<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Śatapathabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha) › [Adhvarakanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda) › 12

# Adhvarakanda 12

Adhvarakāṇḍa 12

- **Language:** Sanskrit

### [12.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12.1)

iti somaparyāṇahanabrāhmaṇaṃ samāptam  
iti tṛtīyādhyāye caturthaṃ brāhmaṇaṃ samāptam  
iti tṛtīyakāṇḍe tṛtīyo'dhyāyaśca samāptaḥ  
atha  
caturthādhyāye prathamaṃ brāhmaṇam  
'ātithyeṣṭi brāhmaṇam'  
\[mūla\] śiro vai yajñasyātithyaṃ bāhū prāyaṇīyodayanīyau | abhito vai śiro  
bāhū bhavataḥ | tasmādabhita ātithyamete haviṣī bhavataḥ prāyaṇīyaścodayanīyaśca

### [12.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12.2)

atha yasmādātithyaṃ nāma | atithirvā'eṣa etasyāgacchati yatsomaḥ  
krītaḥ | tasmā'etadyathā rājñe vā brāhmaṇāya vā mahokṣaṃ vā mahājaṃ vā pacettadaha  
mānuṣaṃ havirdevānāmevamasmā'etadātithyaṃ karoti

### [12.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12.3)

tadāhuḥ | pūrvo'tītya gṛhṇīyāditi yatra vā'arhantamāgataṃ nāpacāyanti  
kruddhyati vai sa tatra tathā hāpacito bhavati

### [12.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12.4)

tadvā 'anyatara'eva vimuktaḥ syāt | anyataro'vimukto'tha gṛhṇīyātsa yadanyataro vimuktastenāgato yadvanyataro'vimuktastenāpacitaḥ

### [12.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12.5)

tadu tathā na kuryāt | vimucyaiva prapādya gṛhṇīyādyathā vai devānāṃ caraṇaṃ  
tadvā'anu manuṣyāṇāṃ tasmānmānuṣe yāvanna vimuñcate naivāsmai tāvadudakaṃ haranti  
nāpacitiṃ kurvantyanāgato hi sa tāvadbhavatyatha yadaiva vimuñcate'thāsmā'udakaṃ  
harantyathāpacitiṃ kurvanti rtahi hi sa āgato bhavati tasmādvimucyaiva prapādya  
gṛhṇīyāt

### [12.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12.6)

sa vai santavaramāṇa iva gṛhṇīyāt | tathā hāpacito bhavati tatpatnpanvārabhate paryuhyamāṇaṃ vai yajamāno'nvārabhate'thātra patnyubhayata evaitanmithunenānvārabhete  
yatra vā'arhannāgacchati sarvaṃgṛhyā'iva vai tatra ceṣṭanti tathā hāpacito bhavati

### [12.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12.7)

sa vā'anyenaiva tato yajuṣā gṛhṇīyāt | yeno cānyāni havīṃṣyekaṃ vā'eṣa bhāgaṃ krīyamāṇo'bhikrīyate cchandasāmeva rājyāya cchandasāṃ sāmrājyāya tasya  
cchandāṃsyabhitaḥ sācayāni yathā rājño'rājāno rājakṛtaḥ sūtagrāmaṇya evamasya  
cchandāṃsyabhitaḥ sācayāni

### [12.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12.8)

na vai tadavakalpate | yacchandobhya iti kevalaṃ gṛhṇīyādyatra vā'arhate  
pacanti tadabhitaḥ sācayo'nvābhaktā bhavantyarājāno rājakṛtaḥ sūtagrāmaṇyastasmādyatraivaitasyai gṛhṇīyāttadeva cchandāṃsyanvābhajet

### [12.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12.9)

sa gṛhṇāti | agnestanūrasi viṣṇave tvetyagnirvai gāyatrī tadgāyatrīmanvābhajati

### [12.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12.10)

somasya tanūrasi viṣṇave tveti | kṣatraṃ vai somaḥ kṣatraṃ triṣṭuptattriṣṭubhamanvābhajati

### [12.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12.11)

atitherātithyamasi viṣṇave tveti | so'syoddhāro yathā śreṣṭhasyoddhāra  
'evamasyaiṣa'ṛte cchandobhyaḥ

### [12.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12.12)

śyenāya tvā somabhṛte viṣṇave tveti | tadgāyatrīmanvābhajati sā yadgāyatrī śyeno bhūtvā divaḥ somamāharattena sā śyenaḥ somabhṛttenaivaināmetadvīryeṇa  
dvitīyamanvābhajati

### [12.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12.13)

agnaye tvā rāyaspoṣade viṣṇave tveti | paśavo vai rāyaspoṣaḥ paśavo  
jagatī tajjagatīmanvābhajati

### [12.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12.14)

atha yatpañca kṛtvo gṛhṇāti | saṃvatsarasaṃmito vai yajñaḥ pañca vā'ṛtavaḥ  
saṃvatsarasya taṃ pañcabhirāpnoti tasmātpañca kṛtvo gṛhṇātyatha yadviṣṇave tvā  
viṣṇave tveti gṛhṇāti viṣṇave hi gṛhṇāti yo yajñāya gṛhṇāti

### [12.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12.15)

navakapālaḥ puroḍāśo bhavati | śiro vai yajñasyātithyaṃ navākṣarā vai  
gāyatryaṣṭau tāni yānyanvāha praṇavo navamaḥ pūrvārdho vai yajñasya gāyatrī pūrvārdha eṣa  
yajñasya tasmānnavakapālaḥ puroḍāśo bhavati

