<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Śatapathabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha) › [Adhvarakanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda) › 23

# Adhvarakanda 23

Adhvarakāṇḍa 23

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [23.3-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.3-2) — 2 parts
- [23.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.13) — 2 parts
- [23.8-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.8-2) — 2 parts
- [23.27](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.27) — 2 parts

### [23.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.1)

)  
"grīvā vai yajñasyopasadaḥ | śiraḥ pravargyaḥ"  
"tasmād yadi pravargyavān bhavati, pravargyeṇa pracaryya athopasadbhiḥ pracaranti (prayujyate)"  
"grīvā vai yajñasyopasadaḥ"  
"tad grīvāḥ pratidadhati" (śirasā saha yojitavān bhavati)

### [23.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.2)

“agnivṛ̍trāṇi jaṃghanat draviṇasyurvipanyayā | samiddhaḥ śukra āhutaḥ”  
“ya ugra iva śaryahā tigmaśṛṃgo na vaṃśagaḥ | agne puro rurojitha”  
“tvaṃ somāsi satpatistvaṃ rājota vṛtrahā | tvaṃ bhadro asi kratuḥ”  
“gayasphāno amīvahā vasuvit puṣṭivardhanaḥ | sumitraḥ soma no bhava”  
“idaṃ viṣṇurvi cakrame tredhā ni dadhe padam | samūḷahamasya pāṃsure”  
“trīṇi padā vi cakrame viṣṇurgopā adābhyaḥ | ato dharmāṇi dhārayan”  
“aghnivatīryājyānuvākyāḥ kuryāt | agnivṛ̍trāṇi jaṃghanadya ugra iva  
śarya̍hā tvaṃ somāsi satpatirgayasphāno amīvahedaṃ viṣṇurvicakrame trīṇi padā vicakrama ityetā | viparyastābhiraparāhne yajati” | (ai0 brā0 4|8)  
"tad yāḥ pūrvāhṇe'nuvākyā bhavanti-tā aparāhṇe yājyāḥ | yā yājyāstā anuvākyāḥ | tad vyatiṣajati"  
"tasmādimāni grīvāṇāṃ parvāṇi vyatiṣaktānīmānyasthīni"

### [23.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.3)

"devāśca vā'asurāśca, ubhaye prājāpatyāḥ paspṛdhire”  
“tato'surā eṣu lokeṣu puraścakrire-ayasmayīmevāsmiṃlloke'| rajatāmantarikṣe | hariṇīṃ divi"

### [23.3-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.3-2)

"hiraṇyayena savitā rathenā devo yāti bhuvanāni paśyan"  
“devāśca vā'asurāśca ubhaye prājāpatyāḥ paspṛdhire | tato'surā eṣu  
lokeṣu puraścakrire | ayasmayīmevāsmiṃlloke-rajatārmantarikṣe | hariṇīṃ divi"

### [23.3-2.p1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.3-2.p1)

"citraṃ devānāma udagādanīkaṃ cakṣurmitrasya varuṇasyāgneḥ”| (ṛgveda maṃ. 1|115|1)  
"agnirvai devānāmavamo viṣṇuḥ paramastadantareṇa sarvā anyā devatāḥ”

### [23.3-2.p2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.3-2.p2)

ai0 brā0 1|1

### [23.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.4)

"tadvai devā aspṛṇvata ( puratraye hiṃsitavantaḥ ) | ta'etābhirupasadbhirupāsīdan (nyavasana) | tasmādupasado nāma | te puraḥ prābhindan-imām̐'llokān  
prājayan | tasmādāhuḥ-upasadā puraṃ jayantīti"  
“yadahopāsate tena (upasadā) imāṃ mānuṣīṃ puraṃ jayanti”

### [23.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.5)

“etābhirvai devā upasadbhiḥ puraḥ prābhindan | imām̐llokān prājayan  
tatho'evaiṣa etanbrāhmaivāsmā' ( yajamānāya ) asmim̐lloke kaścana puraḥ kurute  
imānaivaitallokān prabhinatti-imām̐llokān prajayati tasmādupasadbhiyarjate”

### [23.18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.18)

“sa yatraiṣa etāṃ rātriṃ na purastānna paścāddadṛśe tadimaṃ lokamāgacchati  
sa ihāpaścauṣadhīśca praviśati” | (śata0 116|4|15)  
“idaṃ hi yadā varṣatyathauṣadhayo jāyanta'oṣadhīrjagdhvāpaḥ pītvā tata  
eṣa rasaḥ sambhavati” | ( śata0 1|7|1

### [23.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.6)

)  
"tā vā'ājyahaviṣo bhavanti | vajro vā'ājyam | etena vai devā  
vajreṇājyena puraḥ prābhindan | imāṃllokān prājayan | tatho evaiṣa etena vajreṇājyenemām̐llokān prabhinatti | imām̐llokān prajayati | tasmādājyahaviṣo  
bhavanti"

### [23.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.7)

"sa vā'aṣṭau kṛtvo juhvāṃ gṛhṇāti-caturupabhṛti"  
"catureva kṛtvo juhvāṃ gṛhṇīyāt-aṣṭau kṛtva upabhṛti-iti"

### [23.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.8)

“sa vā'aṣṭāveva kṛtvo juhvāṃ gṛhṇāti caturupabhṛti”  
“tad vajramabhibhāraṃ karoti”  
“tena vajreṇābhibhāreṇemām̐llokān prabhinatti | imām̐llokān prajayati”

### [23.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.9)

“agnirjagāra tamṛcaḥ kāmayante'gnirjagāra tamu sāmāni yaṃti  
agnirjagāra tamayaṃ soma āha tavāhmasmi sakhye nyokāḥ” || (ṛgveda maṃ0 5|44|15)  
“agnīṣomau vai devānāṃ sayujau | tābhyāṃ sārddhaṃ gṛhṇāti | viṣṇava'ekākine”  
"anyataramevāghāramāghārayati-yaṃ suveṇa | pratikrāmati vā'uttaramāghāramādhārya | abhijityā'abhijayānīti | tasmādanyataramevāghāramāghārayati yaṃ  
suveṇa"

### [23.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.10)

“athāśrāvya na hotāraṃ vṛṇīte”  
“caturbhiśca caturbhiśca dvābhyāṃ pañcabhireva ca  
hūyate ca punardvābhyāṃ tasmai yajñātmane namaