Adhvarakanda 23
Adhvarakāṇḍa 23
- Language
- Sanskrit
Contents
23.1
)
"grīvā vai yajñasyopasadaḥ | śiraḥ pravargyaḥ"
"tasmād yadi pravargyavān bhavati, pravargyeṇa pracaryya athopasadbhiḥ pracaranti (prayujyate)"
"grīvā vai yajñasyopasadaḥ"
"tad grīvāḥ pratidadhati" (śirasā saha yojitavān bhavati)
23.2
“agnivṛ̍trāṇi jaṃghanat draviṇasyurvipanyayā | samiddhaḥ śukra āhutaḥ”
“ya ugra iva śaryahā tigmaśṛṃgo na vaṃśagaḥ | agne puro rurojitha”
“tvaṃ somāsi satpatistvaṃ rājota vṛtrahā | tvaṃ bhadro asi kratuḥ”
“gayasphāno amīvahā vasuvit puṣṭivardhanaḥ | sumitraḥ soma no bhava”
“idaṃ viṣṇurvi cakrame tredhā ni dadhe padam | samūḷahamasya pāṃsure”
“trīṇi padā vi cakrame viṣṇurgopā adābhyaḥ | ato dharmāṇi dhārayan”
“aghnivatīryājyānuvākyāḥ kuryāt | agnivṛ̍trāṇi jaṃghanadya ugra iva
śarya̍hā tvaṃ somāsi satpatirgayasphāno amīvahedaṃ viṣṇurvicakrame trīṇi padā vicakrama ityetā | viparyastābhiraparāhne yajati” | (ai0 brā0 4|8)
"tad yāḥ pūrvāhṇe'nuvākyā bhavanti-tā aparāhṇe yājyāḥ | yā yājyāstā anuvākyāḥ | tad vyatiṣajati"
"tasmādimāni grīvāṇāṃ parvāṇi vyatiṣaktānīmānyasthīni"
23.3
"devāśca vā'asurāśca, ubhaye prājāpatyāḥ paspṛdhire”
“tato'surā eṣu lokeṣu puraścakrire-ayasmayīmevāsmiṃlloke'| rajatāmantarikṣe | hariṇīṃ divi"
23.3-2
"hiraṇyayena savitā rathenā devo yāti bhuvanāni paśyan"
“devāśca vā'asurāśca ubhaye prājāpatyāḥ paspṛdhire | tato'surā eṣu
lokeṣu puraścakrire | ayasmayīmevāsmiṃlloke-rajatārmantarikṣe | hariṇīṃ divi"
23.3-2.p1
"citraṃ devānāma udagādanīkaṃ cakṣurmitrasya varuṇasyāgneḥ”| (ṛgveda maṃ. 1|115|1)
"agnirvai devānāmavamo viṣṇuḥ paramastadantareṇa sarvā anyā devatāḥ”
23.3-2.p2
ai0 brā0 1|1
23.4
"tadvai devā aspṛṇvata ( puratraye hiṃsitavantaḥ ) | ta'etābhirupasadbhirupāsīdan (nyavasana) | tasmādupasado nāma | te puraḥ prābhindan-imām̐'llokān
prājayan | tasmādāhuḥ-upasadā puraṃ jayantīti"
“yadahopāsate tena (upasadā) imāṃ mānuṣīṃ puraṃ jayanti”
23.5
“etābhirvai devā upasadbhiḥ puraḥ prābhindan | imām̐llokān prājayan
tatho'evaiṣa etanbrāhmaivāsmā' ( yajamānāya ) asmim̐lloke kaścana puraḥ kurute
imānaivaitallokān prabhinatti-imām̐llokān prajayati tasmādupasadbhiyarjate”
23.18
“sa yatraiṣa etāṃ rātriṃ na purastānna paścāddadṛśe tadimaṃ lokamāgacchati
sa ihāpaścauṣadhīśca praviśati” | (śata0 116|4|15)
“idaṃ hi yadā varṣatyathauṣadhayo jāyanta'oṣadhīrjagdhvāpaḥ pītvā tata
eṣa rasaḥ sambhavati” | ( śata0 1|7|1
23.6
)
