvārā aura samapratiṣṭhāpanna manuṣyoṃ ke prati  
yamaniyamaśīla, hiṃsābhāvarahita, svadharma্মানurakta bhakta śīghra  
hī pariśuddhāntaḥkaraṇa hokara paramapuruṣa ko prāpta hosaktā  
rastha bhagavān se dveṣa karatā huā ātmaparabhāva se yukta  
hokara rāgadveṣa dvārā prāṇiyoṃ ke prati vairabhāvagrasta hotā  
yaṇa manuṣya ke bāhyaka parama mūlyavān upacāroṃ ke dvārā  
jagajjīvanivāsaśīla śrībhagavān kī pūjā ke artha samaniṣevitā'nimittena svadharmeṇa mahīyasā  
kriyāyogena śastena nā'tihiṃseṇa nityaśaḥ  
maddhiṣṇyadarśanasparśapūjāstutyabhivandanaiḥ  
bhūteṣu madbhāvanayā sattvenā'saṅgamena ca  
mahatāṃ bahumānena dīnānāmanukampayā  
maitryā caivā''tmatulyeṣu yamena niyamena ca  
maddharmaṇo guṇairetaiḥ parisaṃśuddhaāśayaḥ  
puruṣasyā'ñjasā'bhyeti śrutamātraguṇaṃ hi mām  
ahaṃ sarvveṣu bhūteṣu bhūtātmā'vasthitaḥ sadā  
tamavajñāya māṃ martyaḥ kurute'rcāviḍambanam  
yo māṃ sarvveṣu bhūteṣu santamātmānamīśvaram  
hitvā'rccāṃ bhajate mauḍhyādbhasmanyeva juhoti saḥ  
dviṣataḥ parakāye māṃ mānino bhinnadarśinaḥ  
bhūteṣu baddhavairasya na manaḥ śāntimṛcchati  
ahamuccāvacairdravyaiḥ kriyayotpannayā'naghe  
naiva tuṣye'rcito'rcāyāṃ bhūtagrāmā'vamāninaḥ  
ātmanaśca parasyā'pi yaḥ karotyantarāntaram  
tasya bhinnadṛśo mṛtyurvidadhe bhayamulvaṇam  
atha māṃ sarvvabhūteṣu bhūtātmānaṃ kṛtālayam  
arhayeddānamānābhyāṃ maitryā'bhinnena cakṣuṣā  
unako saba karmma samarpaṇa karanā hī aisī unnati  
kāra tyāga karatā huā prakṛtibandhana se nirmukta hosakegā  
saba karmma samarpaṇa karalene se sādhaka ke citta se karttṛprakāra vyaṣṭisattā ke sātha kā ahaṅkāra vidūrita hone para  
sādhaka śīghrahī samaṣṭisattā ke sātha apane ātmā ko  
śrīmān maharṣi kaśyapakathita tadarpitā'khilācaraṇa sādhaka  
he arjuna ! tuma jo koī kāryya karo, bhojana karo, homa  
karo, dāna karo vā tapasyāhī karo, vaha sabahī mere samarpaṇa  
karmmabandhana se muktilābha kara sakoge evaṃ saṃnyāsayogasamasta karmma mujhe samarpaṇa karake matparāyaṇa hotā huā  
citta bhakta ko śīghrahī mṛtyumaya saṃsārasamudra se uddhāra  
unako vismaraṇa hone para vyākulatā prāpti honā  
mata hai

### [2.52](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.52)

para athavā premapātra ke ām̐kha se alaga hotehī premāsakta  
tabahī jānanā hogā ki yaha prema viśeṣa unnatadaśā ko  
ke samāna śrībhagavān ke prati jaba bhakta ke hṛdaya kā premasake, usakā hṛdayasindhu udvelita hokara aśrudhārā se  
vakṣaḥsthala plāvita hojāve, virahakī tuṣāgni rātadina hṛdayakānana ko dagdha karatī rahe, tabhī jānanā hogā ki bhaktane  
śrībhagavān patañjali ne yogadarśana meṃ “citta ke tīvra saṃvega  
upasthita hone para bhagavatkṛpā śīghrahī lābha hotī hai”  
isa prakāra kaha kara maharṣi nārada ke mata kāhī anumodana  
karake kahā hai ki “unake prati gopiyoṃ kā viśeṣa prema  
prati gopiyoṃ ko mokṣaprada pūrṇa prema prāpta ho kyoṃki gopiyām̐  
nā'hantu sakhyo bhajato'pi jantūn  
bhajāmyamīṣāmanuvṛttivṛttaye  
yathā'dhano labdhadhane vinaṣṭe  
taccintayā'nyaṃ nibhṛto na veda  
evaṃ madarthojjhitalokavedasvānāṃ hi vo mayyanuvṛttaye'balāḥ  
mayā parokṣaṃ bhajatā tirohitaṃ  
māsūyituṃ mārhatha tatpriyaṃ priyāḥ  
† antarhite bhagavati sahasaiva vrajāṅganāḥ  
atapyaṃstamacakṣāṇāḥ kariṇya iva yūthapam  
gāyantya uccairamumeva saṃhatā  
vicikyurunmattakavadvanādvanam  
papracchurākāśavadantaraṃ bahirbhūteṣu santaṃ puruṣaṃ vanaspatīn  
hā nātha ! ramaṇa ! preṣṭha ! kvā'si kvā'si mahābhuja !  
dāsyāste kṛpaṇāyā me sakhe darśaya sannidhim  
māhātmyajñāna apekṣita huā karatā hai

