Prapanca 6
Prapañca 6
- Language
- Sanskrit
Contents
- 6.124 — 1 part
6.1
ṣaṣṭhaḥ paṭalaḥ
atha punarācamya guruḥ prāgvadano viṣṭaropaviṣṭaḥ san
prāṇāyāmaṃ salipinyāsaṃ kṛtvā nyasettadṛṣyādīn
6.2
ṛṣirgurutvācchirasaiva dhāryyaḥ chando'kṣaratvādrasanāgataṃ syāt
dhiyāvagantavyatayā sadaiva hṛdi pradiṣṭāṃ manudevatā ca
6.3
ṛṣirvvarṇādikau dhātū sto gatyā prāpaṇena ca
yātyābhyāṃ yatsvarūpaṃ sa guruḥ syādṛṣivācakaḥ
6.4
icchādānārthakau dhātū staḥ syādyo'nyaśca dādikaḥ
tayoricchāṃ dadātīti chando mantrārṇavācakam
6.5
ātmano devatābhāvapradānāddevateti ca
padaṃ samastatantreṣu vidbhiḥ samudīritam
6.6
hṛdayaśirasoḥ śikhāyāṃ kavacādyastreṣu sahacaturthīṣu !
natyā hṛttyā ca vaṣaṭ huṃ vauṣaṭ phaṭpadaiḥ ṣaḍaṅgavidhiḥ
6.7
hṛdayaṃ buddhigamyatvātpraṇāmaḥ syānnamaḥ padam
kriyate hṛdayenāto buddhigamyā namaskriyā
6.8
tuṅgārthatvācchiraḥ sve sve viṣayāharaṇe dviṭhaḥ
śiromantreṇa cottuṅgaviṣayāhṛtirīritā
6.6-2
śikhā tejaḥ samuddiṣṭā vaṣaḍityaṅgamucyate
tattejo'sya tanuḥ proktā śikhāmantreṇa mantriṇaḥ
6.10
kavagrahaṇe ityasmāddhātoḥ kavacasambhavaḥ
hṛntejastejasā deho gṛhyate kavacantataḥ
6.11
netraṃ dṛṣṭiḥ samuddiṣṭā vauṣaḍdarśanamucyate
darśanaṃ dṛśi yena syāttattejo-netravācakam
6.12
asutra sādikau dhātū staḥ kṣepacalanārthakau
tābhyāmaniṣṭamākṣipya cālayet phaṭ padāgninā
6.13
aṅgamantrā ime proktāḥ sarvvatantreṣu sūribhiḥ
pañcaiva yasya mantrasya bhavantyaṅgāni mantriṇām
6.14
sarvveṣvapi ca mantreṣu netralopo vidhīyate
aṅgulīṣu kramādaṅgairaṅguṣṭhādiṣu vinyaset
6.15
kaniṣṭhāntāsu tadvāhyatalayoḥ karayoḥ sudhīḥ
astreṇa tālatritayaṃ kṛtvā tenaiva bandhayet
6.16
diśo daśakramādaṅgaṣaṭakaṃ vā pañcakaṃ nyaset
japārambhe manūnāntu sāmānyeyaṃ prakalpanā
6.17
śaṅkhaṃ sagandhapuṣpākṣatatoyaṃ vāmataḥ pravindhasya
sāṅgaṃ mantraṃ pūjāmūrttau (1) nyasedgurūpadeśena
6.18
nyasecca dakṣabhāge sumanaḥ pātraṃ tathā'bhito dīpān
anyatsādhanamakhilaṃ purato gandhākṣatādikaṃ mantrī
6.16-2
prathamaṃ nijasavyato yathāvattrayajeddevamayān mahāgurun svān
gaṇanāyakamanyataśca pāśāṅkuśadantābhayahastamujjvalāṅgam
6.20
raktaṃ dharmaṃ vṛṣatanumathāgnau hariṃ śyāmavarṇaṃ
jñānaṃ rakṣodiśi maruti pītañca vairāgyasaṃjñam
bhūtākāraṃ dviradatanumaiśvaryyamīśe ca kṛṣṇaṃ
nañpūrvaistairyyajatu diśi citrāṇi gātrāṇi pīṭhe
6.21
madhye'nantaṃ padmamasmiṃśca sūryyaṃ somaṃ vahniṃ tāravarṇairvibhaktaiḥ
sattvādīṃśca trīn guṇānātmayuktān śaktīḥ kiñjalkeṣu madhye yajecca
