Pramāṇa · Search · About · API

Prapanca 30

Prapañca 30

Language
Sanskrit

Contents

30.1

ekonatriṃśaḥ paṭalaḥ
athākhilārthānugataiva śaktiryuktā caturviṃśatitattvabhedaiḥ
gāyatrisaṃjñāpi ca tadviśeṣān sahaprayogān pravadāmi sāṅgān

30.2

tārāhvayo vyāhṛtayaśca sapta gāyatrimantraḥ śirasā sametaḥ
anvarthakaṃ mantramimantu vedasāraṃ punarvedavido vadanti

30.3

japyaḥ syādihaṃ paralokasiddhikāmairmantro'yaṃ mahitataro dvijairyathāvat
bhūdevā narapatayastṛtīyavarṇāḥ saṃproktā dvijavacanena te'tra bhūyaḥ

30.4

teṣāṃ śuddhakuladvayotthamahasāmārabhya tāntrikriyāṃ
tāravyāhṛtisaṃyutā saśiro gāyatryupāsyā parā
sandhyopāsanayā japena ca tathā svādhyāyabhedairapi
prāṇāyāmavidhānato matimatāṃ dhyānaistathā nityaśaḥ

30.5

ādau tāraḥ prakṛtivikṛtiprotyito'sau ca mūlādhārādārādalirutirivāviśya sauṣumnamārgam
ādyaiḥ śāntāvadhiriranugo mātrayā saptabhedaiḥ
śuddho mūrddhāvadhiparigataḥ śāśvato'ntarvvahiśca

30.6

prakāśitādau praṇavaprapañcatā nigadyate vyāhṛtisaptakaṃ punaḥ
sabhūrbhuvaḥ svaśca mahojanastapaḥsamanvitaṃ satyamiti krameṇa ca

30.7

bhūpadādyā vyāhṛtayo bhūśabdastadi varttate
tatpadaṃ saditi proktaṃ sanmātratvāttu bhūrataḥ

30.8

bhūtatvāt kāraṇatvācca bhuvaḥ śabdasya saṅgatiḥ
sarvvasya sphoraṇāt svātmatayā ca svaritauritam

30.6-2

mahattvācca mahastvācca mahaḥ śabdaḥ samīritāḥ
tadeva sarvvajananāttasmāttu vyāhṛtirjanaḥ

30.10

tapo jñānatayā caiva tathā tāpatayā smṛtam
satyaṃ paratvādātmatvādanantajñānataḥ smṛtam

30.11

praṇavasya vyāhṛtīnāmataḥ sambandha ucyate
akāro bhūrukārastu bhuvo mārṇaḥ svarīritaḥ

30.12

vindurmahastathā nādo janaḥ śaktistapaḥ smṛtam
śāntaṃ satyamiti proktaṃ yat syāt parataraṃ padam

30.13

praṇavasya vyāhṛtīnāṃ gāyatraikyamathocyate
atrāpi tatpadaṃ pūrvaṃ proktaṃ tadanu vakṣyate

30.14

taddvitīyaikavacanamanenākhilavastunaḥ
sṛṣṭyādikāraṇaṃ tejorūpamādityamaṇḍale

30.15

abhidheyaṃ (1) sadānandaṃ paraṃ brahmābhidhīyate
yattat saviturityuktaṃ ṣaṣṭhyekavacanātmakam

30.16

dhātoriha viniṣpannaṃ prāṇiprasavavācakāt
sarvāsāṃ prāṇijātīnāmiti prasavituḥ sadā

30.17

vareṇyaṃ varaṇīyatvāt sevanīyatayā tathā
bhajanīyatayā sarvaiḥ prārthanīyatayā smṛtam

30.18

pūrvvāṣṭākṣarasyaivaṃ vyāhṛtirbhūriti smṛtā
pāpasya bharjjanādbhargo bhaktasnigdhatayā tathā

30.19

devasya vṛṣṭidānādiguṇayuktasya nityaśaḥ
prabhūtena prakāśena dīpyamānasya vā tathā

30.20

dhyai cintāyāmato dhātorniṣpannaṃ dhīmahītyadaḥ
nigamādyena divyena vidyārūpeṇa cakṣuṣā

30.21

dṛśyo hiraṇmayo deva ādityo nityasaṃsthitaḥ
hīnatārahitaṃ tejo yathā syāt sa hiraṇmayaḥ

30.22

yaḥ sūkṣmaḥ so'hamityevaṃ cintayāmaḥ sadaiva tu
dvitīyāṣṭākṣarasyaivaṃ vyāhṛtirbhuva īritā

30.23

dhiyo buddhīrmanorasya chāndasatvādva'ya īritaḥ
kṛtaśca liṅgavyatyāsaḥ sūtrāt suptiṅupagrahāt