### [2.52-2](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.52-2)

māhātmyajñānamapekṣyam

### [2.53](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.53)

māhātmyajñāna unako thā isakā samyak paricaya pāyā  
bhagavān śrīkṛṣṇacandra abhī tumhāre aṅga ko sparśa  
bodha rāsavilāsinī gopiyoṃko thā isase hī ve śrībhagavān  
ānandamaya divyaloka prāptakarane meṃ samartha huīṃ thīṃ| vaiṣṇava  
ho, sauryya ho, śākta ho, gāṇapatya ho athavā śivopāsaka  
ho jaba taka vaha taṭastha jñāna dvārā apane iṣṭakā māhātmyatadbhāve jāravat

### [2.54](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.54)

antargṛhagatāḥ kāścidgopyo'labdhavinirgamāḥ  
kṛṣṇaṃ tadbhāvanāvuktā dadhyumīlitalocanāḥ  
dussahapreṣṭhavirahatīvratāpadhutā'śubhāḥ  
dhyānaprāptā'cyutā''śleṣanirvṛtyā kṣīṇamaṅgalāḥ  
tameva paramātmānaṃ jārabuddhyā'pi saṅgatāḥ  
jahurguṇamayaṃ dehaṃ sadyaḥ prakṣīṇabandhanāḥ  
ke mukhase “jārabuddhyā'pi” arthāt “jārabuddhi ke dvārā  
bhī” yaha bāta sunakara parīkṣitane saṃdigdhacitta hokara  
jānatīthīṃ, kevala paramarūpavān priya kānta puruṣa jānakara  
hī āsakta huī thīṃ taubhī unakī mukti kisa prakāra  
ki jisa prakāra amṛta ko na jānakara yadi koī amṛta  
hojātāhai ṭhīka usī prakāra avyaya, aprameya, sarvvaśaktimān parameśvara ke prati jñānapūrvaka ho athavā ajñānapūrvaka  
ho, kāma krodha bhaya sneha aikya sauhṛda ādi jisa kisī  
bhāva ke dvārā yadi jīva ākṛṣṭa ho to śrībhagavān kī  
asādhāraṇa śakti ke bala se yogya saṃskārayukta jīva usase  
tanmayatā prāpta hokara manake vilaya hone para manaḥprasūta kāma  
krodha moha ādi vṛttiyoṃ se rahita ho mukta huā karatā  
tatsattve'navapatanam

### [2.54.p1](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa.2.54.p1)

iti śrīmaharṣi aṅgirākṛta daivīmīmāṃsādarśana ke bhāṣya  
ke ṭīkopama bhāṣānuvāda kā utpattipādanāmake  
dvitīya pāda samāpta  
śrīmahāmaṇḍalahindīgranthamālākī niyamāvalī  
āve aura āvaśyakatā ā par̤ane para punaḥ lauṭā denekī śarta para binā  
( 2 ) mahāmaṇḍala ke vibhinna bhāṣābhāṣī vidvān sahāyaka navīna grantha  
( 3 ) mahāmaṇḍala se sambandha rakhanevālī jitanī sabhā sosāiṭiyām̐  
pracārakoṃ ko sahāyatā kareṃ  
( 4 ) yadyapi kucha pracāraka vaitanika bhī rakkhe jāyam̐ge, tathāpi  
kāryālayoṃ ko hī adhika udyoga karanā cāhiye  
se kama 2000 sthāyī grāhaka hone cāhiye | unheṃ saba pustakeṃ kucha  
svalpa mūlya meṃ dī jāyam̐gī | yadi hara eka śākhā sabhā ādi apane  
ho sakatā hai  
( 6 ) avaitanika pracārakoṃ ko ucita kamīśana diyā jāyagā | au  
śramakī hī āvaśyakatā hai  
( 7 ) jo sabhā yā jo pracāraka sarvottama kārya kareṃge, arthāt grantha  
pracāra kārya meṃ adhika saphalatā prāpta kareṃge; unheṃ śrīmahamaṇḍala ke  
vārṣikotsava para viśeṣa pāritoṣikadvārā, meḍala ādi dvārā aura anya prakā

## Commentaries (1)

- [Commentary of Kavīndrācārya](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa!kavindracarya) — Kavīndrācārya, Sanskrit, not yet digitised

## See also: more in [Later Śākta tantras of eastern India](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta)

- [Mahanirvanatantra (Mahānirvāṇatantra)](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.mahanirvana) — Sanskrit; 1750–1800 CE
- [Matrikabhedatantra (Mātṛkābhedatantra)](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.matrkabheda) — Sanskrit; 1600–1800 CE
- [Purashcaryarnava (Puraścaryārṇava)](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.purascaryarnava) — Sanskrit; 1775 CE
- [Shaktisangamatantra (Śaktisaṅgamatantra)](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.saktisangama) — Sanskrit; 1500–1650 CE
- [Pranatoshini (Prāṇatoṣiṇī)](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.pranatosini) — Sanskrit; 1821 CE
- [Merutantra](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.merutantra) — Sanskrit; 1400–1800 CE

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.devimimamsa) · Pramāṇa
