Pranatoshini 3.15
Prāṇatoṣiṇī 3.15
- Language
- Sanskrit
3.15.1
athāṅgurāropaṇaprayogaḥ |
3.15.2
tatra dīkṣādivaśāt prāk navame saptame pañcame śubhe tasmin vahnimaṇḍapaprāntare
pañcahastamitāni prañcasūtrāṇi pūrvapaścimakrameṇa pātayitvā dakṣiṇottarakrameṇa
dvādaśāṅgulāntaritānyekādaśasūtrāṇi pātayet tena catvāriṃśatkoṣṭhā bhavanti |
3.15.3
teṣāṃ vahiścatusro vīthīrmārjjayet |
3.15.4
mārjjanaprakāraśca prathamaṃ pūrvasyāṃ catuṣkoṣṭhātmikāmekāṃ vīthīṃ tato
dakṣiṇasyāmaṣṭakoṣṭhātmikāmaparāṃ paścimāyāṃ
catuṣkoṣṭhātmikāmanyāmuttarasyāmaṣṭakoṣṭhātmikāmita-rāñca mārjjayet |
3.15.5
tato'ntaścatuṣkasya pūrvapaścimapārśvayordve vīthyau dvikoṣṭhātmike punarmārjayet |
3.15.6
tena maṇḍale catuṣkoṣṭhātmakaṃ koṣṭhatrayamavaśiṣyate |
3.15.7
tataścatuṣkoṣṭhatrayasthāni dvādaśapadāni pratyekaṃ catuṣkoṣṭhaṃ
śvetādibhīrajobhīrañjayet |
3.15.8
p. 231) tatra vāyupade śvetamāgneye pītaṃ nair-ṛte aruṇamīśāne kṛṣṇam |
3.15.9
tataḥ śyāmalena mārjitavīthīrāpūrayet |
3.15.10
teṣu padeṣu pālikāpañcamukhīśarāvāṇāṃ suprakṣālitaṃ triguṇasūtrasūtraveṣṭitaṃ
śuṣkagomayacūrṇabālukāmṛdbhiruttarottaraparipūritam |
3.15.11
haribrahmarudrasvarūpaṃ kṛṣṇavarṇavraṇādirahitaṃ
paścimādikrameṇāgnikoṇamārabhyeśānakoṇaparyyantaṃ pratyekaṃ catuṣkoṣṭheṣu
sthāpayet |
3.15.12
tataḥ paścimadiśi pālikācatuṣke viṣṇuṃ madhye pālikācatuṣke brahmāṇaṃ
pūrvasyāṃ śarāvacatuṣke rudraṃ dhyātvāvāhya pūjayet |
3.15.13
tato vamiti mantreṇa viṣṇuviṣaye oṃ namo bhagavate vāsudevāyeti mantreṇa
dugdhenāmbhasā ca vījāni prakṣālya vījopari dātavyamantramaṣṭottaraśataṃ japet |
3.15.14
tataḥ kaṅkau skandaṃ niṣpāve vāyuṃ kulatthe vahnimāḍhakyāṃ nir-ṝtiṃ mudge
somaṃ tile vaivasvataṃ śālau prajāpatiṃ sarṣape'nantaṃ śyāmāke sūryyaṃ māṣe
ca varuṇaṃ sampūjya vījāni miśrayitvā tatra somaṃ pūjayitvā prāṅmukha udaṅmukho
vā |
3.15.15
oṃ tripañcakāya sarvāya śaṅkarāya śivāya ca |
3.15.16
sarvalokapradhānāya śāśvatāya namo namaḥ |
3.15.17
iti mantreṇa teṣu pātreṣu vījāni nirvapet |
3.15.18
tato haridrācūrṇamiśritajalena gandhamiśritajalena ca tāni siñcet |
3.15.19
uktaprakārajalasecanaṃ somapūjanañcādhivāsadinaparyyantaṃ pratyahaṃ kuryyāt |
3.15.20
tato nūtanavastratrayeṇa tāni pātrāṇyācchādya pratyekarātriṣu devatābhyo baliṃ
dadyāt |
3.15.21
tatra prathamarātrau oṃ bhūtebhyo nama iti mantreṇa gandhapuṣpe dattvā
lājatiladadhiśaktubhirbaliṃ dadyāt |
3.15.22
tataḥ sthānamārjjanādi kuryyāt |
3.15.23
