<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Religious Traditions](https://indike.org/pramana/in.sampradaya) › [Śaiva traditions](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva) › [Śaiva and Śākta scriptures (Mantramārga)](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama) › [The ten Śivāgamas](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva) › [Kāmikāgama](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika) › [Mṛgendra](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra) › [Mrgendra Agama](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt) › 1

# Mrigendra 1

Mṛgendra (another edition) 1

- **Language:** Sanskrit

### [1.1](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.1)

śivābhyāṃ namaḥ |

### [1.2](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.2)

mṛgendram |

### [1.3](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.3)

dīpikāsahitayā vṛttyā'laṅkṛtam |

### [1.4](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.4)

vidyāpādaḥ |

### [1.5](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.5)

dīpikā |

### [1.6](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.6)

yasya jñānakriyārūpā śaktirbhuvi vimuktidā |  
sarvajñānavidhātāraṃ taṃ vande parameśvara || 1 ||  
śrīmanmṛgendravṛttau nārāyaṇakaṇṭhapādaracitāyām |  
yuktyāgamāviruddhaṃ tātparyārthaṃ prakāśayāmyadya || 2 ||  
yortho vṛttikṛtā svayaṃ sphuṭataraṃ vyākhyāyate śāṅkare  
śāstre'sminna hi tatra kiñcana mayā vaktavyamālokyate |  
yassyādvistarabhīruṇā na gadito yaścāsphuṭaṃ sūcita -  
statraivāgamayuktiyuktamadhunā kiñcinmayāpyucyate || 3 ||

### [1.7](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.7)

rāmakaṇṭhamahākaṇṭhakaṇṭhīravapadānugaḥ |  
na kutārkikamātaṅgagarjitebhyo bibhemyaham || 4 ||

### [1.8](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.8)

tatra tāvadatrabhavānācāryaśśiṣṭācārānuvidhānāya  
śāstrasyāpyavighnaparisamāptaye ca śāstrasya  
karaṇopādānakartṝnavatārakāṃśca gurūn pūrvordhena praṇamati |  
uttarārdhena tu śāstravyākhyāṃ pratijānīte | candrārdhetyādi |

### [1.9](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.9)

\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_  
	aṣṭāviṃśatyāgameṣvādibhūtakāmikasyopāgamamidaṃ mṛgendram |  
mṛgendrasaṃjñākāraṇaṃ lagne spaṣṭībhaviṣyati |

### [1.10](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.10)

vṛttiḥ |

### [1.11](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.11)

candrārdhacūḍacaraṇābjayugaṃ praṇamya  
vāgīśvarīṃ gaṇapatiṃ kramaśo gurūṃśca |  
leśādyathāmati yathāgamayuktigūḍhaṃ  
śrīmanmṛgendraparamārthamahaṃ vyanajmi || 1 ||

### [1.12](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.12)

dīpikā |

### [1.13](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.13)

candrārdhaṃ candrakalā prakāśakatvādāhlādakatvācca  
jñānaśaktireva candrakalātvenocyate, saiva cūḍā bhūṣaṇaṃ yasya |  
jñānacandrakalāñcita iti śruteḥ | tasya parameśvarasya | caryate gamyate  
jñāyate ācaryate anuṣṭhīyate kriyate cāneneti caraṇau jñānakriyāśaktī  
śāstrapraṇayanakaraṇabhūte | yadvakṣyati karaṇaṇ ca na śaktyanyat | iti |  
vikasanaśīlatvādvimalatvācca ta evābje tayoryugaṃ samaṣṭirūpam | ekatve'pi  
śakterupacārātjñeyakāryopādhibhedavivakṣayā yugamityuktam | praṇamya  
kāyavāṅganobhiḥ prahvībhūya | vāgīśvarīṃ | śāstropādānabhūtāṃ  
mahāmāyātmikāṃ parigrahavartinīṃ paravidyāsvarūpāṃ śaktim | yaduktaṃ  
śrīmatpauṣkare parā vāgīśvarī vidyā māyāvidyā'parā smṛtā | iti |  
yadvakṣyāṃte śakternādo bhavedi tyādi | tathā gaṇapatiṃ gaṇānāṃ  
vidyeśvarāṇāṃ vidyānāṃ aparamantreśvarāṇāṃ paśusaṅghānāṃ ca  
patiḥ paramaśivaḥ taṃ ca śāstrapraṇetāraṃ praṇamya | kartuḥ kriyāyāṃ  
sādhakatamatvātprathamaṃ karaṇopādānam |  
sakaraṇasyāpyupādānāpekṣitvāt upādānopādānaṃ paścātkarturupādānam  
| kramaśaḥ | yathā kramam | gurūn | anantaśrīkaṇṭha śakrabharadvājahārītān  
tantrāvatārakān anyāṃśca svaguruparyantān praṇamya  
śrīmanmṛgendraparamārthaṃ vyanajmīti sambandhaḥ | anena śāstrasya  
parameśvarapraṇītatvena prāmāṇyaṃ  
ātmanaścāvichinnasampradāyāgatatvena''satvaṃ darśayati | leśāt saṃkṣepāt  
| yathāmati yathābodham | na hi pārameśaṃ śāstraṃ brahmaṇāpyaśeṣataḥ  
parijñātuṃ śakyam | yadyevaṃ svamanīṣikayā  
yatkiṃcidabhidadhānosāvanāpta eva syāt | ata āha yathāgamayuktīti |  
āgamānumānānatikrameṇetyarthaḥ | gūḍhaṃ atigambhīram | ayaṃ ca  
vyākhyāpravṛttau viśeṣaṇadvāreṇa hetuḥ | gūḍhatvādevāsau vyākhyeya  
ityarthaḥ | śrīmanmṛgendraparamārthamiti | śrīmat  
sarveśvaratvātparameśvaro'pi śrīḥ sā vidyate yathā kartṛtayā yasmin śāstre  
śrīmaccedaṃ mṛgendraṃ ca | nanu daśāṣṭādaśabhinneṣu śivaśāstreṣu  
mṛgendrākhyayā kimapi na śrūyate | satyam | ata evedaṃ kāmikākhyaṃ  
jñānaśāstraṃ mṛgendrarūpiṇā śakreṇā''śritatvāt mṛgendramityucyate |  
yadvakṣyatyupasaṃhāre ityetatkāmikaṃ jñānamavāptaṃ parameśvarāt iti  
| tathā | jñānaṃ caitatparaṃ guhyaṃ yadvispaṣṭaṃ jagattraye |  
śroturmṛgendrarūpatvānmṛgendramiti sūribhi riti || tasya paramārthe  
arthayāthārthyaṃ | vyanajmi | prakaṭīkaromi iti |

### [1.14](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.14)

dīpikā |

### [1.15](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.15)

ye kila vyākhyātāraḥ prakṛtānupayogi yatkiṃcidbahutaraṃ pralapanti | ye  
ca kuśalaṃmanyamānā vyākhyeyamarthaṃ spaṣṭamityupekṣante  
tānubhayaprakārān dvitīyena ślokenā''kṣipati |

### [1.16](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.16)

vṛtīḥ |

### [1.17](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.17)

kecitsvabodhavibhavaprathanāya tāva -  
dgarjantyalaṃ na kila yatprakṛtopayogi |  
anye punaḥ paṭudhiyo na vivecayanti  
spaṣṭārthametaditi tattadupekṣamāṇāḥ || 2 ||

### [1.18](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.18)

dīpikā |

### [1.19](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.19)

tṛtīyenā''tmavyākhyāyāssādhutvaṃ sūcayan -

### [1.20](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.20)

vṛttiḥ |

### [1.21](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.21)

saṃkṣepataḥ prakṛtavastvaparisphuṭaṃ ye  
vyācakṣate padapadārthasamanvayena |  
prāyaḥ kuśāgramatibhistadihādriyante  
vyākhyākṛto viphalavistarabhīrubhiśca || 3 ||

### [1.22](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.22)

dīpikā |

### [1.23](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.23)

sādhuvyākhyālakṣaṇamāha sākṣādityādiślokatrayeṇa |

### [1.24](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.24)

vṛttiḥ |

### [1.25](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.25)

sākṣācchrīkaṇṭhanāthādiva sukṛtijanānugrahāyāvatīrṇā-  
cchrutvā śrīrāmakaṇṭhācchivamatakamalonmīlanaprauḍhabhāsvān |  
śrīvidyākaṇṭhabhaṭṭastadidamupadiśannādideśaitadenāṃ  
spaṣṭārthāmatra laghvīṃ viracaya vivṛtiṃ vatsa sarvopayogyām ||  
uparyuparyeva kṛtāni kaiści -  
nmatāntarāṇāṃ hi nibandhanāni |  
nodbhinnamudraṃ tvidamadya yāva -  
ttasmādgururmāmidamanvaśātsaḥ || 5 ||  
tenāhamasyāṃ vivṛtau pravṛto  
nollaṅghanīyā hi guroranujñā |  
yadṛcchayā ko'tigabhīraśabdaṃ  
mṛgendramākṣeptumidaṃ vyavasyet || 6 ||

### [1.26](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.26)

dīpikā |

### [1.27](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.27)

śāstrasampradāyavyākhyāpravṛttau ca kāraṇamabhidhatte |  
adhyayanaśravaṇādāvitra śāstravyākhyāne'pi gurvājñaiva  
pravartanaheturityabhiprāyaḥ | yaduktamācāryairapi | gurūpasadanātprabhṛti  
sarvatra tairguruvākyādeva pravartitavyamiti | mṛgendramiti | mṛgendraṃ śāstraṃ  
siṃhaṃ ca | gabhīraśabdamiti | gabhīratvaṃ śāstrasya gabhīrārtthatayā  
mantratvena ceti |

### [1.28](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.28)

kimapītyādinā anuktaduruktasandigdhāni samādhatte |

### [1.29](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.29)

vṛttiḥ |

### [1.30](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.30)

kimapi yadiha noktaṃ yacca kiñcidduruktam  
kathitamapi mayā yatprasphuṭaṃ nāvabhāti |  
dinakṛta iva doṣāpahnavaikapravṛttā -  
stadapi vibudhamukhyāsspaṣṭayantaḥ kṣamantām ||

### [1.31](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.31)

ataḥ paraṃ pravartantāṃ vṛttayopyuttarottarāḥ |  
prajvālitātpradīpādvikasvarā dīpasantatiḥ ||

### [1.32](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.32)

dīpikā |

### [1.33](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.33)

doṣeti | rātrirityarthaḥ guṇaviparyayāśca | vṛtyaṃtarāṇyapyanayaiva  
mātṛkayā pravartantāmityāha | ataḥ paramityādi ||

### [1.34](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.34)

vṛttiḥ |

### [1.35](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.35)

athānādimalāpeta iti tantram | yatpunaḥ parameśaṃ  
namaskṛtyetyādyupoddhātaprakaraṇaṃ tatsambandhābhidheyaprayojanaṃ  
tantrāvatārakramanidarśanārtham | purā khalu tatra bhagavān  
bharadvājaśiṣyassamadhigatasakalavedaśāstrārthatatvo munirhārītanāmā  
śivaśaktyunmukhī kṛtacetobhissamāsāditadīkṣairjñānakriyācaryā-  
yogajijñāsubhirnaimiśāraṇyavāsibhistapodhanaiḥ  
kṛtapraṇāmāṃjalibhirūrdhvasrotaḥprasṛtaṃ śrīmatkāmikabhedamimaṃ  
mṛgendrottarasaṃjñakaṃ pṛṣṭaṃssadā śiṣyaguṇopapannān dṛṣṭvā  
parameśvarādipraṇāmapūrvakamidamāheti hārītaśiṣyastatpraśiṣyo vā  
viraktimanukurvan svaśiṣyānidamavadat |

