Pramāṇa · Search · About · API

Adhvarakanda 13

Adhvarakāṇḍa 13

Language
Sanskrit

13.1

“śiro vai yajñasyātithyaṃ bāhū prāyaṇīyodayanīyau | abhito vai śiro bāhū
bhavataḥ| tasmādabhita'ātithyamete haviṣī bhavataḥ prāyaṇīyaścodayanīyaśca”

13.2

“atha yasmādātithyaṃ nāma”
“atithirvā'eṣa etasyāgacchati yat somaḥ krītaḥ”
“mātā rudrāṇāṃ duhitā vasūnāṃ svasādityānāmamṛtasya nābhiḥ
pra nu vocaṃ cikituṣe janāya mā gāmanāgāmaditiṃ vadhiṣṭa”
"yathā rājñe vā brāhmaṇāya vā mahokṣaṃ vā mahājaṃ vā pacet tadaha mānuṣaṃ
( ātithyamiti śeṣaḥ ) havirdevānām | evamasmā (asmai somāya) etadātithyaṃ
karoti"

13.3

"pūrvo'tītya (pūrvabhāgalya) gṛhṇīyāt"
"tadāhuḥ | pūrvo'tītya gṛhṇīyāt iti yatra vā'arhantam (pūjyam) āgataṃ
(āgatamātram) nāpacāyanti krudhyati vai sa (atithiḥ) tatra tathāha (somapraveśāt
prāgeva havirgrahaṇe sati) apacito bhavati"

13.4

"tadvā 'anyatara'eva vimuktaḥ syāt | anyataro'vimukto'tha gṛhṇīyāt”
"sa yadanyataro vimuktastenāgato yadvanyataro'vimuktastenāpacitaḥ(agrapūjitaḥ)”

13.5

"vimucyaiva prapādya gṛhṇīyāt | yathā vai devānāṃ caraṇaṃ (ācaraṇaṃ) tadvā
'anumanuṣyāṇām | tasmānmānuṣe (ātithyakarmaṇi) yāvanna vimucyate naivāsmai
tāvadudakaṃ haranti nāpacitiṃ kurvanti | tarhi hi sa āgato bhavati | tasmādvimucyaiva
prapādya gṛhṇīyāt”

13.6

"sa vai santvaramāṇa iva gṛhṇīyāt | tathā hāpacito (agrapūjito)
bhavati”
“tat patnyanvārabhate”
“paryuhyamāṇaṃ vai yajamāno'nvārabhate | athātra patnī | ubhayata evaitanmithunenānvārabhete”
“yatra vā'arhan ( pūjanīyo'tithiḥ ) āgacchati sarvagṛhā-iva vai tatra
ceṣṭanti-tathā hāpacito bhavati”

13.7

“sa vā'anyenaiva tato yajuṣā gṛhṇīyāt | yeno cānyāni havīṃṣi (yena
mantreṇa anyāni havīṃṣi gṛhyate tato anyena gṛhṇīyāditi bhāvaḥ)”
"ekaṃ vā'eṣa bhāgaṃ krīyamāṇo'bhikrīyate | chandasāmeva rājyāya, chandasāṃ
sāmrājyāya"
"tasya cchandāṃsyabhitaḥ sācayāni-yathā rājño'rājāno rājakṛtaḥ sūtagrāmaṇyarthaḥ evamasya chandāṃsyabhitaḥ sācayāni"

13.8

"na vai tadavakalpate-yacchandobhya" - iti
"kevalaṃ gṛhṇīyāt"
"yatra vā'arhate (pūjyāya mahārājāya) pacanti-tadabhitaḥ sācayo'nvābhaktā bhavanti-arājāno rājakṛtaḥ sūtagrāmaṇyaḥ | tasmāt yatraiva tasyai gṛhṇīyāt
tadeva cchandāṃsyanvābhajet"

