<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.16 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Śatapathabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha) › [Adhvarakanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda) › 16

# Adhvarakanda 16

Adhvarakāṇḍa 16

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [16.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.16.2) — 2 parts
- [16.2-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.16.2-2) — 4 parts

### [16.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.16.1)

“ṛtameva parameṣṭhi | ṛtaṃ nātyeti kiñcana  
ṛte samudra āhitaḥ | ṛte bhūmiriyaṃ śritā” || (tai0 brā0 1|5|1|1)  
“āpo bhṛgvaṅgirorūpamāpo bhṛgvaṅgiromayaṃ  
sarvamāpomayaṃ bhūtaṃ sarvaṃ bhṛgvaṅgiromayam” || (go0 brā0 pū0 1|36)  
“ita eta udāruhandivaḥ pṛṣṭhānyā ruhan  
pra bhūrjayo yathā pathodyāmaṅgiraso yayuḥ” || (sāmaveda 1|10|2)  
“agniḥ pṛthivīsthāno vāyurvendro vāntarikṣasthānaḥ sūryyo dyusthānāḥ”  
"agnirvai devānāmavamo viṣṇuḥ paramastadantareṇa sarvā anyādevatāḥ"  
"iti stutāso asathā riśādaso ye stha trayaśca triṃśacca | manordevā  
yajñiyāsaḥ"  
"eṣa vai somo rājā devānāmanaṃ yaccandramāḥ" | ( śata0 1|6|4|5)  
"pra samrāje bṛhadarcā gabhīraṃ brahma priyaṃ varuṇāya śrutāya  
vi yo jaghāna śamiteva carmopastire pṛthivīṃ sūryāya"  
( ṛgveda maṃ0 5|85

### [16.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.16.2)

)  
"vaneṣu vyantarikṣaṃ tatāna vājamarvatsu paya usriyāsu  
hṛtsu kratuṃ varuṇo apsvagniṃ divi sūryyamadadhātsomamadrau"  
( ṛgveda maṃ0 5|85

### [16.2.p1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.16.2.p1)

)  
"indraṃ mitraṃ varuṇamagnimāhuratho divyaḥ sa suparṇo garutmān  
ekaṃ sadviprā bahudhā vadantyagniṃ yamaṃ mātariśvānamāhuḥ”

### [16.2.p2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.16.2.p2)

ṛgveda maṃ0 1|164|46

### [16.1-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.16.1-2)

“sa ya eṣa āgneyo'ṣṭākapālaḥ puroḍāśo bhavati | so'gnereko bhāgo  
'tha yadvāruṇo yavamayaścarurbhavati yo vai varuṇaḥ so'gniḥ so'gnerdvitīyo  
bhāgaḥ | (śata0 5|2|4|13)  
“ātithyena vai devā iṣṭvā ( vyadravan-vibhaktā abhūvan-kimarthaṃ taducyate ) tān (devān) samat (ahamahamikā-kalaho vā) avindat | te caturdhā  
vyadravan anyo'nyasya śriyā'atiṣṭhamānāḥ ( ādhipatyam asahamānāḥ )  
“agnirvasubhiḥ” ( sahavyadravat )  
“somo rudraiḥ” ( sahavyadravat )  
“varuṇa ādityaiḥ” (sahavyadravat)  
“indro marudbhiḥ” (sahavyadravat)  
"bṛhaspatirviśvairdevaiḥ-ityu haika'āhuḥ"  
"ete ha tveva te viśve devāḥ- ye te caturdhā vyadravan"  
"tān vidrutān ( parasparaṃ viśliṣṭān ) asurarakṣāṃsāni anuvyaveyuḥ  
( antaḥ praviṣṭā babhūvuḥ )"

### [16.2-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.16.2-2)

"te'viduḥ | pāpīyāṃso vai bhavāmo'surarakṣasāni vai no'nuvyavāguḥ (anugatāḥ) dviṣadvyo vai radhyāmaḥ ( vaśaṃprāptāḥ ) | hanta saṃjānāmahā'ekasya śriyai  
( ādhipatyasya ) tiṣṭhāmahā'iti | ta'indrasya śriyā'atiṣṭhanta | tasmādāhurindraḥ sarvādevatā indraśreṣṭhā devā iti"

