Pramāṇa · Search · About · API

Adhvarakanda 23

Adhvarakāṇḍa 23

Language
Sanskrit

Contents

23.1

)
"grīvā vai yajñasyopasadaḥ | śiraḥ pravargyaḥ"
"tasmād yadi pravargyavān bhavati, pravargyeṇa pracaryya athopasadbhiḥ pracaranti (prayujyate)"
"grīvā vai yajñasyopasadaḥ"
"tad grīvāḥ pratidadhati" (śirasā saha yojitavān bhavati)

23.2

“agnivṛ̍trāṇi jaṃghanat draviṇasyurvipanyayā | samiddhaḥ śukra āhutaḥ”
“ya ugra iva śaryahā tigmaśṛṃgo na vaṃśagaḥ | agne puro rurojitha”
“tvaṃ somāsi satpatistvaṃ rājota vṛtrahā | tvaṃ bhadro asi kratuḥ”
“gayasphāno amīvahā vasuvit puṣṭivardhanaḥ | sumitraḥ soma no bhava”
“idaṃ viṣṇurvi cakrame tredhā ni dadhe padam | samūḷahamasya pāṃsure”
“trīṇi padā vi cakrame viṣṇurgopā adābhyaḥ | ato dharmāṇi dhārayan”
“aghnivatīryājyānuvākyāḥ kuryāt | agnivṛ̍trāṇi jaṃghanadya ugra iva
śarya̍hā tvaṃ somāsi satpatirgayasphāno amīvahedaṃ viṣṇurvicakrame trīṇi padā vicakrama ityetā | viparyastābhiraparāhne yajati” | (ai0 brā0 4|8)
"tad yāḥ pūrvāhṇe'nuvākyā bhavanti-tā aparāhṇe yājyāḥ | yā yājyāstā anuvākyāḥ | tad vyatiṣajati"
"tasmādimāni grīvāṇāṃ parvāṇi vyatiṣaktānīmānyasthīni"

23.3

"devāśca vā'asurāśca, ubhaye prājāpatyāḥ paspṛdhire”
“tato'surā eṣu lokeṣu puraścakrire-ayasmayīmevāsmiṃlloke'| rajatāmantarikṣe | hariṇīṃ divi"

23.3-2

"hiraṇyayena savitā rathenā devo yāti bhuvanāni paśyan"
“devāśca vā'asurāśca ubhaye prājāpatyāḥ paspṛdhire | tato'surā eṣu
lokeṣu puraścakrire | ayasmayīmevāsmiṃlloke-rajatārmantarikṣe | hariṇīṃ divi"

23.3-2.p1

"citraṃ devānāma udagādanīkaṃ cakṣurmitrasya varuṇasyāgneḥ”| (ṛgveda maṃ. 1|115|1)
"agnirvai devānāmavamo viṣṇuḥ paramastadantareṇa sarvā anyā devatāḥ”

23.3-2.p2

ai0 brā0 1|1

23.4

"tadvai devā aspṛṇvata ( puratraye hiṃsitavantaḥ ) | ta'etābhirupasadbhirupāsīdan (nyavasana) | tasmādupasado nāma | te puraḥ prābhindan-imām̐'llokān
prājayan | tasmādāhuḥ-upasadā puraṃ jayantīti"
“yadahopāsate tena (upasadā) imāṃ mānuṣīṃ puraṃ jayanti”

23.5

“etābhirvai devā upasadbhiḥ puraḥ prābhindan | imām̐llokān prājayan
tatho'evaiṣa etanbrāhmaivāsmā' ( yajamānāya ) asmim̐lloke kaścana puraḥ kurute
imānaivaitallokān prabhinatti-imām̐llokān prajayati tasmādupasadbhiyarjate”

23.18

“sa yatraiṣa etāṃ rātriṃ na purastānna paścāddadṛśe tadimaṃ lokamāgacchati
sa ihāpaścauṣadhīśca praviśati” | (śata0 116|4|15)
“idaṃ hi yadā varṣatyathauṣadhayo jāyanta'oṣadhīrjagdhvāpaḥ pītvā tata
eṣa rasaḥ sambhavati” | ( śata0 1|7|1

