Pramāṇa · Search · About · API

Prapanca 2

Prapañca 2

Language
Sanskrit

Contents

2.1

atha vyavasthite tvevaṃ māsāt paścāddinādapi
muhūrttānnār̤ikāyāśca kṣaṇādapi ca varddhate

2.2

jantuḥ ṣaḍaṅgo pūrvvaṃ syācchiraḥ pādau karāvapi
antarādhiśśeti punaḥ ṣar̤aṅgeṣu pravarttate

2.3

akṣināsāsyakarṇabhrūkapolacibukādikam
prakoṣṭhakūrparāṃsādyaṃ kaṭyūrupadādikam

2.4

uraḥ kukṣistanādyañca tataḥ sarvvāṅgavān vibhuḥ
kālena janturbhavati doṣāstvanuguṇā yadi

2.5

prasūtisamaye so'tha jananīṃ kleśayan muhuḥ !
saṃhatāsyaḥ (1) suṣumnāstho'vāṅmukho'nilacoditaḥ

2.6

tasyāṃ grahaṇāṃ śaktati magnavaktrākṣināsikaḥ
purā kṛtānāṃ pāpānāmayutaṃ saṃsmaran muhuḥ

2.7

tasyāḥ kāyāgninā dagdhaḥ kledaiḥ klinnāṅgabandhanaḥ
pūtyudgāraparītaśca tatpāthudgāragocaraḥ

2.8

tadā prakṣubhitaiḥ svīyavāyubhirdaśadhā gataiḥ
sampiṇḍitaśarīrastu mokṣameva kilecchati

2.6-2

prāṇādyā vāyavastasmin pūrvvameva kṛtāspadāḥ
parasparamapānaśca prāṇaśca pratibadhyate

2.10

prayātyūrddhaṃ yadā prāṇastadāpāno nayatyadhaḥ
yadā samānaḥ kāyāgniṃ saṃdhukṣayati pācitum

2.11

tadā tatpākayuktantu rasamādāya dhāvati
vyāno jantostu taṃ dehamāpādatalamastakam

2.12

udānaḥ prāṇasahago nimeṣonmeṣakārakaḥ
udgārakārako nāga unmīlayati kūrmakaḥ

2.13

kṣutkṛt kṛkarako devadatto jṛmbhaṇakambhṛkṛt
dhanañjayākhyo dehe'smin kuryādbahuvidhān ravān

2.14

sa ca laukikavāyutvānmṛtañca na vimuñcati
ityamī mārutāḥ proktā daśa dehādigāminaḥ

2.15

vahnayaśca daśānye syusteṣāṃ sapta tu dhātugāḥ
trayastridoṣagāḥ proktāḥ khedakledāntragāśca te

2.16

tvagasṛṅmāṃsamedo'sthimajjāśukrāṇi dhātavaḥ
te dūṣyāḥ kaphapittena doṣāstatprerako marut

2.17

samavāyī sa viśvātmā viśvago viśvakarmmakṛt
sadoṣo vā sa dūṣyā vā kriyātaḥ saṃpradhāryyate

2.18

bubhukṣā ca pipāsā ca śokamohau jarāmṛtau
ṣaḍūrmayaḥ prāṇabuddhidehadharmeṣu saṃsthitāḥ

2.16-2

majjāsthisnāyavaḥ śukrādraktāttvaṅmāṃsaśoṇitam
iti ṣāṭkauśikaṃ nāma dehe bhavati dehinām

2.20

rasāditaḥ kramāt pākaḥ śukrānteṣu tu dhātuṣu
śukrapākāt svayaṃ bhidyedojo nāmāṣṭamī daśā

2.21

caitannasya tadojastu kevalāñśrayamiṣyate
yathā snehaḥ pradīpasya yathābhramaśanitviṣaḥ

2.22

bahudvāreṇa kumbheina saṃvṛtasya havirbhujaḥ
yathā tejaḥ prasarati samīpālokaśaktimat

2.23

tathā dehāvṛtasyāpi cetannrasya mahatviṣaḥ
indriyaiḥ sampravarttante svaṃ svamarthagrahaṃ prati

