Prapanca 16
Prapañca 16
- Language
- Sanskrit
16.1
oṃ || iti śrīprapañcasāre caturdaśaḥ paṭalaḥ || oṃ
pañcadaśaḥ paṭalaḥ
atha kathayiṣye mantraṃ caturakṣarasaṃjñakaṃ samāsena
praṇavo bhuvanādhīśāddaṇḍikhamasyādiko visargāntaḥ
16.2
ṛṣirasyā'jaśchando gāyatrañca devatā ca bhuvaneśī
aṅgāni ṣaṭ krameṇa proktāni praṇavaśaktivījābhyām
16.3
bhāsvadratnaughamaulisphuradamṛtaruco rañjayaccārurekhāṃ (1)
sadyaḥ santaptakārttasvarakamalajavābhāsurābhiḥ prabhābhiḥ
viśvākāśāvakāśaṃ jvalayadaśiśiraṃ dhartṛ pāśāṅkuśeṣṭābhītīnāṃ bhaṅgituṅgastanamavatu jagat māturākaṃ vapurvvaḥ
16.4
saṃdokṣito'tha prajapecca mantraṃ mantrī punarcañcatuṣkamenam
puṣyaistadante dvijahavyajātaiḥ svāduplu tairvvā juhuyāt sarojaiḥ
16.5
manorathākārmmatayā tvanena pravarttyate'ryepahitā prapūjā
same sumṛṣṭe racayedvivikte śuddhe tale sthaṇḍilamaṅga ṇasya
16.6
prayajedatha prabhūtāṃ vimalāṃ sārāhvayāṃ samārādhyām
paramasukhāmagnyādiṣvastriṣu madhye ca pīṭhaklṛpteḥ prāk
16.7
hrasvatrayaklīvaviyojitābhiḥ kramāt kṛśān vinduyutābhirṛgbhiḥ
sahyābhipūjyā nava śaktayaḥ syuḥ pradyotanāḥ prājyataraprabhāvāḥ
16.8
dīptā sūkṣmā jayā bhadrā vibhūtirvvimalā tathā
amoghā vidyutā caiva navamī sarvvatomukhī
16.6-2
brahmaviṣṇuśivātmakaṃ samīrrya saurāya yogapīṭhāya
prokteti natimapi punaḥ samāpayet pīṭhamantramahimaruceḥ
16.10
āvāhya hārlekhikamarkamarghyapādyācamādyairmadhuparkayuktaiḥ
prapūjayedāvaraṇaiḥ samastasampattyavāptyai tadadhīnacetāḥ
16.11
hṛllekhāyāḥ pañca yaṣṭyāsvaṅgai (1) stadanu mātṛbhiḥ paścāt
aṅgārādyairāśāpālairabhyarcayet kramānmantrī
16.12
pratipūjyaśaktimiti tatra puraḥ praṇidhāya (2) tāmraracitaṃ caṣakam
prajapanmanuṃ pratigatakramataḥ paripūrayet suvimalaiḥ salilaiḥ
16.13
akṣatayavakuśadūrvvātilasarṣapakusumacandanopetaiḥ
prakhyagrāhyacchidraṃ svaikyaṃ sambhāvayan samāhitadhīḥ
16.14
dṛṣṭvā dineśmatha pīṭhagataṃ tathaiva
vyomasthitaṃ parivṛṇāvaraṇaṃ vilokya
aṣṭottaraṃ śatamatha prajapenmanūntaṃ
pūrṇodakaṃ nijakareṇa vidhāya pātram
16.15
bhūyo'bhyarcya sudhāmayaṃ jalamatho tadgandhapuṣpādibhi
rjānubhyāmavaniṃ gataścaṣakamapyāmmastakaṃ proddharan
dadyānmaṇḍala baddhadṛṣṭihṛdayo bhaktyārghyamojovalajyotirdīptiyaśoṣṭatismṛtikaraṃ (3) lakṣmīpradaṃ bhāsvate
16.16
atha kṛtapuṣpāñjalirapi punaraṣṭaśataṃ japenmanumimaṃ mantrī
yāvadraśmiṣu bhānorvyāpnotyambhaḥ (4) sudhāmayaṃ tadapi
16.17
amṛtamayajalāvasiktagātro dinapatirapyamṛtatvamātanoti
dhanavibhavasudāraputramitrapaśugaṇajuṣṭamanantabhogayogi
