Atimanushastava (Atimānuṣastava)
अतिमानुषस्तव
Describes the great deeds of Viṣṇu in his incarnations.
- Language
- Sanskrit
- Date
- 1014–1064 CE
- Author
- Kūreśa
- Extent
- 59 passages, 766 words
- Text
- partly digitised
- Source
- archiveorg · Stotra Mala (Sri Sampradaya) 1949; ed. Prativadi Bhayankara Annangaracharya; Granthmala Office; 1949 · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…
Contents
- 2 — 59 parts
Text
2.2
śreyaḥ kirantu kiraṇāścaraṇāravindaniṣyandamānamakarandarasaughadeśyāḥ
tajjāḥ śrutermadhuna utsa iti pratītā māṅgalyaraṅganilayasya parasya dhāmnaḥ
2.3
śrīmatparāṅkuśamunīndramanonivāsāttajjānurāgarasamajjanamañjasā''pya
adyāpyanāratatadutthitarāgayogaṃ śrīraṅgarājacaraṇāmbujamunnayāmaḥ
2.4
vajradhvajāṅkuśasudhākalaśātapatrapaṅkeruhāṅkaparikarmaparītamantaḥ
āpādapaṅkajaviśṛṅkhaladīpramaulaiśrrīraṅgiṇaścaraṇayoryugamāśrayāmaḥ
2.5
śrīraṅgarājacaraṇau praṇamo yayoḥ khalvekatrivikramavidhau vasudhāmaśeṣām
vyakraṃsta sācalakulāmapi viprakīrṇasthūlāvamasikatāmiva nirṇatoccam
2.6
jñānaṃ balaṃ vipulamīśanavīryaśaktitejāṃsi ca triyugabhūyamupāgatāni
pūrṇāni ṣaṭ ca parigṛhya bhavaṃścaturdhā bhaktaṃ janaṃ tvamanujagrahithānurāgāt
2.7
ekāntamaṅgalaguṇāspadamastaheyaṃ nityaṃ padaṃ tava yatastata eva deva !
āmnāyate tadiha viśvavirūparūpaṃ tenaiva nanvidamaśabdamarūpamāhuḥ
2.8
śabdādiheya iha gocara indriyāṇāṃ tatpratyanīkavibhavastvamatīndriyo'si
tenaiva te na bata darśanamasti kiñcidvāco dhiyaśca tata eva na gocaro'si
2.9
evaṃ sthite tvadupasaṃśrayaṇābhyupāyo mānena kenacidalapsyata nopalabdhum
no cedamartyamanujādiṣu yoniṣu tvamicchāvihāravidhinā samavātariṣyaḥ
2.10
śīlaḥ ka eṣa tava hanta dayaikasindho ! kṣudre pṛthagjanapade jagadaṇḍamadhye
kṣodīyaso'pi hi janasya kṛte kṛtī tvamatrāvatīrya nanu locanagocaro'bhūḥ
2.11
yaṃ pātakātsumahato'pyudadhārayastvaṃ tvatpādavāriparipūtaśirāśca yo'bhūt
taṃ vandase kila tataśca varaṃ vṛṇīṣe krīḍāvidhirbata ! vilakṣaṇalakṣaṇaste
2.12
krīḍāvidheḥ parikarastava yā tu māyā sā mohanī na katamasya tu hanta ! jantoḥ
hai martyasiṃhavapuṣastava tejasoṃ'śe śambhurbhavan hi śarabhaśśalabho babhūva
2.13
yasyātmatāṃ tripurabhaṅgavidhāvadhāstvaṃ tvacchaktitejitaśaro vijayī ca yo'bhūt
dakṣakratau tu kila tena vinirjitastvaṃ yukto vidheyaviṣayeṣu hi kāmacāraḥ
2.14
mugdhaśiśurvaṭadale śayito'titanvā tanvā jaganti bibhṛṣe savikāsameva
aiśīmimāṃ tu tava śaktimatarkitavyāmavyājataḥ prathayase kimihāvatīrṇaḥ
