Prapanca 23
Prapañca 23
- Language
- Sanskrit
23.1
dvāviṃśaḥ paṭalaḥ
athocyate dvādaśavarṇasaṃjño mantrastu sāṅgaḥ sajapaḥ sahomaḥ
vidhānato yaṃ pratijapya bhaktā bhukteśca mukteśca padaṃ bhaveyuḥ
23.2
tāraṃ sahṛdayaṃ madhye gavate syurbhavārṇayoḥ
suyayostu tathā devā mantro'yaṃ dvādaśākṣaraḥ
23.3
ṛṣiḥ prajāpatiśchando gāyatrī viṣṇurucyate
devatā hṛṅgeṇa syānnamasā śira ucyate
23.4
caturbhiṃśca śikhā varṇaiḥ pañcabhiḥ kavacaṃ bhavet
proktamastraṃ samastena pañcāṅgavidhirodṛśaḥ
23.5
sapādajānuyugalaliṅganābhyudareṣu ca
hṛddoglāsa dṛkśrotraśikhāsvakṣarato nyaset
23.6
iti saṃhāraḥ
śikhā lalāṭanetrāsyagaladorhṛdayeṣvapi
sakukṣinābhiliṅgākhyajānupādeṣu vinyaset
23.7
iti sthitiḥ
hṛtkukṣinābhiṣu tathā guhyajānupadeṣvatha
karakaṇṭhāsyadṛkśrotraśikhāmūrddhasu (1) vinyaset
23.8
iti sṛṣṭiḥ
saṃhṛterhoṣasaṃhāraḥ sṛṣṭeśca śubhasṛṣṭayaḥ
sthitestu śāntivinyāsastasmātkāryyastridhā manuḥ
23.9
harimujjvalacakradarābjagadākuladoḥparivaṃ sita(2)padmagatam
valayāṅgadahārakirīṭadharaṃ navakundarucaṃ praṇamāmi sadā
23.10
vidhivadatha vihitadīkṣo japenmanuṃ varṇalakṣamānamamum
śuddhaiśca tilairjuhuyādvādaśasahasrasaṃkhyakaṃ mantrī
23.11
pīṭhe harerathāṅgaiḥ saśaktibhirmūrttibhistadanu yajet
keśavasuranāthādyairapi devaṃ bhaktisaṃyuto vidvān
23.12
samidhāmatha dugdhavṛkṣajānāṃ juhuyādarkasahasrakaṃ sadigdham
manasaḥ pariśuddhaye manasvī saghṛtenāpi payo'mbhasā sitena
23.13
dvādaśākṣarajapaṃ tu sārccanaṃ yo bhajenniyamato dine dine
aihikaṃ samupalabhya vāñchitaṃ pretya yāti padamakṣayaṃ hareḥ
23.14
atha pravakṣyāmi sudarśanasya vidhiṃ manoḥ saṃgrahato japādeḥ
yatsiddhitaḥ siddhimavāpuragryāṃ siddhā munīndrā api sadya eva
23.15
antyaturīyaṃtadādikabhṛgudahanānantavahnisaṃstrāstaiḥ
tārādirmanuruktaḥ syādabhimatasiddhido rathāṅgākhyaḥ
23.16
ṛṣirasyāhirbudhnaśchando'nuṣṭubdevatā ca viṣṇuḥ
cakrapadairādisudhīsaṃjvālādyaiḥ śiro'nvitairaṅgam
23.17
aindrīṃ samārabhya diśantvadhastādantaṃ samuktā kramaśo daśānām
cakreṇa badhnāmi namastayoktvā cakrāya śīrṣañca diśāmprabandhaḥ
23.18
trailokyaṃ rakṣa rakṣeti huṃ phaṭ svāheti coditaḥ
tārādiko'yaṃ mantraḥ syādagniprākārasaṃjñakaḥ
23.18-2
tārantu mūrddhanyaṃ sitāruṇakṛṣṇavarṇaṃ
madhye bhruvośca samatho vadane hakāram
hṛdguhyajānupadasandhiṣu cāvaśiṣṭān
varṇānyasediti manoḥ punaragnivarṇān
23.20
avyādbhāskarasaprabhābhirakhilābhābhirdiśo bhāsayan
bhīmākṣaḥ sphuradaṭṭahāsavikasaddaṃṣṭrāyadīptānanaḥ (1)
dorbhiścakradarau gadāñjamusalaprāsāṃśca (2) pāśāṅkuśau
bibhrat piṅgalaśiroruho'tha bhavattaścakrābhidhāno hariḥ
23.21
proktā sudarśanāyeti vidmahe'nte mahāpadem
jvālāya dhīmahi proktā tannaścakraḥ pracodayāt
23.22
saudarśanīyaṃ gāyatrī japtavyā japtumicchatā
sānnidhyakāriṇīṃ mudrāṃ darśayedanayā sudhīḥ
23.23
namo bhagavate proktā mahāsudarśanāya ca
mahācakrāya ca tathā mahājvālāya cetyapi (1)
23.24
