Brihadaranyaka 39
Bṛhadāraṇyaka 39
- Language
- Sanskrit
Contents
- 39.16 — 1 part
39.1
śvetaketurha vā āruṇeyaḥ pa(pā)ñcālānāṃ pariṣadamājagāma | sa ājagāma jaibaliṃ pravāhaṇaṃ paricārayamāṇam | tamudīkṣyābhyuvāda, kumārā3 iti
sa bho3 iti pratiśuśrāva| anuśiṣṭo nvasi pitreti| omiti hovāca
39.2
(1) vettha yathemāḥ prajāḥ prayatyo vipratipadyantā 3 iti | neti
hovāca
(2) vettho yathemaṃ lokaṃ punarāpadyantā 3 iti | neti hovāca
(3) vettho yathā'sau loka evaṃ bahubhiḥ punaḥpunaḥ prayadidbhirna
saṃpūryatā 3 iti | neti hovāca
(4) vettho yatithyāmāhutyām̐ hutāyāmāpaḥ puruṣavāco bhūtvā
samutthāya vadantī 3 iti | neti haivovāca
(5) vettho devayānasya vā pathaḥ pratipadaṃ pitṛyāṇasya vā, yat kṛtvā
devayānaṃ vā panthānaṃ pratipadyante pitṛyāṇaṃ vā
api hi na ṛṣervacaḥ śrutam
dve sṛtī aśṛṇavaṃ pitṝṇāmahaṃ devānāmuta martyānām
tābhyāmidaṃ viśvamejatsameti yadantarā pitaraṃ mātarañca || iti
nāhameta ekañcana vedeti hovāca
39.3
athainaṃ vastyopamantrayāñcakre | anādṛtya vasatiṃ kumāraḥ pradudrāva
sa ājagāma pitaram ; tam̐ hovāca, iti vāva kila no bhavān purā'nuśiṣṭānavocaditi | kathaṃ sumedha iti | pañca mā praśnān rājanyabandhuraprākṣīt ; tato naikañcana vedeti | katame ta iti | ima iti ha pratīkānyudājahāra
39.4
sa hovāca, tathā nastvaṃ tāta jānīthāḥ yathā yadahaṃ kiñcana veda
sarvamahaṃ tattubhyamavocam | 'praihi tu tatra pratītya brahmacaryaṃ vatsyāva iti
bhavāneva gacchatviti | sa ājagāma gautamo yatra pravāhaṇasya jaibalerāsāṃ
tasmā āsanamāhṛtyodakamāhā' rayāñcakāra | atha hāsmā arghyaṃ cakāra | tam̐
hovāca varaṃ bhagavate gautamāya dadma iti
39.5
sa hovāca — pratijñāto ma eṣa varaḥ | yāṃ tu kumārasyānte vācamabhāṣathāḥ, tāmeva me brūhīti
39.6
sa hovāca, daiveṣu vai gautamo' tad vareṣu ; mānuṣāṇāṃ brūhīti
39.7
sa hovāca, vijñāyate hāsti hiraṇyasyāpāttaṃ goaśvānāṃ dāsīnāṃ
pravārāṇāṃ paridhānasya | mā no bhavān bahoranantasyāparyantasyābhyavadānyo
bhūditi
sa vai gautama tīrthenecchāsā 1 iti | upaimyahaṃ bhavantamiti | vācā
ha saiva pūrva upayanti | sa hopāyanakīrtyovāsa
39.8
sa hovāca, tathā nastvaṃ gautama māpa rādhā 2 stva ca pitāmahā yathā
iyaṃ vidyetaḥ pūrvaṃ na kasmim̐ścana brāhmaṇa uvāsa | tāṃ tvahaṃ tubhyaṃ vakṣyāmi
ko hi tvaivaṃ bruvantamarhati pratyākhyātumiti
39.9
asau vai loko'gnirgautama | tasyā''ditya eva samit, raśmayo
dhūmo'hararcirdiśo'ṅgārāḥ, avāntaradiśo visphuliṅgāḥ | tasminnetasminnagnau
devāḥ śraddhāṃ juhvati
tasyā āhutyai somo rājā saṃbhavati
39.10
parjanyo vā agnirgautama | tasya saṃvatsara eva samit, abhrāṇi
dhūmo vidyutarciraśaniraṅgārāḥ, hādunayo visphuliṅgāḥ | tasminnetasminnagnau
