Brihadaranyaka 10
Bṛhadāraṇyaka 10
- Language
- Sanskrit
Contents
- 10.10 — 1 part
10.3
atha vaṃśaḥ — pautimāṣyo gaupavanāt , gaupavanaḥ pautimāṣyāt ,
pautimāṣyo gaupavanāt , gaupavanaḥ kauśikāt , kauśikaḥ kauṇḍinyāt ,
kauṇḍinyaśśāṇḍilyāt, śāṇḍilyaḥ kauśikācca gautamācca, gautamaḥ (1)
āgniveśyāt, āgniveśyaḥ śāṇḍilyācca ānabhimlātācca, ānabhimlāta ānabhimlātāt, ānabhimlāta ānabhimlātāt, ānabhimlāto gautamāt, gautamaḥ saitavaprācīnayogyābhyām, saitavaprācīnayogyau
pārāśaryāt, pārāśaryo bhāradvājāt, bhāradvājo bhāradvājācca gautamācca,
gautamo bhāradvājāt, bhāradvājaḥ pārāśaryāt, parāśaryo baijavāpāyanāt,
baijavāpāyanaḥ kauśikāyaneḥ, kauśikāyaniḥ (2)
ghṛtakauśikāt, ghṛtakauśikaḥ pārāśaryāyaṇāt, pārāśaryāyaṇaḥ
pārāśaryāt, pārāśaryo jātūkarṇyāt, jātūkarṇya āsurāyaṇācca yāskācca,
āsurāyaṇastaivaṇeḥ, taivaṇiraupajandhaneḥ, aupajandhanirāsureḥ, āsurirbhāradvājāt, bhāradvāja ātreyāt, ātreyo māṇḍeḥ, māṇḍigautamāt, gautamo
vātsyāt, vātsyaḥ śāṇḍilyāt, śāṇḍilyaḥ kaiśorryāt kāpyāt, kaiśoryaḥ
kāpyaḥ kumārahāritāt, kumārahārito gālavāt, gālavo vidarbhīkauṇḍinyāt, vidarbhīkauṇḍinyo vatsanapāto bābhravāt, vatsanapādbābhravaḥ pathaḥ
saubharāt, panthāḥ saubharo'yāsyādāṅgirasāt, ayāsya āṅgirasa ābhūtestvāṣṭrāt, ābhūtistvāṣṭro viśvarūpāt tvāṣṭrāt, viśvarūpastvāṣṭro'śvibhyām, aśvinau dadhīca ātharvaṇāt, dadhyaṅṅātharvaṇo'tharvaṇo daivāt,
atharvā daivo mṛtyoḥ prādhvaṃsanāt, mṛtyuḥ prādhvaṃsanaḥ pradhvaṃsanāt, pradhvaṃsana
ekarṣeḥ, ekarṣirvipracitteḥ, vipracittirvyaṣṭeḥ, vyaṣṭiḥ sanāroḥ, sanāruḥ sanātanāt, sanātanaḥ sanakāt, sanakaḥ ^1parameṣṭhinaḥ, parameṣṭhī brahmaṇaḥ| brahma
svayambhu | brahmaṇe namaḥ
10.2
janako ha vaideho bahudakṣiṇena yajñeneje | tatra ha kurupāñcālānāṃ brāhmaṇā abhisametā babhūvuḥ | tasya ha janakasya
vaidehasya vijijñāsā babhūva, kaḥsvideṣāṃ brāhmaṇānāmanūcānatama iti | sa
ha gavām̐ sahasramavarurodha | daśa daśa pādā ekaikasyāḥ śṛṅgayorābaddhā
babhūvuḥ || (1)
tān hovāca, brāhmaṇā bhagavanto yo vo brahmiṣṭhaḥ sa etā gā
udajatāmiti | te ha brāhmaṇā na dadhṛṣuḥ
atha ha yājñavalkyaḥ svameva brahmacāriṇamuvācaitāssomyodaja sāmaśravā 3
iti| tā hodakālayat (hodācakāra) | te ha brāhmaṇāścukrudhuḥ (cukruśuḥ),
kathaṃ no brahmiṣṭho bravīteti
atha ha—janakasya vaidehasya hotā'śvalo babhūva—sa hainaṃ papraccha,
tvaṃ nu khalu no yājñavalkya brahmiṣṭho'sī3 iti
sa hovāca namo vayaṃ brahmiṣṭhāya kurmo gokāmā eva vayaṃ sma iti | tam̐
ha tata eva praṣṭuṃ dadhre hotā'śvalaḥ
10.3-2
yājñavalkyeti hovāca, yadidaṃ sarvaṃ mṛtyunāptam̐ sarvaṃ mṛtyunā'bhipannam ,
kena yajamāno mṛtyorāptimatimucyata iti
hotrartvijā'gninā vācā| vāgvai yajñasya hotā| tadyeyaṃ vāk