"tā vā'ājyahaviṣo bhavanti | vajro vā'ājyam | etena vai devā
vajreṇājyena puraḥ prābhindan | imāṃllokān prājayan | tatho evaiṣa etena vajreṇājyenemām̐llokān prabhinatti | imām̐llokān prajayati | tasmādājyahaviṣo
bhavanti"
23.7
"sa vā'aṣṭau kṛtvo juhvāṃ gṛhṇāti-caturupabhṛti"
"catureva kṛtvo juhvāṃ gṛhṇīyāt-aṣṭau kṛtva upabhṛti-iti"
23.8
“sa vā'aṣṭāveva kṛtvo juhvāṃ gṛhṇāti caturupabhṛti”
“tad vajramabhibhāraṃ karoti”
“tena vajreṇābhibhāreṇemām̐llokān prabhinatti | imām̐llokān prajayati”
23.9
“agnirjagāra tamṛcaḥ kāmayante'gnirjagāra tamu sāmāni yaṃti
agnirjagāra tamayaṃ soma āha tavāhmasmi sakhye nyokāḥ” || (ṛgveda maṃ0 5|44|15)
“agnīṣomau vai devānāṃ sayujau | tābhyāṃ sārddhaṃ gṛhṇāti | viṣṇava'ekākine”
"anyataramevāghāramāghārayati-yaṃ suveṇa | pratikrāmati vā'uttaramāghāramādhārya | abhijityā'abhijayānīti | tasmādanyataramevāghāramāghārayati yaṃ
suveṇa"
23.10
“athāśrāvya na hotāraṃ vṛṇīte”
“caturbhiśca caturbhiśca dvābhyāṃ pañcabhireva ca
hūyate ca punardvābhyāṃ tasmai yajñātmane namaḥ”
“athāśrāvya (adhvaryuḥ) na hotāraṃ pravṛṇīte-sīda hotarityevāha”
“upaviśati hotā hotṛṣadane”
"prasūto'dhvaryuḥ srucau (juhūpabhṛtau) ādatte
23.11
"sa (adhvaryu) āha atikrāman-agnaye'nubrūhi"-iti
"āśrāvyāha-agniṃ yajeti | vaṣaṭkṛte (hotrā) juhoti"
23.12
"somāyānubrūhīti"
23.13
"atha yadupabhṛtyājyaṃ bhavati-tat samānayamāna āha (juhvāṃ prakṣipan āha)
viṣṇave'nubrūhi"- iti | āśrāvyāha viṣṇuṃ yajeti vaṣaṭkṛte juhoti
23.13.p1
"sa yat samāna (etasminnevāhavanīya dakṣiṇapradeśe) tiṣṭhan juhotina yathedaṃ pracarantsañcarati-abhijityāḥ (abhijityai)"
"abhijayāni iti (ekatraiva tiṣṭhan juhuyāt)"
"agnirvai devānāmavamo viṣṇuḥ paramastadantareṇa sarvā anyā devatāḥ”
23.13.p2
ai0 brā0 1|1
23.14
"atha yadetā devatā yajati-vajramevaitat, saṃskarotyagnim anīkam
somaṃ śalyam, viṣṇuṃ kulmalam”
23.15
“saṃvatsaro hi vajraḥ”
"agnirvā'ahnaḥ | somo rātriḥ | atha yadantareṇa tad viṣṇuḥ"
"etat (trayam) vai pariplavamānaṃ (punaḥ punarāvarttamānam ) saṃvatsaraṃ
karoti"
23.16
"etena vai devāḥ saṃvatsareṇa vajreṇa puraḥ prābhindan | imām̐llokān
prājayan"
"tatho evaiṣa etena saṃvatsareṇa vajreṇemām̐llokān prabhinatti,-imām̐llokān prajayati-tasmādetā devatā yajati"
23.17
“sa vai tisra upasada upeyāt”
“trayo vā ṛtavaḥ saṃvatsarasya | saṃvatsarasyaivaitad rūpaṃ kriyate | saṃvatsaramevaitat saṃskaroti”
“dvirekayā pracarati dvirekayā”
23.18-2
“tāḥ ṣaṭ sampadyante”