16.18
tasmādināya dinaśo dadatāhninādau dainyāpanoditanave dinavallabhāya
arghyaṃ samagravibhavasvathavārkavāre pāraṃ sa gacchati bhavāhvayavārirāśeḥ
16.16-2
anudinamarcayitavyaṃ puṃsāṃ vidhinā'munā'thavā ravaye
dyādarghyadvayamapi kuryādvāñchitārthasamavāptye
16.20
ekīkṛtya samastavastugatānādityacandrānalān
vedādyena guṇātmakena saguṇānākṛṣya hṛllekhayā
sarvvaṃ tatpratimayyatāmapi samāvaṣṭabhya haṃsātmanā
nityaṃ śuddhamananyamakṣarapadaṃ mantrī bhavedudyogataḥ
16.21
atha vadāmyajapāmanumuttamaṃ sakalasaṃsṛtiyāpanasādhanam
duritarogaviṣāpaharaṃ nṛṇāmiha paratra ca vāñchitasiddhidam
16.22
viṣṇupadaṃ sasudhākarakhaṇḍaṃ candrayugāvadhikaṃ vaturīyam
kṣetravido manureṣa samukto yaṃ prajapatyapi santatamātmā
16.23
ṛṣyādyā brahmadevyādigāyatrīparamātmakāḥ
haṃsā'līvakalādīrghayujā'ṅgāni samācaret
16.24
aruṇakanakavarṇaṃ padmasaṃsthañca gaurīharaniyamitacihnaṃ saumyatānūnapātam
bhavatu bhavadabhīṣṭaprāptaye pāśaṭaṅkābhayavaradavicitraṃ rūpamarddhāmbikeśam
16.25
prajapedvādaśalakṣaṃ manumimamājyanvitaiśca dīptyānnaiḥ
tāvat sahasramānaṃ juhuyāt saure samarcanāpīṭhe
16.26
nikṣipya kalaśamasmin pūrvvoktānāmapāmathaikena
āpūryya copacaryya ca vidvānaṅgaiḥ prapūjayet pūrvvam
16.27
ṛtavasuvaranarasaṃjñāstayartugovahnipūrvvikājāntāḥ
āśopāśākhyāṃstato diśāpāstataśca vajrādyāḥ
16.28
iti paripūjya ca kalaśaṃ punarabhiṣicyātha niyamato'rghyamapi
dyādināya caihikapāratrikasiddhaye ciraṃ mantrī
16.26-2
indudayoditasudhārasapūrṇasārṇasambaddhavindususamedhitamādibījam
saṃcintya yo manumamaṃ bhajate manasvī svātmaikyato'dya duritaiḥ pratimucyate'sau
16.30
vyomānugena vasudhāmbumucā sadāmnā pradyotamānasavi niḥsṛtaśītarugbhyām
ārādhitā dahanacandralasanmahobhyāṃ rogāpamṛtyuviṣadāharujaḥ prayānti
16.31
haṃsāṇḍākārarūpaṃ srutaparamasudhaṃ mūrddhacandrāhlantaṃ
nītvā sauṣumnamārgaṃ niśitamatiratha vyāptadehopagātram
smṛtvā saṃjapya mantraṃ palitaviṣaśirorugjvaronmādabhūtāpasmārādīṃśca mantrī harati duritadaurbhāgyadāridryadoṣaiḥ
16.32
vidhāya lipipaṅkajaṃ manuyutollasatkarṇikaṃ
nidhāya ghaṭamatra pūrayatu vāriṇā tanmukham
pidhāya śaśinātmamantrayutavāmadoṣṇā punaḥ
sudhāyitarasaiḥ svasādhyamabhiṣecayettajjalaiḥ
16.33
nārī naro vā vidhinābhiṣikto mantreṇa teneti viṣadvayotthaiḥ
rogaistathādhiprabhavairvimuktaścirāya jīvetkaraṇairviśuddhaiḥ
16.34
kareṇa tenaiva jalābhipūrrṇaṃ prajapya mantrī karakaṃ pidhāya
sudhāyitaistairviṣiyāṃ niṣiñcedviṣaṃ nihanyādapi kālakūṭam