2.15
brahmeśamadhyagaṇanā gaṇanā'rkapaṅktau indrānujatvamaditestanayatvayogāt
ikṣvākuvaṃśayaduvaṃśajaniśca hanta ślāghyānyamūnyanupamasya parasya dhāmnaḥ
2.16
tvannirmitā jaṭharagā ca tava trilokī kiṃ bhikṣaṇādiyamṛte bhavatā durāpā
madhye kadā tu na vicakramiṣe jagaccet tvadvikramaiḥ kathamiva śrutiranvitā syāt
2.17
pṛcchāmi kiñcana yadā kila rāghavatve māyāmṛgasya vaśago manujatvamaugdhyāt
sītāviyogavivaśo na ca tadgatijñaḥ prādāstadā paragatiṃ hi kathaṃ khagāya
2.18
akṣuṇṇayogapathamagragrahaṃtaṃ jaṭāyuṃ tiryañcameva bata ! mokṣapathe niyoktum
śaknoṣi vetsi ca yadā sa tadā kathaṃ tvaṃ devīmavāptumanalaṃ vyathito vicinvan
2.19
sālān hi sapta sagirīnsarasātalānyānekeṣumandajavato nirapatrayastvam
teṣvekavindhyanakhinnakapipraṇunnaṃ śākhāmṛgaṃ smayase sma kathaṃ sahāyam
2.20
dāsassakhā samabhavattava yaḥ kapīndrastadvidviṣaṃ kapimamarṣavaśājjighāṃsuḥ
tvatsnehaviklabadhiyaṃ tamimaṃ kapīndraṃ viśrambhayan sapadi sālagirīnavidhyaḥ
2.21
yadvā mṛgaṃ mṛgayuvanmṛgayāpathena cchanno jaghantha na tu śatruvadābhimukhyāt
tadyuktameva tava rāghavavaṃśajasya tiryakṣu naiva hi vipakṣatayopacāraḥ
2.22
mānuṣyakaṃ caritamācarituṃ pravṛtto devātigaṃ caritamaṅga ! kimaṅgacakārṣīḥ
yatsāgare bata babandhitha nātha ! setuṃ śailaiḥplavaṅgamasamikṣitasaṃpraṇunnaiḥ
2.23
yo vikrameṇa manujatvavibhūṣaṇena devaṃ varaṃ varuṇarājamaja ! vyajeṣṭhāḥ
kṛtvopadāṃ daśarathaṃ vidhirudramukhyairdevaistutaśca sa kilendrajitā jito'si
2.24
abdhiṃ na teritha na jigyitha rākṣasendraṃ naivāsya jajñitha yadā ca balābalaṃ tvam
nissaṃśayassapadi tasya pade'bhyaṣiñcastasyānujaṃ kathamidaṃ hi vibhīṣaṇaṃ ca
2.25
tvaṃ dakṣiṇasya nivasanmudadhestaṭe'pi dūrāntarottarapayodhimahāntarīpe
daityānnijaikaśarapārayaṇan kimetāṃ laṅkāṃ sthito'tra kuruṣe kila na sma bhasma
2.26
etatkathaṃ kathaya yanmathitastvayā'sau hitvā svabhāvaniyamaṃ prathitaṃ trilokyām
aśvāpsaroviṣasudhāvidhupārijātalakṣmyātmanā pariṇato jaladhirbabhūva
2.27
yattādṛśāgasamariṃ raghuvīra ! vīkṣya viśramyatāmiti mumocitha mugdhamājau
ko'yaṃ guṇaḥ katarakoṭigataḥ kiyānvā kasya stuteḥ padamaho bata ! kasya bhūmiḥ
2.28
yallakṣmaṇastvadanujo ripuśaktimugdhaśśatrorgururhanumatastu laghurbabhūva
etena vai suvidito'bhavadindraśatrormāyāstrabandhananibandhanajo vimohaḥ
2.29
hā hanta hanta ! bhavataścaraṇāravindadvandvaṃ kadā nu bhavitā viṣayo mamākṣṇoḥ
yo'haṃ nirargalavinirgaladandhakārairvṛkṣaistṛṇaiśca sulabhaṃ samayaṃ vyatītaḥ
