Prapanca 30
Prapañca 30
- Language
- Sanskrit
Contents
- 30.73 — 1 part
30.1
ekonatriṃśaḥ paṭalaḥ
athākhilārthānugataiva śaktiryuktā caturviṃśatitattvabhedaiḥ
gāyatrisaṃjñāpi ca tadviśeṣān sahaprayogān pravadāmi sāṅgān
30.2
tārāhvayo vyāhṛtayaśca sapta gāyatrimantraḥ śirasā sametaḥ
anvarthakaṃ mantramimantu vedasāraṃ punarvedavido vadanti
30.3
japyaḥ syādihaṃ paralokasiddhikāmairmantro'yaṃ mahitataro dvijairyathāvat
bhūdevā narapatayastṛtīyavarṇāḥ saṃproktā dvijavacanena te'tra bhūyaḥ
30.4
teṣāṃ śuddhakuladvayotthamahasāmārabhya tāntrikriyāṃ
tāravyāhṛtisaṃyutā saśiro gāyatryupāsyā parā
sandhyopāsanayā japena ca tathā svādhyāyabhedairapi
prāṇāyāmavidhānato matimatāṃ dhyānaistathā nityaśaḥ
30.5
ādau tāraḥ prakṛtivikṛtiprotyito'sau ca mūlādhārādārādalirutirivāviśya sauṣumnamārgam
ādyaiḥ śāntāvadhiriranugo mātrayā saptabhedaiḥ
śuddho mūrddhāvadhiparigataḥ śāśvato'ntarvvahiśca
30.6
prakāśitādau praṇavaprapañcatā nigadyate vyāhṛtisaptakaṃ punaḥ
sabhūrbhuvaḥ svaśca mahojanastapaḥsamanvitaṃ satyamiti krameṇa ca
30.7
bhūpadādyā vyāhṛtayo bhūśabdastadi varttate
tatpadaṃ saditi proktaṃ sanmātratvāttu bhūrataḥ
30.8
bhūtatvāt kāraṇatvācca bhuvaḥ śabdasya saṅgatiḥ
sarvvasya sphoraṇāt svātmatayā ca svaritauritam
30.6-2
mahattvācca mahastvācca mahaḥ śabdaḥ samīritāḥ
tadeva sarvvajananāttasmāttu vyāhṛtirjanaḥ
30.10
tapo jñānatayā caiva tathā tāpatayā smṛtam
satyaṃ paratvādātmatvādanantajñānataḥ smṛtam
30.11
praṇavasya vyāhṛtīnāmataḥ sambandha ucyate
akāro bhūrukārastu bhuvo mārṇaḥ svarīritaḥ
30.12
vindurmahastathā nādo janaḥ śaktistapaḥ smṛtam
śāntaṃ satyamiti proktaṃ yat syāt parataraṃ padam
30.13
praṇavasya vyāhṛtīnāṃ gāyatraikyamathocyate
atrāpi tatpadaṃ pūrvaṃ proktaṃ tadanu vakṣyate
30.14
taddvitīyaikavacanamanenākhilavastunaḥ
sṛṣṭyādikāraṇaṃ tejorūpamādityamaṇḍale
30.15
abhidheyaṃ (1) sadānandaṃ paraṃ brahmābhidhīyate
yattat saviturityuktaṃ ṣaṣṭhyekavacanātmakam
30.16
dhātoriha viniṣpannaṃ prāṇiprasavavācakāt
sarvāsāṃ prāṇijātīnāmiti prasavituḥ sadā
30.17
vareṇyaṃ varaṇīyatvāt sevanīyatayā tathā
bhajanīyatayā sarvaiḥ prārthanīyatayā smṛtam
30.18
pūrvvāṣṭākṣarasyaivaṃ vyāhṛtirbhūriti smṛtā
pāpasya bharjjanādbhargo bhaktasnigdhatayā tathā
30.19
devasya vṛṣṭidānādiguṇayuktasya nityaśaḥ
prabhūtena prakāśena dīpyamānasya vā tathā
30.20
dhyai cintāyāmato dhātorniṣpannaṃ dhīmahītyadaḥ
nigamādyena divyena vidyārūpeṇa cakṣuṣā
30.21
dṛśyo hiraṇmayo deva ādityo nityasaṃsthitaḥ
hīnatārahitaṃ tejo yathā syāt sa hiraṇmayaḥ
30.22
yaḥ sūkṣmaḥ so'hamityevaṃ cintayāmaḥ sadaiva tu
dvitīyāṣṭākṣarasyaivaṃ vyāhṛtirbhuva īritā
30.23
dhiyo buddhīrmanorasya chāndasatvādva'ya īritaḥ
kṛtaśca liṅgavyatyāsaḥ sūtrāt suptiṅupagrahāt
30.24
yattat tejo nirupamaṃ sarvvevedamayātmakam
bhajatāṃ pāpanāśasya hetubhūtamihocyate
30.25
na iti prokta ādeśa ṣaṣṭhyasau yuṣmadasmadoḥ