### [1.36](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.36)

mūlam |

### [1.37](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.37)

parameśaṃ namaskṛtya  
bharadvājamṛṣiṃ tataḥ |  
harādindrakramāyātaṃ  
jñānaṃ śṛṇuta suvratāḥ ||

### [1.38](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.38)

vṛttiḥ |

### [1.39](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.39)

he suvratāḥ parameśvarabhaktiprakarṣaparipoṣitaśobhātiśaya-vatvātsu  
śobhanaṃ vrataṃ śāstrīyaniyamānuṣṭhānaṃ yeṣāṃ te | ye ca  
śrotārassambodhitāḥ yadvakṣyatyupasaṃhāre bhavatsu  
śivaśītāṃśujyotsnāpāṇḍuṣvidaṃ mayā | tadicchayokta miti |  
harādindrakramāyātaṃ jñānaṃ śṛṇuta ākarṇayata iti sambandhaḥ | harati  
paśubhyaḥ pāśān puṃsopyūrdhve padamatastu haraḥ iti | yadyapi  
yaugikīyaṃ saṃjñā ananteśādiṣvapi sāmānyāḥ |  
tathā'pīndraśabdasannidherihomāpatāveva haraśabdo jñeyaḥ | yadāhuḥ  
arthaḥ prakaraṇaṃ liṅgaṃ śabdasyānyasya sannidhiḥ |  
proktāssāmānyaśabdānāṃ viśeṣasthitihetavaḥ | iti | kuta etaditi  
cedyasmādaindre'smin kāmikabhede bhagavata umāpatervaktṛtvenendrasya  
śrotṛtvenaiva sambandhaḥ pratītaḥ | tathāhi purastādihaiva munīnāmindro  
vakṣyati |

### [1.40](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.40)

śivodgīrṇamidaṃ jñānaṃ mantramantreśvareśvaraiḥ |  
kāmadatvātkāmiketi pragītaṃ bahuvistaram ||  
tebhyovagatya dṛgjyotirjvālālīḍhasmaradrumaḥ |

### [1.41](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.41)

dadāvumāpatirmahyam | iti | tasmā ddharādindratkramācchrīkaṇṭha-  
nāthāt indrādikrameṇā''yātamavatīrṇam | jñāyante'nena  
vidyācaryākriyāyogā iti jñānaṃ śāstram | kiṃkṛtvā śṛṇuta parameśvaraṃ  
namaskṛtya sṛṣṭisthitisaṃharaṇādibhiścidacillakṣaṇaṃ viśvamīṣṭa itīśaḥ |  
īśitṛtvaṃ cānanteśādīnāmapyastīti paramapadena viśeṣaṇam | paramaścāsau  
anyeṣāṃ tadanugrahataśśivatvābhivyakterīśvaraśca svātantryeṇa  
sṛṣṭyādikaraṇāt parameśaḥ | taṃ namaskṛtya kāyavāṅmanobhistasmin  
prahvībhūya tataḥ anantaraṃ tantrāvatārakaṃ bharadvājaṃ ṛṣimiti ṛṣa gatāviti  
dhātossarveṣāṃ ca gatyarthānāṃ jñānārthatvādapi paramārthatayā ṛṣiḥ |  
taṃ ca namaskṛtya śṛṇuteti śrotṝṇāṃ namaskāropadeśaḥ |  
anamaskṛtaparameśvarāṇāmapraṇata-gurūṇāṃ ca nirvighnaṃ  
saṃhitādhigamanāsambhavāt | yaśca śrotṛjana-mevaṃ śikṣayati saḥ  
arthātkṛtatathāvidhaḥ pravartata iti gamyate, tena yathā parameśvaraṃ gurūṃśca  
natvāhaṃ upadeṣṭuṃ pravṛttastathā yūyamapi śrotuṃ pravartadhvamiti  
vyavasthitam | yathā caitadindrasyomāpa-tinopadiṣṭaṃ tatparisamāptau yadyapi  
grantha evāsti | tathā'pi vyākhyā-nopakrame  
sambandhāderavaśyābhidheyatvātkiñciducyate |  
	kadācit atiruciraratnaprakaravinicitakanakamayakamanīyamahītalamano-  
harasaptamajaladhiṃ tadviharaṇabhoginaṃ nīlotpalatviṣaṃ caturbhujaṃ  
dvikandharādhāramukhadvayena vedādhyayanasurāpānasāṅkaryakā-riṇaṃ  
asuranivahaparivṛtaṃ durmataṃ mahāsuraṃ tridaśapatirapaśyat | atha  
tathāvidhadurācāradarśanajanitakopākulitamunigaṇasahitaśśata-  
kraturakṣamamāṇo labdhavaratvātprasabhamastrairavadhyaṃ budhyan  
phenāntarhitavajreṇa asurasya śirodvayaṃ ciccheda | tadvyāpādanataśca  
vṛhmahatyājanitamaghamāśaṅkamānastatpraśāntaye bhagavantamacyutaṃ  
nāmnāṃ sahasreṇa ṛgyajussāmabhiścāstauṣīt | prasannena hariṇā  
navoditabhāsvadbhāsuraṃ sarvahatyabhibhāvukaṃ nārasiṃhaṃ kavacaṃ  
prayacchatā proktaṃ yathaitatsannaddhadehastvaṃ tapaḥ kuruṣva bhagavantaṃ  
pinākinamārādhayan varṣasahasrānte tu taṃ  
dṛṣṭvā'bhimatamāsādayiṣyasītyuktvāntarhite murārau sarvaṃ tadindreṇa  
kṛtam | atha pratyakṣībhūte bhagavati pinākini nikhiladuḥkhāntaścāsya  
sañjātaḥ | śrīmatkāmikākhyañcāsmai parameśvara upadideśa | yataścendrasya  
nṛsiṃharūpiṇassamupadiṣṭamidamumāpatinā tato  
mṛgendraśrotṛtvānmṛgendrasaṃjñayā prathitam |

### [1.42](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.42)

sambandhastvatra ṣaṭprakāraḥ parādiḥ | tathā hi sargādau parameśvara  
ūrdhvaprāgdakṣiṇottarapaścimasrotaḥpañcakabhedabhinnaṃ jñānaṃ  
svecchānugṛhītavidyeśvarāṣṭakaprabodhanānantaraṃ tadabhivyaktaṃ  
mantreśvarādibhyo vakṣyamāṇavadādideśa | tathā coktaṃ kiraṇe -  
sṛṣṭyanantarameveśaśśivān sṛṣṭvā daśātmajān | jñānamekaṃ  
vibhajyāśu teṣāṃ tatsaṅkhyayā'vadat | kāmikaṃ praṇavākhyasya  
yogajamityādi || atra ātmajāniti ātmanaiva  
niradhikaraṇenānugraheṇānugṛhītānityāśayaḥ | tebhyaḥ umāpatiḥ prāpa |  
tasmācca śakraḥ | tato'pi bharadvājaḥ | tatsakāśāttu hārītaḥ | sa punaḥ  
svaśiṣyebhyaḥ prāheti parastātsarvaṃ spaṣṭīkariṣyāmaḥ | abhidheyāśceha  
jñānakriyāyogacaryāḥ | prayojanaṃ cā'tra tatjñaptiḥ | tatprayojanamapi  
bhuktimuktī | parameśvarasadbhāvasādhakapramāṇopa-nyāsaḥ  
tadbādhakanirākaraṇaṃ ca yadyapi tatpraṇītāgamaprāmāṇyasādhanāya  
prathamamevopayujyate | tathāpi śāstrakāreṇaivā'traitadvicāritaṃ atastatraiva  
vakṣyāmaḥ | kevalametāvadeveha pratijānīmahe | yaduktaṃ - āyurvedācca  
gaṇitānmantravādācca sasvarāt | rasopaniṣadāṭopādāptassa parigṛhyate |  
iti | taccā''ptatvaṃ sāñjanatvādasarvārthadṛśāṃ  
darśanāntarapraṇetṝṇāṃ svasvaviṣayameva |  
nityanirmalaniratiśayasarvārthajñānakriyāśaktestu sarvadā  
sarvānugrahapravṛttasya parameśvaratvādeva sarvādhiṣṭhātussarvaviṣayam |  
evaṃvidhaviśeṣaṇaviśiṣṭasya vaktuṃrvipralambhakatvāsambhāvanāt  
nā'prāmāṇyam | etacca yathāvasaraṃ vakṣyāmaḥ | tadevamīdṛgrūpo  
bhagavānāgamasya kartā | āgamastu taṃ jñāpayati | ataśca dvayorapi  
visadṛśakriyatvāt nātretaretarāśrayadoṣassyāt | yathā kaścidevaṃ vakti  
devadatto'hamāyāta-iti | tadvākyaśravaṇācca tadanye manyante  
devadatto'yamāyāta iti | na cātra devadattasya tadvākye cetaretarāśrayatvaṃ  
yuktam | tadukteṣu ca dṛṣṭārtheṣu viṣabhūtarasavādādiṣu tadāgamasya  
phalavatvamupalabhyā'dṛṣṭārthasya tacchāsanasyāpi phaladatvamanumīyata  
ityalamanena | prakṛtamanusarāmaḥ || 1 ||

### [1.43](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.43)

dīpikā |

### [1.44](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.44)

śāstrasvarūpaṃ darśayati athānādītyādinā | upodghātapaṭalasya  
prayojanamāha yatpunarityādinā | yadāhuḥ cintāṃ  
prakṛtasiddhyarthāmupodghātaṃ pracakṣata iti | upodghātapaṭalasya  
prastāvamāha purā khalvityādinā | samāsāditadīkṣaiḥ iti, nādīkṣitānāṃ  
śravaṇādhikāra ityarthaḥ | ūrdhvasrota ityādi siddhāntarūpaṃ na vāmādikam |  
mṛgendrottarasaṃjñamiti mṛgendraṃ pratyuktavān mṛgendrottarākhyaṃ na tu  
mṛgendraikadeśabhūtam | jñānādipādacatuṣṭayayogāt | śiṣyaguṇopapannāniti  
| yaduktaṃ arthī śakto vidvān śāstreṇāparyudastastantre'dhikriyata iti |  
parameśvarādīti ādigrahaṇādbharadvājaḥ vyākhyānādau  
pūjyo'bhivandyaśca guruḥ yataḥ | hārītaśiṣya ityādi hārītavacanameva  
hārītaśiṣyādibhiranūdyata ityarthaḥ | vrataṃ śāstrīyaniyamānuṣthānaṃ  
sāmānyaviśeṣaśāstrasiddham | śrīmadbhārgave iti varṇāśramācārān  
manasāpi na laṃghayet | yo yasminnāśrame tiṣṭhan prāpto dīkṣāṃ  
śivātmikām | sa tasminneva santiṣṭhet śivadharmaṃ ca pālayediti |  
śrīmatsvāyambhuve'pi - gṛhiṇo lokamārgasthā laṅghayeyurna laukikam |  
acāradīkṣitāstadvatkurvīranniti | harati paśubhyaḥ pāśānityādi  
haraśabdenātrānantaśiṣyaḥ śrīkaṇṭhaḥ procyata iti | atra hetumāha  
indraśabdasannidheriti tasyaiva brahmāṇḍamadhyādhikāritvādityarthaḥ | etadeva  
prapañcayituṃ praśnayati | kuta etadityādi | pariharati yasmādityādi  
harādindrakramāyātamityatra indraśabdo bharadvājasyāpyupalakṣaṇamityāha  
indrakrameṇeti | jñānapadaṃ vyācaṣṭe jñāyante'nenetyādi | vidyāśabdenātra  
vidyāpādavācyaḥ patyādirartho gṛhyate | tadanugrahataśśivatvābhivyakteriti |

