Pramāṇa · Search · About · API

Prapanca 34

Prapañca 34

Language
Sanskrit

Contents

34.1

trayastriṃśaḥ paṭalaḥ
atha santānasaṃsiddhisamākulitacetasām
tadutpattikaraṃ yogaṃ pravakṣye gṛhamedhinām

34.2

nacāpyaputrasya loko'sti pitaro'dhaḥ patanti ca
tasmāttu sakalopāyairyatetāpatyasiddhaye

34.3

devarṣipitṛpūjāsu viratānāmabhaktitaḥ
gurumātṛpitṛśrāddhavañcakānāñca nityaśaḥ

34.4

arthibhyo'rthamadātṝṇāṃ (1) vidyamāne'rthasañcaye
adattvaivātithibhyo'nnaṃ bhoktṝṇāṃ pāpacetasām

34.5

hariśaṅkarayoḥ pādapadmārcārahitātmanām
svabhāryānindakānāñca lokavedavirodhinām

34.6

ityādidoṣaduṣṭānāṃ pāpānāṃ gṛhamedhinām
duṣpratigrahadoṣādvā jāyate tvanapatyatā

34.7

evamādikadoṣāpanodinī sutasiddhidā
aśeṣapāpahantrī ca vakṣyate yajanakriyā

34.8

putrāptaye gṛhastho dīkṣāvidhinā caturdaśīrātrima
saha patnyā gamayitvā kṛtvā paurvāhṇikīḥ kriyāḥ sakalāḥ

34.9

saṃyojya kiñcana yathāvidhi pañcagavyaṃ
saṃkocakena manunā pratimathya vārṣṇam
saṃmantrya cāṣṭaśatakaṃ samavadyabhūtamantraiḥ pibet svayamasāvapi garbhadhātrī

34.10

tato'gnimādhāya caruñca kṛtvā saṅkalpya taddakṣiṇamuttarañca
bhāgakramāt paitṛkadaivikaṃ tannīyai tu pūrvaṃ juhuyāt krameṇa

34.11

smṛtvā nijaṃ pitaramapyadharā niṣkhaṃ sānnāyyapiṇḍayugalaṃ ghṛtasaṃprutaṃ tat
hutvā dhruveṇa ghṛtasaṃ puṭitaṃ tathaiva mantrī pitāmahamatha prapitāmahañca

34.12

vyāhṛtibhiratha pañcahomataḥ sarvvaśaḥ pratijuhotu sarpiṣā
mātṛvargagurutatpitṛdvayaṃ pūrvvavatsamavadāya sādhakaḥ

34.13

kalāyutaiḥ ṣoḍaśamūrttimantrairyyastairathāṣṭākṣarajaiśca varṇaiḥ
aṣṭau samastena ca tena pañcākṣareṇa cāṣṭākṣaravajjuhotu

34.14

pakvāhutīnāmiti varṇasaṃkhyaṃ caturguṇaṃ vāpi ghṛtāhutīnām
hutvāvadānadvitayañca puṃstrībhedaprabhinnaṃ haviṣā karotu

34.15

pañcākṣareṇa puruṣātmakamanyadaṣṭavarṇena cāṣṭaśatayugmamatha prajapya
saṃyojya tadvyugalamapyabhijapya viṣṇu
yonyādikena manunā ca kaparddisaṃkhyam

34.16

puruṣaḥ puruṣātmakaṃ prakṛtyātmakamanyātha samāhitopayujya
avadānayugaṃ kramānnanasvī punarācamya samarcayeddhutāśam

34.17

gurave'pyatha dakṣiṇāṃ pradattvā'nalamudvāsya ca bhojayedvijātīn
pratiparvvakamevamekavaṅgā matimān vatsarakaṃ prapūrayīta

34.18

ekadvāsādanmamantraṃ dvijātīn saṃbhojyānnaṃ pūrayedekavṛṅgā
saṃpūryyamāṇādivameva trikābdādarvāk putro jāyate daivaśaktyā

34.18-2

pitṛdevatāprasādānmedhāyuḥkāntisaṃ yuto vidvān
lakṣmotijoyukto dharmarucirbhavati santateḥ karttā

