Brihadaranyaka 38
Bṛhadāraṇyaka 38
- Language
- Sanskrit
Contents
- 38.14 — 1 part
38.1
hiraṇmayena pātreṇa satyasyāpihitaṃ mukham
tat tvaṃ pūṣannapāvṛṇu satyadharmāya dṛṣṭaye
pūṣannekarṣe yama sūrya prājāpatya vyūha raśmīn samūha tejaḥ
yatte rūpaṃ kalyāṇatamaṃ tatte paśyāmi yo'sāvasau puruṣaḥ so'hamasmi
vāyuranilamamṛta (laṃ mṛta(?) )mathedaṃ bhasmāntam̐ śarīram
oṃ3 krato smara kṛtam̐ smara krato smara kṛtam̐ smara
agne naya supathā rāye asmān viśvāni deva vayunāni vidvān
yuyodhyasmajjuhurāṇameno bhūyiṣṭhāṃ te namauktiṃ vidhema
38.1-2
yo ha vai jyeṣṭhañca śreṣṭhañca veda, jyeṣṭhaśca śreṣṭhaśca svānāṃ bhavati
prāṇo vai jyeṣṭhaśca śreṣṭhaśca | jyeṣṭhaśca śreṣṭhaśca svānāṃ bhavatyapica yeṣāṃ
bubhūṣati, ya evaṃ veda
38.2
yo ha vai vasiṣṭhāṃ veda, vasiṣṭhaḥ svānāṃ bhavati | vāg vai vasiṣṭhā
vasiṣṭhaḥ svānāṃ bhavatyapi ca yeṣāṃ bubhūṣati, ya evaṃ veda
38.3
yo ha vai pratiṣṭhāṃ veda, pratitiṣṭhati same, pratitiṣṭhati durge | cakṣurvai
pratiṣṭhā | cakṣuṣā hi same ca durge ca pratitiṣṭhati | pratitiṣṭhati same
pratitiṣṭhati durge, ya evaṃ veda
38.4
yo ha vai saṃpadaṃ veda, sam̐ hāsmai padyate yaṃ kāmaṃ kāmayate | śrotaṃ vai
saṃpat | śrotre hīme sarve vedā abhisaṃpannāḥ | sam̐ hāsmai padyate yaṃ kāmaṃ
kāmayate, ya evaṃ veda
38.5
yo ha vā āyatanaṃ veda, āyatanam̐ svānāṃ bhavati | āyatanaṃ
janānām | mano vā āyatanam | āyatanam̐ svānāṃ bhavatyāyatanaṃ janānām,
ya evaṃ veda
38.6
yo ha vai prajātiṃ veda, prajāyate ha prajayā paśubhiḥ | reto vai
prajātiḥ | prajāyate ha prajayā paśubhirya evaṃ veda
38.7
te heme prāṇā ahaṃśreyase vivadamānā brahma jagmuḥ | taddhocuḥ ko no
vasiṣṭha iti | taddhovāca yasmin va utkrānte idaṃ śarīraṃ pāpīyo manyate,
sa vo vasiṣṭha iti
38.8
vāgdhoccakrāma | sā saṃvatsaraṃ proṣyāgatyovāca, ‘kathamaśakata
madṛte jīvitumiti | te hocuryathā kalā avadanto vācā, prāṇantaḥ
prāṇena, paśyantaścakṣuṣā, śṛṇvantaśśrotreṇa, vidvāṃso manasā, prajāyamānā
retasā — evamajīviṣmeti | praviveśa ha vāk
38.9
cakṣurhoccakrāma | tat saṃvatsaraṃ proṣyāgatyovāca, kathamaśakata
madṛte jīvitumiti | te hocuryathā andhā apaśyantaścakṣuṣā, prāṇantaḥ
prāṇena, vadantaḥ vācā, śṛṇvantaśśrotreṇa, vidvāṃso manasā, prajāyamānā
retasā - - evamajīviṣmeti | praviveśa ha cakṣuḥ
38.10
śrotram̐ hoccakrāma | tat saṃvatsaraṃ proṣyāgatyovāca, kathamaśakata
madṛte jīvitumiti | te hocuryathā badhirā aśṛṇvantaśśrotreṇa, prāṇantaḥ
prāṇena, vadanto vācā, paśyantaścakṣuṣā, vidvāṃso manasā, prajāyamānā
retasā - evamajīviṣmeti | praviveśa ha śrotram
38.11
mano hoccakrāma | tat saṃvatsaraṃ proṣyāgatyovāca, kathamaśakata madṛte
jīvitumiti | te hocuryathā mugdhā avidvāṃso manasā, prāṇantaḥ prāṇena,
vadanto vācā, paśyantaścakṣuṣā śṛṇvantaśśrotreṇa, prajāyamānā retasā -
evamajīviṣmeti | praviveśa ha manaḥ
38.12
reto hoccakrāma | tat saṃvatsaraṃ proṣyāgatyovāca kathamaśakata madṛte
jīvitumiti | te hocuryathā klībā aprajāyamānā retasā, prāṇantaḥ prāṇena,
vadanto vācā, paśyantaścakṣuṣā, śṛṇvantaśśrotreṇa, vidvāṃso manasā -- evamajīviṣmeti | praviveśa ha retaḥ
38.13
atha ha prāṇa utkramiṣyan, yathā mahāsuhayaḥ saindhavaḥ 1 paḍvīśaśaṅkan saṃvṛhet, evam̐ haivemān prāṇān saṃbabarha | te hocuḥ mā bhagava
utkramīrna vai śakṣyāmastvadṛte jīvitumiti | tasyo me baliṃ kuruteti
tatheti
38.14
sā ha vāguvāca, yadvā ahaṃ vasiṣṭhā'smi, tvaṃ tadvasiṣṭho'sīti
yadvā ahaṃ pratiṣṭhā'smi, tvaṃ tat pratiṣṭho'sīti cakṣuḥ| yadvā aham̐ saṃpadasmi,
tvaṃ tat saṃpadasīti śrotram | yadvā ahamāyatanamasmi, tvaṃ tadāyatanamasīti manaḥ | yadvā ahaṃ prajātirasmi, tvaṃ tat prajātirasīti retaḥ
tasyo me kimannaṃ kiṃ 1 vāsa iti | yadidaṃ kiñcā śvabhya
ā krimibhya ā kīṭapataṅgebhyaḥ, tatte'nnam; āpo vāsa iti
na ha vā asyānannaṃ jagdhaṃ bhavati, nānannaṃ 2pratigṛhītam, ya
evametadanasyānnaṃ veda | tadvidvāṃsaḥ śrotriyā aśiṣyanta ācāmantyaśitvā
cācāmanti, etameva tadanamanagnaṃ kurvanto manyante1
38.14.p1
iti aṣṭamādhyāye prathamaṃ brāhmaṇam
Commentaries (1)
- Anubhūtiprakāśa — Mādhava, Sanskrit
Linked texts (9)
- Īśādiviṃśottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Mādhyandina — Sanskrit
- Kāṇva — Sanskrit
- Khilakāṇḍa — Sanskrit
- Mantrapuṣpa — Sanskrit
- Īśādyupaniṣadaḥ — Sanskrit
- Īśādidvādaśopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Different Upaniṣads — Sanskrit
- Vājasaneyi bṛhadāraṇyaka — Sanskrit