### [1.45](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.45)

vidyeśvarādīnāṃ śivānugrahādeva sarvajñatvābhivyakteḥ | yadvakṣyati -  
tatrādau kevalāṇūnāṃ yogyānāṃ kurute'ṣṭakam |  
vāmādiśaktibhiryuktaṃ saptakoṭiparichada miti | atastasminneveśaśabdasya  
mukhyatvamityāha svātantryeṇetyādi anantādīnāṃ tatpreraṇayaiva  
sṛṣṭyādikaraṇāt sarvajñatve'pi teṣāṃ śivāpekṣayā kartṛtvaṃ  
nyūnamityarthaḥ | bharadvājasya ṛṣitvaprasiddhau ṛṣiśabdasya  
punaruktatāmāśaṅkaya pariharati ṛṣa gatāvityādi |  
sambandhāderityādigrahaṇāt abhidheyaṃ prayojanaṃ ca gṛhyete | tatra  
sambandhaprakāśanārthamitihāsamāha | kadācidityādi | viharaṇabhoginamiti  
krīḍāvyasaninam | nikhiladuḥkhāntaścāsya sañjāta iti nikhiladuḥkhahetutvāt  
nikhilaṃ duḥkhaṃ malaḥ tasyānto vyapagamaḥ sañjātaḥ tatkāla eva  
malaparipākavaśācchaktinipātapūrvakaṃ nirvāṇadīkṣāsya sampannetyarthaḥ |  
ata evādhikāritvāt śrīmatkāmikākhyaṃ cāsmai parameśvara upadideśa  
śāstramiti śeṣaḥ | sambandhaprakārānāha sambandhastvityādi parādiriti  
paro mahānantarālo divyo divyādivyo'divyaśceti | tāneva darśayati  
tathāhītyādinā | srotaḥ pañcakabhinnamiti siddhāntarūpamevedaṃ  
pañcamantraparigrahatvāt pañcakṛtyapratipādakatvāt  
pañcamantrātmakaśivadehābhivyaktatvācca pañcasrotorūpamucyate | na  
vāmādikamapi teṣāmaśivakartṛkatvāt kathaṃ punasteṣāmapi śaivatvena  
kvacitprasiddhiḥ upacārāt śivādhiṣṭhitā''tmāntarapraṇītatvena | yadyevaṃ  
parameśvarasyāśarīratvāt śāstropadeśānupapattiḥ | na  
jagatsṛṣṭyādivatsaṅkalpamātreṇaiva vidyeśvarādīmāṃ śāstrāvabodhakatvāt  
| tadevāha svecchānugṛhītetyādi | nanu kāmikādayaśśivabhedāḥ  
praṇavādīnāmupadiṣṭā iti śrūyante | tatkathaṃ vidyeśvarāṇāmupadeśaḥ | ata  
āha vidyeśvarāṣṭakapravodhanānantaramiti prathamaṃ  
vidyaśverāṇāmupadeśaḥ paścātpraṇavādīnāmiti | tebhya umāpatiriti  
tebhyo'nantaram anantabhaṭṭārakācchrīkaṇṭhaḥ prāpa na tu sūkṣmādibhyo vā  
| anantaśiṣyatvenaiva prasiddheḥ | uktañca śrīmadraurave jagataḥ kāraṇaṃ  
devamananteśaṃ paraṃ gurum | tenoktaṃ parameśāna śrīkaṇṭhāya  
mahātmane iti | tadevaṃ śivānantayoḥ parassabandhaḥ | ananta  
śrīkaṇṭhayormahān | śrīkaṇṭhaśakrayorantarālaḥ | śakrabharadvājayoḥ  
divyaḥ | bharadvājahārītayordivyādivyaḥ | hārītatacchiṣyayoradivyaḥ |

### [1.46](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.46)

jñānakriyāyogacaryā iti jñānaśabdenātra jñeyāḥ patipaśupāśāḥ kathyante  
prayojanañcātra jñaptiriti ata evopāyopeyalakṣaṇaścāyaṃ sambandho'tra  
sūcitaḥ tadevamīdṛgrūpa iti paramāptaḥ | dvayorapīti kartṛjñāpakatvena  
visadṛśakriyatvānnetaretarāśrayadoṣa iti | tadevodāharaṇena spaṣṭayati yathā  
kaścidityādi || 1 ||

### [1.47](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.47)

vṛttiḥ |

### [1.48](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.48)

tadevaṃ hārītamunissvaśiṣyāṇāṃ jñānopadeśaṃ pratijñāya tata  
indrakramāyātatvaṃ darśayitumāha |

### [1.49](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.49)

|| mū || nārāyaṇāśrame puṇye  
bharadvājādayo dvijāḥ |  
tepuḥ śivaṃ pratiṣṭhāpya  
tadekāhitamānasāḥ || 2 ||

### [1.50](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.50)

badarikāśramanāmni viṣṇorāśrame tadāśramatvādeva pāvane  
bharadvājaprabhṛtayo munayastepuriti sambandhaḥ | bharadvājādīnāmṛṣīṇāṃ  
dvijatvaprasiddhisambhavāt dvijā iti viśeṣaṇaṃ vāgīśvarīvibhavasaṃyogāt na  
sañjananādinā | kṛtadīkṣatvenotkarṣavatvapratipādanārtham | tadānīṃ na  
punarupanītatvamātraṃ smārtavadvijaśabdeneṣṭam | adīkṣitānāṃ  
tantrādiśravaṇānadhikārāt pratyuta pratyavāyaśruteḥ | śivaṃ pratiṣṭāpyeti |  
lohabāṇaliṅgādāvādhāre sāmānyamantrādinā parameśvarapratiṣṭhāpanaṃ  
parikalpyetyāśayaḥ | anyathā yathāvadviditatattadvidhānānāṃ  
parastātpratiṣṭhādiviṣayasya praśnasyānupapatteḥ | tasminnevaikasminnāhitaṃ  
ekāgrīkṛtaṃ mānasaṃ yaiste tathāvidhāssantastepuḥ | śivārādhanalakṣaṇaṃ  
tapaścakrurityarthaḥ ||

### [1.51](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.51)

dīpikā |

### [1.52](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.52)

dvitīyasūtraṃ sambandhayati tadevamityādinā |  
nārāyaṇāśramasyānekatvātkasminnityākāṃkṣāyāmāha  
vadaryāśramanāmnīti | dvijapadaṃ vyācaṣṭe bharadvājādīnāmityādi |  
yaduktaṃ māyāyāḥ prathamaṃ janma vidyājanma tataḥ paraṃ ityādi |  
kathaṃ punaḥ bharadvājādīnāṃ indrasākṣātkaraṇātpūrvaṃ dīkṣitatvam | na  
tadānīṃ | hārītavacanakāle tvastyeva | smārtavaditi sūtraproktadvijaśabdavat |  
yadāha devalaḥ mātāpitṛbhyāṃ garbhādhānādibhissaṃskṛte garbhāṣṭame  
varṣe upanayanārho bhavati | tatropādhyāyaḥ pitā | mātā gāyatrī | evamupanīto  
dvipitṛko dvijātissyāditi | tantrādiśravaṇānadhikārāditi | atra ādigrahaṇāt  
mantraparigrahaḥ | yaduktaṃ śrīmatkālottare mantraṃ tantraṃ tvayā prokta  
miti | mantratantraśravaṇe ca dīkṣitānāmevādhikāraḥ yaduktaṃ  
śrīmatparākhye dīkṣito yo'dhikārī syādyogyassnānārcanādiṣu iti |  
vakṣyati cādhyayanaprakaraṇe pūte mahītale sthitvā paśuśravaṇavarjitaḥ |  
iti | pratyavāyaśruteriti | yaduktaṃ śrīmadraurave  
ājñāvilaṃghanātproktaṃ kravyādatvaṃ śataṃ samāḥ | iti | yadi vā  
dvijaśabdena teṣāṃ dvijatvavyāptiphaleneśajñānena yogādutkarṣaḥ procyate  
tataścānātmādāvātmajñānādyabhāve'pi sarvajñatvādyadarśanāt  
bandhāntarabaddhyamātmānamāśaṅkamānānāmeteṣāṃ  
śaktinipātavaśāttaducchedopāyajñasya śivasyārādhanamupapadyata iti |  
śivārādhanalakṣaṇamiti | pariṇatamalatvena  
śaktinipātavaśācchivadharmādyātmakam | yaduktaṃ kiraṇe same karmaṇi  
sañjāte kālāntaravaśātpunaḥ | tīvraśaktinipātena iti |

### [1.53](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.53)

śrīmatsvāyambhuve'pi sā śaktirāpatatyādyā puṃso  
janmanyapaścime | sannipātātkṣaratyasya malassaṃsārakāraṇaṃ kṣīṇe  
tvasmin dhiyā sā syātparaṃ niśreyasaṃ prati iti || 1 ||

### [1.54](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.54)

|| mū || atha tān bhāvitān matvā  
kadācittridaśādhipaḥ |  
tadāśramapadaṃ bheje  
svayaṃ tāpasaveṣabhṛt || 3 ||

### [1.55](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.55)

vṛttiḥ |

### [1.56](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.56)

anantaraṃ ca tān bhāvitān tantraśraddhālūn jñātvā kasmiṃścitkāle  
munirūpadhārī śakraḥ tadīyamāśramaṃ siṣeve || 3 ||

### [1.57](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.57)

dīpikā |

### [1.58](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.58)

tatra śraddhālūn iti pāṭhe śive śraddhālūnityarthaḥ || 3 ||

### [1.59](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.59)

|| mū || sa taissampūjitaḥ pṛṣṭvā  
tāṃśca sarvānanāmayam |  
provāca codanādharmaḥ  
kimarthaṃ nānuvartyate || 4 ||

### [1.60](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.60)

sa indrastairbharadvājādibhirāśramasamucitenātithisatkāreṇābhyarcita-stān  
bharadvājādīn pratyekaṃ kuśalaṃ pṛṣṭvā'bravīt kiṃ tadityāha  
codanādharmaḥ kimarthaṃ nānuvartyata iti | codaneti kriyāyāḥ pravartakaṃ  
vacanamāhuḥ tadāmnāto dharmaḥ kimiti nānuṣṭhīyate | codanaiva hi dharme  
pramāṇaṃ pramāṇameva codanā ityevamayogānyayogavyavacchedena tataḥ  
pravartamānānāmaihikasyā''muṣmikasyāpi phalasyāvisaṃvādāt | tathā  
coktam |  
śrutismṛtyuditān dharmānanutiṣṭhan hi mānavaḥ |  
iha kīrtimavāpnoti pretya cānuttamāṃ gatim ||

### [1.61](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.61)

iti | tadviparītaṃ tu trayībāhyaliṅgārādhanādi yat tattrayībāhyatvādeva  
phalguprāyam | yadāha bhaṭṭaḥ |

### [1.62](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.62)

tathā'tikrāntavedoktamaryādavyavahāriṇām |  
saṃvādiṣvapi vākyeṣu neṣyate mānahetutā ||

### [1.63](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.63)

manurapi yā vedabāhyāssmṛtayo yāśca kāścitkudṛṣṭayaḥ |  
sarvāstā niṣphalāḥ pretya tamobhūtā hi tāssmṛtāḥ || 4 ||