dvitīyarātrau oṃ pitṛbhyo nama iti gandhapuṣpe dattvā satilānnataṇḍulairbaliṃ dadyāt |
3.15.24
tṛtauyarātrau oṃ yakṣebhyo nama iti gandhapuṣpe dattvā dadhiśaktulājairbaliṃ dadyāt |
3.15.25
caturtharātrau oṃ nāgebhyo nama iti gandhapuṣpe dattvā nārikelodakaśaktupiṣṭakairbaliṃ
dadyāt |
3.15.26
pañcamarātrau oṃ brahmaṇe nama iti gandhapuṣpe dattvā sapaṅkajākṣatataṇḍulena
baliṃ dadyāt |
3.15.27
p. 232) ṣaṣṭharātrau oṃ śivāya nama iti gandhapuṣpe dattvā sapūpānnabaliṃ dadyāt
|
3.15.28
saptamarātrau oṃ viṣṇave nama iti gandhapuṣpe dattvā guḍaudanena baliṃ dadyāt |
3.15.29
tataḥ pāyasādinā lokapālebhyo balidānam |
3.15.30
tatra īśānapūrvayormadhye brahmaṇe |
3.15.31
nai-ṛtavaruṇayormadhye anantāya balirdeyaḥ |
3.15.32
prarūḍhānaṅkurānanyo na paśyet |
3.15.33
aśubheṣu aṅkureṣu śāntyādikaṃ kuryyādityaṅkurāropaṇam ||
3.15.34
atha adhivāsaprayogaḥ ||
3.15.35
tatrādau gururgṛhaṃ praviśya candanāgurudhūpādyairgṛhaṃ suvāsitaṃ kṛtvā vighnān
vināśya oṃ sūryyaḥ soma ityādi paṭhitvā ghaṭasthāpanaṃ kuryyāt |
3.15.36
tatkramastu oṃ bhūrasīti bhūmiśodhanam || 1 ||
3.15.37
oṃ dhānyamasīti mantreṇa tatra śukladhānyanikṣepaḥ || 2 ||
3.15.38
oṃ prāṇa iti mantreṇa hastapramāṇasya ghaṭasyodare navaratnadānam || 3 ||
3.15.39
oṃ ājighra ityādimantreṇa tatra tasya sthāpanam || 4 ||
3.15.40
oṃ āpyāyasveti mantreṇa ghaṭopari jaladānam || 5 ||
3.15.41
oṃ dhanna neti tadupari śākhādānam || 6 ||
3.15.42
tadupari tāmbūlasya śrīphalasya ca dānaṃ kadalī phalasya vā || 7 ||
3.15.43
oṃ śrīśca teti tadupari puṣpadānam || 8 ||
3.15.44
tataḥ saphalaṃ śālicūrṇayuktaṃ śarāvasya ghaṭoparinidhānam || 9 ||
3.15.45
oṃ vastrañceti kṣīraśākhiśākhāsahitavastrārpaṇam || 10 ||
3.15.46
jambūpañcāśadoṣadhikvāthena ghaṭapūraṇam || 11 ||
3.15.47
indravallyā ghaṭaveṣṭanam || 12 ||
3.15.48
ghaṭe sindūradānam || 13 ||
3.15.49
oṃ sthiro bhaveti dīkṣāparyyantaṃ gaṭasya sthirīkaraṇam || 14 ||
3.15.50
evaṃ ghaṭaṃ saṃsthāpya oṃ gurubhyo nama ityādi paṭhitvā oṃ yajamānasya
puṇyāhamityādinā puṇyāhaṃ vācayitvā oṃ svasti na iti svastivācanaṃ kṛtvā oṃ
astrāya phaḍiti bhaumān vighnānanimeṣākṣidṛṣṭirūpadivyadṛṣṭyā caturdiśidivyān
vighnānapasāryya oṃ bhūtāḥ pretā iti mantreṇa māṃṣabhaktenānnena
yāvakenājākarṇaraktena dugdhena madhuradravyeṇa vā baliṃ dattvā raktapuṣpeṇa tān
pūjayet |
3.15.51
p. 233) tato humiti saptakṛtvo japtena vikireṇa sarvān vighnān niḥsāryya ramiti
