Pramāṇa · Search · About · API

Janmakhanda 25: atha caturviṃśo'dhyāyaḥ

Janmakhaṇḍa 25

Language
Sanskrit

Contents

atha caturviṃśo'dhyāyaḥ

25.1

nārāyaṇa uvāca
nigūḍhaṃ śṛṇu vṛttāntaṃ munerdurvāsaso mune | aho'sya dārasaṃyogaḥ kathaṃ tadūrdhvaretasaḥ

25.2

dṛṣṭvā tayośca śṛṅgāraṃ muniḥ kāmī babhava ha | jitendriyo'satsaṃsargāddoṣaḥ sāṃsargiko bhavet

25.3

sahasā tasya hṛdaye babhūva surate spṛhā | tapastaptvā tatra dadhyau kāminī madanāturaḥ

25.4

etasminnantare yena pathā yāti munīśvaraḥ | prārthayantyā patiṃ santamaurvaśca sutayā saha

25.5

ūrupradeśo brahmaṇaśca purā kalpe tapasyataḥ | ūrdhvaretāśca yogīndra aurvastena iti smṛtaḥ

25.6

tasya jānūdbhavā kanyā kandalī nāma viśrutā | durvāsasaṃ prārthayantī nānyaṃ manasi rocate

25.7

sasuto hi muniśreṣṭho munerdurvāsasaḥ puraḥ | tasthau mahāprasannaśca jvaladagniśikhopamaḥ

25.8

munīndro'pi munīndraṃ taṃ puro dṛṣṭvā sasaṃbhramaḥ | prajavena samuttasthau nanāma ca mudānvitaḥ

25.9

aurvo durvāsasaṃ tatra samāśliṣya mudānvitaḥ | uvāca munaye sarvaṃ kanyakāyā manoratham

25.10

aurva uvāca
vikhyātā kandalī nāma mama kanyā manoharā | prauḍhā tvāmeva dhyāyantī śrutvā vācikavaktrataḥ

25.11

ayonisaṃbhavā kanyā trailokyaṃ mohituṃ kṣamā | sarvarūpaguṇādhārā doṣeṇaikena saṃyutā

25.12

atīva kalahāviṣṭā kopena kaṭubhāṣiṇī | nānāguṇayutaṃ dravyaṃ na tyajedekadoṣataḥ

25.13

aurvasya vacanaṃ śrutvā harṣaśokānvito muniḥ | dadarśa kanyāṃ purato guṇarūpasamanvitām

25.14

śaratpārvaṇacandrāsyāṃ śaratpaṅkajalocanām | īṣadhāsaprasannāsyāṃ pīnaśroṇipayodharām

25.15

navayauvanasaṃyutāṃ paśyantīṃ vakracakṣuṣā | ratnālaṃkāraśobhāḍhyāṃ vahniśuddhāṃśukānvitām

25.16

munirmumoha tāṃ dṛṣṭvā kāmabāṇaprapīḍitaḥ | uvāca taṃ muniśreṣṭhaṃ hṛdayena vidūyatā

25.17

durvāsā uvāca
nārīrūpaṃ tribhuvane muktimārganirodhakam | vyavadhānaṃ tapasyāyā: saṃtataṃ mohakāraṇam

25.18

kārāgāre ca saṃsāre durvahaṃ nigaḍaṃ param | acchedyaṃ jñānakhaḍgaiśca sahārhaḥ śaṃkarādibhiḥ

25.19

sacchāyātiriktaṃ ca karmabhogātparātparam | indriyādindriyādhārādidyāyāśca materapi

25.20

ādehaṃ saṅginī chāyā bhogāntaṃ bhoga eva ca| dehendriyāṇi jīvāntaṃ vidyā caivāvaśīlinam

25.21

matiścaivāvaśīlāntā sustrī janmani janmani| yāvajjīvī ca sustrīko na tāvajjanmakhaṇḍanam

25.22

yāvacca jīvikājanma tāvadbhogaḥ sukhāvahaḥ| paraṃ munīndra sarvasmāddharipādābjasevanam

