Pramāṇa · Search · About · API

Aitareya Āraṇyaka 5.3

Aitareyāraṇyaka 5.3

Language
Sanskrit

5.3.1

ūrū \
indrāgnī yuvaṃ su na (RV VIII 40,1a) ity etasyārdharcān gāyatrīkāram, utta/ram uttarasyānuṣṭupkāraṃ prāg uttamāyāḥ \
pra vo mahe mandamānāyāndhasa (RV X 50,1a) iti nividdhānam \
vane na vā yo ny adhāyi cākan (RV X 29,1a), yo jāta eva prathamo manasvān (RV II 12,1a) iti te antareṇa- -ā yāhy arvāṅ upa vandhureṣṭhā (RV III 43,1a), vidhuṃ dadrāṇaṃ samane bahūnām (RV X 55,5a) ity etad āvapanam \
daśatīnām aindrīṇāṃ tri/ṣṭubjagatīnāṃ bṛhatīsaṃpannānāṃ yāvatīr āvaperaṃs, tāvanty ūrdhvam āyuṣo varṣāṇi jijīviṣet saṃvatsarāt-saṃvatsarād daśato, na vā \
tyam ū ṣu vājinaṃ devajūtam (RV X 178,1a) \
indro viśvaṃ virājati- -ity ekapadā \
indraṃ viśvā avīvṛdhann (RV I 11,1a) ity ānuṣṭubham \
tasya prathamāyāḥ pūrvam ardharcaṃ śastvottareṇārdharcenottarasyāḥ pūrvam ardharcaṃ vyatiṣajati pādaiḥ pādā/n anuṣṭupkāram \
prāg uttamāyāḥ pūrvasmāt-pūrvasmād ardharcād uttaram-uttara/m ardharcaṃ vyatiṣajati \
prakṛtyā śeṣaḥ \
pibā somam indra mandatu tvā- (RV VII 22,1a) -iti ṣaṭ \
yoniṣ ṭa indra sadane akāri- (RV VII 24,1a) -ity etasya catasraḥ śastvottamā/m upasaṃtatyopottamayā paridadhāti \
parihita uktha ukthasaṃpadaṃ japati \
ukthavīryasya sthāna ukthadohaḥ \\ 1 \\
mūrdhā́ lokā́nām asi, vācó rásas téjaḥ prāṇásyāyátanaṃ mánasaḥ \ sáṃveśaś cákṣuṣaḥ sáṃbhavaḥ śrótrasya prátiṣṭhā hṛ́dayasya sárvam \\ 1 \\
índraḥ kármā́kṣitam amṛ́taṃ vyòma ṛtáṃ satyáṃ vijigyānám vivācanám \ ánto vācó víbhuḥ sárvasmād úttaraṃ jyótir ū́dhar áprativādaḥ pū́rvam \\ 2 \\
sárvaṃ vā́k párāg arvā́k sápru saliláṃ dhenú pinvati, cákṣuḥ śrótraṃ prāṇáḥ \ satyásaṃmitaṃ vā́kprabhūtaṃ mánaso víbhūtaṃ hṛ́dayograṃ brāhmaṇábhartṛ/kam \\ 3 \\
ánnaśubhe varṣápavitraṃ góbhagaṃ pṛthivyuparám váruṇavāyvitamam \ tápastanv índrajyeṣṭhaṃ sahásradhāram ayútākṣaram amṛ́taṃ dúhānam \\ 4 \\
etā́s ta ukthabhū́taya \ tā́bhir ma ihá dhukṣva-, -amṛ́tasya śríyaṃ mahī́m \\ 5 \\
prajā́patir idáṃ bráhma, védānāṃ sasṛje rásam \ ténāhám víśvam āpyāsaṃ, sárvān kā́mān duhāṃ mahát \\ 6 \\

