Prapanca 34
Prapañca 34
- Language
- Sanskrit
Contents
34.1
trayastriṃśaḥ paṭalaḥ
atha santānasaṃsiddhisamākulitacetasām
tadutpattikaraṃ yogaṃ pravakṣye gṛhamedhinām
34.2
nacāpyaputrasya loko'sti pitaro'dhaḥ patanti ca
tasmāttu sakalopāyairyatetāpatyasiddhaye
34.3
devarṣipitṛpūjāsu viratānāmabhaktitaḥ
gurumātṛpitṛśrāddhavañcakānāñca nityaśaḥ
34.4
arthibhyo'rthamadātṝṇāṃ (1) vidyamāne'rthasañcaye
adattvaivātithibhyo'nnaṃ bhoktṝṇāṃ pāpacetasām
34.5
hariśaṅkarayoḥ pādapadmārcārahitātmanām
svabhāryānindakānāñca lokavedavirodhinām
34.6
ityādidoṣaduṣṭānāṃ pāpānāṃ gṛhamedhinām
duṣpratigrahadoṣādvā jāyate tvanapatyatā
34.7
evamādikadoṣāpanodinī sutasiddhidā
aśeṣapāpahantrī ca vakṣyate yajanakriyā
34.8
putrāptaye gṛhastho dīkṣāvidhinā caturdaśīrātrima
saha patnyā gamayitvā kṛtvā paurvāhṇikīḥ kriyāḥ sakalāḥ
34.9
saṃyojya kiñcana yathāvidhi pañcagavyaṃ
saṃkocakena manunā pratimathya vārṣṇam
saṃmantrya cāṣṭaśatakaṃ samavadyabhūtamantraiḥ pibet svayamasāvapi garbhadhātrī
34.10
tato'gnimādhāya caruñca kṛtvā saṅkalpya taddakṣiṇamuttarañca
bhāgakramāt paitṛkadaivikaṃ tannīyai tu pūrvaṃ juhuyāt krameṇa
34.11
smṛtvā nijaṃ pitaramapyadharā niṣkhaṃ sānnāyyapiṇḍayugalaṃ ghṛtasaṃprutaṃ tat
hutvā dhruveṇa ghṛtasaṃ puṭitaṃ tathaiva mantrī pitāmahamatha prapitāmahañca
34.12
vyāhṛtibhiratha pañcahomataḥ sarvvaśaḥ pratijuhotu sarpiṣā
mātṛvargagurutatpitṛdvayaṃ pūrvvavatsamavadāya sādhakaḥ
34.13
kalāyutaiḥ ṣoḍaśamūrttimantrairyyastairathāṣṭākṣarajaiśca varṇaiḥ
aṣṭau samastena ca tena pañcākṣareṇa cāṣṭākṣaravajjuhotu
34.14
pakvāhutīnāmiti varṇasaṃkhyaṃ caturguṇaṃ vāpi ghṛtāhutīnām
hutvāvadānadvitayañca puṃstrībhedaprabhinnaṃ haviṣā karotu
34.15
pañcākṣareṇa puruṣātmakamanyadaṣṭavarṇena cāṣṭaśatayugmamatha prajapya
saṃyojya tadvyugalamapyabhijapya viṣṇu
yonyādikena manunā ca kaparddisaṃkhyam
34.16
puruṣaḥ puruṣātmakaṃ prakṛtyātmakamanyātha samāhitopayujya
avadānayugaṃ kramānnanasvī punarācamya samarcayeddhutāśam
34.17
gurave'pyatha dakṣiṇāṃ pradattvā'nalamudvāsya ca bhojayedvijātīn
pratiparvvakamevamekavaṅgā matimān vatsarakaṃ prapūrayīta
34.18
ekadvāsādanmamantraṃ dvijātīn saṃbhojyānnaṃ pūrayedekavṛṅgā
saṃpūryyamāṇādivameva trikābdādarvāk putro jāyate daivaśaktyā
34.18-2
pitṛdevatāprasādānmedhāyuḥkāntisaṃ yuto vidvān
lakṣmotijoyukto dharmarucirbhavati santateḥ karttā
34.20
samunisurapitṛbhyo brahmacaryyeṇa yajñai
strividhamṛṇamapatyaiścaiva saṃmocayedyaḥ