### [12.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12.16)

kārṣmaryamayāḥ paridhayaḥ | devā ha vā'etaṃ vanaspatiṣu rakṣoghnaṃ dadṛśuryatkārṣmaryaṃ śiro vai yajñasyātithyaṃ necchiro yajñasya nāṣṭrā rakṣāṃsi hinasanniti  
tasmātkārṣmaryamayāḥ paridhayo bhavanti

### [12.17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12.17)

āśvavālaḥ prastaraḥ | yajño ha devebhyo'pacakrāma so'śvo bhūtvā parāṅāvavartta tasya devā anuhāya vālānabhipedustānālulupūstānālupya sārddhaṃ saṃnyāsuruttata  
etā 'oṣadhayaḥ samabhavanyadaśvavālāḥ śiro vai yajñasyātithyaṃ jaghanārdho vālā'  
ubhayata 'evaitadyajñaṃ parigṛhṇāti yadāśvavālaḥ prastaro bhavati

### [12.18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12.18)

aikṣavyau vidhṛtī | nedbarhiśca prastaraśca saṃlupyātā'ityathotpūyājyaṃ sarvāṇyeva  
caturgṛ hītānyājyāni gṛhṇāti na hyatrānuyājā bhavanti

### [12.19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12.19)

āsādya havīṃṣyagniṃ manthati | śiro vai yajñasyātithyaṃ janayanti vā'enametadyanmanthanti śīrṣato vā'agre jāyamāno jāyate śīrṣata 'evaitadagre yajñaṃ janayatyagnirvai sarvā devatā 'agnau hi sarvābhyo devatābhyo juhvati śiro vai yajñasyātithyaṃ  
śīrṣata 'evaitadyajñaṃ sarvābhirdevatābhiḥ samardhayati tasmādagniṃ manthati

### [12.20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12.20)

so'dhimanthanaṃ śakalamādatte | agnerjanitramasītyatra hyagnirjāyate tasmādāhāgnerjanitramasīti

### [12.21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12.21)

atha darbhataruṇe nidadhāti | vṛṣaṇau stha 'iti tadyāvevemau striyai sākañjāvetāvevaitau

### [12.22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12.22)

athādharāraṇiṃ nidadhāti | urvaśyasītyathottarāraṇyājyavilāpanīmupaspṛśatyāyurasīti tāmabhinidadhāti purūravā 'asītyurvaśī vā'apsarāḥ purūravāḥ patiratha yattasmānmithunādajāyata tadāyurevamevaiṣa 'etasmānmithunādyajñaṃ janayatyathāhānaye  
mathyamānāyānubrūhīti

### [12.23](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12.23)

sa manthati | gāyatreṇa tvā cchandasā manthāmi traiṣṭubhena tvā cchandasā  
manthāmi jāgatena tvā cchandasā mantha़āmīti taṃ vai chandobhireva manthati cchandāṃsi  
mathyamānāyānvāha cchandāṃsyevaitadyajñamanvāyārtayati yathā'mumādityam̐ raśmayo jātāyānubrūhītyāha yadā jāyate prahriyamāṇāyātyetyanupraharan

### [12.24](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12.24)

so'nupraharati | bhavataṃ naḥ samanasau sacetasāvarepasau | mā yajñaṃ hiṃsiṣṭaṃ  
mā yajñapatiṃ jātavedasau śivau bhavatamadya na iti śāṃtimevābhyāmetadvadati yathā  
nā'nyo'nyaṃ hiṃsyātām

### [12.25](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12.25)

atha sruveṇopahatyājyam | agnimabhijuhotyagnāvagniścarati praviṣṭa  
ṛṣīṇāṃ putro'abhiśastipāvā | sa naḥ syonaḥ suyajā yajeha devebhyo havyaṃ sadamaprayucchantsasvāhetyāhṛtyai vā'etamajījanata tametayā''hutyā'praiṣīttasmādevamabhijuhoti

### [12.26](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12.26)

tadiḍāntaṃ bhavati | nānuyājānyajanti śiro vai yajñasyātithyaṃ pūrvārdho  
vai śiraḥ pūrvārdhamevaitadyajñasyābhisaṃskaroti sa yaddhānuyājānyajedyathā śīrṣataḥ paryāhṛtya pādau pratidadhyādevaṃ tattasmādiḍāntaṃ bhavati nānuyājānyajanti

### [12.25-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12.25-2)

“agnestanūrasi viṣṇave tvā, somasyatanūrasi viṣṇave tvā, atitherātithyamasi viṣṇave tvā  
śyenāyatvā somabhṛte viṣṇave tvā agnaye tvā rāyaspoṣade viṣṇave tvā” ||iti  
“bhavataṃ naḥ samanasau sacetasāvarepasau | mā yajñaṃ hiṃsiṣṭaṃ mā yajñapatiṃ jātavedasau śivau  
bhavatamadya naḥ iti”  
'agnāvagniścarati praviṣṭa ṛṣīṇāṃ putro'abhiśastipāvā  
sa naḥ syonaḥ suyajā yajeha devebhyo havyaṃ sadamaprayucchantsvāhā

### [12.26-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12.26-2)

“tasmādiḍāntaṃ bhavati-nānuyājānyajanti”

## Linked texts (2)

- [Kāṭhakasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.veda.samhita.krsnayajur*kathaka.24.8) — Sanskrit
- [Vaidikakośa (Haṃsarāja)](https://indike.org/pramana/in.vedanga.nirukta.vaidikakosa-hamsaraja.2474.19) — Haṃsarāja, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.12) · Pramāṇa