2.30
vaṃśaṃ raghoranujighṛkṣurihāvatīrṇo divyairvavarṣitha tathā'tra bhavadguṇaughaiḥ
tvatsannidhiprabhavaśaityajuṣo yathā hi vṛkṣāśca tāntimalabhanta bhavadviyoge
2.31
ye dharmamācaritumabhyasituṃ ca yogaṃ boddhuṃ ca kiñcana na jātvadhikārabhājaḥ
te'pi tvadācaritabhūtalabandhagandhādvandhātigāḥ paragatiṃ gamitāstṛṇādyāḥ
2.32
tādṛgguṇo nanu babhūvitha rāghavatve yastāvakaṃ caritamanvahamanvabuṅkta
so'traiva hanta hanumān paramāṃ vimuktiṃ buddhyā'vadhūya caritaṃ tava sevate'sau
2.33
yattvaṃ kṛtāgasamapi praṇatiprasaktaṃ taṃ vāyasaṃ paramayā dayayā'kṣamaṣṭhāḥ
tenaiva mādṛśajanasya mahāgaso'pi yuktaṃ samāśvasanamityupadhārayāmi
2.34
sā pūtanā śakaṭamarjunayośca yugmaṃ bālyocitā'nyaparaceṣṭitavisphuliṅge
yasyālabhanta śalabhatvamaho nigūḍhastvaṃ vraje vavṛdhiṣe kila kaṃsabhītyā
2.35
paśyatsu sūriṣu sadā paramaṃ padaṃ te devyā śriyā saha vasanparayā vibhūtyā
yogena yoganirataiḥ parimṛgyamāṇaḥ kiṃ tvaṃ vrajeṣu navanītamaho ! vyamuṣṇāḥ
2.36
yaṃ durgrahaṃ sumanaso manasā'pi nityaṃ bandhacchidaṃ paramamīśamudāharanti
dāmnā nibaddha iti śuśruma taṃ bhavantaṃ nālaṃ babhūvitha bata ! ślathanāya tasya
2.37
aiśaṃ hi śaiśavamapi vyativelakhelaṃ yatpūtanā śakaṭamarjunayośca yugmam
bālyocita his missing ? bālyocitānyaparasāciviceṣṭitena hantālabhanta śalabhāyitamojasaste
2.38
satyeva gavyanivahe nijadhāmni bhūmnā paryantasadmasu kimarthamacūcurastvam
muṣṇaṃśca kiṃ vyajaghaṭo ghaṭaśeṣamagre gopījanasya parihāsapadaṃ kimāsīḥ ?
2.39
yannāma nātha navanītamacūcurastvaṃ tacchādanāya yadi te matirāvirāsīt
kiṃ mugdha ! digdhamamunā karapallavaṃ te gātre pramṛjya niragāḥ kila nirviśaṅkaḥ
2.40
tvāmanyagopagṛhagavyamuṣaṃ yaśodā gurvī tvadīya treat? tvadīyamavamānamamṛṣyamāṇā
premṇā'tha dāmapariṇāmajuṣā babandha tāhaṅ na te caritamāryajanāssahante
2.41
mātrā yadi tvamasi dāmani saṃnibaddhastacchāviṇāmuditacākṣuṣanirjharāṇām
badhnāsi hanta hṛdayaṃ bhagavankutastatsarve hi vaśyaviṣaye vivṛṇoti vīryam
2.42
kāntālakāntamamalaṃ kamaলায়tākṣamūdbhrūvilāsamuditasmitamunnasaṃ ca
vaktraṃ vahan parama ! gopagṛheṣu kiṃ tvaṃ gopīmanāṃsi navanītamutābhyamoṣīḥ
2.43
sarvaṃ guṇāya guṇināmiti satyametadyatkhalvihetarajane malinatvahetuḥ
yadgopaveṣaviniṣevaṇamuktaṃ te gopālanaṃ ca gaṇayanti guṇaṃ guṇeṣu
2.44
gopālapotakavayā nibhṛtaṃ dharitrīm āvastukāma iva sannapi bālyalaulyāt
aindraṃ nihanya makhamadrimatho dadhānaḥ kiṃ tasthiṣe suragaṇāya savāsavāya
2.45