30.24

yattat tejo nirupamaṃ sarvvevedamayātmakam
bhajatāṃ pāpanāśasya hetubhūtamihocyate

30.25

na iti prokta ādeśa ṣaṣṭhyasau yuṣmadasmadoḥ
tasmādasmākamityarthaḥ prārthanāyāṃ pracodayāt

30.26

tṛtīyāṣṭākṣarasyāpi vyāhṛtiḥ svaritīritā
evaṃ daśapadānyasyāstrayaścāṣṭākṣarāḥ smṛtāḥ

30.27

ṣaḍakṣarāśca catvāraḥ syuścaturviṃśadakṣarāḥ
itthambhūtaṃ yadetasya devasya saviturvibhoḥ

30.28

vareṇyaṃ bhajatāṃ pāpavināśanakaraṃ param
bhargo'smābhirabhidhyātaṃ dhiyastannaḥ pracodayāt

30.29

uktaivamatra gāyatrī punastacchira ucyate
āpo jyotīrasa iti somāgnyosteja ucyate

30.30

tadātmakaṃ jagat sarvvaṃ rasastejodvayaṃ smṛtam
amṛtaṃ tadanāgitvādahṛtvādvahma ucyate

30.31

yadānandātmakaṃ brahma satyajñānādilakṣaṇam
tadbhūrbhuvaḥ svarityuktaṃ so'hamityomudāhṛtam

30.32

etattu vedasārasya śirastvācchira ucyate
lakṣaṇairiti nirddiṣṭe vedasāre suniścitaḥ

30.33

phalārthī phalamāpnoti mumukṣurmokṣamṛcchati
uṣasyūṣasi cotthāya kṛtaśaucavidhirdvijaḥ

30.34

dantānāṃ dhāvanañcaiva jihvānirlekhanādikam
kṛtvā snātvā samācamya mantrapūtena vāriṇā

30.35

āpohiṣṭhāmayādyābhiṛgbhistisṛbhireva ca
abhyukṣya śuddhadehaḥ san gṛhītvāñjalinā jalam

30.36

ādityābhimukho bhūtvā tadgatātmorddhvalocanaḥ
vedasāraṃ japan jyotirmūlabhūtaṃ parātparam

30.37

hṛtsthaṃ sarvvasya lokasya maṇḍalāntarvyavasthitam
cintayan paramātmānamapastūrdhvaṃ viniḥkṣipet

30.38

enastāḥ prati nighnanti jagadāpyāyayanti ca
tataḥ pradakṣiṇīkṛtya punarācamya saṃyataḥ

30.36-2

kramāttārādimantrāṇāmṛṣyādīn vinyaset sudhīḥ
tatra tu praṇavasyādāvṛṣiruktaḥ prajāpatiḥ

30.40

chandastu devī gāyatrī paramātmā ca devatā
jamadagnirbharadvājabhṛgugautamakāśyapāḥ

30.41

viśvāmitro vasiṣṭhaśca ṛṣayo vyāhṛteritāḥ
gāyatryuṣṇiganuṣṭup ca bṛhatī paṅktireva ca

30.42

triṣṭubjagatyau chandāṃsi kathyante devatā api
saptārciranilaḥ sūryyo vākpatirvaruṇo vṛṣā

30.43

viśvedevā iti proktāḥ saptavyāhṛtidevatāḥ
hṛnmukhāṃsoruyugmeṣu sodareṣu kramānnyaset

30.44

viśvāmitrastu gāyatryā ṛṣiścchandaḥ svayaṃ smṛtam
savitā syāddevatā ca brahmā śiraṛṣiḥ smṛtaḥ

30.45

chandastu devī gāyatrī paramātmā ca devatā
sthāneṣu pūrvvamukteṣu satārā vyāhṛtīrnyaset

30.46

gāyatrīṃ śirasā vidvān japyocciḥ syādupāsanā
hṛdaye'dhastathorddhvañca mahāditsvapi saṃyataḥ

30.47

vyāpayedvyāhṛtoḥ samyaggāyatrīñca śiroyutām
sārthaṃ saṃsmṛtya saṃjapyāttadvidhaṃ japalakṣaṇam

30.48

ātmanyadhaścopari ca digbhāstāḥ samupānayet
gāyatrīṃ pūrvvavajjapyāt svādhyāyavidhiraudṛśaḥ

30.46-2

etatrayaṃ triśaḥ kuryyādṛjukāyasvananyadhīḥ
nirucchvāsaḥ sa vijñeyaḥ prāṇāyāmo manīṣibhiḥ

30.50

dhyānasya kevalasyāsya vyākhyāne darśitaḥ kramaḥ
citryāhṛtyādimabhyasyedgāyatrīṃ sandhyayoḥ sudhīḥ