25.23

dhyāyataḥ kṛṣṇapādābjaṃ mama vighno babhūva ha| na jāne karmadoṣeṇa kena vā pūrvajanmanaḥ

25.24

puṃścalyā saha śṛṅgāraṃ dṛṣṭvā daityasya manmanaḥ| babhūva kāmasaṃyuktaṃ dattaṃ dhātrā ca tatphalam

25.25

kiṃ tvahaṃ tava kanyāyāḥ kaṭūktiśatakaṃ mune| dhruvaṃ kṣamāṃ kariṣyāmi dāsyāmi ca tataḥ phalam

25.26

sarvato'pi parā nindā strīkaṭūktisahiṣṇutā| atīva ninditaḥ satsu strījito bhuvanatraye

25.27

tavājñāṃ mastake kṛtvā grahīṣyāmi sutāṃ tava| upetāṃ kāminīṃ tyaktvā kālasūtraṃ vrajennaraḥ

25.28

rahasyupasthitāṃ kāmātpuṃścalīṃ cejjitendriyaḥ| parityajeddharmabhayāddharmāntarakaṃ vrajet

25.29

ityevamuktvā durvāsā virarāma muneḥ puraḥ| munirvedoktavidhinā dadau tasmai sutāṃ mune

25.30

svastītyuvāca durvāsā muniśca yautukaṃ dadau| kanyāsamarpaṇaṃ kṛtvā mohāccaiva ruroda ha

25.31

mūrcchāsamavāpa sa muniḥ svakanyāvirahāturaḥ| apatyabhedaśokaughaḥ svātmārāmaṃ na muñcati

25.32

kṣaṇena cetanāṃ prāpya bodhayāmāsa kanyakām | mūrchitāṃ tātavicchedādrudantīṃ śokasaṃyutām

25.33

aurva uvāca
śṛṇu vatse pravakṣyāmi nītisāraṃ sudurlabham | hitaṃ satyaṃ ca vedoktaṃ pariṇāmasukhāvaham

25.34

svakāntaśca paro bandhuriha loke paratra ca | na hi kāntātparaḥ preyān kulastrīṇāṃ paro guruḥ

25.35

devapūjā vrataṃ dānaṃ tapaścānaśanaṃ japaḥ | snānaṃ ca sarvatīrtheṣu dīkṣā sarvamakheṣu ca

25.36

prādakṣiṇyaṃ pṛthivyāśca brāhmaṇātithisevanam | sarvāṇi patisevāyāḥ kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm

25.37

kimetaiḥ patibhaktāyāabhaktāyāśca bhārate | yadā duḥkhī sukhārambhe sākāṅkṣaḥ prathamo bhavet
patisevāparo dharmaḥ sarvaśāstreṣu paṭhyate | svaprajñānena satataṃ kāntaṃ nārāyaṇādhikam

25.38

dṛṣṭvā taccaraṇāmbhojasevāṃ nityaṃ kariṣyati | parihāsena kopena bhrameṇāvajñayā sute

25.39

kaṭūktiṃ svāminaḥ sākṣātparokṣānna kariṣyati | striyā vāgyoniduṣṭāyā kāmato bhārate bhuvi

25.40

prāyaścittaṃ śrutau nāsti narakaṃ brahmaṇaḥ śatam | sarvadharmaparītā yā kaṭūktiṃ kurute patim

25.41

śatajanmakṛtaṃ puṇyaṃ tasyā naśyati niścitam | dattvā kanyāṃ bodhayitvā jagāma munipuṃgavaḥ

25.42

svātmārāmaḥ svāśrame ca tasthau strīsahito mudā | saṃbhogecchāvṛte citte kāmī saṃprāpa kāminīm

25.43

aho sukṛtināṃ kāmo vāñchāmātreṇa sidhyati | śayyāṃ ratikarīṃ kṛtvā muniśreṣṭho mahāmune

25.44

śubhe kṣaṇe gṛhītvā tāṃ suṣvāpa nirjane priyām | nārīrasānabhijñaḥ syādājanma munipuṃgavaḥ

25.45

tathāpi suratau vijñaḥ kāmaśāstraviśāradaḥ | nānāprakāraṃ śṛṅgāraṃ cakāra vidhipūrvakam