devāḥ somam̐ rājānaṃ juhvati | tasyā āhutyai vṛṣṭiḥ saṃbhavati
39.11
ayaṃ vai loko'gnirgautama | tasya pṛthivyeva samit, agnirdhūmo
rātrirarciścandramā aṅgārāḥ, nakṣatrāṇi visphuliṅgāḥ | tasminnetasminnagnau
devā vṛṣṭiṃ juhvati | tasyā āhutyā annam̐ saṃbhavati
39.12
puruṣo vā agnirgeautama | tasya vyāttameva samit, prāṇo dhūmo
vāgarciścakṣuraṅgārāḥ, śrotraṃ visphuliṅgāḥ | tasminnetasminnagnau devā annaṃ
juhvati | tasyā āhutyai retaḥ saṃbhavati
39.14
yoṣā vā agnirgeautama | tasyā upastha eva samit, lomāni dhūmo
yonirarciḥ, yadantaḥ karoti te'ṅgārāḥ, abhinandā visphuliṅgāḥ | tasminnetasminnagnau devā reto juhvati | tasyā āhutyai puruṣaḥ saṃbhavati
sa jīvati yāvajjīvati | atha 1 yadā mriyate (13) athainamagnaye
haranti | tasyāgnirevāgnirbhavati | samit samit | dhūmo dhūmo'rcirarciraṅgārā
aṅgārāḥ, visphuliṅgā visphuliṅgāḥ | tasminnetasminnagnau devāḥ
puruṣaṃ juhvati | tasyā āhutyai puruṣo bhāsvaravarṇaḥ saṃbhavati
39.15
te ya evametadviduryyecāmī araṇye śraddhāṃ satyamupāsate, te'rcirabhisaṃbhavanti; arciṣo'haraha āpūryamāṇapakṣam, āpūryamāṇapakṣādyān ṣaṇmāsānudaṅṅāditya eti, māsebhyo devalokam, devalokādādityam,
ādityādvaidyutam| tān' vaidyutāt puruṣo mānasa etya brahmalokān gamayati
tān vaidyutāt puruṣo mānasa etya brahmalokān gamayati
voḍhāro vidyuto'rvāṅ nayati tu puruṣo vaidyutastebhya ūrdhvaṃ
brahmajñān mānaso'smātparamiti kathayantyuttaraṃ mārgametam ||"
teṣu brahmalokeṣu parāḥ parāvanto' vasanti | teṣāṃ na punarāvṛttiḥ
39.16
atha ye yajñena dānena tapasā lokān jayanti, te dhūmamabhisaṃbhavanti ;
dhūmādrātrim̐ rātrerapakṣīyamāṇapakṣama apakṣīyamāṇapakṣāt yān ṣaṇmāsān
dakṣiṇā' [ mā ] ditya eti, māsebhyaḥ pitṛlokaṃ pitṛlokāccandram | te
candraṃ prāpyānraṃ bhavanti | tām̐statra devāḥ, yathā somaṃ rājāna māpyāyasvāpakṣīyasvetyevamenām̐statra bhakṣayanti
teṣāṃ yadā tat paryavaiti, athaimamevākāśamabhiniṣpadyante, ākāśādvāyum,
vāyorvṛṣṭim, vṛṣṭeḥ pṛthivīm, te pṛthivīṃ prāpyānnaṃ bhavanti | te punaḥ puruṣāgnau
hūyante; tato yoṣāgnau jāyante | te lokān pratyutthāyinaḥ | ta
evamevānuparivartante
atha ya etau panthānau viduḥ, te kīṭāḥ pataṅgā yadidaṃ dandaśūkam
39.16.p1
iti aṣṭamādhyāye dvitīyaṃ brāhmaṇam
Commentaries (1)
- Anubhūtiprakāśa — Mādhava, Sanskrit
Linked texts (8)
- Kāṇva — Sanskrit
- Īśādiviṃśottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Śatapathabrāhmaṇa or Bṛhadāraṇyakabrāhmaṇa — Sanskrit
- Different Upaniṣads — Sanskrit
- Aṣṭottaraśatopaniṣadaḥ — Sanskrit
- Upaniṣads — Sanskrit
- Aṣṭāviṃśatyupaniṣad — Sanskrit
- Īśādidvādaśopaniṣadaḥ — Sanskrit