Pramāṇa · Search · About · API

Adhvarakanda 21

Adhvarakāṇḍa 21

Language
Sanskrit

Contents

21.1

"saprasaṅga, upodghāto, hetutāvasarastathā
nirvāhakaya, kāryyaikye, ṣoḍhā saṃgatiriṣyate"-iti
"ātithyena vai devā iṣṭvā tān samadavindat | te tānūnaptraiḥ samaśāmyan"
"ta etasyā prāyaścittimaicchan-yadanyo'nyaṃ pāpamavadan”
“nāha purā'vabhṛthāt punardīkṣāmavākalpayan ( ataḥ prāyaścittimaicchaditi bhāvaḥ )”
“ta etāmavāntarāṃ dīkṣāmapaśyan”

21.2

“te'gninaiva tvacaṃ vipalyāṅgayanta”
"tapo vā agniḥ, tapo dīkṣā"
"tadavāntarāṃ dīkṣāmupāyan"
"tad yadavāntarāṃ dīkṣāmupāyan-tasmādavāntaradīkṣā"
“santarāmāṅgulīrāñcanta- ( aṃgulīratiśayena saṃśliṣṭā akurvan ) -
santarāṃ mekhalāṃ paryastāmevaināmetatsatīṃ paryāsyanta ( pūrvā śithilabaddhāṃ paritaḥ
kṣiptāmeva punaḥ saṃlagnāṃ-dṛr̤habandhanayuktāmakurvan )”
“tatho evaiṣa etad-yadtaḥ prācīnamavratyaṃ vā karoti, avratyaṃ vā vadati
tasyaivaitatprāyaścittiṃ kurute”

21.3

"so'gninaiva tvacaṃ vipalyaṅgayate (viparyyaṅgayate) | tapo vā agniḥ,
tapo dīkṣā| tadavāntarāṃ dīkṣāmupaiti"
“santarāmaṅgulīracate, santarāṃ mekhalāṃ paryyastāmevaināmetatsatīṃ paryyasyate”
"prajāmu haiva taddevā upāyan”

21.4

"te'gnineva tvayaṃ vipalyāṅgayanta| agnirve mithunasya kartā prajanayitā"
"somaḥ prathamo vivide gandharvo vivida uttaraḥ
tṛtīyo agniṣṭe patisturīyaste manuṣyajāḥ" || (ṛgveda maṃ0 10|85|40)
"tat prajāmupāyan"
"santarāmaṅgulīrāñcanta, santarāṃ mekhalām (paryasyanta) | tat prajāmātmannakurvata (devāḥ) | tatho evaiṣa (yajamānaḥ) etat prajāmevopaiti"

21.5

"so'gnineva tvacaṃ vipalyaṅkayate | agnirvai mithunasya karttā prajanayitā
tat prajāmupaiti | santarāmaṅgulīrañcate, santarāṃ mekhalām (paryasyate) | tat
prajāmātman kurute"

21.6

hotā
adhvaryuḥ
udgātā
brahmā
iti prathamā
praśāstā
pratiprasthātā
prastotā
brāhmaṇācchaṃsī
iti ardhinaḥ
acchāvākaḥ
neṣṭā
pratiharttā
agnīdhraḥ
iti tṛtīyinaḥ
1|-|)
grāvastotā
unnetā
subrahmaṇyaḥ
potā
iti pādinaḥ
ṛgvedinaḥ
yajurvedinaḥ
sāmavedinaḥ
trivedinaḥ
ṛtvijaḥ
dakṣiṇa
pratyekasya
dakṣiṇatvaṃ
catuṣṭayasya
"tasmā'etasmai saptadaśāya prajāpataye | etatsaptadaśamannaṃ samaskurvantya
eṣa saumyo'dhvaro'tha yā asya tāḥ ṣoḍaśa kalā ete te ṣoḍaśartvijastasmānna
saptadaśamṛtvijaṃ kurvīta nedatirecayāni"-iti| (śata0 10|4|1|16)
"devānāmu ha sma dīkṣitānāṃ yaḥ samiddhāro vā, svādhyāyaṃ vā-visṛjyate(arthāt-pravacanakāraḥ)| taṃ ha sma ( pravacanakāraṃ-samiddhāraṃ ca ) itarasyaivetaraṃ
rūpeṇa-(samidāhartṛ rūpeṇa pravacana karttāram ) itarasyetaraṃ- ( pravacana kartṛ rūpeṇa
samidāharttāram ) asura rakṣāṃsi jighāṃsanti-(hantumicchānti)"
"te ha pāpaṃ vadanta upasameyura-iti vai māṃ tvamacikīrṣoḥ iti | mā
jighāṃsīriti"
"agnirhava tathā nānyamuvāda-agni tathā nānyaḥ"