25.46

navasaṃgamamātreṇa mūrcchāṃ saṃprāpa kandalī | mūrcchāṃ prāpa muniśreṣṭho bubudhe na divāniśam

25.47

evaṃ pratidinaṃ tatra cakāra suratiṃ mune | vidagdhāyā vidagdhena babhūva saṃgamaḥ samaḥ

25.48

saṃbabhūva gṛhāsaktastapastyaktvā munīśvaraḥ | karoti kalahaṃ nityaṃ kandalī svāminā saha

25.49

munīndro bodhayāmāsa nītivākyena kāminīm | sā tasya bubudhe kiṃcitkaroti kalahe spṛhām

25.50

tānapradattajñānena sā na śāntā babhūva ha | na hīyate prabodhena svabhāvo duratikramaḥ

25.51

nityaṃ kaṭūktiṃ kāntaṃ sā karoti hetunā vinā | jagatprakampitaṃ yena tayā kopātsa kampitaḥ

25.52

tayā kṛtāṃ kaṭūktiṃ ca kṣamāsaṃsthāṃ cakāra ha | bodhayāmāsa tāṃ nityaṃ sadyo mohāddyānidhiḥ

25.53

kaṭūktiśatakaṃ pūrṇaṃ tatkālena babhūva ha | kṣamāṃ cakāra kṛpayā kaṭūktiṃ ca śatādhikām

25.54

patnīkaṭūktyā niyataṃ pradagdhaṃ mānasaṃ mune | tasyāḥ kaṭūktikāriṇyāḥ karma pūrṇaṃ babhūva ha

25.55

svātmārāmo dayāluśca kopaṃ tyaktuṃ na sakṣamaḥ| śaśāpa kāminīṃ mohāddusmarāśirbhaveti ca

25.56

muneriṅgitamātreṇa bhasmasātsā babhūva ha| evamatyucchṛtānāṃ ca na kalyāṇaṃ jagattraye

25.57

śarīre bhasmasādbhūte pratibimbaḥ sa cā''tmanaḥ| jīvastatrāntarikṣastho hyuvāca vinayātprabhum

25.58

jīva uvāca
he nātha sarvadarśī tvaṃ satataṃ jñānacakṣuṣā| sarvaṃ jānāsi sarvajñaḥ kimahaṃ bodhayāmi te

25.59

saduktirvā kaṭūktirvā kopaḥ saṃtāpa eva ca| lobho mohaśca kāmaśca kṣutpipāsādikaṃ ca yat

25.60

sthaulyaṃ kārśyaṃ ca nāśaśca dṛśyādṛśyaṃ samudbhavaḥ| sarvaṃ śarīradharmaṃ ca na jīvasya na cā''tmanaḥ

25.61

sattvaṃ rajastamaḥ iti śarīraṃ triguṇātmakam| tacca nānāprakāraṃ ca nibodha kathayāmi te

25.62

kiṃcitsattvātiriktaṃ ca kiṃcideva rajodhikam| tamo'tiriktaṃ kiṃcicca na samaṃ kutracinmune

25.63

sattvodayācca muktīcchā karmecchā ca rajoguṇāt| tamoguṇājjīvahiṃsā kopo'haṃkāra eva ca

25.64

kopātkaṭūktirniyataṃ kaṭūktyā śatrutā bhavet| tathā cāpriyatā sadyaḥ śatruḥ kaḥ kasya bhūtale

25.65

ko vā priyo'priyaḥ ko vā ki mitraṃ ko'ripurbhavet| indriyāṇi ca bījāni sarvatra śatrumitrayoḥ

25.66

prāṇādhikaḥ priyaḥ strīṇāṃ bhartuḥ prāṇādhikā priyā | babhūva śatrutā laghvī duruktyā ca kṣaṇāddvayoḥ

25.67

yadgataṃ tadgataṃ sarvaṃ kāmadoṣeṇa vai prabho | kṣamāparādhaṃ nikhilaṃ ki kartavyaṃ vadādhunā

25.68

kiṃ karomi kva yāmīti bhavitā kutra janma me | tava nānyasya jāyā'haṃ bhaviṣyāmi jagattraye

