Janmakhanda 25: atha caturviṃśo'dhyāyaḥ
Janmakhaṇḍa 25
- Language
- Sanskrit
Contents
- 25.90 — 1 part
atha caturviṃśo'dhyāyaḥ
25.1
nārāyaṇa uvāca
nigūḍhaṃ śṛṇu vṛttāntaṃ munerdurvāsaso mune | aho'sya dārasaṃyogaḥ kathaṃ tadūrdhvaretasaḥ
25.2
dṛṣṭvā tayośca śṛṅgāraṃ muniḥ kāmī babhava ha | jitendriyo'satsaṃsargāddoṣaḥ sāṃsargiko bhavet
25.3
sahasā tasya hṛdaye babhūva surate spṛhā | tapastaptvā tatra dadhyau kāminī madanāturaḥ
25.4
etasminnantare yena pathā yāti munīśvaraḥ | prārthayantyā patiṃ santamaurvaśca sutayā saha
25.5
ūrupradeśo brahmaṇaśca purā kalpe tapasyataḥ | ūrdhvaretāśca yogīndra aurvastena iti smṛtaḥ
25.6
tasya jānūdbhavā kanyā kandalī nāma viśrutā | durvāsasaṃ prārthayantī nānyaṃ manasi rocate
25.7
sasuto hi muniśreṣṭho munerdurvāsasaḥ puraḥ | tasthau mahāprasannaśca jvaladagniśikhopamaḥ
25.8
munīndro'pi munīndraṃ taṃ puro dṛṣṭvā sasaṃbhramaḥ | prajavena samuttasthau nanāma ca mudānvitaḥ
25.9
aurvo durvāsasaṃ tatra samāśliṣya mudānvitaḥ | uvāca munaye sarvaṃ kanyakāyā manoratham
25.10
aurva uvāca
vikhyātā kandalī nāma mama kanyā manoharā | prauḍhā tvāmeva dhyāyantī śrutvā vācikavaktrataḥ
25.11
ayonisaṃbhavā kanyā trailokyaṃ mohituṃ kṣamā | sarvarūpaguṇādhārā doṣeṇaikena saṃyutā
25.12
atīva kalahāviṣṭā kopena kaṭubhāṣiṇī | nānāguṇayutaṃ dravyaṃ na tyajedekadoṣataḥ
25.13
aurvasya vacanaṃ śrutvā harṣaśokānvito muniḥ | dadarśa kanyāṃ purato guṇarūpasamanvitām
25.14
śaratpārvaṇacandrāsyāṃ śaratpaṅkajalocanām | īṣadhāsaprasannāsyāṃ pīnaśroṇipayodharām
25.15
navayauvanasaṃyutāṃ paśyantīṃ vakracakṣuṣā | ratnālaṃkāraśobhāḍhyāṃ vahniśuddhāṃśukānvitām
25.16
munirmumoha tāṃ dṛṣṭvā kāmabāṇaprapīḍitaḥ | uvāca taṃ muniśreṣṭhaṃ hṛdayena vidūyatā
25.17
durvāsā uvāca
nārīrūpaṃ tribhuvane muktimārganirodhakam | vyavadhānaṃ tapasyāyā: saṃtataṃ mohakāraṇam
25.18
kārāgāre ca saṃsāre durvahaṃ nigaḍaṃ param | acchedyaṃ jñānakhaḍgaiśca sahārhaḥ śaṃkarādibhiḥ
25.19
sacchāyātiriktaṃ ca karmabhogātparātparam | indriyādindriyādhārādidyāyāśca materapi
25.20
ādehaṃ saṅginī chāyā bhogāntaṃ bhoga eva ca| dehendriyāṇi jīvāntaṃ vidyā caivāvaśīlinam
25.21
matiścaivāvaśīlāntā sustrī janmani janmani| yāvajjīvī ca sustrīko na tāvajjanmakhaṇḍanam
25.22
yāvacca jīvikājanma tāvadbhogaḥ sukhāvahaḥ| paraṃ munīndra sarvasmāddharipādābjasevanam
25.23
dhyāyataḥ kṛṣṇapādābjaṃ mama vighno babhūva ha| na jāne karmadoṣeṇa kena vā pūrvajanmanaḥ