6.22
śvetākṛṣṇārktāpītāśśyāmānalopamāḥ proktāḥ
añjanajapāssamānavarṇāstejorūpāśca śaktayaḥ proktāḥ
6.23
vinyasya karṇikopari śālīstadupari taṇḍulāṃśca tathā
teṣāmupari ca darbhān darbhopari kūrccamakṣatopetam
6.24
triguṇena ca tanturūpabhājā parito'dhopariveṣṭitaṃ yathāvat
laghunālaghudhūpitañca kūrccopari kumbhaṃ nidadhātu tārajāpī
6.25
nyasya darbhamaya kūrccamakṣatādyanvitaṃ sanavaratnakaṃ (1) ghaṭe
pūrayet saha kaṣādikāntagairakṣauṣadhivipācitairjalaiḥ
6.26
athavā daśamūlapuṣpadugdhāṅghripañcammautkathitaiḥ kaṣāyatoyaiḥ
stanaja (2) drumacammaṃsādhitairvvā salilaiḥ saṃyatadhīḥ śubhodakairvvā
6.27
śaṅkhe kaṣāyodakapūrite ca viloḍya samyagvidhināṣṭagandham
kalāḥ samāvāhya vinikṣipettatkvāthodakāpūrṇamukhe ca kumbhe
6.28
trividhaṃ gandhāṣṭakamapi śākteyaṃ vaiṣṇavañca śaivamapi
gandhāṣṭakena śaktiḥ syāt kramaśo mantriṇākṛte'nantā
6.26-2
candanakarpūrāgurukuṅkumakapimaṃsirocanācorāḥ
gandhāṣṭakamapi śakteḥ sānnidhyakarañca lokarañjanakat
6.30
candanahrīverāgurukuṣṭhāsṛguśīramāṃsimuramaparam
candanakarpūrāgurudalarudhirakuśītarogajamaparam
6.31
aṣṭatriṃśatprabhedena yāḥ kalāḥ prāgudīritāḥ
gurūpadeśakramatastāṃ vidvān viniyojayet
6.32
yāḥ pañcāśatkalāstārapañcabhedasamutthitāḥ
pañca pañcakasaṃbhinnā vidustāstattvavedinaḥ
6.33
saptātmakasya tārasya parau dvau tu parau yataḥ
tatastu śaktiśāntākhyau paṭhyete na paraiḥ saha
6.34
prathamaṃ prakṛterhaṃsaḥ pratadviṣṇuranantaraḥ
traiyambakaṃ tṛtīyaṃ syāt caturthastatpradādikaḥ
6.35
viṣṇuryoniritotyādiḥ pañcamaḥ kalpyatāṃ manuḥ
caturnavatimantrātmā devatābādya pūryyatām
6.36
ata yāḥ pañca saṃproktā ṛcastārasya pañcabhiḥ
kalāprabhedaiśca mitho yujyante tāḥ pṛthak kramāt
6.37
kuryyāt prāṇapratiṣṭhāñca tatra tatra samāhitaḥ
prāṇapratiṣṭhāmantreṇa punastoyaṃ kalātmakam
uccārayan mūlamantraṃ kalase sannidhāpayet
6.38
proktā pūrvvamamuṣya śabdamatha ca prāṇā iha prāṇakā
stadvajjīva iha sthiteti ca tathā sarvvendriyāṇīti ca
tadvadvāṅmanasāvudīryya tadanu prāṇā iha yānviti
svāhāntaṃ prajapenmanuṃ niśitadhīḥ prāṇān pratiṣṭhāpayet
6.39
aśvatthacūtapanasastavakaiḥ srāmavallarīyuktaiḥ
suratarudhiyā vidhāya kumbhamukhaṃ veṣṭayota vāsobhyām
6.40
punastoyagataṃ devaṃ sādhyamantrānurūpataḥ
sakalīkṛtya ca gururupacārān samācaret
6.41
āsanasvāgate sārghyapādye sācamanīyake
madhuparkācamasnānavasanābharaṇānyapi
6.42
sugandhasumanodhūpadīpācaivedyavandane
