Pramāṇa · Search · About · API

Brihadaranyaka 41

Bṛhadāraṇyaka 41

Language
Sanskrit

Contents

41.1

eṣāṃ bhūtānāṃ pṛthivī rasaḥ, pṛthivyā āpo'pāmoṣadhaya oṣadhīnāṃ puṣpāṇi, puṣpāṇāṃ phalāni, phalānāṃ puruṣaḥ, puruṣasya retaḥ

41.2

sa ha prajāpatirīkṣāñcakre hantāsmai pratiṣṭhāṃ kalpayānīti | sa striyam̐
sasṛje | tām̐ sṛṣṭvā'dha upāsta | tasmāt striyamadha upāsīta | sa etaṃ
prāñcaṃ grāvāṇamātmana eva samudapārayat | tenaināmabhyasṛjat

41.3

tasyā vedirupastho lomāni barhiścarmādhiṣavaṇe samiddho madhyataḥsthau 1
muṣkau | sa yāvān ha vai vājapeyena yajamānasya loko bhavati, tāvānasya
loko bhavati, ya evaṃ vidvānadhopahāsaṃ carati; āsām̐ [sa] strīṇām̐ sukṛtaṃ
vṛṅkte| atha ya idamavidvānadhopahāsaṃ carati, asya striyaḥ sukṛtaṃ
vṛñjate

41.4

etaddha sma vai tad vidvāṃnuddālaka āruṇirāha, etaddha sma vai tad vidvānnāko maudgalya āha, etaddha sma vai tad vidvān kumārahārita āha —
' bahavo maryā brāhmaṇāpanā nirindriyā visukṛto'smāllokāt prayanti, ya
idamavidvām̐so'dhopahāsaṃ carantī' ti
bahu vā idam̐ suptasya vā jāgrato vā retaḥ skandati

41.5

tadabhimṛśedanu vā mantrayeta, 'yanme'dya retaḥ pṛthivīmaskāntsīt
yadoṣadhīrapyasarat yadapa idamahaṃ tadreta ādade punarmāmaitvindriyaṃ punastejaḥ punarbhagaḥ punaragnirdhiṣṇyā yathāsthānaṃ kalpantā'mityanāmikāsaṅguṣṭhābhyāmādāyāntareṇa stanau vā bhruvau vā nimṛjyā(ñjyā)t

41.6

atha yadyudaka ātmānaṃ paripaśyet, tadabhimantrayeta, 'mayi teja
indriyaṃ yaśo draviṇaṃ sukṛta'miti
śrīrhavā eṣā strīṇām, yanmalodvāsāḥ| tasmānmalodvāsasaṃ yaśasvinīmabhikramyopamantrayeta

41.7

sā cedasmai na dadyāt, kāmamenāmavakrīṇīyāt, sā cedasmai naiva dadyāt, kāmamenāṃ yaṣṭayā vā pāṇinā
vopahatyātikrāmet, 'indriyeṇa te yaśasā yaśa ādada' iti; ayaśā
eva bhavati

41.8

sā cedasmai dadyāt, -- 'indriyeṇa te yaśasā yaśa
ādadhāmī' ti; yaśasvināveva bhavataḥ

41.9

sa yāmicchet, kāmayeta meti, — tasyāmarthaṃ niṣṭhāya mukhena mukham̐
sandhāyopasthamasyā abhimṛśya japet,
'aṅgādaṅgāt saṃbhavasi hṛdayādadhi jāyase
sa tvamaṅgakaṣāyo'si digdhaviddhābhiva mādayemāmamūṃ mayī'ti

41.10

atha yāmicchet, 'na garbhaṃ dadhīte'ti, tasyāmarthaṃ niṣṭhāya mukhena mukham̐
sandhāyobhipraṇyāpānyāt, 'indriyeṇa te retasā reta ādada' iti;
aretā eva bhavati

41.11

atha yāmicchet, dadhīteti, tasyāmarthaṃ niṣṭhāya mukhena mukham̐
sandhāyāpānyābhiprāṇyāt, ' indriyeṇa te retasā reta ādadhāmī ' ti ;
garbhiṇyeva bhavati

41.12

atha yasya jāyāyai jāraḥ syāt - tañced dviṣyāt, āmapātre'gnimupasamādhāya pratilomam̐ śarabarhiḥ stīrtvā tasminnetāḥ śarabhṛṣṭīḥ pratilomāḥ
sarpiṣā'ktā juhuyāt — mama samiddhe'hauṣīḥ ; prāṇāpānau ta ādade ;
asāviti | mama samiddhe'hauṣīḥ ; putrapaśūm̐sta ādade ; asāviti | mama
samiddhe'hauṣīḥ ; iṣṭāsukṛte ta ādade ; asāviti | mama samiddhe'hauṣīḥ ;
āśāparākāśau ta ādade ; asāviti | sa vā eṣa nirindriyo
visukṛ^1dasmāllokāt praiti, yamevaṃ vidvān brāhmaṇaḥ śapati
tasmādevam̐vicchrotriyasya dāreṇa nopahāsamiccheduta hyevaṃvit paro
bhavati