16.35
gaditaṃ nijapāṇitalaṃ viṣiṇaḥ śirasi pravidhāya japejjalaiḥ śitadhīḥ
acirāt pratimocayate viṣato matimānatha takṣakadaṣṭamapi
16.36
ityajapāmantravidhiḥ samproktaḥ saṃgraheṇa mantravidām
yaṃ prāpya sakalavasusukhadharmmayaśobhuktimuktibhājaḥ syuḥ
16.37
aruṇā śikhidīrghayutā hṛllekhā khetayā yutā'nantā
proktaḥ prayojanānāṃ tilakasuṃ yathārthavācako mantraḥ
16.38
guhyādācaraṇatalaṃ kaṇṭhādāguhyamāgalagrāntāt
vinyasya mantravarṇān krameṇa mantrī karotu vāṅgavidhim
16.39
mantrasya madhyamamunā dīrghayujā'ṅgāni ceha kathitāni
dhyāyet punarahimakaraṃ mantrī nijavāñchitārthalābhāya
16.40
aruṇasaroruhasaṃstha sphaṭikaruṇo'ruṇasarojayugaladharaḥ
karakalitābhayavarado dyutivimbo'mitabhūṣaṇaisvino'vatu vaḥ
16.41
kṛtasandauco mantrī dinakarakavacaṃ manuṃ japejjuhuyāt
tāvatsahasramanyaiḥ saghṛtairvvā trimadhurāplu taiśca tilaiḥ
16.42
prāgabhihitena vidhinā pīṭhādyaṃ pratividhāya tatra punaḥ
vinyasya kalaśamasmin prapūjayettaraṇimapi sāvaraṇam
16.43
aṅgaiḥ prathamāvaraṇaṃ grahairdvitīyaṃ tṛtīyamāgeśaiḥ
mukhyataragandhasumanodhūpādyaiḥ kṛtabhaktinamramanāḥ
16.44
prāgādidiśrāsaṃsthāḥ śaśivudhagurubhārgavāḥ krameṇa syuḥ
āgneyādiṣvasriṣu dharaṇijamandāhike tavaḥ pūjyāḥ
16.45
śubhrasitapītaśuklā raktāsitadhūmrakṛṣṇākāḥ kramaśa:
candrādyāḥ ketvantā vāmorunyastavāmakaralasitāḥ
16.46
aparakarābhayamudrā vikṛtamukho'hiḥ karāhitāñjaliyuka
daṃṣṭrogrānyo mandaḥ savarṇa-(1) sadṛśāṃśukāṭibhūṣaśca
16.47
saṃpūjyaivaṃ vidhinā vidhivat gorocanādikairdravyaiḥ
dadyādarghyaṃ ravaye mantrī nijavāñchitāptaye muktyai
16.48
gorocanāsatila vaiṣṇavarājiraktaśītākhyaśālikaravīrajavākuśāyrān
śyāmākataṇḍulayutāṃśca yathāpralābhaṃ saṃyojya bhaktibharato'rghyavidhirvidheyaḥ
16.49
kṛtvā maṇḍala maṣṭapatralasitaṃ tatkarṇikāyāṃ tathā
patrāgreṣu vidhāya kumbhanavakaṃ tatpūrayitvā jalaiḥ
āvāhya kramaśro grahānabhisamārādhyābhiṣekakriyāṃ
kuryyādyo grahavaikṛtāni vilayaṃ yāntyasya lakṣmorbhavet
16.50
grahaparihṛtamiṣṭvā pūrvvaklṛtyā dine śaṃ
pratijuhuta nijarce vaikṛte vai grahāṇām
śubhamatiruparāge candrabhānvoḥ svabhe vā
ripunṛpajabhaye vā ghorarūpe gade vā
16.51
arkadvijāṅghripamayūrakapippalāhvāḥ
sodumbarāḥ khadiraśamyabhidhāḥ sadūrvvāḥ
darbhāhvayāśca samidho'ṣṭaśataṃ krameṇa
savyāhṛtīni ghṛtahavyahutāni homaḥ (1)
16.52
ājyāhutyā tvathādāvante ca vyāhṛtibhirapi juhuyāt
16.53
somādīnāṃ diśi diśi samādhāya vahniṃ yathāvaddhome samyakkṛtavati mudaṃ yānti sarvve grahāśca !