25.69

ityevamuktvā jīvaśca saunībhūto babhūva ha | mūrcchāmavāpa sa muniḥ śokena hatacetanaḥ

25.70

svātmārāmo mahājñānī jahāra cetanāmaho | strīvicchedo vidagdhānāṃ sarvaśokātparātparaḥ

25.71

kṣaṇena cetanāṃ prāpya prāṇāṃstyaktuṃ samudyataḥ | tatra yogāsanaṃ kṛtvā cakāra vāyudhāraṇam

25.72

etasminnantare tatra jagāsa brāhmaṇo'rbhakaḥ | daṇḍī chatrī raktavāsā bibhrattilakamuttamam

25.73

sasmitaḥ śyāmavarṇaśca prajvalanbrahmatejasā | vayasā'tiśiśuḥ śānto jñānī vedavidāṃ varaḥ

25.74

dṛṣṭvā taṃ saṃbhrameṇaiva durvāsāḥ praṇanāma ha | vāsayāmāsa tatraiva pūjayāmāsa bhaktitaḥ

25.75

uvāca brāhmaṇabaṭurttvā tasmai sadāśiṣam | taddarśanādāśiṣā ca sarvaṃ duḥkhaṃ gataṃ muneḥ

25.76

śiśurūpaṃ kṣaṇaṃ sthitvā tamuvāca vicakṣaṇaḥ | pīyūṣatulyaṃ nītyarthaṃ nītiśāstraviśāradaḥ

25.77

śiśuruvāca
sarvaṃ jānāsi sarvajña gurormantraprasādataḥ| kiṃ tattvaṃ tvāmahaṃ vipra pṛcchāmi śokakātaram

25.78

brāhmaṇānāṃ tapo dharmastapaḥ sādhyaṃ jagattrayam| svadharmaṃ vai parityajya kimidāno karoṣi bhoḥ

25.79

kā kasya patnī kaḥ kāntaḥ kasyā vā bhuvanatraye| mūrkhāṇāṃ vañcanāṃ kartuṃ karoti māyayā hariḥ

25.80

mithyā patnī taveyaṃ ca kṣaṇāttena gatā'dhunā| na hi satyamadṛśyaṃ ca mithyā yatrācirasthitiḥ

25.81

ekāṃśaṃśā ca bhaginī vasudevasutā hareḥ| pārvatyaṃśasamudbhūtā suśīlā cirajīvinī

25.82

kalpe kalpe sundarī sā tava patnī bhaviṣyati| mano dehi tapasyāyāṃ mudā katipayaṃ dinam

25.83

kandalī kadalījātirbhaviṣyati mahītale| śubhadā phaladā kāntā sakṛtsūtā sudurlabhā

25.84

kalpāntare śāntarūpā tava patnī bhaviṣyati| atyucchritasya damanamucitaṃ ca śrutau śrutam

25.85

ityevamuktvā śīghraṃ ca viprarūpī janārdanaḥ| dattvā jñānaṃ ca viprāya so'ntardhānaṃ cakāra ha

25.86

muniḥ sarvaṃ bhramaṃ tyaktvā tapasyāyāṃ mano dadhe| kandalī kadalījātirbabhūva dharaṇītale

25.87

daityastālavanaṃ gatvā babhūva gardabhākṛtiḥ| tilottamā vāṇaputrī babhūva samaye mune

25.88

daityendro viṣṇucakreṇa prāṇāṃstyaktvā suvāñchitam| saṃprāpya caraṇāmbhojaṃ munerapi sudurlabham

25.89

kāle tilottamā bhūtvā jagāma svālayaṃ punaḥ | kṛṣṇapautrāliṅganena paripūrṇamanorathā

25.90

ityevaṃ kathitaṃ śrutvā śrīkṛṣṇākhyānasuttamam | pade pade sundaraṃ ca kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

25.90.p1

iti brahma0 mahā0 śrīkṛṣṇajanmakhe0 nāradanā0 tālaphalabhakṣaṇaprasaṅge baliputramokṣo nāma caturviṃśo'dhyāyaḥ ||24

Linked texts (2)