prayojayedarcanāyāmupacārāṃstu ṣoḍaśa
6.43
arghyapādyācamanamadhuparkācamanānyapi
gandhādayo nivedyāntā upacārā daśa kramāt
6.44
gandhrādikā nivedyāntā pūjā pañcopacārakī
saparyāḥ vividhāḥ proktāstāsāmekāṃ samācaret
6.45
gandhapuṣpākṣatayavakuśāgratilasarṣapāḥ
dūrvvā ceti kramādarghyadravyāṣṭakamudīritam
6.46
pādyaṃ śyāmākadūrvvājaviṣṇukrāntābhirucyate
jātīlavaṅgakakolairmatamācamanīyakam
6.47
madhuparkañca sacaudraṃ dadhi proktaṃ manīṣibhiḥ
śuddhābhiradbhirvihitaṃ punarācamanīyakam
6.48
candanāgurukarpūrapaṅka gandhamiheṣyate
tulasī paṅkaje jātyau ketakī karavīrakau
6.46-2
śastāni daśa puṣpāṇi tathā raktotpalāni ca
utpalāni ca nīlāni kumudāni ca mālatī (1)
6.50
mallikā(2)kundamandāranandyāvarttādikāni ca
palāśapāṭalī cāryapāranyāvarttakāni ca (3)
6.51
campakāni (4) sanāgāni raktamandārakāṇi ca
aśokodbhavabilvotthakarṇikārodbhavāni ca
6.52
sugandhāni surūpāriṇa svāgamoktāni yāni ca
mukulaiḥ patitairmlānaiḥ śīrṇairvā jantudūṣitaiḥ
6.53
āghrātairaṅgasaṃspṛṣṭairuṣitairapi nārcayet
saguggulvaguruśīrasitājyamadhucandanaiḥ
6.54
sārāṅgāre vinikṣiptairmantrī nīcaiḥ pradhūpayet
gosarpiṣā vā tailena varttyā ca laghugarbhayā
6.55
dīpitaṃ surabhiṃ śuddhaṃ dīpamuccaiḥ pradīpayet
suśritena suśuddhena pāyasena susarpiṣā
sitopavaṃśakadalīdadhyādyaiśca nivedayet
6.56
varṇairmanuprapuṭitaiḥ kramaśaḥ śatāṅgairnyāsakramādabhiyajet sakalāsu mantrī
gandhādibhiḥ prathayato manudevatāsu trailokyamohanamiti prathitaḥ prayogaḥ
6.57
hṛdayaṃ saśirastathā śikhayā kavacañcetyanalādikāsriṣu
purato nayanaṃ diśāṃ sumantrī punarastrañca samarccayet kramāt
6.58
hārasphaṭikakalāyāñjanapiṅgalavahnirociṣo lalanāḥ
abhayavarodyatahastāḥ pradhānatanavo'ṅgadevatāḥ kathitāḥ
6.59
ādāvaṅgāvaraṇantantattvādīritaṃ vidhāneṣu
ante ca lokapālādvitiratha kuliśādikānāñca
6.60
indrāgniyamaniśācaravaruṇāniladhaneśaśivādhipatividhayaḥ
jātyadhipahetivāhanaparivārāntāḥ krameṇa yaṣṭavyāḥ
6.61
pītaḥ piṅgaḥ kṛṣṇo dhūmraḥ śvetaśca dhūmrasitaśuklāḥ
kāṣāyāruṇambujābhā lokeśā vāsavādayaḥ proktāḥ
6.62
vajraṃ saśaktidaṇḍaḥ khaṅgaḥ pāśāṅkuśau gadāśūlau
rathacaraṇanalinasaṃjñau proktānyastrāṇi lokapālānām
6.63
pītahimajaladagaganāciraprabhāraktakundanolarucaḥ
karavindāruṇavarṇāḥ (1) proktāḥ syurvvarṇato'pi vajrādyāḥ
6.64
kṛte nivedye ca tato maṇḍalaṃ paritaḥ kramāt
maṅgalā'ṅkurapātrāṇi sthāpanīyāni mantriṇā
6.65
upalikhya kuṇḍamatra svacaraṇayogyā vilikhya rekhāśca