41.13

atha yasya jāyāmārtavaṃ vindet , tryahaṃ kam̐sena pibedahatavāsāḥ,
naināṃ vṛṣalo na vṛṣalyupahanyāt , trirātrānta āplutya vrīhīnavaghātayet

41.14

sa ya icchet, putro me śuklo jāyota vedamabruvīta sarvamāyuriyāditi, kṣīraudanaṃ pācayitvā sarpiṣmantamaśnīyātām | īśvarau janayitavai

41.15

atha ya icchet, putro me kapilaḥ piṅgalo jāyeta dvau vedāvanubruvīta
sarvamāyuriyāditi, dadyodanaṃ pācayitvā sarpiṣmantamaśnīyātām | īśvarau
janayitavai

41.16

atha ya icchet, putro me śyāmo lohitākṣo jāyeta trīn vedāmanubravīta sarvamāyuriyāditi, udaudanaṃ pācayitvā sarpiṣmantamaśnīyātām
īśvarau janayitavai

41.17

atha ya icchet, duhitā me paṇḍitā jāyeta sarvamāyuriyāditi,
tilaudanaṃ pācayitvā sarpiṣmantamaśnīyātām | īśvarau janayitavai

41.18

atha ya icchet putro me paṇḍito vigītaḥ (vijigīthaḥ 1)
samitiṅgamaḥ śuśrūṣitāṃ vācaṃ bhāṣitā jāyeta sarvān vedānanubravīta
sarvamāyuriyāditi, māṃsaudanaṃ pācayitvā sarpiṣmantamaśnīyātām–īśvarau
janayitavai-aukṣaṇena (aukṣeṇa) vā''rṣabheṇa vā

41.19

athābhipratareva sthālīpākāvṛtā''jyaṃ 2ceṣṭitvā sthālīpākasyopaghātaṃ juhoti, agnaye svāhā'numataye svāhā devāya savitre satyaprasavāya
svāheti | hutvoddhṛtya prāśnāti | prāśayetarasyāḥ prayacchati | prakṣālya pāṇī
udapātraṃ pūrayitvā tenaināṃ virabhyukṣati, uttiṣṭhāto viśvāvaso'nyāmiccha
prapūrvyāṃ saṃ jāyāṃ patyā 3 saheti

41.20

athaināmabhipadyate, amo'hamasmi sā tvam̐ sā tvamasyamo'm̐ sāmāhamasmi ṛk tvaṃ dyaurahaṃ pṛthivī tvam tāvehi sam̐rabhāvahai 1, saha reto dadhāvahai
pum̐se putrāya vittaya iti

41.21

athāsyā ūrū vihāpayati, vijihīthāṃ 2 dyāvāpṛthivī iti
tasyāmarthaṃ niṣṭhāya mukhena mukham̐ sandhāya trirenāmanulomāmanumārṣṭi -
viṣṇuryoniṃ kalpayatu tvaṣṭā rūpāṇi pim̐ śatu
āsiñcatu prajāpatirdhātā garbhaṃ dadhātu te
garbhaṃ dhehi sinīvāli garbhaṃ dhehi pṛthuṣṭuke
garbhaṃ te aśvinau devāvādhattāṃ puṣkarasrajau

41.22

hiraṇmayī araṇī yābhyāṃ nirmanthatāmaśvinau
tatte garbhaṃ havāmahe daśame māsi sūtave
yathāgnigarbhā pṛthivī yathā dyaurindreṇa garbhiṇī
vāyurdiśāṃ yathā garbha evaṃ garbhaṃ dadhāmi te || asāviti

41.23

soṣyantīmadbhirabhyukṣati —
yathā vāyuḥ puṣkariṇīm̐ samiṅgayati 1 sarvataḥ
evā te garbha ejatu sahāvaitu jarāyuṇā
indrasyāyaṃ vrajaḥ kṛtaḥ sārgalaḥ sapariśrayaḥ
tamindra nirjahi garbheṇa sāvarām̐ 2saheti

41.24

jāte'gnimupasamādhāya, aṅka ādhāya kam̐se pṛṣadājyaṃ saṃnīya pṛṣadājyasyopaghātaṃ juhoti —
asmin sahasraṃ puṣyāsamedhamānaḥ sve gṛhe
asyopasadyāṃ mācchetsīt prajayā ca paśubhiśca svāhā
mayi prāṇām̐stvayi manasā juhomi svāhā
yat karmaṇā'tyarīricaṃ yadvā nyūnamihākaram
agniṣṭat sviṣṭakṛdvidvān sviṣṭam̐ suhutaṃ karotu naḥ svāheti