5.3.2

bhū́r bhúvaḥ svàs, tráyo védo 'si \
bráhma prajā́m me dhukṣva \
ā́yuḥ prāṇáṃ me dhukṣva \
paśū́n víśaṃ me dhukṣva \
śríyaṃ yáśo me dhukṣva \
lokám brahmavarcasám abháyaṃ yajñasamṛddhíṃ me dhukṣva \
iti vācayaty adhva/ryum, abuddhaṃ ced asya bhavati \
om, ukthaśā yaja somasya- -itījyāyai saṃpre/ṣito, ye3 yajāmaha ity āgūrya nityayaiva yajati.
vyavānyevānu vaṣaṭkaroti \
uktaṃ vaṣaṭkārānumantraṇam \
āharaty adhvaryur ukthapā/tram atigrāhyāṃś camasāṃś ca \
bhakṣaṃ pratikhyāya hotā prāṅ preṅkhād ava/rohati \
athaitaṃ preṅkhaṃ pratyañcam avabadhnanti, yathā śaṃsitāraṃ bhakṣayi/ṣyantaṃ nopahaniṣyasīti \
preṅkhasya hy āyatana āsīno hotā bhakṣayati \
athaitad ukthapātraṃ hotopasṛṣṭena japena bhakṣayati \ vāg devī somasya tṛpyatu \ somo me rājāyuḥ prāṇāya varṣatu \ sa me prāṇaḥ sarvam āyur duhāṃ mahad iti \
uttamād ābhiplavikāt tṛtī/yasavanam anyad vaiśvadevān nividdhānād (RV I 89).
asya vāmasya palitasya hotur (RV I 164,1a) iti salilasya dairghatamasa ekacatvāriṃśatam ānobhadrīyaṃ (I 89) ca tasya sthāna.
aikāhikau vaiśvadevasya pratipadanucarau \
cyaveta ced yajñāyajñīyam, agne tava śravo vaya (X 140,1a) iti ṣaṭ stotriyānurūpau, yadīḷāndaṃ.
bhūyasīṣu cet stuvīrann, āgnim na svavṛktibhir (X 21,1a) iti tāvatīr anurūpaḥ \
saṃpannaṃ mahāvrataṃ saṃtiṣṭhata idam ahar agniṣṭomo.
yathākālam avabhṛthaṃ preṅkhaṃ hareyuḥ, saṃdaheyur bṛsīḥ \\ 2 \\

5.3.3

nādīkṣito mahāvratam śaṃsen, nānagnau, na parasmai, nāsaṃvatsara ity eke.
kāmaṃ pitre vācāryāya vā śaṃsed.
ātmano haivāsya tac chastaṃ bhavati \
hotṛśastreṣu- -ukthaśā yaja somasya- -ity ekaḥ praiṣaḥ sanārāśaṃ/seṣv anārāśaṃseṣu vā hotrakāṇām \
[ukthaśā yaja somānā/m iti \] ("This occurs in all the MSS. of the text, but was clearly not read by Sāyaṇa, and occurs in none of the MSS. of Sāyaṇa.")
tad idam ahar nānantevāsine prabrūyān, nāsaṃvatsaravāsine, no evāsaṃvatsaravāsine, nābrahmacāriṇe, nāsabrahmacāriṇe, no evā/sabrahmacāriṇe, nānabhiprāptāyaitaṃ deśam \
na bhūyaḥ sakṛdgadanād dvirga/danād vā.
dvayy eva \
eka ekasmai prabrūyād iti ha smāha jātūkarṇyaḥ \
na vatse cana tṛtīya iti \
na tiṣṭhaṃs tiṣṭhate, na vrajan vrajate, na śayānaḥ śayānāya, noparyāsīna uparyāsīnāyādha evāsīno 'dha āsīnāya \
nāvaṣṭabdho, na pratistabdho, nātivīto, nāṅkaṃ kṛtvo/rdhvajñur anapaśrito 'dhīyīta.
na māṃsaṃ bhuktvā, na lohitaṃ dṛṣṭvā na gatāsuṃ, nāvratyam ākramya, nāktvā, nābhyajya, nonmardanaṃ kārayitvā, na nāpitena kārayitvā, na snātvā, na varṇakenānulipya, na srajam a/pinahya, na striyam upagamya, nollikhya, nāvilikhya \
nedam ekasmi/nn ahani samāpayed iti ha smāha jātūkarṇyaḥ.
samāpayed iti gālavo .
yad anyat prāk tṛcāśītibhyaḥ samāpayed evety āgniveśyāyano.
'nyam anya/smin deśe śamayamāna iti \
yatredam adhīyīta, na tatrānyad adhīyīta.
yatra tv anyad adhīyīta, kāmam idaṃ tatrādhīyīta \
nedam anadhīyan snātako bhavati
yady apy anyad bahv adhīyān, naivedam anadhīyant snātako bhavati \
nā/smād adhītāt pramādyed.
yady apy anyasmāt pramādyen, naivāsmāt pramādyen.
no evā/smāt pramādyet \ ("Sāyaṇa says that this is read by some only. It is in all the MSS., but is an easy addition.")
asmāc cen na pramādyed, alam ātmana iti vidyāt \
alaṃ satyaṃ vidyāt \
nedaṃvid anidaṃvidā samuddiśen, na saha bhuñjīta, na sadhamādī syāt \
athātaḥ svādhyāyadharmaṃ vyākhyāsyāmaḥ \
upa purāṇe nāpīte kakṣodake pūrvāhṇe, na saṃbhinnāsu chāyāsv a/parāhṇe, nādhyūḷha meghe.
'partau varṣe trirātraṃ vaidikenādhyāyenānta/riyān.
nāsmin kathāṃ vadeta.
nāsya rātrau cana cikīrtayiṣet \
tad iti vā etasya mahato bhūtasya nāma bhavati.
yo 'syaitad evaṃ nāma veda, brahma bhavati, brahma bhavati \\ 3 \\
\\ ity aitareyapañcamāraṇyake tṛtīyo 'dhyāyaḥ \\
iti pañcamāraṇyakaṃ samāptam \\

Commentaries (4)

Linked texts (8)