tasmādasmākamityarthaḥ prārthanāyāṃ pracodayāt
30.26
tṛtīyāṣṭākṣarasyāpi vyāhṛtiḥ svaritīritā
evaṃ daśapadānyasyāstrayaścāṣṭākṣarāḥ smṛtāḥ
30.27
ṣaḍakṣarāśca catvāraḥ syuścaturviṃśadakṣarāḥ
itthambhūtaṃ yadetasya devasya saviturvibhoḥ
30.28
vareṇyaṃ bhajatāṃ pāpavināśanakaraṃ param
bhargo'smābhirabhidhyātaṃ dhiyastannaḥ pracodayāt
30.29
uktaivamatra gāyatrī punastacchira ucyate
āpo jyotīrasa iti somāgnyosteja ucyate
30.30
tadātmakaṃ jagat sarvvaṃ rasastejodvayaṃ smṛtam
amṛtaṃ tadanāgitvādahṛtvādvahma ucyate
30.31
yadānandātmakaṃ brahma satyajñānādilakṣaṇam
tadbhūrbhuvaḥ svarityuktaṃ so'hamityomudāhṛtam
30.32
etattu vedasārasya śirastvācchira ucyate
lakṣaṇairiti nirddiṣṭe vedasāre suniścitaḥ
30.33
phalārthī phalamāpnoti mumukṣurmokṣamṛcchati
uṣasyūṣasi cotthāya kṛtaśaucavidhirdvijaḥ
30.34
dantānāṃ dhāvanañcaiva jihvānirlekhanādikam
kṛtvā snātvā samācamya mantrapūtena vāriṇā
30.35
āpohiṣṭhāmayādyābhiṛgbhistisṛbhireva ca
abhyukṣya śuddhadehaḥ san gṛhītvāñjalinā jalam
30.36
ādityābhimukho bhūtvā tadgatātmorddhvalocanaḥ
vedasāraṃ japan jyotirmūlabhūtaṃ parātparam
30.37
hṛtsthaṃ sarvvasya lokasya maṇḍalāntarvyavasthitam
cintayan paramātmānamapastūrdhvaṃ viniḥkṣipet
30.38
enastāḥ prati nighnanti jagadāpyāyayanti ca
tataḥ pradakṣiṇīkṛtya punarācamya saṃyataḥ
30.36-2
kramāttārādimantrāṇāmṛṣyādīn vinyaset sudhīḥ
tatra tu praṇavasyādāvṛṣiruktaḥ prajāpatiḥ
30.40
chandastu devī gāyatrī paramātmā ca devatā
jamadagnirbharadvājabhṛgugautamakāśyapāḥ
30.41
viśvāmitro vasiṣṭhaśca ṛṣayo vyāhṛteritāḥ
gāyatryuṣṇiganuṣṭup ca bṛhatī paṅktireva ca
30.42
triṣṭubjagatyau chandāṃsi kathyante devatā api
saptārciranilaḥ sūryyo vākpatirvaruṇo vṛṣā
30.43
viśvedevā iti proktāḥ saptavyāhṛtidevatāḥ
hṛnmukhāṃsoruyugmeṣu sodareṣu kramānnyaset
30.44
viśvāmitrastu gāyatryā ṛṣiścchandaḥ svayaṃ smṛtam
savitā syāddevatā ca brahmā śiraṛṣiḥ smṛtaḥ
30.45
chandastu devī gāyatrī paramātmā ca devatā
sthāneṣu pūrvvamukteṣu satārā vyāhṛtīrnyaset
30.46
gāyatrīṃ śirasā vidvān japyocciḥ syādupāsanā
hṛdaye'dhastathorddhvañca mahāditsvapi saṃyataḥ
30.47
vyāpayedvyāhṛtoḥ samyaggāyatrīñca śiroyutām
sārthaṃ saṃsmṛtya saṃjapyāttadvidhaṃ japalakṣaṇam
30.48
ātmanyadhaścopari ca digbhāstāḥ samupānayet
gāyatrīṃ pūrvvavajjapyāt svādhyāyavidhiraudṛśaḥ
30.46-2
etatrayaṃ triśaḥ kuryyādṛjukāyasvananyadhīḥ
nirucchvāsaḥ sa vijñeyaḥ prāṇāyāmo manīṣibhiḥ
30.50
dhyānasya kevalasyāsya vyākhyāne darśitaḥ kramaḥ
citryāhṛtyādimabhyasyedgāyatrīṃ sandhyayoḥ sudhīḥ
30.51
śataṃ vātha sahasraṃ vā mantrārthagatamānasaḥ
pūrvvaṃ prapañcayāgoktān gāṇapatyajapādikān
30.52
lipinyāsādikān sāṅgān (1) grahanyāsādisaṃyutān
sanivṛttyādikān sarvvān vidadhyādvidhivadbudhaḥ
30.53
pādasandhicatuṣkāmbunābhihṛdgaladordvaye
sannyāsanāsāgaṇḍakṣikarṇabhūmastakeṣvapi
30.54