abhyukṣya praṇavena prakalpayedyogaviṣṭaraṃ mantrī
6.66
athavā ṣaṭkoṇāvṛtatrikoṇake gurujanopadeśena
prāṇāgnihotravidhināpyāvasathīyāhvaye'nalasthāne
6.67
tatrātho sraṣṭumatīmatīndriyābhāṃ saṃsmṛtya sakalajaganmayīñca śaktim
tadyonau makhibhavamāraṇeyakaṃ vā tāreṇādhipatu gṛhītyameva vāgnim
6.68
citpiṅgalapadamuktvā hanadahapacayugmakāni sarvvajñam
ājñāpayā'gnijāye prabhāṣya manunā'munā'nalaṃ jvālayet
6.69
agniṃ prajvalitaṃ vande jātavedaṃ hutāśanam
suvarṇavarṇamamalaṃ samiddhaṃ viśvato mukham
6.70
anena jvalitaṃ mantreṇopattiṣṭheḍatāśanam
tataḥ pravinyaseddehe jihvāmantrairvibhāvasoḥ
6.71
saliṅgagudamūrddhāsyanāsānetreṣu ca kramāt
sasarvāṅgeṣu jihvāśca vacyante vividhātmikāḥ
6.72
hiraṇyā gaganā raktā kṛṣṇā caiva tu suprabhā
bahurūpā'tiraktā ca jihvāḥ sapteti sātvikāḥ
6.73
padmarāgā suvarṇī (1) ca tṛtīyā bhadralohitā (2)
lohitākhyā tathā śvetā dhūmrinī sakarālikā
6.74
rājasyaḥ kathitā jihvāḥ kramāt kalyāṇaretasaḥ
viśvamūrttisphuliṅgindyau dhūmravarṇā manojavā
6.75
lohitā ca karālākhyā kālī tāmasajihvikāḥ
analerarṣivinvantāḥ pādiyāntācrarānvitāḥ
6.76
sātvikā divyapūjāsu rājasyaḥ kāmyakarmasu
tāmasyaḥ krūrakāryyeṣu prayoktavyā vipaścitā
6.77
surāḥ sapitṛgandharvvayakṣanāgapiśācakāḥ
rākṣasāśca kramādagnerāśritā rasanāsamī (3)
6.78
jihvāsu tridaśādīnāṃ tattatkāryyasamāptaye
juhuyādvāñchitāṃ siddhiṃ dadyustā devatā matāḥ
6.79
svanāmasadṛśākārāḥ prāyo jihvā havirbhujaḥ
mantrī pravinyasedaṅgo vaṅgeraṅgāni vai kramāt
6.80
sahasrārciḥ svastipūrṇa uttiṣṭhapuruṣastathā
dhūmavyāpī saptajihvo dhanurddhara itoritaḥ
6.81
aṅgamantrān kramādaṣṭamūrttīṃścātha pravindhaset
mūrddhāṃsapārśvakaṭyaṅkakaṭipārśvāṃsakeṣu ca
6.82
prādakṣiṇyena vinyasyedyathāvaddeśikottamaḥ
jātavedāḥ saptajihvo havyavāhana eva ca
6.83
ambhodarajasaṃjñaśca savaiśvānara eva ca
kaumāratejāśca tathā viśvedevamukhāhvayau
6.84
syuraṣṭamūrttayo vahneragnaye padapūrvvikāḥ
praṇavādinamo'ntāśca punarddharmacatuṣṭayaiḥ
6.85
dikkramātsaṃparistīryya samyaggandhādibhiryajet
madhye ca koṇaṣaṭke ca jihvābhiḥ kesareṣu ca
6.86
aṅgamantraistato bāhye cāṣṭabhirmūūrttibhiḥ kramāt
tato'gnimanunā tena mantrī madhye ca saṃyajet
6.87
vaiśvānaraṃ jātavedamṛddhā cehnāvaheti ca
lohitākṣapadaṃ sarvvakarmmāṇīti samīrayet
brūyācca sādhayetyante vahnijāyā'ntiko manuḥ
6.88
trinayanamaruṇāptāvaddhamauliṃ suśuklāṃśukamaruṇamanekākalpamambhojasaṃstham
