Pramāṇa · Search · About · API

Pranatoshini 2.11

Prāṇatoṣiṇī 2.11

Language
Sanskrit

2.11.1

tadapi asyāḥ saṅgaṃ samāsādya vedavistāraṇaṃ kurviti prāguktavacanenaikavākyatayā
vistārakārakatvena avadhāraṇīyam |

2.11.2

anyathā tene brahmahṛdeti bhāgavataprathamaślokasya vedāna yugānte tamasā tiraskṛtān
rasātalādyo nṛturaṅgavigrahaḥ |

2.11.3

pratyādade vai kavaye'bhiyācate tasmai namaste vitathehitāyeti
pañcamaskandhāṣṭādaśādhyāyoktaślokasya vaiyarthyaṃ syāt |

2.11.4

svayaṃ vedajanakasya brahmaṇo'nyasmācchikṣaṇamanyasyāyācñāprāptirna sambhavatīti |

2.11.5

abhiyācyamānabrahmārthaṃ tamasā daityarūpeṇa tiraskṛtānapahṛtān vedān
nṛturaṅgavigraho hayagrīvamūrtiḥ san rasātalāt pratyādade pratyujjahārtyanvayaḥ |

2.11.6

tarhi kathaṃ ṣaṣṭhaskandhe prathamādhyāyai |

2.11.7

vedo nārāyaṇaḥ sākṣāt svayambhūriti śuśrūma |

2.11.8

ityatra śrīdharasvāminā vyākhyātam |

2.11.9

vedo nārāyaṇādudbhūtaḥ sa eva sākṣādupacāra iti svayambhūriti niśvāsamātreṇa
svayameva bhavati tathā ca śrutiḥ |

2.11.10

asya mahatobhūtasya niśvasitametadyadṛgveda iti ||

2.11.11

kāmadhenutantre'pi ||

2.11.12

akārādikṣakārāntā svayaṃ paramakuṇḍalī |

2.11.13

sarvaṃ carācaraṃ viśvaṃ varṇātmā sūyate dhruvam |

2.11.14

nānāśāstraṃ purāṇañca itihāsañca sundari ! |

2.11.15

vedañca smṛtiśāstrañca anyāni yāni kāni ca |

2.11.16

akṣarājjāyate sarvaṃ paraṃ brahmamayaṃ priye ! |

2.11.17

iti vacane kuṇḍalī vedaṃ sūyata iti vakṣyamāṇa dhāmatrayaṃ sā
vedānāmityādiśrutyaṣṭādaśavidyā ityādi ca saṅgacchate |

2.11.18

p. 34) satyaṃ vedāntamatamāśritya tat sarvaṃ samādheyam |

2.11.19

tanmatantu kevalamīśvaraṃ vinā sarveṣāmanityatvam |

2.11.20

apauruṣeyāṇītyādi bhīmāṃsakamatānusāreṇoktamiti |

2.11.21

sarvamanavadyam |

2.11.22

vastutastu sarvavedamayī devī sarvamantramayī tathetyādi
vakṣyamāṇaśāradoktakuṇḍalinyāścaitanyarūpāyāḥ śabdabrahmatvena nirūpitāyāḥ
śabdārthobhayarūpiṇyā vedādimayatvena vedānāṃ mantrāṇāñca nityatvameva
pramāṇam |

2.11.23

tarhi uktaśruteḥ kā gatiriti cet na |

2.11.24

mahato bhūtasya virāḍmūrterīśvarasya niśvasitaṃ veda ityarthe vedasya janyatvaṃ
nāyātam |

2.11.25

yadi ca śrīdharasvāmivyākhyāvalambibhirjanyatvamaṅgīkriyate tadā parameṣṭhino
niśvāsadvāreṇāvirbhūtasya bhagavato varāhamūrteḥ parameṣṭhijanyatvaṃ syāt |

2.11.26

tatpramāṇantu tṛtīyaskandhe trayodaśādhyāye parameṣṭhī tvapāṃ madhye tathā
magnāmavekṣya gāmityupakramya yasyāsmi hṛdayādāsaṃ sa īśo vidadhātu me |