yuddhe samyagjayamapi rujaḥ śāntimāyuśca dīrghaṃ
kṛtvāśāntiṃ vrajati punarekatra vā sarvvahomaḥ
16.54
amunā vidhinā'rcanāḍutādyaiḥ prabhajedyo dinaśo naro dineśam
maṇibhiḥ sa dhanaiśca dhānyavargaiḥ (2) paripūrṇāvasatho bhaveccirāya
16.55
tyadyanta ādyaṃ sūryeṇa medhā recikayā guṇāḥ
vyatyayo'ṣṭākṣaraḥ proktaḥ sauraḥ sarvvārthasādhakaḥ
16.56
devabhāga ṛṣiratasya gāyatrī chanda ucyate
ādityo devatā cāsya kathyante'ṅgānyato manoḥ
16.57
satyabrahmaviṣṇurudraiḥ sāgnibhiḥ sarvvasaṃyutaiḥ
tejojvālāmaṇihuṃphaṭsvāhāntairaṅgamācaret
16.58
ādityaṃ ravibhānū bhāskarasūryyau nyaset svarairlaghubhiḥ
saśiromukhahṛdguhyakacaraṇeṣu kramaśa eva manvitamaḥ
16.59
saśiromukhagalahṛdayodaranābhiśiśnāṅghriṣu pravindhasyet
praṇavādyairaṣṭāṇaiḥ krameṇa so'yaṃ tadakṣaranyāsaḥ
16.60
aruṇo'ruṇapaṅkaje niṣaṇṇaḥ kamale'bhītivarau karairdadhānaḥ
svarucāhitamaṇḍalastrinetro ravirākalpaśatākulo'vatādvaḥ
16.61
saṃdokṣito'tha mantrī mantraṃ prajapecca varṇalakṣāntam
juhuyānmadhurasiktairdugdhatarusamidbharairvvasusahasram
16.62
athavā saghṛtairannaiḥ samarcayennityaśo'rghyamapi dadyāt
pūrvokta eva pīṭhe kumbhaṃ praṇidhāya sādhu saṃpūjya
16.63
śuddhāṅgiraruṇavāsoyugena saṃveṣṭya pūjayet kramaśaḥ
aṅgāvṛteḥ parastādādityādyairuṣādiśaktiyutaḥ
16.64
mātṛbhiraruṇāntābhiḥ sagrahaiḥ suraiścānte sūryapārṣadbhiḥ
soṣa़ā saprajñā saprabhā (1) sandhyā ca śaktayaḥ proktāḥ
16.65
saṃpūjyaivaṃ dineśaṃ paṭumatiratha japtvā ca hutvābhiṣekaṃ
kṛtvā dattvenasaṃkhyaṃ vasumapi gurave sāṃśukaṃ bhojayecca
viprānādityasaṃkhyāniti vihitamanurnityaśo'rghyañca dadyāt
vāre vā bhāskarīye śubhataracarito vallabhāya grahāṇām
16.66
itīha dinakṛnmanuṃ bhajati nityaśo bhaktimān
ya eṣa nijitendriro bhavati nīrujo vatsarāt
samastaduritāpamṛtyuripubhūtapīḍādikānapāsya sa sukho sa jīvati parañca bhūyāt padam
Linked texts (5)
- Prapañcasāratantra — Śaṅkara, Sanskrit
- Mantrakośa — Āśādityatripāṭhin, Sanskrit
- Sūrisarvasva — Govindakavibhūṣaṇa Sāmantarāya 1763, Sanskrit
- Śilparatna — Śrīkumāra (Śilparatna) 1500, Sanskrit
- Śilparatna (Nampūtiri Brāhmaṇa) — Nampūtiri Brāhmaṇa, Sanskrit