34.20

samunisurapitṛbhyo brahmacaryyeṇa yajñai
strividhamṛṇamapatyaiścaiva saṃmocayedyaḥ
śrutivacanakṛdasmiṃścāpi loke parasminniti sat gṛhamedhī pūjyate sādhulokaiḥ

34.21

vargādiko halomantaḥ saṅkocākhyo dhruvādikaḥ
mantraḥ syāṅgatamanavaḥ syuśca bhūtātmanāmabhiḥ

34.22

ato hitāya jagatāṃ prathitaṃ śitacetasām
atha saṃkṣipya vakṣyāmi lakṣaṇaṃ guruśiṣyayoḥ

34.23

svacchaḥ svacchandacarito'tucchadhīstyaktahṛcchayaḥ
deśakālādividdeśe deśe deśika ucyate

34.24

agragaṇyaḥ samagrajño nigrahānugrahe kṣamaḥ
ṣaḍvargavijayavyagro'nugro viśadavigrahaḥ

34.25

śuklaḥ śuklāṃśuko'kliṣṭakarmāviplavamānasaḥ
vedavedāṅgavidyādiveditā viditāgamaḥ

34.26

iṣṭado'niṣṭasaṃharttā dṛṣṭādṛṣṭasukhāvahaḥ
rato'viratamarcāsu paraṃ purasuradviṣaḥ

34.27

dātā dāntaḥ śāntamanā nitāntaṃ kāntavigrahaḥ
svaduḥkhakāraṇenāpi paraṃ parasukhodyataḥ

34.28

ūhāpohavidvyākhyākulo mohavarjitaḥ (1)
ajñānukampī vijñātajñāno jñātapareṅgitaḥ

34.26-2

niraṃśraḥ sāṃśavit sarvvasaṃśayacchidasaṃśayaḥ
nayavidvinayopeto vinītanītirātmavān

34.30

vyādhiraprāpitavyādhiḥ samādhividhisaṃyutaḥ
śrutiśūro'tidhīraśca vīro vākyaviśāradaḥ

34.31

vargīpitasamārambho gabhīro dambhavarjitaḥ
ādarśa iva vidyānāṃ na tu darśanadūṣakaḥ

34.32

asau mṛgyaśca dṛṣṭyaśca sevyaścābhīṣṭamicchatā (2)
śiṣyeṇatadāvarjjanakṛddehena draviṇena ca

34.33

tasya pādāravindottharajaḥpaṭalabhūṣaṇaḥ (1)
jñānamaprāpya na prāpyaṃ prāyo buddhimatepsitam

34.34

nityaśaḥ kāyavākcittaissnigdhe kābdādhikāvadhi
paricaryāparaḥ śiṣyaḥ syāt susaṃyatamānasaḥ

34.35

tantathāvidhamālakṣyaṃ tathā'vitathavādinam
mātṛtaḥ pitṛtaḥ śuddhaṃ buddhimantamalolupam

34.36

asteyavṛttimāstikyayuktaṃ suktikṛtodyamam
akalaṅkaṃ mṛṣā hīnamahīnadravyamānasam

34.37

brahmacaryarataṃ nityaṃ paricaryāparaṃ guroḥ
alpāyanidraṃ pūjāyāmanalpakṛtakalpanam

34.38

adhītavedaṃ svādhīnamanārdhi vyādhivarjitam
taruṇaṃ karuṇāvāsaṃ paritoṣakaraṃ guroḥ

34.36-2

suveṣameṣaṇātītamamalaṃ vimalāśayam
suprasannamasannāṅgaṃ sadā sannihitaṃ guroḥ

34.40

paropakāranirataṃ virataṃ paradūṣaṇe
mātṛvadgurupatnīñca bhrātṛvattatsutānapi

34.41

smarantamatsarābādhaṃ smitopetamavismitam
parigṛhṇet parīkṣyaivaṃ śiṣyamevaṃguṇaṃ guruḥ

34.42

alasaṃ malasaṃklinnaṃ (2) kliṣṭaṃ kaṣṭānvavāyajam
dambhānvitamagambhīraṃ caṇḍaṃ paṇḍitamāninam

34.43

rāgiṇaṃ rogiṇaṃ bhogalālasaṃ bālasammitam
raudraṃ daridraṃ nidrālumāyūnaṃ kṣudraceṣṭitam