2.11.27

ityabhidhyāyato nāsāvivarāt sahasānagha ! |

2.11.28

varāhato ko niragādaṅguṣṭhaparimāṇakaḥ |

2.11.29

tasyābhipaśyataḥ svasthaḥ kṣaṇena kila bhārata ! |

2.11.30

gajamātraḥ pravavṛdhe tadadbhatamabhūnmahat |

2.11.31

iti maitreyavacanam |

2.11.32

iti nānāśāstrotpattikathanam |

2.11.33

grahādīnāmapi varṇādutpattiruktā ||

2.11.34

prapañcasāre caturthapaṭale ||

2.11.35

tadā svareśaḥ sūryo'yaṃ kavargeśastu lohitaḥ |

2.11.36

cavargaprabhaḥ kāvyaṣṭavargādubudhasambhaḥ |

2.11.37

tavargotthaḥ suraguruḥ pavargotthaḥ śanaiścaraḥ |

2.11.38

yavargajo'yaṃ śītāṃśuriti saptaguṇā tviyam ||

2.11.39

viśvasāratantre antamātṛkāsambhavavargādhiṣṭhātṛdevatātvaṃ grahāṇāmuktam ||

2.11.40

yathā |

2.11.41

saptavargasya deveśi ! devatāḥ kathayāmi te |

2.11.42

raktavarṇo bhūmiputraḥ kavargadevatā matā |

2.11.43

kāvyaṣṭavargasya vibhuścavargasya budhaḥ smṛtaḥ |

2.11.44

tavargasya surācāryaḥ pavargasya śanaiścaraḥ |

2.11.45

yavargasya tathā candraḥ svarāṇāṃ devatā raviriti ||

2.11.46

p. 35) prapañcasāre ||

2.11.47

asyā vikāravarṇebhyo jātā dvādaśa rāśayaḥ |

2.11.48

lavādikālopacitaistaiḥ syāccakragatikriyā |

2.11.49

ṛkṣarāśyādiṣu tathā cakragatyā jagatsthitiḥ |

2.11.50

vakṣyāmi cakrarūpañca prabaddhaṃ rāśibhiryathā |

2.11.51

antarvahirvibhāgena racayendrāśimaṇḍalam |

2.11.52

bhūcakra eva meṣādiḥ pravijñeyo'tha mānuṣaḥ |

2.11.53

ādyairmeṣāhvayo rāśirīkārāntaiḥ pratīyate |

2.11.54

ṛkārāntairḷkārāntarvṛṣo yugmaṃ tatastribhiḥ |

2.11.55

tato meṣarāśyudbhavāt paraṃ ṛkārāntaistribhrivṛṣo jāta evaṃ
ḷkārāntaistribhirmithunamityanvayaḥ ||

2.11.56

edautoḥ karkaṭo rāśirodautoḥ siṃhasambhavaḥ |

2.11.57

amaḥ śavarṇakebhyaśca sañjātā kanyakā matā |

2.11.58

ṣaḍbhyaḥ kacaṭatebhyaśca payābhyāñca prajajñire |

2.11.59

vaṇigādyāstu mīnāntā rāśayaḥ śaktijṛmbhaṇāt |

2.11.60

caturbhiryādibhiḥ sārddhaṃ syāt kṣakārastu mīnagaḥ ||

2.11.61

iti varṇato rāśisṛṣṭikathanam ||

2.11.62

kṣetrādhipo'pi tatriava ||

2.11.63

aṅgārābjakavṛścikau catule śukrasya yukkanyake baudhe karkaṭakāhvayo himarucaḥ
siṃhāstathā gopateḥ |

2.11.64

cāpābjāvapi dhaiṣaṇau makarakumbhākhyau ca mandagrahāḥ proktā rāśyadhipā valau
ca kalase so'yaṃ kramo darśitaḥ |