2.24

nabhaḥ śrotre'nilastvacyagniścakṣuṣyathodakam
jihvāyāmavanirbrāṇe ityamarthapravarttanam

2.25

yadā pittaṃ marunnunnaṃ vilīnaṃ pravilāpayet
dhātūnūm̐stadā kramādraktaṃ lasīkāṃ drāvayet kṣaṇāt

2.26

drutā sā tu lasīkāhvā romakūpaiḥ pravarttate
vahiḥ sarvvatra kaṇaśastadā svedaḥ pratīyate

2.27

yadā kapho marutkṣiptanunno līnaḥ pravarttate
jahvaṃ drutodgataṃ bāṣpaṃ prasekañca pravarttayet

2.28

kaphātmikāstu vikṛtauḥ karṇaśaṣkulipūrikāḥ
gaṇḍamālādikān vāpi kuryyājjantaustu kaṇṭhajān

2.29

grahaṇī nāma sā pātrī prasṛtāñjalisannibhā
adhastasyāḥ pradhātāgniḥ samamānena nudyate

2.30

tasyādhastāttrikoṇābhaṃ jyotirādhāramuttamam
vidyate sthānametaddhi mūlādhāraṃ vidurbudhāḥ

2.31

athāhṛtaṃ ṣaḍrasaṃ vāpyāhāraṃ kaṇṭhamārgagam
śleṣmāṇugataṃ tasya prabhāvānmadhurībhavet

2.32

tatra svādvamlalavaṇatiktoṣaṇakaṣāyakāḥ
ṣaḍrasāḥ kathitā bhūtavikṛtyā dravyamāśritāḥ

2.33

tathaivāmāśayagataṃ paścātpittāśayaṃ vrajet
tadā tasyānugamanāt (1) kaṭukatvaṃ prapadyate

2.34

tatrāntrāntarasaṃkṣiptaṃ pacyate pittavāriṇā
pacyamānādrasaṃ bhinnaṃ vāyūraktādikaṃ nayet

2.35

tatra kiṭṭamasṛgbhinnaṃ grahaṇyāṃ cinute'nilaḥ
taccīyamānaṃ visrāmaṃ grahaṇīṃ pūrayenmuhuḥ

2.36

sā tayā śakṛtā pūrṇā valitā pratimuñcati
purīṣaṃ pāyumārgeṇa tatpāke'cchāmbhasastataḥ

2.37

aṅgasvedavadabhyantarvyātaiḥ sūkṣmaiḥ śirāmukhaiḥ
vastimāpūrayedvāyuḥ pūrṇo muñcati dhārayā

2.38

mūtrāśayo dhanurvvakro vastirityabhidhīyate
mūtramityāhurudakaṃ vastermehananirgatam

2.39

apathyabhājāmanayormmārgayordoṣaduṣṭayoḥ
pramehamūtrakṛcchrādergrahaṇyādeśca sambhavaḥ

2.40

itthambhūtaḥ sa jantustu jarāyucchannagātravān
apatyavartma saṃgamya sajjate vāyunā muhuḥ

2.41

atha pāpakṛtāṃ śarīrabhājāmudarānniṣkramituṃ mahān prayāsaḥ
nalinodbhava he vicitravṛttā nitarāṃ kaśmaṃgatistu mānuṣāṇām

2.42

jāyate'dhikasaṃvigno jṛmbhate'ṅgaiḥ prakampitaiḥ
jūrtyotplavanaṃ niśvasiti bhītyā ca pariroditi

2.43

mūlādhārāt prathamamudito yastu bhāvaḥ parākhyaḥ
paścāt paśyantyatha hṛdayago buddhiyuṅgmadhyamākhyaḥ
vaktre vaikharyyatha rurudiṣorasya jantoḥ suṣumnābaddhastasmādbhavati pavanaprerito varṇasaṅgaḥ

2.44

srotomārgasyāvibhaktatvahetostadvarṇānāṃ jāyate na prakāśaḥ
tāvat yāvat kaṇṭhamūrddhādibhedo varṇavyaktiḥ sthānasaṃsthā yato'taḥ