dīptarūpāya cetyuktā sarvvato rakṣa rakṣa mām
mahābalāya svāheti proktastārādiko manuḥ
rakṣākaraḥ prasiddho'yaṃ kriyamāṇeṣu karmasu
23.25
ṣaṭkośāntaḥsthatāraṃ vivaralikhitamantrākṣaraṃ sanvirājat
svāṅgaṃ bāhye kalākesaramudaragatāṣṭākṣarañcāṣṭapatram
padmaṃ varṇai(2)rvirājat vikasadalalasatṣoḍaśārṇa trivītaṃ
vyomānyārṇaṃ svanāmnā viracitaguṇapāśāṅkuśaṃ cakrayantram
23.26
praṇavahṛdbhagavadyutaṅe mahādikarathāṅgacaturthī hramastakaiḥ
nigaditasthiti ṣor̤aśavarṇako manuvaro munibhirvihitādaraḥ
23.27
kāthaiḥ payoruhahvacarbhaiḥsiddhairdugdhena gavyairapi pañcabhirvā
mūtraiḥ paśorvā pratipūryya kumbhaṃ samarcayeccakrahariṃ krameṇa
23.28
aṅgaiḥ prathamāvṛtirapi ca pūjyā cakrādibhirdvitīyā ca
lakṣmyādibhistṛtīyā kramāttathendrādibhiñcaturthī syāt
23.26-2
cakraśaṅkhagadāpadmamusalā dhanureva ca
pāśāṅkuśau pītaraktasitaśyāmatviṣastrimāḥ
23.30
lakṣmīḥ sarasvatī cātha ratiḥ prītyāhvayā tataḥ
kīrttiḥ kāntistuṣṭipuṣṭī krameṇaiva tu śaktayaḥ
23.31
saṃpūjya caivaṃ vidhinā harintu śiṣyaṃ guruḥ prītatamo'bhiṣiñcet
bhaktyā svaśaktyā vibhavairdvijātīn santarpya bhūyo guruṇānuśiṣṭaḥ
23.32
ekāgracitto ravilakṣasaṃkhyaṃ japenmanuṃ nityakṛtābhipūjaḥ
tāvat sahasraṃ tilasarṣapātra (1) vilvājyadaugdhāni juhotu samyak
23.33
samudratīre'pyathavādriśṛṅge samudragānāṃ saritāñca tīre
japedvivikte nija eva gehe viṣṇorgṛhe vā puruṣo manasvī
23.34
yathoktasaṃkhye vidhivat prajapte mantre yathoktaiśca hute hutāśe
dravyairatha svārthaparārthahetoḥ kuryāt prayogān vidhinā yathāvat
23.35
pītābhā karṇikā syādaruṇataramaraṃ śyāmalañcāntarālaṃ
nemiḥ śvetā ca vāhye viracitaśikharekhākulaṃ pārthivāntam
cakradvandvaṃ likhitvā viśadamatiratho saumyayāmyañca mantrī
kumbhaṃ saṃpūrthya saumye praracayatu tathā dakṣiṇe homakarma
23.36
ṣaḍviṃśacchatasammitai (2) raṃtha ghṛtāpāmāgaikeśākṣataiḥ
sadbhājītalapāyasaiśca sakalairgavyairvṛtāktaiḥ kramāt
hutvā tadbhutaśiṣṭamatra vidhivat kṣiptvā pratidravyakaṃ
prasthāddhānnakṛtañca piṇḍamamalaṃ kumbhodake mantravit
23.37
saṃsthāpya digni dakṣiṇyāṃ sādhyaṃ kumbhena tena nīrājya
tamatha ghaṭaṃ sadravyaṃ vahnirāpādaṣṭame kṣipedrāśau
23.38
astrādikamapi (3) sarvvaṃ kṣipedaya ghaṭasya dakṣiṇe bhāge
hutaśeṣānena ca valiṃ mantreṇānena mantravit kuryāt
23.36-2
hṛdayānte viṣṇupadaṃ proktvā gaṇeśya uccaret pūrvvam
śāntikarebhyaśca valiṃ gṛhṇantviti śāntaye namo'ntaḥ syāt
23.40
dvāviṃśaḥ paṭalaḥ
jvarādikāṃ rogaparamparāṃ vā vismṛtyapasmārabhavāṃ rujaṃ vā
rakṣaḥpiśācagrahavaikṛtaṃ vā vidhirastvayaṃ saṅgha haredvikāram
23.41
pālāśairvvā stanajadrumajairvā pañcare kṛte phalakaiḥ
saṃpūryya pañcagavyaistatra tu saṃsthāpya śuddhamapi gadinam
23.42
pūrvoddiṣṭairhviṃcca ca sajapaṃ juhuyuḥ pṛthagdvijā vaśinaḥ
dravyaiḥ saddakṣiṇantānabhyarcya ca mucyate rujo jantuḥ
23.43
viprakṣīradrumatvaṅnalayajapurakāśmīrakuṣṭhatriyāmā
bilvāpāmārgarājotitalatulasiyugkrāntidūrvvājavākaiḥ