34.44

nṛśaṃsamandhaṃ badhiraṃ paṅguṃ vyaṅgamamaṅgalam
atidīrghamatihrasvamatisthūlaṃ kṛśātmakam

34.44.p1

[ khāditsuṃ kutsitaṃ vatsaṃ vībhatsaṃ matsarātmakam ] (1

34.45

paradāraparaṃ bhīruṃ dāruṇaṃ vairiṇaṃ satām

34.46

tucchaṃ khalañcavairāgyaṃ stabdhaṃ (2) lubdhaṃkavāndhavam
khāditsuṃ kutsitaṃ vītavībhatsaṃ matsarātmakam
sukhinaṃ mukharaṃ duṣṭaṃ durmukhaṃ mūrkhamānasam

34.47

pratyagrasugraṃ vyagreṅgamagragaṇyaṃ durātmanām
bhraṣṭavrataṃ tamaḥsṛṣṭaṃ kliṣṭamiṣṭāpahaṃ nṛṇām

34.48

svārthaiklatye prasaktārthaṃ nirarthārambhaṇaṃ śaṭham
īdṛgvidhaṃ guruḥ śiṣyaṃ na gṛhṇīyāt kathañcana

34.49

yadi gṛhṇāti taddoṣaḥ prāyo gurumapi spṛśet
mantridoṣo yathā rājñi patnyau jāyākṛto yathā

34.50

tathā śiṣyakṛto doṣo gurumeti na saṃśayaḥ
snehādvā lobhato vāpi yo'nugṛhṇāti (3) dīkṣayā

34.51

tasmin gurau saśiṣye tu devatāśāpa āpatet
madhudviṣi mahādeve mātāpitrormahauśruti

34.52

bhakti ryā sā padāmbhoje kāryyā nijaguroḥ sadā
chāyāñcāpādukopānahvahvāṃśca śayanāsane
yānaṃ manogataṃ cānyadantevāsī na laṅghayet

34.53

vyākhyā (4) vivādaṃ snātannaṃ kṣāmitāṃ kāmajṛmbhikām
nidrākṛtarkakrodhāṃśca tyajedgurugṛhe sadā

34.54

sagrāmyadharmaṃ viṇmūtrotsarganiṣṭhauvanādikam
parityajet parijñātā vamiñca (5) gurumandire

34.55

grāhoktimanṛtaṃ nidrāmṛṇañca krayavikrayam (1)
parityājyaṃ gurau tasya sapatnaiśca samāgamam

34.56

iṣṭaṃ vāniṣṭamādiṣṭaṃ guruṇā yattu gurvvapi
tvarayā parayā kuryyāhuṅktvā samyagajihvayā

34.57

karmmaṇā manasā vācā sadā bhaktiyujā gurum
nirvyājaṃ pūjayecchiṣyo nijakāryyaprasiddhaye

34.58

lokodvegakarī yā ca yā ca marmanikṛntanī
sthityucchedakarī (2) yā ca tāṃ giraṃ naiva bhāṣayet

34.59

ramyamapyujjvalamapi manaso'pi (3) samīhitam
lokavidveṣaṇaṃ veśaṃ na gṛhṇīyāt kadācana

34.60

ityācārayutaḥ samyagācāryyaṃ yaḥ samarccayet
kṛtakṛtyaḥ sa vai śiṣyaḥ paratreha ca nandati

34.61

devānṛṣīnapi pitṝnatithīṃstathāgnīnnityodyatena manasā dinaśo'rccayedyaḥ
iṣṭānavāpya sakalāniha bhogajātān
pretya prayāti paramaṃ padamādipuṃsaḥ

34.62

itthaṃ mūlaprakṛtyakṣaravikṛtilipibrātajātagraharkṣakṣetrādyāvaddhabhūtendriyaguṇaravicandrāgnisaṃprotarūpaiḥ
mantraistaddevatābhirmunibhirapi japadhyānahomārccanābhi
stantre'smin pañcabhedairapi (4) kamalaja te darśito'yaṃ prapañcaḥ

34.63

yadāśrayā viprakṛtisvabhāvato
vibhinnatārādisamutthitaujasaḥ
jaganti puṣṇanti ravīnduvahnayo
namo'stu tasmai paripūrṇatejase

34.63.p1

iti śrīprapañcasāre trayastriṃśaḥ paṭalaḥ

Linked texts (4)