so'yamagniḥ, sa hotā, sa muktiḥ, sā'timuktiḥ
10.4
yājñavalkyeti hovāca, yadidam̐ sarvamahorātrābhyāmāptam̐ sarvamahorātrābhyāmabhipannam , kena yajamāno'horātrayorāptimatimucyata iti | adhvaryuṇartvijā cakṣuṣā''dityena | cakṣurvai yajñasyādhvaryuḥ | tadyadidaṃ cakṣuḥ
so'sāvādityaḥ, so'dhvaryuḥ, sa muktiḥ, sā'timuktiḥ
10.5
yājñavalkyeti hovāca yadidaṃ sarvaṃ pūrvapakṣāparapakṣābhyāmāptam̐ sarvaṃ pūrvapakṣāparapakṣābhyāmabhipannam , kena yajamānaḥ pūrvapakṣāparapakṣayorāptimatimucyata
iti | udgātrartvijā vāyunā prāṇena | prāṇo vai yajñasyodgātā | tadyo'yaṃ
prāṇaḥ sa vāyuḥ, sa udgātā, sa muktiḥ, sā'timuktiḥ
10.6
yājñavalkyeti hovāca yadidamantarikṣamanārambaṇamiva, kenākrameṇa
yajamānaḥ svargaṃ lokamākramata iti
brahmaṇartvijā manasā candreṇa | mano vai yajñasya brahmā | tadyadidaṃ manaḥ
so'sau candraḥ, sa brahmā, sa muktiḥ, so'timuktiḥ
ityatimokṣāḥ | atha saṃpadaḥ
10.7
yājñavalkyeti hovāca, katibhirayamadyāgnirhotā'smin yajñe kariṣyatīti | tisṛbhiriti | katamāstāstisra iti| puronuvākyā ca yājyā ca
śasyaiva¹ ca tṛtīyā | kiṃ tābhirjayatīti | yatkiñcedaṃ prāṇabhṛditi
10.8
yājñavalkyeti hovāca katyayamadyādhvaryurāsmin yajña āhutīrhoṣyatīti
tisra iti | katamāstāstisra iti | yā hutā ujjvalanti ; yā hutā
atinedante ; yā hutā adhiśerate | kiṃ tābhirjayatīti | yā hutā
ujjvalanti, devalokameva tābhirjayati | dīpyata iva hi devalokaḥ
yā hutā atinedante, pitṛlokameva tābhirjayati | eva ṃmiva hi pitṛlokaḥ
yā hutā adhiśerate, manuṣyalokameva tābhirjayati | adha iva hi
manuṣyalokaḥ
10.9
yājñavalkyeti hovāca katibhirayamadya brahmā yajñaṃ dakṣiṇato devatābhirgopāyatīti | ekayeti | katamā saiketi | mana eveti | anantaṃ vai
mano'nantā viśve devā anantameva sa tena lokaṃ jayati
10.10
yājñavalkyeti hovāca katyayamadyodgātā'smin yajñe stotriyāḥ
stoṣyatīti | tisra iti | katamāstāstisra iti | puronuvākyā ca
yājyā ca śasyaiva ca tṛtīyā | katamāstā yā adhyātmamiti | prāṇa eva
puronuvākyā, apāno yājyā, vyānaḥ śasyā | kiṃ tābhirjayatīti
pṛthivīlokameva puronuvākyayā jayatyantarikṣalokaṃ yājyayā dyulokaṃ śasyayā
tato ha hotā'śvala upararāma
10.10.p1
iti pañcamādhyāye prathamaṃ brāhmaṇam
Commentaries (1)
- Anubhūtiprakāśa — Mādhava, Sanskrit
Linked texts (9)
- Īśādiviṃśottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Kāṇva — Sanskrit
- Bṛhadāraṇyakopaniṣadbhāṣyavārttikasāra — Mādhava, Sanskrit
- Mantrapuṣpa — Sanskrit
- Īśādyupaniṣadaḥ — Sanskrit
- Īśādidvādaśopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Different Upaniṣads — Sanskrit
- Śatapathabrāhmaṇa or Bṛhadāraṇyakabrāhmaṇa — Sanskrit
- Vājasaneyi bṛhadāraṇyaka — Sanskrit