lakṣmīdevīkuśāgomayakamalavacārocanāpañcagavyaiḥ
siddhe'gnau kumbhasiddhaṃ manujapasahitaṃ bhasma sarvvārthadāyi
23.44
lakṣmyāyuṣkaramatulaṃ piśācabhūtāpasmārādikamacireṇa nāśayecca
kṣudrādīnapi vividhāṃstathopasargānetasmānna paratarā samāsti rakṣā
23.45
juhuyāt guggulugulikāsahasrakaṃ sāṣṭakaṃ ca mantritamaḥ
tridinaṃ caturddinaṃ vā sarvvopadravanivāraṇaṃ bhavati
23.46
kharamañjaryyāḥ samidhāmayutaṃ vā mantravittamo juhuyāt
jvarabhūtāmayavismṛtyapasmṛtīḥ śamayituṃ niyatacittaḥ
23.47
ājyāktairjuhuyācchriye sarasijairddūrvvābhirapyāyuṣe
medhāyai dvijabhūruhaiśca kumudaiḥ śvetaistathā vāsase
śuddhājyaiḥ paśave'pyudumbarabhavaiḥ putrāya cāśvatthajairekābdaṃ vidhivat sahasrasamitairaṣṭottaraṃ muktaye
23.48
cakrasya nābhisaṃsthaṃ (1) smṛtvātmānaṃ japenmanuṃ mantrī
svayameko'pi na yuddhe martyairbahubhiḥ parājito bhavati
23.46-2
mantrī suniyatacittaścakrasthaṃ bhāvayeddhiyā grastam
āviśya sakalamuktā muñcati dagdho'gninā śunābhibhuvā
23.50
dīptaṃ karāladahanapratimañca cakraṃ
yasya smarecchirasi kasyacidapriyasya
saptāhato'sya dahanapratimo jvaraḥ syātriṃśaddinaiśca sa paretapuraṃ prayāti
23.51
kalāhṛtaṃ vahnipadābhiveṣṭitaṃ
samakṣaraṃ yacchirasi smaret sadā
daśāhato'sau prati cārdyate ripurmṛtiṃ tathā maṇḍalataḥ prayāti
23.52
sāntaṃ (1) vāyasavarṇe śatroḥ śirasi smarecca saptāham
uccāṭayati kṣipraṃ mārayati vā dhiyo'sya naiścilyāt
23.53
sravatsudhāvarṣiṇamindusaprabhaṃ
samakṣaraṃ yacchirasi pracintayet
kṣaṇāt samāpyāyitasarvvavigraho
bhavet sa martyaḥ sucirañca jīvati
23.54
madhye tāraṃ tadanu ca manuṃ varṇaśaḥ koṇaṣaṭke
bāhye cāṅgaṃ likhatu kanake (2) rūpyake cātha tāmre (3)
pāṣāṇe vā vidhivadabhijapyātha saṃsthāpitaṃ taccakraṃ coragraharipubhayadhvaṃsi rakṣākarañca
23.55
sthāne hṛṣīkeśavidarbhitaṃ ca sāṣṭākṣarañcāpyabhijaptametat
rakṣāṃ grahādeḥ satataṃ vidhatte yantraṃ suklṛptañca manutrayeṇa
23.56
aṣṭākṣarāntaritapādacatuṣkakoṣṭhaṃ
koṣṭhatrayollikhitasādhyasudarśanañca
rekhābhirapyubhayataḥ śrutiśaḥ prabaddhaṃ
tatsaptakoṣṭhamiti yantramidaṃ praśastam
23.57
bhūrje vā kṣaumapaṭṭe tanumasṛṇatare karpaṭe vāsya yantraṃ
mantrī samyaglikhitvā punarapi gulikīkṛtya lākṣābhivītam
kṛtvā bhasmādihomapravihitaghṛtasampātātāttaśakti (1)
japtaṃ samyagviddhyāt (2) pratiśamamupayāntyeva sarvve vikārāḥ
23.58
[ iti japahutārccanābhiryantraviśeṣaiśca sādhu mantramimam
bhajate yo'sau mantrī labhate bhuktiṃ sukhena muktiñca ] (3)
Linked texts (9)
- Prapañcasāratantra — Śaṅkara, Sanskrit
- Tattvacintāmaṇi — Sanskrit
- Puraścaryārṇava — Sanskrit
- Merutantra — Gommaṭa, Sanskrit
- Dāśarathīyatantra — Sanskrit
- Tārābhaktisudhārṇava — Narasiṃha Ṭhakkura 1643, Sanskrit
- Prapañcasārasaṃgraha — Gīrvāṇendra Sarasvatī 1505, Sanskrit
- Merutantra (Śiva) — Śiva, Sanskrit
- Puraścaryārṇava (ed. Murali Dhara Jha) — Sanskrit