21.7

"te hocuḥ- apītthaṃ (anena prakāreṇa) tvāmagne'vādiṣūḥ (asurāḥ)
naivāhamantyaṃ na māmanya"-iti

21.8

"te ( ṛtvijaḥ-prāṇāgnayaḥ ) abiduḥ-ayaṃ vai ( āhavanīyāgniḥ ) no
(ātmākaṃ madhye) virakṣastamaḥ | asyaiva rūpamasāma"
"tena rakṣāṃsyatimokṣyāmahe-tena svargaṃ lokaṃ samaśnuviṣyāmahe"
"te'gnereva rūpamabhavan, tena rakṣāṃsyatyamucyanta | tena svargaṃ lokaṃ samāśnuvata"
"tatho'evaiṣa etadagnereva rūpaṃ bhavati, tena rakṣāṃsyatimucyate, tena-svargaṃ lokaṃ
samaśnute"
"sa vai samidhamevābhyādadhadavāntaradīkṣāmupaiti"

21.8.p1

"agne vratapāstve vratapāḥ yā tava tanūriyaṃ sā mayi yo mama tanūreṣā sā tvayi
saha nau vratapate vratāni anu me dīkṣāṃ dīkṣāpatirmanyatām anutapastapaspatiḥ"

21.8.p2

vā0 saṃ. 5|6

21.9

"agne vratapāstve vratapā"-iti
"yā tava tanūriyaṃ-sā mayi | yo mama tanūreṣā sā tvayi | saha nau vratapate ? vratāni-iti | tad agninā tvacaṃ vipalyaṅkayate | anu me dīkṣāṃ dīkṣāpatirmanyatām | anutapastapaspatiḥ"
"tadavāntarāṃ dīkṣāmupaiti | santarāmaṅgulīrañcate, santarāṃ mekhalāṃ paryyastāmevaināmetatsataṃ paryyasyate

21.10

“athainaṃ (somam) ato-(asmāt kālāt) madantībhirupacaranti"
“tapo vā agniḥ, tapo madantyaḥ | tasmādenaṃ madantībhirupacaranti"

21.11

“atha madantīrupaspṛśya rājānamāpyāyayanti”
“tad yanmadantīrupaspṛśya rājānamāpyāyayanti”
“vajro vā ājyam, retaḥ somaḥ | nedvajreṇājyena retaḥ somaṃ hinasāmeti
tasmānmadantīrupaspṛśya, rājānamāpyāyayanti”

21.12

"yasmā'etadāpyāyanaṃ kriyate-ātithyaṃ somāya-tamevāgra'āpyāyayeyuḥ( āgata somasya-anya karmmaśya-prāk-maryādānusāramāpyāyanabhāvaśyakan )
athāvāntaradīkṣām-atha tānūnaptrāṇīti"
"tadu tathā na kuryād"
"yajñasya vā evaṃ (krama viśiṣṭaṃ) karma | atra vā enāntasamadavindat
te saṃśamameva pūrvamupāyan (śamave pūrvaṃ samuyāyan-kalaho paśamanarūpa tānūnaptraṃ pūrvaṃ
kṛta vantaḥ iti bhāvaḥ) athāvāntaradīkṣām-athāpyāyanam"

21.12.p1

"tad yadāpyāyayanti" (taducyate)
“devo vai somaḥ-divi hi somaḥ"- (āsīt-asau vai somo devaḥiti bhāvaḥ)
“tvaṣṭuha vai putraḥ | triśīrṣā ṣaḍakṣa āsa tasya trīṇyeva mukhānyāsustadya
devaṃ rūpa āsa tasmādviśvarūpo nāma” | (śata0 5|5|4|2)
“vṛtro vai soma āsīt”
“indro ha yatra vṛtrāya vajraṃ prajahāra”

21.12.p2

śata0 1|2|4|1

21.12.p3

“yatra vā'indro vṛtramahaṃstasya yadakṣyāsīttaṃ giri trikakudamakarot”

21.12.p4

śata0 3|1|3|12

21.13

“tasyaitaccharīram yadgirayo, yadaśmānaḥ | tadeṣo'śānā nāmauṣadhirjāyate
iti ha smāha śvetaketurāddālakiḥ”
"tāmetadāhṛtyābhiṣurāvanti | tāṃ dīkṣopasadbhiḥ, tānūnaptraiḥ, śrāpyāyanena
somaṃ kurvantīti | tatho'evaināmeṣa etaddīkṣopasadbhistānūnaptrairāpyāyanena somaṃ
karoti"

21.14

“madhu sāraghamiti vā āhuḥ”
“madhu sāraghamiti vā āhuḥ | yajñoha vai madhu sāragham”
“athaita eva saragho madhukṛto yadṛṛtvijaḥ”
“tadyathā madhu madhukṛta āpyāyayeyuḥ-evamevaitadyajñamāpyāyayanti”