veṇukvaṇapraṇayini tvayi lokanātha ! vṛndāvanaṃ caraṇasañcaraṇaiḥ punāne
bhāvāstadā vanabhuvaḥ kila kīdṛśaste tadgītasiktasikatāsu vasundharāsu
2.46
dhanyaiśśrutaṃ tadiha tāvakarāsakāle gītena yena hi śilāssalilāṃbabhūvuḥ
pañcāpi kiñca parivṛttaguṇāni bhūtānyurvīkṛśānumarudambaraśambarāṇi
2.47
tebhyaḥ kṛtī na kila kaścidihāsti ye vai rāsotsavotsukadhiyastava kānanānte
veṇusvanasrutasudhaupariplutānte sve sṛkvaṇī rasanayā lilihurbhujaṅgāḥ
2.48
ambhodanīlamaravindadalāyatākṣaṃ piñchāvataṃsamurarīkṛtaveṇupāṇim
tvāṃ gopaveṣaparikarmitakāyakānti dhanyāstadā dadṛśurunmathitānyabhāvāḥ
2.49
govardhano girivaro yamunā nadī sā bṛndāvanaṃ ca madhurā ca purī purāṇī
adyāpi hanta sulabhāḥ kṛtināṃ janānāmete bhavaccaraṇacārajuṣaḥ pradeśāḥ
2.50
bṛndāvane sthiracarātmakakīṭadūrvāparyantajantunicaye bata ! ye tadānīm
naivālabhāmahi jani hatakāsta ete pāpāḥ padaṃ tava kadā punarāśrayāmaḥ
2.51
hā janma tāsu sikatāsu mayā na labdhaṃ rāse tvayā virahitāḥ kila gopakanyāḥ
yāstāvakīnapadapaṅktijuṣo'juṣanta nikṣipya tatra nijamaṅgamanaṅgataptam
2.52
ācinvataḥ kusumamaṃghrisaroruhaṃ te ye bhejire bata ! vanaspatayo latā vā
adyāpi tatkulabhuvaḥ kuladaivataṃ me bṛndāvanaṃ mama dhiyaṃ ca sanāthayanti
2.53
yattvatpriyaṃ tadiha puṇyamapuṇyamanyannānyattayorbhavati lakṣaṇamatra jātu
dhūrtāyitaṃ tava hi yatkila rāsagoṣṭhyāṃ tatkīrtanaṃ paramapāvanamāmananti
2.54
yā kaṃsamurunṛpakīṭanibarhaṇotthā sā nirjitatrijagatastava naiva kīrtiḥ
gopālanādi yadidaṃ bhavadīyakarmaityārdrīkaroti viduṣāṃ hṛdayaṃ tadetat
2.55
gopālaveṣaparikarma parāvareśaṃ yannāma dhāma paramaṃ tamasaḥ parastāt
tatpiñchalāñchanasudāmakṛtopavītaṃ godhūlidhūsaritakuntalamantarāstām
2.56
yadvai jarāsutabhayādvipalāyathāstvaṃ taccenmanuṣyacaritānuvidhānajaṃ te
tarhi trilokagurumīśvaramīśvarāṇāṃ bāṇāhave kimiti śambhumajṛmbhayastvam
2.57
jātaṃ kutastadakṛtajñaviceṣṭitaṃ te putrīyayā kila varaṃ vṛṇuṣe vṛṣāṅkāt
akṣeṣu saktamatinā ca nirādareṇa vārāṇasī harapurī bhavatā vidagdhā
2.58
sañjīvayannapi mṛtaṃ sutamuttarāyāssāndīpaneściramṛtaṃ sutamānayaṃśca
dhāmno nijādūhvijasutānpunarānayanvā svāmeva tāṃ tanumaho ! kathamānayastvam
2.59
adyāpi nāsmyuparatastrividhāpacārātpāpaḥ pare nipatito'smi tamasyapāre
etādṛśo'hamagatirbhavato dayāyāḥ pātraṃ tvadīyacaraṇau śaraṇaṃ prapadye
2.60
vissrambhaṇaṃ tvayi na yadyapi me'sti nāpi śraddhā yathoktavacanārthagatā tathā'pi
vācaṃ tvimāṃ sakṛdapyāpyasakṛnmayoktāṃ satyāṃ kuruṣva dayayaiva dayaikasindho