### [1.64](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.64)

dīpikā |

### [1.65](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.65)

sarvaśabdārthamāha pratyekamiti abravīditi mīmāṃsakadṛṣṭyā  
coditavānityabhiprāyaḥ | codanāśabdenātra vidhiniṣedhavākyānyabhidhīyanta  
ityāha codanetyādi codanāvākyānāṃ kārya evārthe prāmāṇyābhyupagamāt  
na siddha iti | nanu liṅādeḥ pratyayamātrasya viddhyarthakatvena pravartakatvāt  
kathaṃ vacanamityupanyāsaḥ | satyam | pratyayamātrasyaiva vidhirarthaḥ | sa tu  
bhāvanāpekṣa eva puruṣaṃ pravartayati | ayamarthaḥ | kuryādityukte kiṃ, kena,  
kathamityākāṃkṣāyāṃ anena itthaṃ kuryāditi vākyasyaiva pravartakatvam |  
yadāhuḥ kimādyapekṣitaiḥ pūrṇassamarthaḥ pratyayo vidhau iti |  
dharmaśabdenātra na bhāvapratyayarūpo buddhiguṇo vivakṣitaḥ |  
mīmāṃsakānāmanabhimatatvāt | nā'pi bhāvasvabhāvaḥ | tasya kāryatvāt |  
nāpyapūrvākhyassaṃskāraḥ | tasyānuṣṭhānottarakālabhāvitvāt | api tu  
yāgādyanuṣṭhānarūpa evetyāha | tadāmnāto dharma iti | nānuṣṭhīyata iti |  
codanaivahi dharme pramāṇamiti | dharmasyānuṣṭhānarūpasya pratyakṣatve'pi  
tajjanyasyāpyapūrvākhyasya tatphalasya ca svargādestatsambandhasya  
cātīndriyatvāt pratyakṣādipramāṇānāṃ tatra prāmāṇyaṃ na sambhavatīti |  
yadyevaṃ pramāṇānantarbhāvāt codanā'pi na pramāṇaṃ ata āha  
pramāṇameva codaneti codanāyāstu nityatvena  
kartṛgatavipralambhādidoṣādyabhāvāt atīndriyeṣvartheṣu jñāpakatvena  
prāmāṇyamanivāryameva | yadāhuḥ - anadhigatārthagaṃtṛ pramāṇamiti |  
ayogānyayogavyavacchedeneti pramāṇa | mevetyavadhāraṇaṃ codanāyāḥ  
prāmāṇyāyogaṃ vyavacchinati | codanaivetyavadhāraṇaṃ tu pratyakṣādīnāṃ  
prāmāṇyayogaṃ vyavacchinatti | phalasyāvisaṃvādāditinanu  
kvacitputreṣṭyādau phalavisaṃvādo dṛśyate tatkathaṃ  
phalāvisaṃvādāccodanāyāṃ prāmāṇyam | ucyate | kvacitkṛṣyādāviva  
karmakartṛtvasādhanavaiguṇyena phalavisaṃvādaḥ | sa ca  
nāprāmāṇyaphalasādhaka iti | phalguprāyamiti alpaprayojanam || 4 ||

### [1.66](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.66)

vṛttiḥ |

### [1.67](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.67)

ityevaṃ jaiminimatānusāriṇastasya vācaśśrutvā -

### [1.68](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.68)

|| mū || ta ūcurnanvayaṃ dharma -  
ścodanāvihito mune |  
devatārādhanopāya  
stapasā'bhīṣṭasiddhaye || 5 ||

### [1.69](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.69)

te bharadvājādaya indraṃ tāpasarūpatvena muniśabdenā''mantrya  
nanviti vacanamavocan | yo'yamasmābhirabhimatarudrākhyadevatā-  
prasādanopāyalakṣaṇo dharmastapasā samīhitasiddhyarthamāsevyate sa  
codanayaiva hi | vihitaḥ | vyavasthāpitaḥ | tathā hi - codanā nāma  
liṅloṭtavyādiśabdavyavasthāpitavidhiniṣedharūpayajanādikriyā-pravartakaṃ  
vacanamabhidhīyate | yathā jyotiṣṭomena yajeta svargakāma ityādi | tacca  
mukhyatayā śrautam | tanmūlatvācca smārtamapi | tathā coktaṃ -  
tasmācchrutismṛtī hyeva pramāṇaṃ dharmagocara iti | tathā vedo'khilo  
dharmamūlaṃ smṛtiśīle ca tadvidām | iti |

### [1.70](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.70)

tadāstāṃ tāvadevaṃvidhāśśrutyādisadāgamārthāvirodhinyaḥ  
paurāṇikyassaṃhitāḥ anyāśca kāścana śrutayaḥ | yāsāmidaṃ tātparyam |  
yathā mahābhāratādau -

### [1.71](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.71)

ye bhaktā varadaṃ devaṃ śivaṃ rudramumāpatim |  
iha loke sukhaṃ prāpya te yānti paramāṃ gatim iti |

### [1.72](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.72)

sarvarūpaṃ bhavaṃ jñātvā liṅge yo'rcayati prabhuḥ |  
tasminnabhyadhikāṃ prītiṃ karoti vṛṣabhadhvajaḥ | iti |

### [1.73](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.73)

tathā -

### [1.74](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.74)

ādityā vasavo rudrā munayaśca mahaujasaḥ |  
vidhivalliṅgamārādhya padamiṣṭatamaṃ gatāḥ | iti |

### [1.75](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.75)

tathā -  
mudbhasma gośakṛtpiṣṭaguḍakhaṇḍādiliṅgakam |  
sampūjayan pratiṣṭhārthaṃ śraddhāvānadhigacchati iti |

### [1.76](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.76)

abhyupagamyāpi brūmaḥ yadābhiprāyeṇedamabhidhīyate bhavadbhissa  
tāvacchrutyartha eva smaryatām || 5 ||

### [1.77](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.77)

dīpikā |

### [1.78](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.78)

uttarasūtramavatārayati ityevamityādi yoyamasmābhirityādi codanaiva  
dharme pramāṇamastu vayamapi codanādharmamevānutiṣṭhāma ityarthaḥ |  
samīhitasiddhyarthamiti | samīhitaṃ caiṣāṃ malanivṛttyādiḥ |  
codanādharmatāmevopapādayati tathāhītyādi | pravartakaṃ codanaivetyuktam |  
nanu nāsmābhiḥ pravartakavākyamātraṃ pramāṇamiṣyate ; api tu śrutirūpaiva  
codanā | ata āha abhyupagamyāpi brūma ityādi || 5 ||  
tra hi |

### [1.79](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.79)

|| mū || vede'sti saṃhitā raudrī  
vācyā rudraśca devatā |  
sānnidhyakaraṇe'pyasmin  
vihitaḥ kālpiko vidhiḥ || 6 ||

### [1.80](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.80)

vṛttiḥ |

### [1.81](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.81)

rudro devatā asyeti raudrī saṃhitā ṛgyajussāmalakṣaṇe cātharvaṇe ca  
vede'sti | yajurvede hi rudraikādaśinī saṃhitā śruyate | yasyāṃ bhagavanto  
rudrāssarvābhipretasādhakāḥ paṭhyante | ṛgvede'pi tryambakaṃ yajāmahe |  
imā rudrāya tapase kapardine | imā rudrāya sthiradhanvine giraḥ |  
ityādikāḥ rgvidhānāmnātatattadviśiṣṭavidhāna-phalā vidyanta eva |  
sāmavede'pi śruyate hi sāmnāṃ vidhāne | āvo rājānaṃ tadvargā  
devaprāvṛjyāto hanītyeṣā raudrī saṃhitā | etāṃ prayuñjāno rudraṃ  
prīṇātīti | evamātharvaṇe'pi rudrārādhanavidhayastanmantrasaṃhitāśca  
sambhavanti | na ca kevalaṃ saṃhitāmātramevā'sti | tatra rudra eva devatā  
vācyarūpatayā śrūyate | yamuddiśya eṣa te rudrabhāgassaha svasrāmvikayā  
| taṃ juṣasva svāheti śrutiḥ | na caitadyāvat kālpika iti kalpo vedāṅgaṃ tadukto  
vidhirbhagavatassānnidhyakalpanāya śrūyate | tathā hi kāṭhake  
sūtrapariśiṣṭīye rudrakalpe - triṣavaṇamudakopasparśī tyuktvoktam |  
darbheṣvāsīno darbhamuṣṭiṃ dhārayamāṇo rakṣobhyopyavijñeyo bhavati |  
śākayāvakapayobhaikṣabhakṣaṣṣaḍbhirmāsaiḥ pratyakṣībhavantaṃ  
bhagavantaṃ pinākinaṃ paśyatīti | evaṃ cāśraddhadhānamanasāṃ  
jaiminīyacchāyānusāriṇāmapi codanāpradarśito'yamastyeva prasiddhaḥ  
panthāḥ | kiṃ punaḥ parameśvaraprakāśanavihatamahāmohatimiratayā  
vispaṣṭadṛṣṭīnāmanyeṣām || 6 ||

### [1.82](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.82)

dīpikā |

### [1.83](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.83)

kiṃ punariti |  
śaktipātavaśādīśvaraviṣayasaṃśayaviparyayajñānavināśena  
prakāśitatadastitvaniścayānāmityarthaḥ | natvatra mahāmoho mala iti  
vyākhyeyaṃ dīkṣayaiva tatkṣapaṇasya vakṣyamāṇatvāt || 6 ||

### [1.84](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.84)

|| mū || ityukte'pi paraṃ bhāvaṃ  
jijñāsuḥ prahasan prabhuḥ |  
tānāha mithyājñānaṃ va -  
śśabdamātraṃ hi devatā || 7 ||

### [1.85](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.85)

vṛttiḥ |

### [1.86](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.86)

evamapi kathite tadīyaṃ bhaktiprakarṣaṃ jñātumicchuḥ indratvena  
paramaiśvaryayogāt prabhuḥ prabhavanaśīlassa tān munīn sasmitamāha | kiṃ tat  
mithyājñānaṃ vaḥ yuṣmākaṃ sambandhi yadetat liṅgārcanādiśivārādhana-  
pratipādakaṃ jñānaṃ śāstraṃ tanmithyā na satyaṃ tat |  
praṇetṛtathāvidhadevatānupapatteḥ | yataḥ karmānuṣṭhānādeva phalam | na  
devatātaḥ | śabdamātraṃ hi devatā | na khalu vayaṃ  
pratyakṣapramāṇetarapramāṇāpahnavapravṛttadurācāra-  
cārvākavadasambhavameva devatāyāḥ pratipādyāmahe kiṃ tarhi, vidyata eva  
devatā sā tu na śabdādatiricyate | api tu  
ayogolakavahnivadanupalabhyamānavācyārthāpṛthakbhāvaśśabda eva | naiṣa  
teṣu kriyāviśeṣeṣu aṅgabhāvaṃ gacchan  
yāgasampradānadevatāviśeṣākhyāṃ labhate | taduktaṃ -  
avinirbhiṇṇaśabdārthe dhyāyedoṅkāramīśvaraṃ iti | na cātra kaścideka  
eva viśveśitā astīti niyamaḥ pratijñātuṃ śakyaḥ |  
anekākārasuprasiddhabahutaradevatāviśeṣaśravaṇāt |  
taccedamanupamamahimnaśśabdarūpasyaiva vijṛmbhitam | yadekamapi tat  
tattaddevatāviśeṣapratītihetutāmātmapratītihetutāṃ cābhyeti | tathaiva śrutiḥ -

### [1.87](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.87)

indraṃ mitraṃ varuṇamagnimāhurathodivyassuparṇo garudmān |  
ekaṃ sadviprā bahudhā vadantyagniṃ yamaṃ mātariśvānamāhuḥ iti |  
tatsusthitametacchabdātmikā devateti || 7 ||

### [1.88](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.88)

dīpikā |

### [1.89](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.89)

ityukte'pītyādisūtraṃ vyācaṣṭe evamapītyādi | paraṃ bhāvamiti  
vyācaṣṭe tadīyaṃ bhaktiprakarṣamiti | śaktipātayogyataiva tanniṣṭhatvaṃ bhaktiḥ  
yogyatāveśalakṣaṇo jñanaviśeṣaḥ | yaduktam -