“ṣaḍ vā'ṛtavaḥ saṃvatsarasya saṃvatsarasyaivaitad rūpaṃ kriyate | saṃvatsaramevaitat saṃskaroti |”
23.19
"yadyu dvādaśopasada upeyāt-dvādaśa vai māsāḥ saṃvatsarasya | saṃvatsarasyaivaitad
rūpaṃ kriyate | saṃvatsaramevaitat saṃskaroti-'dvirekayā pracarati-dvirekayā"
23.20
"tāścaturviśatiḥ sampadyante"
"caturviṃśatirve saṃvatsarasyārddhamāsāḥ | saṃvatsarasyaivaitad rūpaṃ kriyate
saṃvatsaramevaitat saṃskaroti"
23.21
"sa yat sāyaṃ prātaḥ pracarati-tathā hyeva samvat saṃpadyate"
"sa yat pūrvāhṇe pracarati-tajjayati ( pūrvāhṇa pracāraḥ śatrujayamātra
rūpaḥ) atha yadaparāhṇe pracarati-sujitamasraditi” (aparāhna pracāraḥ sākalyena
jayātmakaḥ )
"atha yajjuhoti-idaṃ vai puraṃ yuddhayanti-tāṃ jitvā svāṃ satīṃ prapadyante”
"idaṃ vai puraṃ yuddhayanti tāṃ jitvā svāṃ satīṃ prapadyante"
23.22
"sa yat pracarati-tad yudhyati | atha yat saṃtiṣṭhate tajjayati atha
yajjuhoti svāmevaitat satīṃ prapadyate"-iti
23.23
“sa juhoti yayā dvirekasyāhnaḥ pracariṣyan bhavati"
23.8-2
“yā te'agne'yaḥ śayā tanūrvavarṣiṣṭhā gahvareṣṭhā
ugraṃ vaco'apāvadhīttveṣaṃ vaco apāvadhītsvāhā" || iti (vā0 sa0 5
23.8-2.p1
)
“tasmādayo bahudhmātaṃ hiraṇyasaṃkāśamivaiva bhavati" | (śata0 6|1|3|5)
“aśanayāpipāse ha vā ugraṃ vacaḥ | enaśca vairahatyaṃ ca tveṣaṃ vacaḥ"
23.8-2.p2
tai0 brā0 1|5|6|6
23.24
"evaṃrūpā hi sāsīd rajatā hi sāsīt”
23.25
"yā te'gne rajaḥśayā tanūrvarṣiṣṭhā gahvareṣṭhā
ugraṃ vaco'apāvadhīttveṣaṃ vaco'apāvadhīt svāhā" || (vā0 sa0 5|8)
"yā te'gne hariśayā tanūrvarṣiṣṭhā gahvareṣṭhā
ugraṃ vaco'apāvadhīttveṣaṃ vaco'apāvadhīt svāhā || (vā0 sa0 5|8)
"yadyu (yadi punaḥ) dvādaśopasada upeyāt-caturahamekayā pracaret caturahamekayā”
23.26
“athāto vratopasadāmeva (mīmāṃsā kriyate iti śeṣaḥ)”
"paraurvī vā anyā upasadaḥ | paro'hnīranyā":
“sa yāsāmekaṃ prathamāhaṃ dogdhi-atha dvau-atha trīn, tāḥ paraurvīḥ"
“atha yāsāṃ trīn prathamāhaṃ dogdhi | atha dvau | athaikam | tāḥ paro'hnīḥ"
"yā vai parohnīstāḥ paraurvīḥ | yāḥ paraurvīstāḥ parohnīḥ
23.27
“tapasā vai lokaṃ jayanti | tadasyaitat paraḥ | para eva varīyastapo
bhavati | paraḥ paraḥ śreyāṃsam̐llokaṃ jayati | vasoyānu haivāsmim̐lloke bhavati | ya
evaṃ vidvān paro'hnīrupasada upaiti | tasmādu paro'hnīrevopasada upeyāt | yadyu
dvādaśopasada upeyāt trīṃścaturahaṃ dohayed dvau caturaham ekaṃ caturaham
23.27.p1
iti upasadiṣṭabrāhmaṇaṃ samāptam
iti caturthādhyāye caturthaṃ brāhmaṇaṃ samāptam
iti tṛtīyakāṇḍe caturtho'dhyāyaśca samāptaḥ
23.27.p2
iti śatapathasya tṛtīya kāṇḍaśca