### [16.2-2.p1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.16.2-2.p1)

“tasmāt kṣatrātparaṃ nāsti tasmādbrāhmaṇaḥ kṣatriyamadhastādupāste rājasūye"

### [16.2-2.p2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.16.2-2.p2)

vṛ0 u0 1|4|11

### [16.2-2.p3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.16.2-2.p3)

"yathāgnigarbhā pṛthivī yathā dyaurindreṇa garbhiṇī"

### [16.2-2.p4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.16.2-2.p4)

śata0 14|6|4|21

### [16.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.16.5)

"yajña indramavardhayat | yadbhūmiṃ vyavarttayat | cakrāṇa opaśaṃ divi"  
(ṛgveda maṃ0 8|14

### [16.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.16.3)

)  
"tasmādu ha na svā ( jñātayaḥ parasparaṃ ) ṛtīyeran | (vaimatyena viśleṣaṇaṃ  
na kuryuḥ |)”  
“ya (śatruḥ) eṣāṃ (viśliṣṭānām ) parastarāmiva (pṛthaktaramiva )  
bhavati sa enānanunyavaiti | (apica) te ( viśliṣṭāḥ ) priyaṃ dviṣatāṃ kurvanti  
(śatrūṇāṃyathā priyaṃ hitaṃ syāttathā kurvanti )| dviṣadabhyo radhyanti ( vaśaṃ prāpnurvanti ) tasmānna'rtīyeran”  
“sa yo haivaṃ vidvāṃnna'rtīyete'priyaṃ dviṣatāṃ karoti na dviṣadabhyo radhyati  
tasmānnā'rttīyeta”

### [16.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.16.4)

“te hocuḥ-hantedaṃ (maitryaṃ-saṃghaṭanam) tathā karavāmahai-yathā na (asmākam) idam (susaṃghaṭanaṃ) prāpradivam eva (yāvajjīvanameva) ajayyaṃ (avināśyam)  
asat (bhavet)” iti

### [16.5-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.16.5-2)

“te devāḥ-juṣṭāstanūḥ priyāṇi dhāmāni sārdhaṃ ( sahaiva ) samavadadire  
(vibhajyasthāpitavantaḥ)-( evaṃ kṛtvā ) te hocuḥ-etena naḥ (asmākaṃmadhya ) -  
sanācā (pṛthak) asat | etena (priyeṇadhāmnā)-(abhiḥ) | viṣvaṅ (viśīrṇo)  
yo na etat | (etena pratijñāṃ-saṃghaṭanaṃ vā) atikrāmāt (atikrāmet)” iti  
“kasyopadraṣṭuḥ” (kasya purastādidaṃ bhavet iti tātpardhyam )  
“tanūnaptureva śākvarasya-(upadraṣṭuriti śeṣaḥ)” iti  
"kasyopadraṣṭuriti | tanūnappureva śākvarasyeti | yo vā'yaṃ pavateeṣa tanūnapācchākvaraḥ | so'yaṃ prajānāmupadraṣṭā praviṣṭastāvimau prāṇodānau

### [16.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.16.6)

"tasmādāhuḥ-mano devā manuṣyasyājānantīti | manasā saṃkalpayati-tat  
prāṇamapipadyate, prāṇo vātam-vāto devebhya ācaṣṭe-yathā puruṣasya manaḥ"

### [16.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.16.7)

“manasā saṃkalpayati tad vātamapi gacchati  
vāto devebhya ācaṣṭe yathā puruṣa te manaḥ”

## Linked texts (2)

- [Metrically restored text (van Nooten & Holland)](https://indike.org/pramana/in.veda.samhita.rg*vnh.8.30.2) — Sanskrit
- [Sāmavedasaṃhitā (ed. Theodor Benfey)](https://indike.org/pramana/in.veda.samhita.sama*benfey1848.7.2-4) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.16) · Pramāṇa