### [1.90](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.90)

anyo'pi yogyatāveśalakṣaṇo'para ucyate |  
	bhaktitvena samākhyāto vijñānāvayavopyatha | iti || ata evedānīṃ  
malapariṇatissampannā | yataśśaktipātacihnabhūtā parameśvaraśaktirvartate  
tadahameteṣāṃ tatprakarṣaṃ jñātuṃ punarapi  
mīmāṃsakadṛṣṭyā''kṣipāmīti samandahāsamāha na tvapahāsaśīla ityāha |  
karmānuṣṭhānādeva phalaṃ na devatāta iti | tasyā devatāyā  
vācakābhimatarudreśādiśabdabhedena pramāṇāntarairasiddheḥ tena saha  
sambandhagrahaṇāsambhavādāgamenāpyasiddhaḥ tata eva ca  
sambandhagrahaṇāditaretarāśrayato'siddhireva | tataśca raudraṃ caruṃ  
nirvapedityādāvapi uddeśyākāratayā viśiṣṭa karmāṅgatvena sa devatāśabda  
eva pratīyata iti kriyāta - eva phala na devatāta iti | ihā'pi vakṣyati na ca  
tatsādhakaṃ kiñcitpramāṇaṃ bhātyabādhitam iti |  
ataśśabdetaratvābhyupagame'pi na yuṣmadabhimata devatāviśeṣasiddhirityāha |  
na cātretyādi brahmaviṣṇvādīnāmapi viśveśitṛtvena śravaṇādityabhiprāyaḥ |  
na cābhyupagamo yukta ityāha tatsusthitametaditi niścitamityarthaḥ || 7 ||

### [1.91](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.91)

vṛttiḥ |

### [1.92](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.92)

evamanvayenābhidhāya vyatirekeṇāmumevārthaṃ dṛḍhayitumāha ||

### [1.93](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.93)

|| mū || śabdetaratve yugapa -  
dbhinnadeśeṣu yaṣṭṭaṣu |  
na sā prayati sānnidhyaṃ  
mūrtatvādasmadādivat || 8 ||

### [1.94](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.94)

śabdavyatiriktā hi yadi devatā vidyate kiṃ vigrahavatī avigrahavatī  
ubhayarūpā anubhayarūpā vā | anubhayarūpatve'vastutvāt | kiñca na tatvaṃ  
tasyāḥ | ubhayarūpatve viruddhadharmādhyāsataḥ  
svasiddhāntaviruddhānekāntavādābhyupagamaḥ |  
vyastapakṣadvayodbhāvitadoṣaprasaṅgaśca | avigrahavatve śabdenaivaṃ  
kimaparāddham | vigrahavatve tu bhinnadeśāvasthiteṣu yugapatprārabdhayāgeṣu  
yajvasu mūrtatvāt tasyāstatsānnidhyānupapattiḥ | nanu mūrtatve satyapi  
sānnidhyaṃ parasparavidūradeśasthopasthātṛjano-  
pahṛtasaparyayorarkendubimbayordṛṣṭamityanaikāṃtitikaṃ mūrtatvam |  
nānaikāntikam | arkendubimbayossvaprabhābhāsvarayoruccataratvena  
sakaladeśopalakṣyasthānamātrasthayorbahujanopalambhayogyadeśā-  
vasthānameva sānnidhyaṃ bhavatāṃ pratibhāti na vāstavam |  
yathācātyuttuṅgaraṅgotsaṅgavartinī nartakī  
vidūradeśavartibhirbhūyobhūyo'bhiprekṣakaiḥ prekṣyamāṇā naikaikaṃ prati  
prākāmyaśaktyā sānnidhyaṃ bhajate | yathā ca  
samakālamanekapraṇayijanopanimantritānāmasmākaṃ  
mūrtatvādyugapadanekagṛhabhojanaṃ na dṛṣṭam | evaṃ devatāyāstulyakālaṃ  
bhinnadeśasthayāgasānnidhyaṃ mūrtatvānna sambhāvyamiti  
śabdamātratvamevasassyāssādhīyaḥ || 8 ||

### [1.95](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.95)

dīpikā |

### [1.96](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.96)

śabdetara ityādisūtrasya sambandhamāha evamanvayenetyādi anubhaya  
rūpa ityādivigrahavatvāvigrahavatvābhyāmanyasyāḥ koṭerasambhavāditi |  
ubhayarupatve ityādi tadevasattadevāsadityādinā naikāntavādasya  
nirākariṣyamāṇatvāditi bhāvaḥ | vyastapakṣadvayetyādi  
vigrahavatvāvigrahavatvayoḥ pakṣayorye doṣāssambhāvyante  
kiṃcitjñatvādayo'kartṛtvādayaśca teṣāmubhayeṣāmatraprasaṅga iti || 8 ||

### [1.97](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.97)

vṛttiḥ |

### [1.98](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.98)

kiṃca |

### [1.99](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.99)

na ca tatsādhaṃ kiñci -  
tpramāṇaṃ bhātyabādhitam

### [1.100](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.100)

na kila tathāvidhavyatyayadaśāvirahitaparamaparokṣavapuṣaḥ  
prakṛṣṭātiśayaiśvaryopapannajñānānandamahimno devatāviśeṣasya  
sādhakaṃ kimapi pramāṇaṃ pratibhāti | tathāhi - aparokṣatvena  
sakalapramāṇajyeṣṭhasya pratyakṣapramāṇasya tāvannāsau gocaraḥ na  
hyatīndriyagrahaṇakṣamatvaṃ pratyakṣasya sambhavati | atha  
vyavahitaviprakṛṣṭārthaviṣayaṃ yogipratyakṣaṃ tatsattāniścāyakamiti cet | tanna  
| yato'smadādyatīndriyārthadarśino yoginassūkṣmādiviṣayaṃ tatpratyakṣaṃ  
tena ceśvarassākṣātkiyata iti sarvametadanupapannaṃ pramāṇābhāvāt |  
atīndriyo'tīndriyārthadarśī ca kaścitsādhayitumiṣṭaḥ | tasya  
tathāvidhapuruṣapratyakṣeṇāsiddhena sādhanaṃ prāmāṇikasyāpi bhavataḥ  
kimiti na trapāvaham | nanvastyatrānupahatasāmarthyamanumānam | tathāhi -  
jagadidamurvīparvatasaritsamudrādidharmikāryamiti sādhyo dharmaḥ |  
sāvayavatvāt | yadyatsāvayavaṃ tattatkāryaṃ yathā  
valabhiprākārapuṣkariṇyādi vipakṣavyāvṛttaścāyaṃ hetuḥ | yatra  
kilā''tmādau kāryatvaṃ nāsti tatra sāvayavatvamapi nāstīti | na cāsya  
hetorīśvaraśarīreṇānaikāntikatvam | yathāhurjaiminīyāḥ anekāntaścahetuste  
taccharīrādinā bhavet | iti | tasyā'pi  
tadicchākāryatvenāsmābhiriṣyamāṇatvāt | iti | siddhe ca jagataḥ kāryatve  
yadyatkāryaṃ tattadviśiṣṭajñānakriyopapannakartravinābhāvi  
ghaṭapaṭādikāryavat | kāryaṃ cedaṃ jagat | tasmādidamapi  
niratiśayajñatvakartṛtvasampannanirmātāraṃ gamayati | yaścātra nirmātā sa  
īśvara iti kimetanna pramāṇam | bhavedetatpramāṇaṃ yadyabādhitaṃ syāt |  
yāvatā paramāṇvindriyāderjagadbhāgasyāsiddhaṃ sāvayavatvamiti  
bhāgāsiddho'yaṃ hetuḥ | paramāṇūnāmacaitanye satyanekatvāt ghaṭādivat  
kāryatvamavyabhicārīti kila bhavatāmabhyupa-gamaḥ |  
yadapyetaddṛṣṭāntīkṛtaṃ valabhiprākārapuṣkariṇyādi  
tadgatamupādānasahakārikāraṇādyānuguṇyavaiguṇyanirvṛttasadasat-  
sanniveśaṃ sāvayavatvaṃ tadanyadeva tattatsanniveśavisadṛśamitaradeva hi  
mahīmahīdharādigataṃ sāvayavatvaṃ  
vastusādṛśyāvalambanapūrvakavyāptidarśanāhitasaṃskārācca  
tadanuguṇasādhyasādhanārthaṃ pramāṇikamiti pravartata iti yuktam | na  
punassāvayavatvaṃ śabdamātrasāmānyāśrayaṇena | yadāha dharmakīrtiḥ -

### [1.101](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.101)

siddhaṃ yādṛgadhiṣṭhātṛbhāvābhāvānuvṛttimat |  
sanniveśādimadyuktaṃ tasmādyadanumīyate ||  
vastubhedaprasiddhe'pi śabdasāmyādabhedinaḥ |  
nayuktā'numitiḥ pāṇḍudravyādiva hutāśanaḥ ||

### [1.102](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.102)

iti | api ca valabhyādīnāṃ pakṣāntarbhāvāt dṛṣṭāntatvāyogaḥ | na ca dṛṣṭaṃ  
kāraṇamapahāya kāraṇāntaramīśvarākhyaṃ kalpayitumupapannam | evaṃ hi  
sati sarvatra kāryakāraṇabhāvo viplavet | taduktam -

### [1.103](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.103)

yasmin sati bhavatyeva tattato'nyasya kalpane |  
taddhetutvena sarvatra hetūnāmanavasthitiḥ || iti | kiṃ ca  
na tāvadaśarīranirmātṛdevatāviśeṣābhyupagamo yuktaḥ | tasya  
jagallakṣaṇakāryasampādanāsambhavāt | yadāha -

### [1.104](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.104)

kāryaṃ śarīrayuktena kartrā vyāptaṃ sadaiva yat |  
kāryatvāttena jagataḥ kartā dehī prasajyata || iti |  
tataśca 1dharmasvarūpaviparītasādhanaḥ kāryatvahetuḥ |  
śarīravatvetvasmadādivadutpattipralayayogitvamataścāsya śarīraṃ svanirmitaṃ  
kartrantaranirmitaṃ vā | svanirmitatve kimasau sargakāle saśarīraśśarīrarahito vā  
| dehendriyarahitaścet tarhyapi na kvacitkiñcitkāryaṃ dṛṣṭamityuktam |  
śarīravāṃścet śarīraṃ sṛjati | tarhi tadapyasya śarīraṃ kiṅkṛtam |  
svakṛtatve'nyakṛtatve  
\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_  
1. sādhyadharmasvarūpetyarthaḥ |

### [1.105](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.105)

vā anavasthetyevamādibādhakasadbhāvāttatsādhakaṃ pramāṇaṃ na  
kiñcidupapadyate |

### [1.106](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.106)

dīpikā |

### [1.107](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.107)

evaṃ sāmānyena devatāyāśśabdamātratvaṃ prasādhya  
tadviśesyeśvarākhyasya sadbhāve pramāṇābhāvo na ca  
tatsādhakamityādinā procyata ityāha | na kiletyādi | tatra tāvadīśvarasya  
pratyakṣāviṣayatvamāha aparokṣatvenetyādi nahītyādi yadāhuḥ sati  
samprayoge puruṣasya indriyāṇāṃ buddhijanma tatpratyakṣanimittam |  
vidyamānopalambhanatvādi ti | athetyādinā yogipratyakṣaṃ  
pramāṇatvenāśaṅkyate | pariharati tannetyādi pramāṇābhāvādyogyeva  
tāvanna siddhaḥ | kiṃ punastatpratyakṣeṇeśvara iti | īśvarasadbhāve'numānaṃ  
pramāṇaṃ bhavatīti codayati nanvityādi | bharadvājādīnāṃ  
siddhāntaśāstrānadhigamāt | paurāṇikamateneśvarasyaiva  
śarīramabhyupagamyocyate | tasyāpītyādi | 1tasyāpi bādhāmāha  
bhavedetadityādi | tatra sāvayavatvāditi hetorbādhāmāha  
paramāṇvindriyāderityādi | bhavatāmabhyupagama iti | yuṣmādṛśāṃ  
paramāṇvanityatvavādināṃ sāṃkhyādīnāmityartha | tarhi tenaiva teṣāṃ  
kāryatvamiti cet | na | nityāḥ paramāṇavaḥ | niravayavadravyatvāt  
ātmavadityādyapi vaktuṃ śakyaṃ yataḥ ata eva jagatāṃ kāryatvāsiddheḥ  
kartṛpūrvakatvamapi bādhitaṃ bhavatīti | idānīṃ jagataḥ  
kāryatvamabhyupagamya dūṣaṇamāha kiñcetyādi |