vāruṇaindravayāmyāprāgūrdhvageṣu mukheṣu ca
krameṇa varṇān vinyasyedgāyatragrā mantravittamaḥ
30.55
śirobhūmadhyanayanavaktrakaṇṭheṣu (2) vai kramāt
hṛnnābhiguhyajānvākhyapādeṣvapi padānnyaset
30.56
sabrahmaviṣṇurudraiśca seśvaraiḥ sasadāśivaiḥ
sasarvvātmāhvayaiḥ (3) kuryyādaṅganyāsaṃ samāhitaḥ
30.57
evaṃ kṛtvā tu siddhyarthaṃ gāyatrīṃ dīkṣito japet
atha triguṇitaprokte vicitre maṇḍalottame
30.58
śaktibhiḥ prāk samuktābhiḥ sauraṃ pīṭhaṃ samarcayet
tatra niḥkṣipya kalaśaṃ yathāpūrvvopacārataḥ
30.58-2
gavyairvā pañcabhiḥ kāyajalairvā pūrayettataḥ
tasminnāvāhya kalaśe śaktimityaṃ vicintayet
30.60
mandārārvvayarojanāñjanajavācchābhai(1)rmukhairindumddyotanmukuṭāṅka santatacaturvviṃśārṇacitrā tanuḥ
abje cārigadāhvayau guṇakapālākhyau ca pāśāṅkuśeṣṭābhītaurdadhatī bhavedbhavabhīṣṭodbhāvinī tāraṇī
30.61
saṃcintya bharttāramiti prabhāṇāṃ triṃśattimūrttīḥ prathamaṃ samarcya
ādityaśaktyākhyacatuṣṭayena yajeddvitīyāvaraṇe dineśam
30.62
prahlādinī prabhā nityā saviśvambharasaṃjñikā (2)
vilāsinīprabhāvatyau jayā śāntā (3) kramādyajet
30.63
kāntā durgāsarasvatyau vidyā rūpāhvayā tathā
viśāleśā vyāpinī ca vimalākhyā kramādyajet
30.64
tamopahāriṇī sūkṣmā viśvayonirjayāvahā
padmālayā parā śobhā bhadrarūpā (4) tathā yajet
30.65
mātṛbhiḥ sāruṇāktābhiḥ ṣaṣṭhayatho saptamī grahaiḥ
ādityapārṣadantarapyaṣṭamīndrādibhiḥ suraiḥ
30.66
āvṛttiḥ kathitaśceti vidhānaṃ paramīdṛśam
gandhādibhirnivedyāntairdineśaṃ samyagarcayet
30.67
atha punaramumabhiṣiñcet saṃyatacittaśca deśikaḥ śiṣyam
kṛtahutavighimapi vidhivadvihitavaliṃ dattadakṣiṇaṃ gurave
30.68
bhūyastvattaralacaṃ gāyatrīṃ saṃyatātmako japtvā
juhuyāt pāyasaghṛtatiladūrvvābhirdugdhatarusamidbhirapi
30.66-2
ekaikaṃ trisahasraṃ mantrī samabhīṣṭasiddhaye muktyai
aṣṭarasasahasrasaṃkhyaṃ mukhyataraiḥ kevalaistilairjuhuyāt
30.70
duritocchedanavidhaye mantrī dīrghāyuṣe ca viśadamatiḥ
āyuḥkāmo juhuyāt pāyasahavirājyaiḥ kevalājyaiśca
30.71
dūrvvābhiḥ satilābhiḥ sarvaistrisahasrasaṃkhyaṃ mantrī
athavā trimadhurasiktairaruṇairjuhuyāt saroruhairayutam
30.72
naṣṭaśrīrapi bhūyo bhavati manojñaḥ sa mandiraṃ lakṣmyāḥ
annādyarthyanaraipi pālāśairbrahmavarcase juhuyāt
sarvvairetairjuhuyāt sarvvaphalāptyai dvijeśvaro matimān
30.73
iti paramarahasyaṃ vedasārasya sāraṃ
gaditamaja suśuddhairyogibhirdhyānagamyam (1)
amumatha japahomadhyānakāle ya evaṃ
bhajati sa tu vimuktaḥ karmmabhirmuktimeti
30.73.p1
iti śrīprapañcasāre ekonatriṃśaḥ paṭalaḥ
Linked texts (8)
- Prapañcasāratantra — Śaṅkara, Sanskrit
- Puraścaryārṇava — Sanskrit
- Īśānaśivagurudevapaddhati — Īśānaśivagurudeva, Sanskrit
- Prāṇatoṣiṇī — Rāmatoṣaṇa Śarman 1796, Sanskrit
- Mantrakośa — Āśādityatripāṭhin, Sanskrit
- Puraścaryārṇava (ed. Murali Dhara Jha) — Sanskrit
- Prapañcasārasaṃgraha — Gīrvāṇendra Sarasvatī 1505, Sanskrit
- Saradatilaka (ed. Arthur Avalon) — Sanskrit