śrutivacanakṛdasmiṃścāpi loke parasminniti sat gṛhamedhī pūjyate sādhulokaiḥ
34.21
vargādiko halomantaḥ saṅkocākhyo dhruvādikaḥ
mantraḥ syāṅgatamanavaḥ syuśca bhūtātmanāmabhiḥ
34.22
ato hitāya jagatāṃ prathitaṃ śitacetasām
atha saṃkṣipya vakṣyāmi lakṣaṇaṃ guruśiṣyayoḥ
34.23
svacchaḥ svacchandacarito'tucchadhīstyaktahṛcchayaḥ
deśakālādividdeśe deśe deśika ucyate
34.24
agragaṇyaḥ samagrajño nigrahānugrahe kṣamaḥ
ṣaḍvargavijayavyagro'nugro viśadavigrahaḥ
34.25
śuklaḥ śuklāṃśuko'kliṣṭakarmāviplavamānasaḥ
vedavedāṅgavidyādiveditā viditāgamaḥ
34.26
iṣṭado'niṣṭasaṃharttā dṛṣṭādṛṣṭasukhāvahaḥ
rato'viratamarcāsu paraṃ purasuradviṣaḥ
34.27
dātā dāntaḥ śāntamanā nitāntaṃ kāntavigrahaḥ
svaduḥkhakāraṇenāpi paraṃ parasukhodyataḥ
34.28
ūhāpohavidvyākhyākulo mohavarjitaḥ (1)
ajñānukampī vijñātajñāno jñātapareṅgitaḥ
34.26-2
niraṃśraḥ sāṃśavit sarvvasaṃśayacchidasaṃśayaḥ
nayavidvinayopeto vinītanītirātmavān
34.30
vyādhiraprāpitavyādhiḥ samādhividhisaṃyutaḥ
śrutiśūro'tidhīraśca vīro vākyaviśāradaḥ
34.31
vargīpitasamārambho gabhīro dambhavarjitaḥ
ādarśa iva vidyānāṃ na tu darśanadūṣakaḥ
34.32
asau mṛgyaśca dṛṣṭyaśca sevyaścābhīṣṭamicchatā (2)
śiṣyeṇatadāvarjjanakṛddehena draviṇena ca
34.33
tasya pādāravindottharajaḥpaṭalabhūṣaṇaḥ (1)
jñānamaprāpya na prāpyaṃ prāyo buddhimatepsitam
34.34
nityaśaḥ kāyavākcittaissnigdhe kābdādhikāvadhi
paricaryāparaḥ śiṣyaḥ syāt susaṃyatamānasaḥ
34.35
tantathāvidhamālakṣyaṃ tathā'vitathavādinam
mātṛtaḥ pitṛtaḥ śuddhaṃ buddhimantamalolupam
34.36
asteyavṛttimāstikyayuktaṃ suktikṛtodyamam
akalaṅkaṃ mṛṣā hīnamahīnadravyamānasam
34.37
brahmacaryarataṃ nityaṃ paricaryāparaṃ guroḥ
alpāyanidraṃ pūjāyāmanalpakṛtakalpanam
34.38
adhītavedaṃ svādhīnamanārdhi vyādhivarjitam
taruṇaṃ karuṇāvāsaṃ paritoṣakaraṃ guroḥ
34.36-2
suveṣameṣaṇātītamamalaṃ vimalāśayam
suprasannamasannāṅgaṃ sadā sannihitaṃ guroḥ
34.40
paropakāranirataṃ virataṃ paradūṣaṇe
mātṛvadgurupatnīñca bhrātṛvattatsutānapi
34.41
smarantamatsarābādhaṃ smitopetamavismitam
parigṛhṇet parīkṣyaivaṃ śiṣyamevaṃguṇaṃ guruḥ
34.42
alasaṃ malasaṃklinnaṃ (2) kliṣṭaṃ kaṣṭānvavāyajam
dambhānvitamagambhīraṃ caṇḍaṃ paṇḍitamāninam
34.43
rāgiṇaṃ rogiṇaṃ bhogalālasaṃ bālasammitam
raudraṃ daridraṃ nidrālumāyūnaṃ kṣudraceṣṭitam
34.44
nṛśaṃsamandhaṃ badhiraṃ paṅguṃ vyaṅgamamaṅgalam
atidīrghamatihrasvamatisthūlaṃ kṛśātmakam
34.44.p1
[ khāditsuṃ kutsitaṃ vatsaṃ vībhatsaṃ matsarātmakam ] (1
34.45