23.6

)
"tā vā'ājyahaviṣo bhavanti | vajro vā'ājyam | etena vai devā
vajreṇājyena puraḥ prābhindan | imāṃllokān prājayan | tatho evaiṣa etena vajreṇājyenemām̐llokān prabhinatti | imām̐llokān prajayati | tasmādājyahaviṣo
bhavanti"

23.7

"sa vā'aṣṭau kṛtvo juhvāṃ gṛhṇāti-caturupabhṛti"
"catureva kṛtvo juhvāṃ gṛhṇīyāt-aṣṭau kṛtva upabhṛti-iti"

23.8

“sa vā'aṣṭāveva kṛtvo juhvāṃ gṛhṇāti caturupabhṛti”
“tad vajramabhibhāraṃ karoti”
“tena vajreṇābhibhāreṇemām̐llokān prabhinatti | imām̐llokān prajayati”

23.9

“agnirjagāra tamṛcaḥ kāmayante'gnirjagāra tamu sāmāni yaṃti
agnirjagāra tamayaṃ soma āha tavāhmasmi sakhye nyokāḥ” || (ṛgveda maṃ0 5|44|15)
“agnīṣomau vai devānāṃ sayujau | tābhyāṃ sārddhaṃ gṛhṇāti | viṣṇava'ekākine”
"anyataramevāghāramāghārayati-yaṃ suveṇa | pratikrāmati vā'uttaramāghāramādhārya | abhijityā'abhijayānīti | tasmādanyataramevāghāramāghārayati yaṃ
suveṇa"

23.10

“athāśrāvya na hotāraṃ vṛṇīte”
“caturbhiśca caturbhiśca dvābhyāṃ pañcabhireva ca
hūyate ca punardvābhyāṃ tasmai yajñātmane namaḥ”
“athāśrāvya (adhvaryuḥ) na hotāraṃ pravṛṇīte-sīda hotarityevāha”
“upaviśati hotā hotṛṣadane”
"prasūto'dhvaryuḥ srucau (juhūpabhṛtau) ādatte

23.11

"sa (adhvaryu) āha atikrāman-agnaye'nubrūhi"-iti
"āśrāvyāha-agniṃ yajeti | vaṣaṭkṛte (hotrā) juhoti"

23.12

"somāyānubrūhīti"

23.13

"atha yadupabhṛtyājyaṃ bhavati-tat samānayamāna āha (juhvāṃ prakṣipan āha)
viṣṇave'nubrūhi"- iti | āśrāvyāha viṣṇuṃ yajeti vaṣaṭkṛte juhoti

23.13.p1

"sa yat samāna (etasminnevāhavanīya dakṣiṇapradeśe) tiṣṭhan juhotina yathedaṃ pracarantsañcarati-abhijityāḥ (abhijityai)"
"abhijayāni iti (ekatraiva tiṣṭhan juhuyāt)"
"agnirvai devānāmavamo viṣṇuḥ paramastadantareṇa sarvā anyā devatāḥ”

23.13.p2

ai0 brā0 1|1

23.14

"atha yadetā devatā yajati-vajramevaitat, saṃskarotyagnim anīkam
somaṃ śalyam, viṣṇuṃ kulmalam”

23.15

“saṃvatsaro hi vajraḥ”
"agnirvā'ahnaḥ | somo rātriḥ | atha yadantareṇa tad viṣṇuḥ"
"etat (trayam) vai pariplavamānaṃ (punaḥ punarāvarttamānam ) saṃvatsaraṃ
karoti"

23.16

"etena vai devāḥ saṃvatsareṇa vajreṇa puraḥ prābhindan | imām̐llokān
prājayan"
"tatho evaiṣa etena saṃvatsareṇa vajreṇemām̐llokān prabhinatti,-imām̐llokān prajayati-tasmādetā devatā yajati"

23.17

“sa vai tisra upasada upeyāt”
“trayo vā ṛtavaḥ saṃvatsarasya | saṃvatsarasyaivaitad rūpaṃ kriyate | saṃvatsaramevaitat saṃskaroti”
“dvirekayā pracarati dvirekayā”

23.18-2

“tāḥ ṣaṭ sampadyante”
“ṣaḍ vā'ṛtavaḥ saṃvatsarasya saṃvatsarasyaivaitad rūpaṃ kriyate | saṃvatsaramevaitat saṃskaroti |”