### [1.108](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.108)

vṛttiḥ |

### [1.109](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.109)

athocyate vākyamāgamalakṣaṇaṃ pramāṇamasti |  
yadatyantātīndriyārthaniścāyakaṃ  
tataḥpravartamānasyābhipretasampatterdṛṣṭatvāt |

### [1.110](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.110)

\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_  
1. anumānasyāpītyarthaḥ |

### [1.111](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.111)

tadāhuḥ akṣaliṅgādigopyārthaḥ puṃsaśśāstreṇa darśita iti | etadeva  
nirākartumāha |

### [1.112](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.112)

vākyaṃ tadanyathāsiddham |  
lokavādāḥ kva sādhavaḥ || 9 ||

### [1.113](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.113)

purāṇetihāsādigītam1 | yathā - mahābhāratādau bhagavān vyāsamuniḥ  
sa śivastāta tejasvī prasādāt dyotate'grataḥ | sendrādiṣu ca deveṣu  
tasyaivaiśvaryamucyate | taṃ gaccha śaraṇaṃ devadevādiṃ  
bhuvaneśvaraṃ ityādi | śrutāvapi yo rudro agnau yo apsu ya oṣadhīṣu yo rudro  
viśvā bhuvanāviveśa | tasmai rudrāya namo astu | tathā - trayambakaṃ yajāmaha  
ityādi | tadetadanyathā siddham | atra hi paurvāparyaparyālocanakākuto  
yathāśrutaśrutisamutpādito na vākyārthaḥ | anena  
pratītimātravipralabdhabuddhayastatheti pratipattiṃ bhāvayanti | yathā kilaviṣaṃ  
bhakṣaya sā paragṛhe bhuṅkthā ityatra viṣabhakṣaṇe'bhyanujñānaṃ  
śrūyamāṇamapi na vākyārthaḥ | kintarhi pratikūlagṛhabhojananiṣedha eva  
tātparyam | evaṃ bhāratādāvupākhyānadvāreṇa sodvegasya  
vijīgīṣordviṣadupaśamo nirvighnaḥ | kṣatriyāṇāṃ ca  
svadharmānuṣṭhānamabhyudayāya | ityevamarthaḥ | śrutau tu  
mantrārthavādapadānāṃ kāryātiśayāvedanaṃ

### [1.114](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.114)

\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_  
1. vākyāmiti śeṣaḥ

### [1.115](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.115)

vinākṛtānāṃ pravṛtteśśraddhāvahavividhayajñajñānopajananapratī-  
tyaṅgatvāt na svarūpayāthārthyamiti na taduktimātraṃ viśiṣṭadevatāsad-  
bhāvāvedakam | tathā cāhuḥ | stutivādakṛtajñāna....ṃati vibhramaḥ |  
paurvāparyāparāmṛṣṭaśśabdo'nyāṃ kurute matim | iti | atha sakalaloka-siddhā  
prasiddhiranapahnavanīyā vidyate | yatsarvo hyayamāvidvadaṅga-nābālo janaḥ  
parameśvarasyecchāvidhipreritaḥ pravartate | daivamevātra kāraṇamiti bruvāṇo  
dṛśyate ca | upākhyānāni ca te te dakṣamakhama-  
thanakāladamanamadanadāhāndhakavadhatrailokyākramaṇādyupāracitāni  
bahuśaḥ paṭhantaḥ kathayantaśśṛṇvantaścopalabhyante | taduddeśenātra  
yoganiyamajapatapaḥ prabhṛtikleśakāriṇīmapi karmapaddhatimanu-tiṣṭhantaḥ  
mānavā gamayanti | taduta santi devatāviśeṣā ityāha lokavāda ityādi |  
aparyālocitapaurvāparyagatānugatamūrkhajanapravartitāt pravādamātrāt  
asakṛtsiddhavyabhicārāt vastusiddhimicchan aho bata vṛthaiva  
dainyāspadatāmupayāto'si | atha pratyayitapuruṣapravartitaḥ pravādaḥ  
tarhyāgama evāsau | pratyayitatvaṃ ca tasya katamena pramāṇena siddham |  
tatpravartitādāgamaprāmāṇyācca tatsiddhiḥ tatsiddheścāgamaprāmāṇyaṃ iti  
itaretarāśrayadoṣaḥ | nityatvetvāgamasya kārya evārthe prāmāṇyam na siddha iti  
na yuṣmadabhimatadevatāviśeṣaḥ kathamapi siddhyati || 9 ||

### [1.116](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.116)

dīpikā |

### [1.117](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.117)

vākyaṃ tadanyathāsiddhamiti vyākhyātumāśaṅkāmāha | athocyata iti |  
athottaramanena sūtrakhaṇḍenocyata ityāha | etadevetyādi |  
purāṇetihāsādigītamiti pravartakavākyasāmānyavivakṣayā | śrutāvapīti  
viśeṣavivakṣayā | ubhayaprakāramapi vākyaṃ dūṣayituṃ tadanyathāsiddhamiti  
vyācaṣṭe | tadetadanyathā siddhamiti | codanānāṃ kārya evārthe  
prāmāṇyamityabhiprāyaḥ | tadevopapādayati atra hītyādi | tarhi vede  
hyarthavādādivākyānāmaprāmāṇyaprasaṅgaḥ | ata āha śrutau tvityādi  
idānīmupamānārthāpattyoranumānāntarbhāvāttānya-nādṛtya lokavādāḥ  
kva sādhava iti vyākhyātuṃ  
paurāṇikamatenaitihyapramāṇasiddhatvamīśvarasyā''śaṅkate | atha  
sakalalokasiddhetyādi āheti | uttaramāhetyarthaḥ | tameva sūtrakhaṇḍaṃ  
vyācaṣṭe aparyālocitetyādi | naitihyasya prāmāṇyaṃ sambhavati |  
vyabhicāradarśanāditi bhāvaḥ | nanu āsapravartitasya pravādasya vyabhicāro na  
dṛśyata ityāśaṅkate | athetyādi atrāpi dūṣaṇamāha tarhītyādi | āgamasya tu  
ayamevokto doṣa iti | āsatvaṃ ca tattadvākyakartṝṇām | na1  
pramāṇasiddhamityāha | pratyayitatvaṃ cetyādi tasyeti āgamakartuḥ | nanu  
vede'sti saṃhitā raudrī vācyo rudraśca devatā ityuktamata āha nityatve  
tvityādi | etacca pūrvoktamiti || 9 ||

### [1.118](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.118)

vṛttiḥ |

### [1.119](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.119)

iti śakroktimabhidhāya hārītamunissvoktyā svaśiṣyānāha ||

### [1.120](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.120)

ityanīśavacovāri -  
velānunno'bdhineva saḥ |  
\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_  
kutaḥ pramāṇeti pāthabhedaḥ

### [1.121](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.121)

śakreṇa na cacālaiṣāṃ  
dhīśailassāragauravāt || 10 ||

### [1.122](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.122)

ityanena krameṇeśvaranirākaraṇavacanānyeva nimnamārgānusaraṇāt  
vārīṇi teṣāṃ velā samullāsaḥ tayā nunnaḥ preritopyeṣāṃ  
bharadvājādīnāṃ sambandhī matiparvataḥ sāravatvāt gurutvācca hetorna  
cacāla na cakampe | kena nunna ityāha | abdhineva śakreṇa | yathā kila  
velācalassamudraḥ jalataraṅgadṛḍhāhataḥ svāvaṣṭambhanānna calatyevaṃ  
munimatistīkṣṇāgratvādi sādharmyāt parvatena rūpīkṛtaḥ svasthairyānna  
vyacalat || 10 ||

### [1.123](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.123)

dīpikā |

### [1.124](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.124)

ityanīśetyādisūtramavatārayati iti śakroktimityādi  
sāravatvātgurutvācceti | buddhessāravatvaṃ sūkṣmārthagrāhitvam | gurutvaṃ  
ca sthairyam | 1gṛhītārthāparityāge ityarthaḥ || 10 ||

### [1.125](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.125)

vṛttiḥ |

### [1.126](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.126)

tataścendraṃ prati te punaridamabhyadadhuḥ |

### [1.127](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.127)

na jātu devatāmūrti -  
rasmadādiśarīravat |  
viśiṣṭaiśvaryasampannā  
sā'to naitannidarśanam || 11 ||  
\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_  
1. gṛhītārthaparigraha iti pāhtaḥ |

### [1.128](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.128)

vibhūtiyogatāratamyamasmadādilocanagocarasaśarīrasāmānyapuruṣa-  
mātrāśrayaṃ dṛṣṭaṃ adṛṣṭavigrahasya  
devatāviśeṣasyāṇimādyaiśvaryasampattimanumāpayati tatkathaṃ  
prākāmyaśaktijanitaṃ yugapadanekadeśasannidhimasambhāvyaṃ manyase | nahi  
kadācidasmadādiśarīrādivat devatāmūrtiḥ kleśakarmavipākayoginyavyāpikā  
vā | icchāmātreṇāsmadādisṛṣṭisthitidhvaṃsakaraṇakṣamaviśiṣṭaiśvarya-  
sampannatvāt | mūrcchitāṇutrāṇāddhi mūrtatvaṃ  
asmadādimūrtatvavilakṣaṇaṃ cāsya | tataśca  
yugapadanekadeśasannidhinirākaraṇāyopāttasya mūrtatvākhyasya  
hetoraprayojakatvam | dṛṣṭāntaścānupapannaḥ | sādhyadharmāsiddhatvāt |  
sādhyo hi dharmaḥ tulyakālamanekadeśāsannidhilakṣaṇo'tra sarvātmanā  
nāstīti yasmādasmadādimadhyavartināṃ mūrtimatāṃ  
satāmapyaṇimādisiddhiprakarṣayogināṃ yugapadanekadeśasannidhiradyatve'pi  
nāsambhāvyaḥ | na ca niratiśayasakalotkarṣayoginaḥ parameśavarasya  
svadarśanābhiniveśibhiḥ  
kumbhakārādinidarśanakaluṣīkriyamāṇajagannirmāṇasya kiyān kimāśrayaḥ  
kimupakaraṇaḥ ityādyasadvikalpaviplavo'nupraviśati | tathācoktaṃ  
siddhacūḍāmaṇinā |

### [1.129](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.129)

kimīhaḥ kiṅkāyassa khalu kimupāyastribhuvanaṃ  
	kimādhāro dhātā sṛjati kimupādāna iti ca |  
atarkyaiśvarye tvayyanavasaraduḥstho hatadhiyaḥ  
	kutarko'yaṃ kāṃścinmukharayati mohāya jagataḥ ||  
iti | yathā ca aśariradevatāviśaṣasambhavo'sambhavādbādhitaḥ tathā  
īśvaraprakaraṇe vakṣyāmaḥ | sa tu tathā tathā pratipādyamāno'pi na  
tannirākaraṇapravīṇānāṃ prayojanaheturbhaviṣyatīti | yathā cāha  
rājā'jānako utkaladevaḥ -