13.9

"agnestanūrasi viṣṇave tvā | somasya tanūrasi viṣṇave tvā | atitherātithyamasi viṣṇavetvā | śyenāya tvā somabhṛte viṣṇave tvā | agnaye tvā
rāyaspoṣade viṣṇave tvā"
"agnirvai gāyatrī | tad gāyatrīmanvābhajati”

13.10

"yānyetāni devatrā kṣatrāṇi indro varuṇaḥ somo rudraḥ parjanyo yamo mṛtyurīśāna iti | tasmāt kṣatrātparaṃ nāsti" | (bṛ0 u0 1|4|11)
“kṣatraṃ vai somaḥ | kṣatraṃ triṣṭup | tat triṣṭubhamanvābhajati”

13.11

"so'syoddhāraḥ yathā śreṣṭhasyoddhāraḥ | evamasyaiṣaḥ | ṛte chandobhyaḥ”

13.12

“gāyatrīmanvābhajati”
“sā yad gāyatrī śyeno bhūtvā divaḥ somamāharat tena sā śyenaḥ somabhṛt | tenaivaināmetad vīryeṇa dvitīyamanvābhajati”

13.13

"agnaye tvā rāyaspoṣade"
"paśavo vai rāyaspoṣaḥ | paśavo jagatī | tajjagatīmanvābhajati”

13.14

"atha yatpañca kṛtvo gṛhṇāti (tasya kāraṇamucyate iti śeṣaḥ)”
"saṃvatsarasaṃmito vai yajñaḥ | pañca vā'ṛtavaḥ saṃvatsarasya | taṃ pañcabhirāpnoti | tasmāt pañca kṛtvo gṛhṇāti”
"viṣṇave tvā, viṣṇave tveti"
"atha yad viṣṇave tvā viṣṇave tveti gṛhṇāti | viṣṇave hi gṛhṇāti
yo yajñāya gṛhṇāti"

13.15

"navakapālaḥ puroḍāśo bhavati”
"śiro vai yajñasyātithyam"
"navākṣarā vai gāyatrī aṣṭau tāni yānyanvāha | praṇavo navamaḥ"
"prajāpatiścarati garbhe antaradṛśyamāno bahudhā vi jāyate" | (atharvaveda 10|4|8|13)
"pūrvārdho vai yajñasya gāyatrī | pūrvārdha eṣa ( ātithya yajñaḥ ) yajñasya
tasmānnavakapālaḥ puroḍāśo bhavati

13.16

“kārṣmaryamayāḥ paridhayaḥ”
gambhārī madhurā tiktā kaṣāyā kaṭukā guruḥ dīpanī pācanī medhyoṣṇavīryā bhedinī tathā | vipāka
madhuraṃ grāhi vātalaṃ raktadoṣahṛt gambhārī mūlamatyuṣṇaṃ mānuṣeṣu hitaṃ natat | iti
“devā ha vā'etaṃ vanaspatiṣu rakṣoghnaṃ dadṛśuryatkārṣmaryam”
“śiro vai yajñasyātithyam | necchiro yajñasya nāṣṭrā rakṣāṃsi hinasan—
iti | tasmāt kārṣmaryamayāḥ paridhayo bhavanti

13.17

"āśvavālaḥ prastaraḥ"
"ita eta udāruhan divaḥ pṛṣṭhānyā ruhan
pra bhūrjayo yathā pathodyāmaṅgiraso yayuḥ" || (sāmaveda pū0 1|10|2)
"yajño ha devebhyo'pacakrāma | so'śvo bhūtvā parāṅāvavartta"
“uṣā vā'aśvasya medhyasya śiraḥ | sūryyaścakṣurvātaḥ prāṇo vyāttamagnirvaiśvānaraḥ | saṃvatsara ātmāśvasya medhyasya dyauṣpṛṣṭhamantarikṣamudaraṃ
pṛthivī pājasyaṃ diśaḥ pārśve'gravāntaradiśaḥ parśava" - ityādi
“tasya devā anuhāya (ākrāmya) vālānabhipreduḥ | tānālulupuḥ | tānālupya sārddhaṃ saṃnyāsuḥ | tata etā oṣadhayaḥ samabhavan yadaśvavālāḥ'
śiro vai yajñasyātithyam | jaghanārtho (paścimārdho) vālāḥ | ubhayata evaitadyajñaṃ parigṛhṇāti-yadāśvavālaḥ prastaro bhavati"