jaladhārayā caturdikṣu vahniprākāraṃ kalpayet |
3.15.52
tato vamityūrddhvorddhakrameṇa tālatrayaṃ dattvā oṃ gurubhyo nama evaṃ
gurupādukābhyaḥ paramagurubhyaḥ parāparagurubhyaśca ūrddhvorddhakrameṇa vāme
natvā dakṣiṇe oṃ gaṇeśāya namaḥ madhye iṣṭadevyai namaḥ iti praṇamet |
3.15.53
oṃ āvāhayāmyahamityādinā gaṇeśaṃ dhyātvā ehyehītyādinā ghaṭe āvāhya
sindūraraktakusumādinā taṃ pūjayet |
3.15.54
tatkramastu svāgatapraśnottarānantaramāsanadānam |
3.15.55
oṃ pādyamiti pādayornama iti pādyadānam |
3.15.56
śaṅkhodakaśyāmākadūrvākuśatilasarṣapāparājitāyavarūpa-ṣaḍaṅgārghyaṃ
gandhayuktaṃ śaṅkhe nidhāya |
3.15.57
oṃ kāṇḍādibhiḥ svāheti śirasyarghyadānam |
3.15.58
pādyamantreṇācamanīyadānam |
3.15.59
oṃ nama iti dadhimadhughṛtarūpa madhuparkasya svadheti dānam |
3.15.60
mūlamantreṇa svadheti punarācamanīyadānam |
3.15.61
mūlamantreṇa nama iti snānīyadānam |
3.15.62
oṃ yajñopavītamiti yajñasūtradānam |
3.15.63
oṃ nānāratnaiścetyādyābharaṇadānam |
3.15.64
mūlena nama iti gandhadānam |
3.15.65
mūlena vauṣaḍiti puṣpadānam |
3.15.66
vanaspatīti dhūpadānam |
3.15.67
oṃ suprakāśa iti dīpadānam |
3.15.68
mūlena dīpābalibhirnama iti nīrājanam |
3.15.69
mūlena nivedayāmīti naivedyadānam |
3.15.70
tataḥ prāguktanamo gurubhya iti vandanam |
3.15.71
iti gaṇeśaṃ sampūjya |
3.15.72
evaṃ krameṇārkaviṣṇuśivadurgā ghaṭepūjayet |
3.15.73
tata oṃ phaḍiti mantreṇa tilakuśasarṣaparūpakūrcamuṣṭiṃ prakṣipet |
3.15.74
tata oṃ astrāya phaḍiti saptakṛtvaḥ sañjapya lājacandanaśvetasarṣapabhasmadūrvārūpa-
vighnavināśakavikiraprakṣepaṃ kuryyāt |
3.15.75
tato gururvedikopari svīyāsane upaviśya mūlena mūrtīṃ kalpayitvāvāhya
āvāhanyādimudrāḥ pradarśyāsanādipuṣpānteneṣṭadevatāṃ sampūjayet |
3.15.76
p. 234) tato'ṅgāvaraṇādiṃ sampūjayet |
3.15.77
tatkramastu tantrasāre'nusandheyaḥ |
3.15.78
tato'ṣṭasu dikṣu aṣṭa kumbhān kvāthatoya prapūritān pūrvoktamantraiḥ saṃsthāpya
teṣvaṣṭamātṛkādhyānāvāhanapūrvakaṃ pūjayet |
3.15.79
tato daśadikṣu indrādilokapālānairāvatādīnaṣṭau gajān vajrādyastrāṇi sampūjya
dhūpadīpau naivedyañceṣṭadevatāyai nivedya vedikāyā dakṣabhāge maṇḍalaṃ
kṛtvāṅkurapātrāṇi sthāpayet |
3.15.80
tato dakṣiṇe sthaṇḍilaṃ kṛtvāṅkuraṃ saṃskṛtya tatra devatāṃ sampūjya oṃ bhūḥ
svāhā oṃ bhuvaḥ svāhā oṃ svaḥ svāhā iti vyāhṛtibhirghṛtena hutvā pāyasena
mūlamantreṇa pañcaviṃśativāraṃ juhuyāt |
3.15.81
punarvyāhṛtibhirhutvā gandhapuṣpādibhiḥ sampūjyāgniṃ visṛjet |
3.15.82