21.15

"yajñena vai devāḥ imāṃ jiti jigyuḥ-yeṣāmiyaṃ jitiḥ"
"te hocuḥ-kathaṃ na idaṃ manuṣyairanabhyārohyaṃ syāditi"
"te yajñasya rasaṃ dhīttvā-yathā madhu madhukṛto nirddhayeyuḥ-viduhya yajñaṃ yūpena
yopayitvā tiro'bhavan | atha yadanenāyopayan | tasmādyūpo nāma"

21.15.p1

"tadvā ṛṣīṇāmanuśrutamāsa | te yajñaṃ samabharan | yathā'yaṃ yajñaḥ sambhṛtaḥ"
"evaṃ vā eṣa yajñaṃ sambharati yo dīkṣate"
"sahasradhā pañcadaśānyukyā yāvaddyāvāpṛthivī tāvadit tat
sahasradhā mahimānaḥ sahasraṃ yāvadbrahma viṣṭhitaṃ tāvatī vāk”

21.15.p2

ṛgveda maṃ0 10|114|8

21.16

"vāg vai yajñaḥ"
"tadyadevātra yajñasya nirdhītaṃ, yadvidugdhaṃ-tadevaitatpunarāpyāyayati"

21.17

"te vai ṣaḍbhūtvā āpyāyayanti”
"ṣaḍ vā ṛtavaḥ | ṛtava evaitad bhūtvā āpyāyayanti"

21.17.p1

"ta āpyāyayanti"
"aṃśuraṃśuṣṭe deva somāpyāyatāmindrāyaika dhanavide | ātubhyamindraḥ pyāyatāmā tvamindrāya pyāyasva | āpyāyayāsmānt sakhīntsandhyā medhayā | svasti te
deva soma sutyāmaśīya"

21.17.p2

vā0 saṃ0 5|7

21.18

“tadasyāṃśuraṃśumevāpyāyayanti" (ṛtvijaḥ)
"indro vai yajñasya devatā | tasmādāha--indrāya iti | ekadhanavide"--iti
"śataṃ śataṃ ha sma vā eṣa devān pratyekekaṃ evāṃśūḥ | eka dhanānāpyāyate,
daśa-daśa vā"
“ātuśyamindraḥ pyāyatām”
“ā tvamindrāya pyāyasva”
“tadetasminnāpyāyanaṃ dadhāti”
“sa yat sanoti tat (dhanam) tadāha yat sanyeti | atha yadanubrūte | tadu
tadāha-yat medhayeti”
“svasti te deva soma sutyāmaśīya”
“ekā vā'eteṣāmāśīrbhavati-ṛtvijāṃ ca yajamānasya ca yajñasyodṛcaṃ
gacchema-iti | yajñasyodṛcaṃ gacchānītyevaitadāha”

21.19

“atha prastare nihnuvate”-(prastare pāṇī saṃpuṣṭikṛtya mantreṇa aparādhamapalayati kṣamāpayati)
"uttarataupacāro vai yajñaḥ"
"athaitad dakṣiṇenānvityāpyāyayanti"
"agnirvai yajñaḥ | tad yajñaṃ pṛṣṭhataḥ kurvanti"
"tanmithyā kurvanti, devebhya āvṛścyante"
"yajño vai prastaraḥ | tad yajñaṃ punarārabhante | tasyo haiṣā prāyaścittiḥ
tatho haiṣāmetanna mithyākṛtaṃ bhavati | na devebhya āvṛścyante | tasmāt prastare
nihnuvate"

21.20

“akte nihnuvīra3n (nihnuvīra n) anakte-iti (praśne śrutiḥ)”
“anakte haiva nihnuvīran | na nu praharaṇaṃ hyevāktasya”

21.21

“te nihnuvate | eṣṭā rāyaḥ preṣe bhagāya'ṛtamṛtavādibhyo namo dyāvāpṛthivībhyām”-iti
“he eṣṭaḥ ! (kalyāṇaṃ dātumicchan-agne !) iṣe (annāya) bhagāya(saukhyāya) rāyaḥ (dhanāni) prayaccha”
“satyaṃ satyavādibhya ityevaitadāha”
“namo dyāvāpṛthivībhyām”
“tad ābhyāṃ dyāvāpṛthivībhyāṃ nihnuvate; yayoridaṃ sarvvamadhi”

21.22

“athāha samullupya prastaram agnīnmadanti-āpā” 3iti | madantītyagnīvāha | tābhirehītyuparyyuparyyagnimaṃtiharati | sa yannānupraharati; etena hyata ūrdhvānyahāni pracariṣyanbhavati | atha yaduparyyuparyyagnimaṃtiharati; tadevāvyānuprahṛtabhājanaṃ bhavati | tamagnīdhe prayacchati | tamagnīnnidadhāti

Linked texts (2)