13.18

"aikṣavyau vidhṛtī | ned barhiśca prastaraśca saṃlubhyātai (tasmādaikṣavyau
karttavye-iti bhāvaḥ)”
"athotapūyājyaṃ, sarvāṇyeva caturgṛhītānyājyāni gṛhṇāti | na hyatrānuyājā
bhavanti”

13.19

"āsādya havīṃṣyagniṃ manthati"
"śiro vai yajñasyātithyam | janayanti vā'enaṃ (yajñam) etadyanmanthanti
(agniṃ ṛtvijaḥ-iti śeṣaḥ)"
“śīrṣato vā'agre jāyamāno jāyate śīrṣata | evaitadagre yajñaṃ janayati (yaḥ
atithye'gniṃ manthati) - iti śeṣaḥ”
“agnirvai sarvā devatā | agnau hi sarvābhyo devatābhyo juhvati | śiro vai
yajñasyātithyam | śīrṣata evaitadyajñaṃ sarvābhirdevatābhiḥ samardhayati | tasmādagniṃ
manthati

13.20

“agnerjanitramasi”
“atra hyagnirjāyate | tasmādāha agnerjanitramasīti”

13.21

“atha darbhataruṇake (komalau parasparasadṛśau darbhau) nidadhāti”
“tadyāvevamau (lokasthau) striyai (striyāḥ) sākañjau ( sahotpannau
nidānena) etāvevaitau”

13.22

“athādharāraṃṇi nidadhāti-urvaśyasīti"
"athottarāraṇyājyavilāpanīmupaspṛśati āyurasīti | tāmabhinidadhāti-purūravā asi-iti”
"urvaśī vā'apsarāḥ | purūravāḥ patiḥ | atha yattasmānmithunādajāyatatadāyuḥ | evamevaiṣa-etasmānmithunādyajñaṃ janayati”
"agnaye mathyamānāyānubrūhi"

13.23

"gāyatreṇa tvā cchandasā manthāni, traiṣṭubhena tvā cchandasā manthāni,
jāgatena tvā cchandasā manthāni"
"chandobhireva manthati | chandāṃsi mathyamānāyānvāha"
"chandāṃsyevaitadyajñamanvāyāttayati yathā'mumādityaṃ raśmayaḥ (anvāyattā
iti śeṣaḥ )"
"jātāyānubrūhi-ityāha | yadā jāyate | prahriyamāṇāya (nirmathyāgnimāhavanīye nīyamānāya) ityanupraharan (anubrūhi ityāha-iti śeṣaḥ)"

13.24

“bhavataṃ naḥ samanasau sacetasāvarepasau | mā yajñaṃ hiṃsiṣṭaṃ | mā yajñapatiṃ
jātavedasau śivau bhavatamadya naḥ”
“śāntimevābhyāmetad vadati-yathā nā'nyo'nyaṃ hiṃsyātām”

13.25

“atha sruveṇopahatyājyam, agninamabhijuhoti”
“agnāvagniścarati praviṣṭa ṛṣīṇāṃ putro'abhiśastipāvā
sa naḥ syonaḥ suyajā yajeha devebhyo havyaṃ sadamaprayucchantsvāhā”
“āhutyai vā'etamajījanata | tametayāhutyā'praiṣīt | tasmādevamabhijuhoti”

13.26

"tasmādiḍāntaṃ bhavati | nānuyājānyajanti"

Linked texts (1)