tato'vaśiṣṭapāyasena pārśvadevebhyo baliṃ dadyāt |
3.15.83
tato naivedyamutthāpya sthānamārjjanaṃ kṛtvā punardaśopacārairiṣṭadevatāṃ ghaṭe
sampūjya darpanaṃ cāmaraṃ vyajanaṃ chatraṃ mukhavāsakatāmbūlañca darśayet tato
mūlamantraṃ sahasradhā japtvā japaṃ samāpya praṇamya brāhmaṇān paritoṣya
maṅgaladhvaninṛtyagītapuraḥsaramadhivāsaṃ kuryyāt ||
3.15.84
yathā oṃ bhūrasīti śiṣyamastake mṛttikāsparśanam || 1 ||
3.15.85
oṃ gandhadvārāmiti gandha || 2 ||
3.15.86
oṃ praparvatasyeti śilā || 3 ||
3.15.87
oṃ dhānyamasīti dhānyam || 4 ||
3.15.88
oṃ kāṇḍāditi dūrvā || 5 ||
3.15.89
oṃ śrīścateti puṣpam || 6 ||
3.15.90
oṃ yāḥ kalinīti phalam || 7 ||
3.15.91
oṃ dadhīti dadhi || 8 ||
3.15.92
oṃ dhṛtavatīti ghṛtam || 9 ||
3.15.93
oṃ svasti na iti svastikam || 10 ||
3.15.94
oṃ sindhoriveti sindūram || 11 ||
3.15.95
oṃ śaṅkha tvamiti śaṅkhaḥ || 12 ||
3.15.96
oṃ samidha iti kajjalam || 13 ||
3.15.97
oṃ yuñjantīti rocanā || 14 ||
3.15.98
oṃ anneti siddhānnam || 15 ||
3.15.99
oṃ hiraṇyeti kāñcanam || 16 ||
3.15.100
oṃ rūpeṇeti rūpyam || 17 ||
3.15.101
oṃ asau ya iti tāmram || 18 ||
3.15.102
oṃ rakṣohana iti siddhārthaḥ || 19 ||
3.15.103
oṃ ākṛṣṇeneti darpaṇam || 20 ||
3.15.104
oṃ manojyotiriti dīpaḥ || 21 ||
3.15.105
p. 235) oṃ pratipadeti praśastapātram || 22 ||
3.15.106
sarvāṇyetāni śiṣyamastake dadyāt ||
3.15.107
tataḥ phaḍiti mantreṇa prakṣālite nave pātre
mūlamantrābhimantritadaśaprasṛtimitaśālitaṇḍulān kṛtvā humiti mantreṇa pātravadanaṃ
prakṣālya caruṃ pacet |
3.15.108
susvinne carau mūlenābhighāraṇaṃ kuryyāt |
3.15.109
tato hūmiti tatpātramavatāryya kuśāstīrṇe maṇḍale phaḍiti mantreṇa sthāpayet |
3.15.110
taṃ caruṃ tridhā vibhajya ekaṃ devāya dadyāt aparaṃ vahnau juhuyāt |
3.15.111
aparaṃ bhāgaṃ śiṣyeṇa sārddhaṃ gururbhuñjīta |
3.15.112
tata ācāntāya śiṣyāyāṅganyāsaṃ kṛtvā sthitāya dvādaśāṅgulaṃ dantakāṣṭhaṃ
gururdadyāt |
3.15.113
śiṣyastu tena dantakāṣṭhena dantān saṃśodhya tat kāṣṭhaṃ prakṣālya visṛjet |
3.15.114
tata ācāntaśiṣyena sārddhaṃ vedyāṃ darbhasaṃstare tāṃ rātriṃ guruḥ
śayītetyadhivāsavidhiḥ ||
3.15.115
iti śrīprāṇatoṣiṇyāṃ dvitīye dharmakāṇḍe adhivāsarūpapuṣpakathanaṃ nāma caturthaḥ
paricchedaḥ |
Linked texts (4)
- Sūkṣmāgama — Sanskrit
- Nityācārapaddhati (Vidyākara vājapeyin) — Vidyākara vājapeyin, Sanskrit
- Dharmasindhu — Kāśīnātha Upādhyāya 1790, Sanskrit
- Dharmasindhusāra — Śivānanda Gosvāmin 1766, Sanskrit