paradāraparaṃ bhīruṃ dāruṇaṃ vairiṇaṃ satām
34.46
tucchaṃ khalañcavairāgyaṃ stabdhaṃ (2) lubdhaṃkavāndhavam
khāditsuṃ kutsitaṃ vītavībhatsaṃ matsarātmakam
sukhinaṃ mukharaṃ duṣṭaṃ durmukhaṃ mūrkhamānasam
34.47
pratyagrasugraṃ vyagreṅgamagragaṇyaṃ durātmanām
bhraṣṭavrataṃ tamaḥsṛṣṭaṃ kliṣṭamiṣṭāpahaṃ nṛṇām
34.48
svārthaiklatye prasaktārthaṃ nirarthārambhaṇaṃ śaṭham
īdṛgvidhaṃ guruḥ śiṣyaṃ na gṛhṇīyāt kathañcana
34.49
yadi gṛhṇāti taddoṣaḥ prāyo gurumapi spṛśet
mantridoṣo yathā rājñi patnyau jāyākṛto yathā
34.50
tathā śiṣyakṛto doṣo gurumeti na saṃśayaḥ
snehādvā lobhato vāpi yo'nugṛhṇāti (3) dīkṣayā
34.51
tasmin gurau saśiṣye tu devatāśāpa āpatet
madhudviṣi mahādeve mātāpitrormahauśruti
34.52
bhakti ryā sā padāmbhoje kāryyā nijaguroḥ sadā
chāyāñcāpādukopānahvahvāṃśca śayanāsane
yānaṃ manogataṃ cānyadantevāsī na laṅghayet
34.53
vyākhyā (4) vivādaṃ snātannaṃ kṣāmitāṃ kāmajṛmbhikām
nidrākṛtarkakrodhāṃśca tyajedgurugṛhe sadā
34.54
sagrāmyadharmaṃ viṇmūtrotsarganiṣṭhauvanādikam
parityajet parijñātā vamiñca (5) gurumandire
34.55
grāhoktimanṛtaṃ nidrāmṛṇañca krayavikrayam (1)
parityājyaṃ gurau tasya sapatnaiśca samāgamam
34.56
iṣṭaṃ vāniṣṭamādiṣṭaṃ guruṇā yattu gurvvapi
tvarayā parayā kuryyāhuṅktvā samyagajihvayā
34.57
karmmaṇā manasā vācā sadā bhaktiyujā gurum
nirvyājaṃ pūjayecchiṣyo nijakāryyaprasiddhaye
34.58
lokodvegakarī yā ca yā ca marmanikṛntanī
sthityucchedakarī (2) yā ca tāṃ giraṃ naiva bhāṣayet
34.59
ramyamapyujjvalamapi manaso'pi (3) samīhitam
lokavidveṣaṇaṃ veśaṃ na gṛhṇīyāt kadācana
34.60
ityācārayutaḥ samyagācāryyaṃ yaḥ samarccayet
kṛtakṛtyaḥ sa vai śiṣyaḥ paratreha ca nandati
34.61
devānṛṣīnapi pitṝnatithīṃstathāgnīnnityodyatena manasā dinaśo'rccayedyaḥ
iṣṭānavāpya sakalāniha bhogajātān
pretya prayāti paramaṃ padamādipuṃsaḥ
34.62
itthaṃ mūlaprakṛtyakṣaravikṛtilipibrātajātagraharkṣakṣetrādyāvaddhabhūtendriyaguṇaravicandrāgnisaṃprotarūpaiḥ
mantraistaddevatābhirmunibhirapi japadhyānahomārccanābhi
stantre'smin pañcabhedairapi (4) kamalaja te darśito'yaṃ prapañcaḥ
34.63
yadāśrayā viprakṛtisvabhāvato
vibhinnatārādisamutthitaujasaḥ
jaganti puṣṇanti ravīnduvahnayo
namo'stu tasmai paripūrṇatejase
34.63.p1
iti śrīprapañcasāre trayastriṃśaḥ paṭalaḥ
Linked texts (4)
- Prapañcasāratantra — Śaṅkara, Sanskrit
- Saubhāgyataraṅgiṇī — Mukunda Bhaṭṭa, Sanskrit
- Tantracintāmaṇi — Sanskrit
- Prapañcasārasaṃgraha — Gīrvāṇendra Sarasvatī 1505, Sanskrit