25.24
puṃścalyā saha śṛṅgāraṃ dṛṣṭvā daityasya manmanaḥ| babhūva kāmasaṃyuktaṃ dattaṃ dhātrā ca tatphalam
25.25
kiṃ tvahaṃ tava kanyāyāḥ kaṭūktiśatakaṃ mune| dhruvaṃ kṣamāṃ kariṣyāmi dāsyāmi ca tataḥ phalam
25.26
sarvato'pi parā nindā strīkaṭūktisahiṣṇutā| atīva ninditaḥ satsu strījito bhuvanatraye
25.27
tavājñāṃ mastake kṛtvā grahīṣyāmi sutāṃ tava| upetāṃ kāminīṃ tyaktvā kālasūtraṃ vrajennaraḥ
25.28
rahasyupasthitāṃ kāmātpuṃścalīṃ cejjitendriyaḥ| parityajeddharmabhayāddharmāntarakaṃ vrajet
25.29
ityevamuktvā durvāsā virarāma muneḥ puraḥ| munirvedoktavidhinā dadau tasmai sutāṃ mune
25.30
svastītyuvāca durvāsā muniśca yautukaṃ dadau| kanyāsamarpaṇaṃ kṛtvā mohāccaiva ruroda ha
25.31
mūrcchāsamavāpa sa muniḥ svakanyāvirahāturaḥ| apatyabhedaśokaughaḥ svātmārāmaṃ na muñcati
25.32
kṣaṇena cetanāṃ prāpya bodhayāmāsa kanyakām | mūrchitāṃ tātavicchedādrudantīṃ śokasaṃyutām
25.33
aurva uvāca
śṛṇu vatse pravakṣyāmi nītisāraṃ sudurlabham | hitaṃ satyaṃ ca vedoktaṃ pariṇāmasukhāvaham
25.34
svakāntaśca paro bandhuriha loke paratra ca | na hi kāntātparaḥ preyān kulastrīṇāṃ paro guruḥ
25.35
devapūjā vrataṃ dānaṃ tapaścānaśanaṃ japaḥ | snānaṃ ca sarvatīrtheṣu dīkṣā sarvamakheṣu ca
25.36
prādakṣiṇyaṃ pṛthivyāśca brāhmaṇātithisevanam | sarvāṇi patisevāyāḥ kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm
25.37
kimetaiḥ patibhaktāyāabhaktāyāśca bhārate | yadā duḥkhī sukhārambhe sākāṅkṣaḥ prathamo bhavet
patisevāparo dharmaḥ sarvaśāstreṣu paṭhyate | svaprajñānena satataṃ kāntaṃ nārāyaṇādhikam
25.38
dṛṣṭvā taccaraṇāmbhojasevāṃ nityaṃ kariṣyati | parihāsena kopena bhrameṇāvajñayā sute
25.39
kaṭūktiṃ svāminaḥ sākṣātparokṣānna kariṣyati | striyā vāgyoniduṣṭāyā kāmato bhārate bhuvi
25.40
prāyaścittaṃ śrutau nāsti narakaṃ brahmaṇaḥ śatam | sarvadharmaparītā yā kaṭūktiṃ kurute patim
25.41
śatajanmakṛtaṃ puṇyaṃ tasyā naśyati niścitam | dattvā kanyāṃ bodhayitvā jagāma munipuṃgavaḥ
25.42
svātmārāmaḥ svāśrame ca tasthau strīsahito mudā | saṃbhogecchāvṛte citte kāmī saṃprāpa kāminīm
25.43
aho sukṛtināṃ kāmo vāñchāmātreṇa sidhyati | śayyāṃ ratikarīṃ kṛtvā muniśreṣṭho mahāmune
25.44
śubhe kṣaṇe gṛhītvā tāṃ suṣvāpa nirjane priyām | nārīrasānabhijñaḥ syādājanma munipuṃgavaḥ
25.45
tathāpi suratau vijñaḥ kāmaśāstraviśāradaḥ | nānāprakāraṃ śṛṅgāraṃ cakāra vidhipūrvakam
25.46