23.19

"yadyu dvādaśopasada upeyāt-dvādaśa vai māsāḥ saṃvatsarasya | saṃvatsarasyaivaitad
rūpaṃ kriyate | saṃvatsaramevaitat saṃskaroti-'dvirekayā pracarati-dvirekayā"

23.20

"tāścaturviśatiḥ sampadyante"
"caturviṃśatirve saṃvatsarasyārddhamāsāḥ | saṃvatsarasyaivaitad rūpaṃ kriyate
saṃvatsaramevaitat saṃskaroti"

23.21

"sa yat sāyaṃ prātaḥ pracarati-tathā hyeva samvat saṃpadyate"
"sa yat pūrvāhṇe pracarati-tajjayati ( pūrvāhṇa pracāraḥ śatrujayamātra
rūpaḥ) atha yadaparāhṇe pracarati-sujitamasraditi” (aparāhna pracāraḥ sākalyena
jayātmakaḥ )
"atha yajjuhoti-idaṃ vai puraṃ yuddhayanti-tāṃ jitvā svāṃ satīṃ prapadyante”
"idaṃ vai puraṃ yuddhayanti tāṃ jitvā svāṃ satīṃ prapadyante"

23.22

"sa yat pracarati-tad yudhyati | atha yat saṃtiṣṭhate tajjayati atha
yajjuhoti svāmevaitat satīṃ prapadyate"-iti

23.23

“sa juhoti yayā dvirekasyāhnaḥ pracariṣyan bhavati"

23.8-2

“yā te'agne'yaḥ śayā tanūrvavarṣiṣṭhā gahvareṣṭhā
ugraṃ vaco'apāvadhīttveṣaṃ vaco apāvadhītsvāhā" || iti (vā0 sa0 5

23.8-2.p1

)
“tasmādayo bahudhmātaṃ hiraṇyasaṃkāśamivaiva bhavati" | (śata0 6|1|3|5)
“aśanayāpipāse ha vā ugraṃ vacaḥ | enaśca vairahatyaṃ ca tveṣaṃ vacaḥ"

23.8-2.p2

tai0 brā0 1|5|6|6

23.24

"evaṃrūpā hi sāsīd rajatā hi sāsīt”

23.25

"yā te'gne rajaḥśayā tanūrvarṣiṣṭhā gahvareṣṭhā
ugraṃ vaco'apāvadhīttveṣaṃ vaco'apāvadhīt svāhā" || (vā0 sa0 5|8)
"yā te'gne hariśayā tanūrvarṣiṣṭhā gahvareṣṭhā
ugraṃ vaco'apāvadhīttveṣaṃ vaco'apāvadhīt svāhā || (vā0 sa0 5|8)
"yadyu (yadi punaḥ) dvādaśopasada upeyāt-caturahamekayā pracaret caturahamekayā”

23.26

“athāto vratopasadāmeva (mīmāṃsā kriyate iti śeṣaḥ)”
"paraurvī vā anyā upasadaḥ | paro'hnīranyā":
“sa yāsāmekaṃ prathamāhaṃ dogdhi-atha dvau-atha trīn, tāḥ paraurvīḥ"
“atha yāsāṃ trīn prathamāhaṃ dogdhi | atha dvau | athaikam | tāḥ paro'hnīḥ"
"yā vai parohnīstāḥ paraurvīḥ | yāḥ paraurvīstāḥ parohnīḥ

23.27

“tapasā vai lokaṃ jayanti | tadasyaitat paraḥ | para eva varīyastapo
bhavati | paraḥ paraḥ śreyāṃsam̐llokaṃ jayati | vasoyānu haivāsmim̐lloke bhavati | ya
evaṃ vidvān paro'hnīrupasada upaiti | tasmādu paro'hnīrevopasada upeyāt | yadyu
dvādaśopasada upeyāt trīṃścaturahaṃ dohayed dvau caturaham ekaṃ caturaham

23.27.p1

iti upasadiṣṭabrāhmaṇaṃ samāptam
iti caturthādhyāye caturthaṃ brāhmaṇaṃ samāptam
iti tṛtīyakāṇḍe caturtho'dhyāyaśca samāptaḥ

23.27.p2

iti śatapathasya tṛtīya kāṇḍaśca