2.11.65

iti rāśyadhipakathanam ||

2.11.66

tatastadūrddhabhāstho bhuvaścakrasamastathā |

2.11.67

sa tu siṃhādiko yasmin paitṛkī niyatā gatiḥ |

2.11.68

tadūrddhabhāgasaṃsthaśca svaścakraścāpi tādṛśaḥ |

2.11.69

sa tu cāpādiko devacakrastrainābhikastvayam |

2.11.70

iti tribhuvanarāśicakrakathanam ||

2.11.71

tathā ebhya eva tu rāśibhyo nakṣatrāṇāñca sambhavaḥ |

2.11.72

sa cāpyakṣarabhedena saptaviṃśatidhā bhavet |

2.11.73

ābhyāmaśvayujā jātā bharaṇī kṛttikā punaḥ |

2.11.74

lipitrayādrohiṇī ca tatparatvāccatuṣṭayāt |

2.11.75

edaitormṛgaśīrṣārdre tadantābhyāṃ punarvasuḥ |

2.11.76

amasoḥ kevalo yogo revatyarthaṃ pṛthag gataḥ |

2.11.77

katastiṣyastathāśleṣaḥ khagayorghaṅayormaghā |

2.11.78

tataḥ pūrvāttachajayoruttarājjhañayostathā |

2.11.79

hastācitrā ca ṭaṭhayoḥ svātī ḍādyakṣarādabhūt |

2.11.80

p. 36) viśākhātu ḍhaṇodbhūtā tathadebhyo'nurādhikā |

2.11.81

jyeṣṭhādhakārānmūlākhyā napaphebhyo'bhavattathā |

2.11.82

pūrvāṣāḍhā tato'nyā ca sañjātā śravaṇā matā |

2.11.83

śraviṣṭhākhyā ca yavayostathā śatabhiṣā tataḥ |

2.11.84

vaśayoḥ proṣṭhapatsaṃjñā vasahebhyaḥ parāḥ smṛtāḥ |

2.11.85

iti varṇato nakṣatrasṛṣṭikathanam |

2.11.86

tābhyāmamābhyāṃ kṣārṇo'yaṃ yadā vai saha vatsyate |

2.11.87

tadendusūryasaṃyogo'māvasyā hi pratīyate |

2.11.88

kaṣato bhavamasmattaḥ kaṣayoḥ saṅgamobhavaḥ |

2.11.89

tataḥ kṣakāraḥ sañjāto nṛsiṃhastasya devatā |

2.11.90

sa punaḥ ṣasahaiḥ sārddhaṃ parā prauṣṭhapadaṃ gataḥ |

2.11.91

ityamāvāsyotpattikathanam |

2.11.92

anunakṣatravāreṣu svasvamantrajapo'paraḥ |

2.11.93

tasmādeṣāṃ dinānāñca kathyate devatādayaḥ |

2.11.94

iti nakṣatravāre japakathanam ||

2.11.95

kāraskarākhyāmalakoḍumbaro jambusaṃjñakaḥ |

2.11.96

khadiraḥ kṛṣṇavaśau ca pippalo nāgarīhiṇau |

2.11.97

palāśaplakṣakāmboṣṭhadhiyārjunavikaṅkakāḥ |

2.11.98

vakulaḥ sarajāṃ sarjo vañjulaḥ panasākakau |

2.11.99

śamīkadambanimbāmramadhukāntādināṅghripāḥ |

2.11.100

āyuṣkāmaḥ svarkṣavṛkṣaṃ chedayenna kadācana |

2.11.101

ityatra svārthahetūbhayavācakaḥ |

2.11.102

na chindyānna chedayedityapi ||

2.11.103

iti svīyanakṣatravṛkṣacchedananiṣedhaḥ ||

2.11.104

aśviyamānaladhātṛśaśirudrāditi surejyāsarpāśca |

2.11.105

pitraryamabhagadinakṛttvaṣṭāro marutastathendrāgnī |

2.11.106

mitrendrau tathā nir-ṛtijale viśvadevā haristathā vasavaḥ |

2.11.107

varuṇo'japādo'hivradhnaḥ pūṣā ca devatā bhānām ||

2.11.108

iti nakṣatradevatākathanam ||

2.11.109

aśvebhājabhujaṅgasarpasavamāmārjārakājaḥ kulī mūṣā
mūṣikarudrayānamahiṣīvyāghrāyamārohaṇaḥ |

2.11.110

vyāghreṇīhariṇīśvarānarapaśuḥ śākhāmṛgāstrīhayaḥ |

2.11.111

martyo gokariṇī ca sādhukathitā nakṣatrayonyaḥ kramāt ||

2.11.112

iti nakṣatrayonikathanaphalam |

2.11.113

govyāghraṃ gajasiṃhamaśvamahiṣaṃ śvainañca vabhrūragam |

2.11.114

vairaṃ vānarameṣakañca sumahattadvadviḍālonduru |

2.11.115

p. 37) lokānāṃ vyavahārato'nyadapi ca jñātvā prayatnādidam |

2.11.116

dampatyornṛpabhṛtyayorapi sadā varjyaṃ śubhasyārthibhiḥ |

2.11.117

śāśvatikavairitayā dvandve ekatvaṃ napuṃsakatvañca ||

2.11.118

etebhyo'bhāvāsyāntāḥ pratipadādikāstithayaḥ ||

2.11.119

rāśibhyo'tra tithīnāmamadhyarddhadvayantu rāśirekaḥ syāt |

2.11.120

tena triṃśattithayodvādaśa bhedato bhinnāḥ |

2.11.121

tā eva syurdvedhā punarapi pūrvāntyapakṣabhedena ||

2.11.122

pakṣaḥ pañcadaśāhaḥ syāt pūrvaḥ pratipadādikaḥ śuklaḥ |

2.11.123

tadvajjñeyo'pyaparaḥ pakṣaḥ kṛṣṇapratipadādikaḥ proktaḥ |

2.11.124

iti pakṣotpattikathanam |

2.11.125

saṃjñāsāmye satyapi saumyāttu hnāsavṛddhitastithayaḥ |

2.11.126

na samāḥ pakṣadvitaye triṃśadbhedaṃ tathāpi prāptāḥ |

2.11.127

agnyaśvyumāḥ savighnā nāgā guhasavitṛmātaro durgā |

2.11.128

kakubho dhanapativiṣṇuyamaharapaticandrāḥ krameṇa tithyadhipāḥ |

2.11.129

iti śrīprāṇatoṣiṇyāṃ prathame sargakāṇḍe
śabdārthasvarūpabrahmakathanagarbhākṣarajātajagatkathanaṃ nāma dvitīyaḥ paricchedaḥ ||

Linked texts (4)