navasaṃgamamātreṇa mūrcchāṃ saṃprāpa kandalī | mūrcchāṃ prāpa muniśreṣṭho bubudhe na divāniśam
25.47
evaṃ pratidinaṃ tatra cakāra suratiṃ mune | vidagdhāyā vidagdhena babhūva saṃgamaḥ samaḥ
25.48
saṃbabhūva gṛhāsaktastapastyaktvā munīśvaraḥ | karoti kalahaṃ nityaṃ kandalī svāminā saha
25.49
munīndro bodhayāmāsa nītivākyena kāminīm | sā tasya bubudhe kiṃcitkaroti kalahe spṛhām
25.50
tānapradattajñānena sā na śāntā babhūva ha | na hīyate prabodhena svabhāvo duratikramaḥ
25.51
nityaṃ kaṭūktiṃ kāntaṃ sā karoti hetunā vinā | jagatprakampitaṃ yena tayā kopātsa kampitaḥ
25.52
tayā kṛtāṃ kaṭūktiṃ ca kṣamāsaṃsthāṃ cakāra ha | bodhayāmāsa tāṃ nityaṃ sadyo mohāddyānidhiḥ
25.53
kaṭūktiśatakaṃ pūrṇaṃ tatkālena babhūva ha | kṣamāṃ cakāra kṛpayā kaṭūktiṃ ca śatādhikām
25.54
patnīkaṭūktyā niyataṃ pradagdhaṃ mānasaṃ mune | tasyāḥ kaṭūktikāriṇyāḥ karma pūrṇaṃ babhūva ha
25.55
svātmārāmo dayāluśca kopaṃ tyaktuṃ na sakṣamaḥ| śaśāpa kāminīṃ mohāddusmarāśirbhaveti ca
25.56
muneriṅgitamātreṇa bhasmasātsā babhūva ha| evamatyucchṛtānāṃ ca na kalyāṇaṃ jagattraye
25.57
śarīre bhasmasādbhūte pratibimbaḥ sa cā''tmanaḥ| jīvastatrāntarikṣastho hyuvāca vinayātprabhum
25.58
jīva uvāca
he nātha sarvadarśī tvaṃ satataṃ jñānacakṣuṣā| sarvaṃ jānāsi sarvajñaḥ kimahaṃ bodhayāmi te
25.59
saduktirvā kaṭūktirvā kopaḥ saṃtāpa eva ca| lobho mohaśca kāmaśca kṣutpipāsādikaṃ ca yat
25.60
sthaulyaṃ kārśyaṃ ca nāśaśca dṛśyādṛśyaṃ samudbhavaḥ| sarvaṃ śarīradharmaṃ ca na jīvasya na cā''tmanaḥ
25.61
sattvaṃ rajastamaḥ iti śarīraṃ triguṇātmakam| tacca nānāprakāraṃ ca nibodha kathayāmi te
25.62
kiṃcitsattvātiriktaṃ ca kiṃcideva rajodhikam| tamo'tiriktaṃ kiṃcicca na samaṃ kutracinmune
25.63
sattvodayācca muktīcchā karmecchā ca rajoguṇāt| tamoguṇājjīvahiṃsā kopo'haṃkāra eva ca
25.64
kopātkaṭūktirniyataṃ kaṭūktyā śatrutā bhavet| tathā cāpriyatā sadyaḥ śatruḥ kaḥ kasya bhūtale
25.65
ko vā priyo'priyaḥ ko vā ki mitraṃ ko'ripurbhavet| indriyāṇi ca bījāni sarvatra śatrumitrayoḥ
25.66
prāṇādhikaḥ priyaḥ strīṇāṃ bhartuḥ prāṇādhikā priyā | babhūva śatrutā laghvī duruktyā ca kṣaṇāddvayoḥ
25.67
yadgataṃ tadgataṃ sarvaṃ kāmadoṣeṇa vai prabho | kṣamāparādhaṃ nikhilaṃ ki kartavyaṃ vadādhunā
25.68
kiṃ karomi kva yāmīti bhavitā kutra janma me | tava nānyasya jāyā'haṃ bhaviṣyāmi jagattraye
25.69
ityevamuktvā jīvaśca saunībhūto babhūva ha | mūrcchāmavāpa sa muniḥ śokena hatacetanaḥ