abhimatavaraśaktisvastikābhītihastaṃ
namata kanakamālālabdhakāṃsaṃ kṛśānum
6.86-2
jihvā jvālārucaḥ proktā varābhayayutāni ca
aṅgāni mūrttayaḥ śaktisvastikodyatadordvayāḥ
6.60-2
saṃskṛtena ghṛtenā'bhidyotanodyotitena ca
vyāhṛtyanantaraṃ tena manunā juhuyānniśaḥ
6.61-2
garbhādhānādikā vahneḥ samudvāhā'vasānikāḥ
kriyāstāreṇa vai kuryyādājyāhutyaṣṭakaiḥ pṛthak
6.62-2
jihvāṅgamūrttimatnubhirekāhutyā (1) hunetataḥ
jihvāyāṃ madhyasaṃkhyāyāṃ mantrī jvālāvalītanau
6.63-2
tārādyaiīśabhirbhedaiḥ pūrvvapūrvvasamanvitaiḥ
manunā gāṇapatyena hunetpūrvvaṃ daśāhutīḥ
6.64-2
juhuyācca caturdvāraṃ samastenaiva tena tu
ājyena sādhyamanunā pañcaviṃśatisaṃkhya kam (2)
6.65-2
juhuyāt sarvvahomeṣu sudhīranalatṛptaye
tāntrikāṇāmayaṃ nyāyo hutānāṃ samudīritaḥ
6.66-2
punaḥ sādhyena manunā hunedaṣṭasahasrakam
athavā'ṣṭaśataṃ sarpiḥ saṃyuktena payondhasā
6.67-2
dravyairvidhānaproktairvvā mahāvyāhṛtipaścimam
punaḥ samāpayeddhomaṃ pariṣekā'vasānakam
6.68-2
bhūrbhuvaḥ kharbhūrbhuvaḥ svaḥ pūrvvaṃ svāhāntameva ca
agnaye ca pṛthivyai ca mahate ca samanvitam
6.66-3
vāyave cāntarikṣāya mahate ca samanvitam
ādityāya ca vai dive mahate ca samanvitam
6.100
candramase nakṣatrebhyo digbhyaśca mahate'nvitam
mahāvyāhṛtayastvetāḥ sarvvaśo devatāmayāḥ
6.101
brahmārpaṇākhyamanunā punaraṣṭāvathāhutīḥ
juhuyānmantravaryeṇa karmmabandhavimuktaye
6.102
itaḥ pūrvvaṃ prāṇabuddhidehadharmmādhikārataḥ
jāgrat svapnasuṣuptīnāmante'vasthāsvitīrayet
6.103
tataśca manasā vācā karmaṇeti prabhāṣayet
hastābhyāñca tathā padbhyāmudareṇeti bhāṣayet
6.104
śiśnā ca yat smṛtaṃ proktā yaduktaṃ yatkṛtantathā
tatsarvvamiti sambhāṣya brahmārpaṇapadaṃ vadet
6.105
bhavatvante dviṭhañcāyaṃ brahmārpaṇamanurmataḥ
hute tu deśikaḥ paścānmaṇḍale balimārabhet
6.106
nakṣatrāṇāṃ sarāśīnāṃ savārāṇāṃ yathākramam
dadyādvaliṃ gandhapuṣpadhūpadīpakamādarāt
6.107
tārāṇāmaśvinādīnāṃ rāśiḥ pādādhikaṃ dvayam
meṣādisuktā nakṣatrasaṃjñāpūrdhvamanantaram
6.108
devatābhyaḥ padaṃ proktā divā naktaṃ padaṃ vadet
cāribhyaścātha sarvvebhyo bhūtebhyaśca namo vadet
6.106-2
evaṃ rāśau tu sampūrve tasmiṃstadvatprayojayet
tathā rāśyadhipānāñca grahāṇāṃ tatra tatra tu
6.110
saptānāṃ karaṇānāñca dadyānmīnāhnameṣayoḥ
antarāle balistvevaṃ saṃproktaḥ kalaśātmakaḥ
6.111
punarnivedyamuddhṛtya purāvat paripūjya ca
mukhavāsādikaṃ dattvā stutyā tadyuktayā punaḥ
6.112
stutvā yathāvadbrahrameṅgitiyuktāsu sādhakaḥ