41.25

athāsya dakṣiṇaṃ karṇamabhinidhāya vāgvāgiti triratha dadhi madhu ghṛtam̐
sannīya‍ānantarhitena jātarūpeṇa prāśayati, bhūste dadhāmi bhuvaste dadhāmi
svaste dadhāmi bhūrbhuvaḥsvaḥ sarvaṃ tvayi dadhāmīti

41.26

athāsya nāma karoti, vedo'sīti | tadasya tad guhyameva nāma
bhavati

41.27

athainaṃ mātre pradāya stanaṃ prayacchati -
yaste stanaḥ sa(śa)śayo yo mayobhūryo ratnadhā vasuvidyassudatraḥ
yena viśvā puṣyasi vāryāṇi sarasvati tamiha dhātavekariti

41.28

athāsya mātaramabhimantrayate -
ilā'si maitrāvaruṇī vīre vīramajījanat
sā tvaṃ vīravatī bhava yā'smān vīravato'karaditi
taṃ vā etamāhuḥ, atipitā batābhūratipitāmaho batābhūḥ paramāṃ bata
kāṣṭhāṃ prāpacchriyā yaśasā brahmavarcasena, ya evaṃvido brāhmaṇasya putro jāyata
iti

41.3-2

atha vaṃśaḥ | pautimāṣīputraḥ kātyāyanīputrāt, kātyāyanīputro
gautamīputrāt, gautamīputro bhāradvājīputrāt, bhāradvājīputraḥ pārāśarī
putrāt, pārāśarīputraḥ aupasvastīputrāt, aupasvastīputraḥ pārāśarīputrāt,
pārāśarīputraḥ kātyayanīputrāt, kātyāyanīputraḥ kauśikīputrāt,
kauśikīputra ālambīputrācca vaiyāghrapadīputrācca, vaiyāghrapadīputraḥ kāṇvīputrācca kāpīputrācca, kāpīputraḥ (1) ātreyīputrāt, ātreyīputro
gautamīputrāt, gautamīputro bhāradvājīputrāt, bhāradvājīputraḥ
pārāśarīputrāt, pārāśarīputro vātsīputrāt, vātsīputraḥ pārāśarīputrāt,
pārāśarīputro vārkāruṇīputrāt, vārkāruṇīputro vārkāruṇīputrāt, vārkāruṇīputraḥ ārtabhāgīputrāt, ārtabhāgīputraḥ śauṉīputrāt, śauṉīputraḥ sāṃkṛtīputrāt, sāṃkṛtīputra ālambāyanīputrāt, ālambāyanīputra ālambīputrāt,
ālambīputro jāyantīputrāt, jāyantīputro māṇḍūkāyanīputrāt, māṇḍūkāyanīputro māṇḍūkīputrāt, māṇḍūkīputraḥ śāṇḍilīputrāt, śāṇḍilīputro rāthītarīputrāt, rāthītarīputro bhālukīputrāt, bhālukīputraḥ
krauñcikīputrābhyām, krauñcikīputrau vaidabhatīputrāt, vaidabhatīputraḥ
kārśakeyīputrāt, kārśakeyīputraḥ prācīnayogīputrāt, prācīnayogīputraḥ
sāñjīvīputrāt, sāñjīvīputraḥ prāśnīputrādāsuri'vāsinaḥ, prāśnīputra
āsurāyaṇāt, āsurāyaṇa āsureḥ, āsuriḥ (2) yājñavalkyāt
yājñavalkya uddālakāt, uddālako'ruṇāt, aruṇa upaveśeḥ, upaveśiḥ
kuśreḥ, kuśrirvājaśravaso vājaśravā jihvāvato jihvāvān bādhyogāt,
bādhyogo'sitādvārṣagaṇāt, asito vārṣagaṇo haritāt kaśyapāt, haritaḥ
kaśyapaḥ śilpāt kaśyapāt, śilpaḥ kaśyapaḥ kaśyapānnaidhruveḥ, kaśyapo
naidhruvirvāco vāk ambhiṇyāḥ, ambhiṇyādityāt
ādityānīmāni śuklāni yajūṃṣi vājasaneyena yājñavalkyenā''khyāyante

41.4-2

samānamā sāñjīvīputrāt, sāñjīvīputro māṇḍūkāyaneḥ, māṇḍūkāyanirmāṇḍavyāt, māṇḍavyaḥ kautsāt, kautso māhityeḥ, ¹māhitthirvāmakakṣāyaṇāt, vāmakakṣāyaṇaḥ śāṇḍilyāt, śāṇḍilyo vātsyāt,
vātsyaḥ kuśreḥ, kuśriryajñavacaso²rājastambāyanāt, yajñavacā rājastambāyanasturāt kāvaṣeyāt, turaḥ kāvaṣeyaḥ prajāpateḥ, prajāpatirbrahmaṇaḥ
brahma svayambhu
brahmaṇe namaḥ

41.4-2.p1

hariḥ om

41.4-2.p2

iti aṣṭamādhyāye pañcamaṃ brāhmaṇam

Commentaries (1)

Linked texts (14)