### [1.130](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.130)

samujvalan nyāyasahasrasādhito-  
pyupaiti siddhiṃ na vimūḍhacetasām |  
maheśvaraḥ pāṇitale sthito'pi san  
palāyate devahatasya sanmaṇiḥ | iti || 11 ||

### [1.131](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.131)

dīpikā |

### [1.132](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.132)

na jātu iti sūtrasya sambandhamāha tataścetyādi ayamatra  
siddhāntavādināmabhiprāyaḥ - devatāyāśśabdamātratve'bhyupagamyamāne  
jyotiṣṭomena svargakāmo yajetetyādau svargādyātmakamapi phalaṃ  
pramāṇāntarāsiddhatvāt śabdamātrameva syāt | atha  
purāṇetihāsādiprasiddhatvāt svargaśabdo'pi viśiṣṭamevārthaṃ  
phalatvenābhidhatta ityucyate tadihāpi samānāmiti  
devatāyāśśabdetaratvasiddhiriti | ataśca śabdetaratve devatāyāssā kiṃ  
vigrahavatī avigrahavatī ubhayarūpā anubhayarūpā vetti ye vikalpāḥ  
pūrvapakṣoktāḥ tatrottarayoḥ pakṣayoranabhyupagamena parihāraḥ | vigrahavatve  
yaddūṣaṇamuktaṃ yugapadanekadeśasannidhānāsambhava iti tasya parihāraḥ na  
jātvityādinocyata iti darśayati vibhūtiyogatāratamyamityādi |  
kleśakarmavipākātiśayayoginīti | nahi brahmendrādidevatāśarīrāṇi  
asmadādivadduḥkhabahulāni avyāpikāveti  
svādhikārāntamaṇimādyaiśvaryayoginītyarthaḥ | icchāmātreṇeti  
prākāmyaśaktyā yadāhuḥ - anekāni śarīrāṇi yogī nirmāya cātmanaḥ |  
yugapatstrīsahasrāṇi bhuṅkte prākāmyaśaktitaḥ iti | mūrcchitāṇutrāṇāddhi  
mūrtatvamiti | mūrcchitānāmajñānabahulānāmaṇūnāṃ, bhūtānāṃ  
trāṇādityupalakṣaṇaṃ sthityādikaraṇādityarthaḥ | aṇimādīnāṃ  
kāryakaraṇātmakaśarīrajatvāttatraiva teṣāṃ tatkāryāṇāṃ ca  
sṛṣṭyādīnāmāropaḥ | yaduktaṃ mataṅge tṛtīyaṃ  
kāryatassiddhamaiśvaryamaṇimādikam | prāptyādayo guṇāḥ pañca yoginaḥ  
karaṇātmajā iti | yogināmiti | na ca yogino'smākamasiddhā iti vācyam |  
yacchrūyate ātmānamaraṇiṃ kṛtvā praṇavaṃ cottarāraṇim |  
jñānanirmathanābhyāsāddevaṃ paśyennigūḍhavat | iti | ata eva  
yogipratyakṣeṇā'pi devatāsiddhiḥ | itthaṃ sāmānyena devatāstitvaṃ  
prasāddhya tadviśeṣamīśvarākhyaṃ darśayati | na cetyādi aśarīratve'pi  
devatāyāśśarīranairapekṣyeṇāparimitaśaktimatvāt arthasādhakatvam |  
ataśśabdenāvinābhūtā satī tatra tatra sānnidhyameti kevalastu  
śabdo'cetanatvānna phalādidāne śaktaḥ karmā'pi jaḍatvādadhiṣṭhātāraṃ  
vinā na phalajanakamiti vakṣyāmaḥ | yaduktaṃ īśvarasyāśarīratve jagatkaraṇaṃ  
nopapadyata iti | tatrāha yathācāśarīradevatāviśeṣasambhavo'sambhavāt  
bādhita iti | aśarīrasyā'pi svadehaspandādau kartṛtvaṃ dṛṣṭamiti bhāvaḥ |  
uttaratrā'pi bhaviṣyatītyācārya āha tathaiveśvaraprakaraṇe vakṣyāma iti |  
tataścānumānenāpi īśvarā?ya siddhiriti bhāvaḥ | paramāṇūnāṃ yathā  
kāryatvaṃ tathottare vakṣyāmaḥ | bhūtāvadhi jagadyeṣāṃ kāraṇaṃ  
paramāṇava ityādau | iti || 11 ||

### [1.133](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.133)

vṛttiḥ |

### [1.134](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.134)

īdṛśāmyāṃ ca hetudṛṣṭāntābhyāṃ  
sāddhyasiddhyabhyupagame'nyatrāpyayameva nyāyaḥ prasajyata ityāha |

### [1.135](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.135)

athāstvevaṃ ghaṭe nyāya  
śśabdatvādindraśabdavat |  
nādatte ghaṭaśabdombha  
ścandraśabdo na rājate || 12 ||

### [1.136](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.136)

bhavatā kila śabdamātraṃ hi devateti pratijñātaṃ  
ataśśabdavyatiriktadevatānabhyupagame satyetadāpatitam | yaduta  
vācakavyatiriktavācyārthāsambhavaḥ | indrādiśabdānāṃ yathā nānyo  
vācyo'rtho vidyate evaṃ śabdatvāviśeṣāt ghaṭādāvapyayameva nyāyaḥ | na  
caitadyuktam | anubhavavirodhāt | tathāhi nādatte ghaṭaśabdoṃbha iti ghaṭate  
ceṣṭate'rthakriyārthamiti ghaṭaḥ | candati āhlādayati dīpyate ceti candra ityevaṃ  
vidhayā śabdavyuptatyā śabdavyatiriktavācyārthāsambhavato  
ghaṭaśabdasyaivodakāharaṇaṃ candraśabdasyaiva cā''hlādanādi prāptaṃ na  
cānayostadasti apitu tadvācyayoḥ  
pṛthubudhnodarākārabhāsvarabimbasvarūpayostattadartha-  
kriyākaraṇakṣamatvaṃ dṛṣṭam | ato na vācyavācakayoraikyam | tataśca na  
śabdamātraṃ devatā kiṃ tarhi tadvācyaiveti siddham || 12 ||

### [1.137](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.137)

dīpikā |

### [1.138](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.138)

athāstvevamiti sūtramavatārayati īdṛśābhyāṃ cetyādi  
mūrtatvādasmadādivat ityetābhyāṃ hetudṛṣṭāntābhyāṃ  
devatāyāśśabdamātratvābhyupagamepi anubhavavirodha ityarthaḥ || 12 ||

### [1.139](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.139)

vṛttiḥ |

### [1.140](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.140)

idānīṃ vākyaṃ tadanyathāsiddhamiti paramatamanūdya dūṣayati |

### [1.141](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.141)

athānyaviṣayaṃ vākya  
mastu śakrādivācakam |  
karmarūpādiśabdānāṃ  
sārthakatvaṃ kathaṃ bhavet || 13 ||

### [1.142](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.142)

indro vajrī hiraṇmaya ityādīni śakrādidevatāliṅgāni  
mantrārthavādaparāṇi | na tveṣāṃ svarūpayāthārthyamiti  
yadbhavadbhirabhihitaṃ tattathā'stu | svārthapratipādanaparāṇāṃ tu  
śrūyamāṇānāṃ karmarūpādiśabdānāṃ kathamarthavatvaṃ syāt | tatra  
karmaśabdāḥ kriyābhidhāyinaḥ vrīhīnavahantītyādayaḥ rūpaśabdā  
jātyādiśabdāśca | yathā śvetacchāgamālabhetetyatra śvetaśabdasya  
rūpābhidhāyinaścchāgasya ca  
jātivācinaśśakrādiśabdavacchabdatvāviśeṣāt svarūpayāthārthyāsambhave  
satyānarthakyam | tataśca codanāvākyānāṃ akiñcitkaratvaṃ | yadvā  
śakrādivācakasya vākyasya anyaviṣayatve kalpyamāne tadviṣayāṇāṃ indro  
vṛtramavadhīdityādīnāṃ  
karmaśabdānāṃ sahasradṛgvajrapāṇyādīnāṃ ca rūpādyabhidhāyināṃ  
śabdānāṃ kathamarthavatvaṃ syāt | na cārdhajaratīyanyāya upapādayituṃ  
śakyaḥ | yena vidhiśabdānāmeva svarūpayāthārthye na indrādiśabdānāmiti  
syāt || 13 ||

### [1.143](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.143)

dīpikā |

### [1.144](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.144)

athānyaviṣayamityādisūtrasya sambandhamāha idānīmityādi tathāstviti  
śabdo hi tāvat viditapadapadārthasambandhasya mukhyato'rthapratyāyakatvena  
bhavato'pi siddhaḥ | tatastatpratyāyakatvānupapattyā indrādiśabdānāmapi  
svarūpayāthārthyamanivāryameva tathāpyabhyupagamya brūma ityarthaḥ |  
yadveti vyākhyānāntaram | kathaṃ punarviṣaṃ bhakṣayetyāderanyaparatvaṃ  
ācāryasya gṛhe bhuṅkthā ityuttaravacanasāmarthyāditi brūmaḥ |  
tadevamāgamenāpi viśiṣṭadevatāsambhava iti || 13 ||

### [1.145](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.145)

vṛttiḥ |

### [1.146](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.146)

yadapyuktaṃ lokavādāḥ kva sādhava iti tadayuktaṃ yataḥ |

### [1.147](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.147)

pravādo'pyakhilo mithyā  
samūlatvānna yuktimat |  
sa cedamūlo bhūtānāṃ  
hatāssarvapravṛttayaḥ || 14 ||

### [1.148](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.148)

nadyastīre guḍaśakaṭaṃ paryastamityādernirmūlasyāpi  
pravādasyaikāntena na mithyātvam | kadācitsaṃvāditvāt | tataśca sarvapravādo  
na satya ityetanna yuktimat | na pramāṇopapannam | samūlatve sati  
mithyātvāsiddheḥ | mūlaṃ cāsyāgamaḥ | tathā cāhuḥ prasiddhimāgamaḥ  
prāpto loka ityabhidhīyate | iti | atha nirmūlo yaḥ pravādaḥ sa cenmithyārūpaḥ  
tadapyayuktaṃ yasmādevaṃ kalpyamāne bhūtānāṃ sarvāḥ pravṛttayo  
vyāhanyeran | sarvo hi hitaprepsurahitajihāṃsurvā na pramāṇaghaṭanāṃ kṛtvā  
tāṃ puraskṛtya lokavyavahāre dṛṣṭaphale sevākṛṣyādau adṛṣṭaphale  
veṣṭāpūrtādau pravartate kintu prāyaśo gatānugatikayā  
pravādamātrādhivāsitamatiḥ | kīdṛśaṃ ca bhavatā pravādasya  
mūlamanveṣṭavyaṃ yadi cirakālapravṛttatvena bahujanoddhuṣyamāṇatvaṃ  
tadyuktameva anyathā pravāda eva nāsau | tathā sati nāsya mithyātvam |  
cirataramanekajanaprathitatve'pi kutosyodbhava ityevaṃvidhaṃ mūlaṃ parīkṣyate  
kintarhi āgamaparīkṣaiveyam | na lokavādavicāraḥ | na caitadevam | yato  
bhavadbhirapi śrutirūpādāgamādanya eva sajjanasevito  
vyavahāraśśiṣṭācārākhyo dharmamūlatvenābhyupagata ityalaṃ  
tatpradveṣaṇena | tadevaṃ samūlena  
lokapravādeneśvarākhyaviśiṣṭadevatāsambhavastūpapāditaḥ |  
upamanyurharaṃ dṛṣṭvā vimanyurabhavanmuniḥ | kiṃ na nāma  
akhilapratītametat | yathā hi munirupamanyuḥ parameśvareṇa  
\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_  
1. pravartata iti śeṣaḥ |