30.51

śataṃ vātha sahasraṃ vā mantrārthagatamānasaḥ
pūrvvaṃ prapañcayāgoktān gāṇapatyajapādikān

30.52

lipinyāsādikān sāṅgān (1) grahanyāsādisaṃyutān
sanivṛttyādikān sarvvān vidadhyādvidhivadbudhaḥ

30.53

pādasandhicatuṣkāmbunābhihṛdgaladordvaye
sannyāsanāsāgaṇḍakṣikarṇabhūmastakeṣvapi

30.54

vāruṇaindravayāmyāprāgūrdhvageṣu mukheṣu ca
krameṇa varṇān vinyasyedgāyatragrā mantravittamaḥ

30.55

śirobhūmadhyanayanavaktrakaṇṭheṣu (2) vai kramāt
hṛnnābhiguhyajānvākhyapādeṣvapi padānnyaset

30.56

sabrahmaviṣṇurudraiśca seśvaraiḥ sasadāśivaiḥ
sasarvvātmāhvayaiḥ (3) kuryyādaṅganyāsaṃ samāhitaḥ

30.57

evaṃ kṛtvā tu siddhyarthaṃ gāyatrīṃ dīkṣito japet
atha triguṇitaprokte vicitre maṇḍalottame

30.58

śaktibhiḥ prāk samuktābhiḥ sauraṃ pīṭhaṃ samarcayet
tatra niḥkṣipya kalaśaṃ yathāpūrvvopacārataḥ

30.58-2

gavyairvā pañcabhiḥ kāyajalairvā pūrayettataḥ
tasminnāvāhya kalaśe śaktimityaṃ vicintayet

30.60

mandārārvvayarojanāñjanajavācchābhai(1)rmukhairindumddyotanmukuṭāṅka santatacaturvviṃśārṇacitrā tanuḥ
abje cārigadāhvayau guṇakapālākhyau ca pāśāṅkuśeṣṭābhītaurdadhatī bhavedbhavabhīṣṭodbhāvinī tāraṇī

30.61

saṃcintya bharttāramiti prabhāṇāṃ triṃśattimūrttīḥ prathamaṃ samarcya
ādityaśaktyākhyacatuṣṭayena yajeddvitīyāvaraṇe dineśam

30.62

prahlādinī prabhā nityā saviśvambharasaṃjñikā (2)
vilāsinīprabhāvatyau jayā śāntā (3) kramādyajet

30.63

kāntā durgāsarasvatyau vidyā rūpāhvayā tathā
viśāleśā vyāpinī ca vimalākhyā kramādyajet

30.64

tamopahāriṇī sūkṣmā viśvayonirjayāvahā
padmālayā parā śobhā bhadrarūpā (4) tathā yajet

30.65

mātṛbhiḥ sāruṇāktābhiḥ ṣaṣṭhayatho saptamī grahaiḥ
ādityapārṣadantarapyaṣṭamīndrādibhiḥ suraiḥ

30.66

āvṛttiḥ kathitaśceti vidhānaṃ paramīdṛśam
gandhādibhirnivedyāntairdineśaṃ samyagarcayet

30.67

atha punaramumabhiṣiñcet saṃyatacittaśca deśikaḥ śiṣyam
kṛtahutavighimapi vidhivadvihitavaliṃ dattadakṣiṇaṃ gurave

30.68

bhūyastvattaralacaṃ gāyatrīṃ saṃyatātmako japtvā
juhuyāt pāyasaghṛtatiladūrvvābhirdugdhatarusamidbhirapi

30.66-2

ekaikaṃ trisahasraṃ mantrī samabhīṣṭasiddhaye muktyai
aṣṭarasasahasrasaṃkhyaṃ mukhyataraiḥ kevalaistilairjuhuyāt

30.70

duritocchedanavidhaye mantrī dīrghāyuṣe ca viśadamatiḥ
āyuḥkāmo juhuyāt pāyasahavirājyaiḥ kevalājyaiśca

30.71

dūrvvābhiḥ satilābhiḥ sarvaistrisahasrasaṃkhyaṃ mantrī
athavā trimadhurasiktairaruṇairjuhuyāt saroruhairayutam

30.72

naṣṭaśrīrapi bhūyo bhavati manojñaḥ sa mandiraṃ lakṣmyāḥ
annādyarthyanaraipi pālāśairbrahmavarcase juhuyāt
sarvvairetairjuhuyāt sarvvaphalāptyai dvijeśvaro matimān

30.73

iti paramarahasyaṃ vedasārasya sāraṃ
gaditamaja suśuddhairyogibhirdhyānagamyam (1)
amumatha japahomadhyānakāle ya evaṃ
bhajati sa tu vimuktaḥ karmmabhirmuktimeti

30.73.p1

iti śrīprapañcasāre ekonatriṃśaḥ paṭalaḥ

Linked texts (8)