aṣṭāṅgaṃ vāpi pañcāṅgamūbhābhyāṃ vā samāhitaḥ
6.113
dorthyā padābhyāṃ jānubhyāmurasā śirasā dṛśā
vacasā manasā ceti praṇāmo'ṣṭāṅga īritaḥ
6.114
bāhubhyāñca sajānubhyāṃ śirasā vacasā dhiyā
pañcāṅkakaḥ praṇāmaḥ syāt pūjāsu pravarāvimau
6.115
gurvvādyāstārādikā yāgamandā lokeśāntāste caturthīnamo'ntāḥ
pūjāyāmapyagnikārye dviṭhāntā bījaiḥ pūjā syādvibhaktyā viyuktaiḥ
6.116
vāsasī ca punaraṅgulibhūṣāṃ homakṛt sumukhajapravareṣu
īśvarārpaṇamiti prati dattvā barddhito dvijamukheritavāgbhiḥ
6.117
natvā tatastanubhṛte paramātmane svaṃ dravyārddhameva gurave caturaṃśakaṃ vā
dattvā daśāṃśamathavāpi ca vittaśāṭhyaṃ hitvārpayennijatanūṃ tadadhīnacetāḥ
6.118
atha paṭutaramukhyavādyaghoṣairdvijamukhaniṣpatadāśiṣāṃ raveṇa
suniyatamapi susthitaṃ ca śiṣyaṃ kalaśajalairabhiṣecayedyathāvat
6.119
yathā purā pūritamattarairghaṭaiḥ sudhāmayaiḥ śiṣyatanau tathaiva taiḥ
prapūrayannanvivaro'bhiṣecayedavāptaye saṅgha yatheṣṭasampadām
6.120
vimale paridhāya vāsasī punarācamya guruṃ praṇamya ca
nikaṭe samupāsate vadedapi śiṣyāya manuṃ viśo guruḥ (1)
6.121
guruṇā samanugṛhītaṃ mantraṃ sadyo japecchatāvṛttyā
gurudevatāmanūnāmaikyaṃ sambhāvayan dhiyā śiṣyaḥ
6.122
mantre mantragurāvapi mantrī mantrasya devatāyāñca
triṣu vihitasatatabhaktiḥ pretyeha nijepsitaṃ phalaṃ labhate
6.123
saṅkṣepāditi gaditā hitāya dīkṣā japtṝṇāṃ pravaraphalapradā'cirāya
prāpyaināṃ japavidhirādareṇa kāryo vidbhiḥ saṅgatavidhirnijeṣṭasiddhayai
6.124
proktenaivaṃ kalaśavidhinekena vā'nekakumbhairbhaktyā yo vā sumatirabhiṣiñcennaro mantrajāpī
kāmān prāpnotyayamiha paratrāpi kiṃ tatra citraṃ
lokaiścintyo na khalu maṇimantrauṣadhīnāṃ prabhāvaḥ
6.124.p1
iti śrīprapañcasāre ṣaṣṭhaḥ paṭalaḥ
Linked texts (16)
- Prapañcasāratantra — Śaṅkara, Sanskrit
- Mantrakaumudī — Sanskrit
- Śrīvidyārṇavatantra — Sanskrit
- Kulamuktīkallolinī — Ādyānanda, Sanskrit
- Tantracintāmaṇi — Sanskrit
- Puraścaryārṇava — Sanskrit
- Merutantra — Gommaṭa, Sanskrit
- Puraścaryārṇava — Pratāpanārasiṃhasāha of Nepal 1750, Sanskrit
- Mantrakośa — Āśādityatripāṭhin, Sanskrit
- Prāṇatoṣiṇī — Rāmatoṣaṇa Śarman 1796, Sanskrit
- Viśvasāratantra — Sanskrit
- Gautamatantra — Sanskrit
- Sūrisarvasva — Govindakavibhūṣaṇa Sāmantarāya 1763, Sanskrit
- Gautamīyatantra (ed. Bhagiratha Jha) — Sanskrit
- Merutantra (Śiva) — Śiva, Sanskrit
- Āgamakalpalatā (Yadu Miśra) — Yadu Miśra, Sanskrit