### [1.149](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.149)

varapradānenānugṛhītaḥ tathā ca mahābhārate ānuśāsanike parvaṇi  
bhagavadvyāsamuninā upamanyuvākyaṃ darśitam |

### [1.150](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.150)

āgamya bhagavānīśaḥ prahasanniha śaṅkaraḥ |  
vatsopamanyo prītosmi paśya māṃ munipuṅkava |  
dṛḍhabhakto'si viprarṣe mayā jijñāsitastvasi |  
anayā vatsa bhaktyā te hyatyarthaṃ prītavānaham |  
tasmātsarvān pradāsyāmi varān yān manasi sthitān | iti |

### [1.151](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.151)

athocyate mithyaitadupamanyunā ātmaprabhāvakathanāyoktam | atra hi kiṃ  
pramāṇaṃ yadevāyamasau bhagavatā'nugṛhīta iti | tadasat | yasmātkathaṃ tasya  
vaco mithyā yasya vaśyaḥ payonidhiḥ yasya kila  
sakalamunijanapratyakṣaparidṛśyamānaḥ kṣīrābdhissvādhīnaḥ tasya vacasaḥ  
kiṃ nāma mithyātvam | ayamāśayaḥ parameśvarātprāptavaro'hamiti  
anṛtavāditvaṃ tadidānīṃ tasya bhavedyadi dugdhodadhivaśīkāraḥ  
pracuramunijanapratyakṣo na syāt | yadi ca saṃvādīnyapi vacāṃsi mithyā tarhi na  
kiñcitsatyaṃ vacanam | praśāntarāgadveṣāṇāṃ  
sākṣātkṛtabhūtabhaviṣyadarthānāṃ munīnāmapi mithyāvāditvābhyupagame  
manvādayo'pi dattadakṣiṇāstvayetyaho tvaddarśanakauśalaṃ kiñca -

### [1.152](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.152)

kroḍīkṛto hi pāśena viṣajvālāvalīmucā |  
huṅkṛtya mocitaḥ patyā dṛṣṭaśśveto ghanairjanaiḥ ||

### [1.153](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.153)

viṣānalārciḥ paramparākṣepabhīṣaṇenāśīviṣapāśena vivaśīkṛtaḥ śvetaḥ  
pātīti patiḥ tena patyā trāṇaśīlena parameśvareṇa huṅkāramātraṃ kṛtvā  
krodhāgninā bhasmīkṛtya mocita iti ghanairaviralairbhūyo  
janairasmatsajātīyairmuniprabhṛtibhiśca dṛṣṭaḥ | atrā'pi ca  
trikālāmaladarśibhirdevaiśca pravartite pravāde yadyasamāśvāsastarhi  
āgamameva na sahata iti vaktavyam | tathāca sati śrutirapyasahanasya bhavataḥ  
prāmāṇyālābhe dainyena bhītabhītā mukhamanvīkṣata iti tadanukampayā  
saṃtyajyatāmatisāhasam | nanu mithyātvahetūnāṃ doṣāṇāṃ  
kartrāśrayatvādakṛtakatvena nityatvaśruteḥ atastasyāḥ prāmāṇyāya  
ko'yamupahāsaḥ | na kaścit kintu kartrabhāvaniścaye pramāṇaṃ notpaśyāmaḥ  
| pratyuta svayambhuve namaskṛtyetyādi vākyavat racanāvatvāt  
kartṛvyāpārāvinābhāvitvamutprekṣāmahe ityalamanena | prakṛtamanusarāmaḥ ||  
14 ||

### [1.154](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.154)

dīpikā |

### [1.155](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.155)

iṣṭāpūrtādāviti iṣṭaṃ yajñeṣu yaddānāvāptiḥ | kūpataṭākādi  
pūrvamiti | bhavadbhirityādi vedo'khilo dharmamūlaṃ smṛtiśīle ca tadvidā  
mityuktaṃ yataḥ samūlena lokapravādeneti purāṇetihāsādisiddhena |  
samūlatvameva darśayati yathāhītyādi | tarhyāgamameva na sahata iti | bhavāniti  
śeṣaḥ | āgamānāṃ devādipraṇītatvāditi bhāvaḥ |  
prasaṅgācchrutīnāmapyāptapraṇītatvena prāmāṇyamiti darśayati |  
tathācetyādi ata eva codyavādyāha nanvityādi | ācārya āha na kaściditi |  
nāyamupahāsa ityarthaḥ | ata eva yathārthamāha kiṃtvityādi  
uttarasūtramavatārayati prakṛtamanusarāma iti || 14 ||

### [1.156](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.156)

iti vādānuṣaṅgeṇa  
haraśaṃsāpraharṣitān |  
sāśrugadgadavācastān  
vīkṣya prīto'bhavaddhariḥ || 15 ||

### [1.157](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.157)

vṛtīḥ |

### [1.158](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.158)

uktavatprastāvāyātaparameśvarapraśaṃsāharṣapravṛttānanda-  
vaśādavispaṣṭagirastān bharadvājādīn dṛṣṭvā indrastān prati paraṃ  
tutoṣetyevaṃ hārītamuniḥ svaśiṣyānāha || 15 ||

### [1.159](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.159)

dīpikā |

### [1.160](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.160)

tān prati tutoṣetīti tīvraśaktyāghrātatvenāvetya teṣāmanugrahāya matiṃ  
cakra ityarthaḥ || 15 ||

### [1.161](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.161)

svaṃ rūpaṃ darśayāmāsa  
vajrī devaśśatakratuḥ |  
taruṇādityasaṃkāśaḥ  
stūyamānaṃ marudgaṇaiḥ || 16 ||

### [1.162](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.162)

vṛttiḥ |

### [1.163](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.163)

pratyagrabhāsvaraṃ devagaṇaisstūyamānaṃ ātmīyarūpaṃ vajrapāṇiḥ  
devaśśatakratuḥ prakaṭīcakāra | tejotiśayayogasya hetutayā vajrīti śatakraturiti ca  
viśeṣaṇadvayaṃ kuliśasya hi svabhāva evāyaṃ yadadbhutaprabhāsvaratvaṃ  
śatakratutvācca tajjanitapuṇyaprabhāvodbhūtabhūrimahassamūhatvamiti || 16 ||

### [1.164](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.164)

dīpikā |

### [1.165](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.165)

svaṃ rūpamityādessūtrasyārthadvayaṃ vidyate | tatraikastāvadācāryeṇa  
pradarśitaḥ | aparastu pradarśyate | śatakratuḥ anuṣṭhitānantaśaivakraturācārya  
ityarthaḥ | anyeṣāṃ śāstropadeśādyanadhikārādeva  
pūrvasūtraprakṛtatridaśādhipaḥ | vajrītyupalakṣaṇam |  
vajrahastatvasahasranetratvādiviśeṣaṇaviśiṣṭo bhūtvā  
malāndhakārāpagamādudarkasannibhaṃ marudbhiḥ brahmādibhirgaṇaiśca  
vidyeśvarādibhisstūyamānaṃ teṣāṃ bharadvājādīnāṃ  
ātmīyamanāgantukaṃ sarvajñasarvakartṛtvātmakaṃ rūpaṃ prakaṭīcakāra |  
etaduktaṃ bhavati śaktipātaniścayānantaraṃ  
prakaṭīkṛtādhikāranibandhananijaśarīrastridaśādhipo  
dīkṣākhyenā''tmavyāpāreṇa teṣāṃ malādibandhamapanīya śivatvaṃ  
vyaktaṃ karotīti | nanvevaṃ cedanantarameva śarīrapātaprasaṅgaḥ |  
asadyonirvāṇadīkṣāyāṃ prārabdhakāryakarmabhogoparodhena tadasambhavāt |  
yaduktaṃ kiraṇe yenedaṃ taddhi bhogata iti | imaṃ cārthaṃ  
praṇāmastutipratipādakenottarasūtreṇa śāstropadeśānyathānupapattyā  
cārthasiddhatvādupekṣitavānācāryaḥ || 16 ||

### [1.166](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.166)

te tamṛgbhiryajurbhiśca  
sāmabhiścāstuvannatāḥ |  
so'bravīducyatāṃ kāmo  
jagatsu pravaro hi yaḥ || 17 ||

### [1.167](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.167)

te vavrire śivajñānaṃ  
śrūyatāmiti so'bravīt |  
kintveko'stu mama praṣṭā  
nikhilaśrotṛsammataḥ || 18 ||

### [1.168](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.168)

vṛttiḥ |

### [1.169](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.169)

te bharadvājādayastaṃ pratyakṣīkṛtasvarūpaṃ indramṛgyajussāmabhiḥ  
prahvāssantastuṣṭuvuḥ | sa ca sarvajagatpravaro varo bhavadbhirabhyarthyatāṃ iti  
tānāha | te tadaivamuktāḥ pārameśvaraṃ jñānaṃ śāstraṃ vṛtavantaḥ  
tadabhyarthitaṃ jñānopadeśaṃ dātuṃ tān prativacanaṃ śrūyatāmityāha |  
kintu mamaika eva bhavatāṃ madhyāt sakalaśrotṛjanābhimato  
yathāvasaramanuktavastunaḥ praṣṭā bhavatu | sarvaiścā'pi  
bhavadbhiśrśrūyatāmiti || 17 - 18 ||

### [1.170](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.170)

dīpikā |

### [1.171](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.171)

ata evāha prahvāssantastuṣṭuvuriti | sa ca sarvajagatpravara iti  
niśśeṣabhuvanapatiḥ ucyatāṃ kāma iti vyācaṣṭe | varo bhavadbhirabhyarthyatā  
miti athavā sa cendraḥ | sarvotkṛṣṭo varo bhavadbhiḥ prārthyatāmityarthaḥ  
pārameśvaraṃ jñānamiti parameśvarapraṇītatvena prakṛṣṭataraṃ na  
vāmādikamiti || 17 - 18 ||

### [1.172](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.172)

vṛttiḥ |

### [1.173](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.173)

evaṃ bhagavatā śakreṇokte sati |

### [1.174](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1.174)

atha teṣāṃ bharadvājo  
bhagavānagraṇīrabhūt ||  
vāgmī pragalbhaḥ papracha  
nyāyatassurapūjitam || 19 ||

_First 174 of 281 passages. [Read on](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1)_

## Commentaries (1)

- [Mṛgendravṛtti](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt!narayanakantha.3) — Sanskrit

## Linked texts (9)

- [Critical edition (BORI)](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*crit.7.172.87) — Sanskrit
- [Nāradapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.narada.1.63.114) — Vyāsa, Sanskrit
- [Nyāyamañjarī](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.1.1.61) — Jayanta Bhaṭṭa, Sanskrit
- [Kārikās (input Motoi Ono)](https://indike.org/pramana/in.bauddha.sanskrit.darsana.pramana.pramanavarttika*ono.2.1.2012) — Sanskrit
- [Nyāyabhāṣya (complete text)](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayasutra!vatsyayana*complete.11.p273) — Sanskrit
- [Svacchandatantra](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.bhairava.svacchanda.9.110) — Sanskrit
- [Kriyākramadyotikā](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.siddhanta.paddhati.kriyakramadyotika.1.851) — Aghoraśiva, Sanskrit
- [Śivajñānasiddhi Svapakṣa Dṛṣṭāntasaṅgraha](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.siddhanta.meykanda.sivajnanasiddhisvapaksa.2.380) — Sanskrit
- [Kiraṇatantra](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.rudra.kirana.1.20) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.agama.siva.kamika.mrgendra*alt.1) · Pramāṇa