2.45

jñātā'smīti yadā bhāvo mano'haṅkārabuddhimān
jātaścitpūrvvako jantoḥ sa bhāvaḥ kramavarddhitaḥ

2.46

badhnāti mātāpitrostu tato bandhuṣu ca kramāt
sa pītvā bahuśaḥ stanyaṃ mātaraṃ stanyadāyinīm

2.47

icchan roditi tāṃ vīkṣya tatra syāditaretaram
manyastadādhikarttāramatisnigdhamananyagam

2.48

pitaraṃ vīkṣya tatrāpi tathā bhrātarameva ca
pitṛvyamātulādīṃśca samudvīkṣya pramodte

2.46-2

evaṃ saṃvarddhasaṃsārabāndhavo vismariṣyati
pūrvvakarmma ca garbhasthamudbhūtikreśameva ca

2.50

atha samuttārayitumāhvayejjananīṃ muhuḥ
avaiśadyānmukhasrotomārgasyāviśadākṣaram

2.51

avyaktaṃ pralapati yadā kuṇḍalinī tadā
mūlādhāre visarati suṣumnāveṣṭanī muhuḥ

2.52

tricatuḥpañcaṣaṭsapta cāṣṭaśo daśaśo'pi ca
atha dvādaśapañcāśadbhedena guṇayet kramāt

2.53

yadā trigo'tha guṇayettadā triguṇitā vibhuḥ
śaktiḥ kāmāgninādātmā gūḍhamūrttiḥ pravarttate

2.54

tadā tāṃ tāramityāhuromātmeti bahuśrutāḥ
tāmiva śaktiṃ bruvate paramātmeti cāpare

2.55

triguṇā sā tridoṣā sā trivarṇā sā trayī ca sā
trilokā sā trimūrtiḥ sā trirekhā sā viśiṣyate

2.56

eteṣāṃ tāraṇāttāraḥ śaktistadgutiśaktitaḥ
yadā caturddhā guṇitā sūkṣmādisthānavācikā

2.57

vācikā jāgradādīnāṃ karaṇānāñca sā tadā
sā yadā pañcaguṇitā pañcapañcavibhedinī

2.58

pañcānāmakṣarāṇāñca varṇānāṃ marutāṃ tathā
guṇitā sā yadā ṣor̤hā kogrormmirasabhedinī

2.59

tadā ṣaḍguṇitākhyasya yantrasya ca vibhedinī
yadā sā saptaguṇitā tāraṅgamekhayostadā

2.60

bhedairahvādyaiḥ (1) śāntāntairbhidyate saptabhiḥ pṛthak
akāraścāpyukāraśca makāro bindureva ca

2.61

nādaśca śaktiḥ śāntaśca tārabhedāḥ samīritāḥ
hakāro rephamāye ca bindunādau tathaiva ca

2.62

śaktiśāntau ca samproktāḥ śakterbhedāśca saptadhā
aṅgebhyo'syāśca saptabhyaḥ saptadhā bhidyate jagat

2.63

lokādri dvīpapātālasindhugrahamyunisvaraiḥ
dhātvādibhistathānyaiśca saptasaṃkhyāprabhedakaiḥ

2.64

yadāṣṭadhā sā guṇitā tadā prakṛtibhedinī
aṣṭākṣarā hi vasvāśā mātṛmūrttivibhedinī

2.65

daśadhā guṇitā nār̤ī marmāṅgādivibhedinī
dvādaśātmikyapi yadā tadā rāśyarkamūrttiyuk

2.66

mantrañca dvādaśārṇākhyamabhidhatte svarānapi
tatsaṃkhyañca tathā yantraṃ śaktestadguṇitātmakam
pañcāśaddhā praguṇitā pañcāśadvarṇabhedinī

2.67

pañcāśadaṃśaguṇitātha yadā bhavet sā
devī tadātmaviniveśitadivyabhāvā
sauṣumnavatrmasuṣirodaranādasaṅgāt
pañcāśadīrayati paṃktiśa eva varṇān

2.67.p1

iti śrīprapañcasāre dvitīyaḥ paṭalaḥ

Linked texts (1)