25.70
svātmārāmo mahājñānī jahāra cetanāmaho | strīvicchedo vidagdhānāṃ sarvaśokātparātparaḥ
25.71
kṣaṇena cetanāṃ prāpya prāṇāṃstyaktuṃ samudyataḥ | tatra yogāsanaṃ kṛtvā cakāra vāyudhāraṇam
25.72
etasminnantare tatra jagāsa brāhmaṇo'rbhakaḥ | daṇḍī chatrī raktavāsā bibhrattilakamuttamam
25.73
sasmitaḥ śyāmavarṇaśca prajvalanbrahmatejasā | vayasā'tiśiśuḥ śānto jñānī vedavidāṃ varaḥ
25.74
dṛṣṭvā taṃ saṃbhrameṇaiva durvāsāḥ praṇanāma ha | vāsayāmāsa tatraiva pūjayāmāsa bhaktitaḥ
25.75
uvāca brāhmaṇabaṭurttvā tasmai sadāśiṣam | taddarśanādāśiṣā ca sarvaṃ duḥkhaṃ gataṃ muneḥ
25.76
śiśurūpaṃ kṣaṇaṃ sthitvā tamuvāca vicakṣaṇaḥ | pīyūṣatulyaṃ nītyarthaṃ nītiśāstraviśāradaḥ
25.77
śiśuruvāca
sarvaṃ jānāsi sarvajña gurormantraprasādataḥ| kiṃ tattvaṃ tvāmahaṃ vipra pṛcchāmi śokakātaram
25.78
brāhmaṇānāṃ tapo dharmastapaḥ sādhyaṃ jagattrayam| svadharmaṃ vai parityajya kimidāno karoṣi bhoḥ
25.79
kā kasya patnī kaḥ kāntaḥ kasyā vā bhuvanatraye| mūrkhāṇāṃ vañcanāṃ kartuṃ karoti māyayā hariḥ
25.80
mithyā patnī taveyaṃ ca kṣaṇāttena gatā'dhunā| na hi satyamadṛśyaṃ ca mithyā yatrācirasthitiḥ
25.81
ekāṃśaṃśā ca bhaginī vasudevasutā hareḥ| pārvatyaṃśasamudbhūtā suśīlā cirajīvinī
25.82
kalpe kalpe sundarī sā tava patnī bhaviṣyati| mano dehi tapasyāyāṃ mudā katipayaṃ dinam
25.83
kandalī kadalījātirbhaviṣyati mahītale| śubhadā phaladā kāntā sakṛtsūtā sudurlabhā
25.84
kalpāntare śāntarūpā tava patnī bhaviṣyati| atyucchritasya damanamucitaṃ ca śrutau śrutam
25.85
ityevamuktvā śīghraṃ ca viprarūpī janārdanaḥ| dattvā jñānaṃ ca viprāya so'ntardhānaṃ cakāra ha
25.86
muniḥ sarvaṃ bhramaṃ tyaktvā tapasyāyāṃ mano dadhe| kandalī kadalījātirbabhūva dharaṇītale
25.87
daityastālavanaṃ gatvā babhūva gardabhākṛtiḥ| tilottamā vāṇaputrī babhūva samaye mune
25.88
daityendro viṣṇucakreṇa prāṇāṃstyaktvā suvāñchitam| saṃprāpya caraṇāmbhojaṃ munerapi sudurlabham
25.89
kāle tilottamā bhūtvā jagāma svālayaṃ punaḥ | kṛṣṇapautrāliṅganena paripūrṇamanorathā
25.90
ityevaṃ kathitaṃ śrutvā śrīkṛṣṇākhyānasuttamam | pade pade sundaraṃ ca kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi
25.90.p1
iti brahma0 mahā0 śrīkṛṣṇajanmakhe0 nāradanā0 tālaphalabhakṣaṇaprasaṅge baliputramokṣo nāma caturviṃśo'dhyāyaḥ ||24
Linked texts (2)
- Brahmavaivartapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Kṛṣṇajanmakhaṇḍa — Sanskrit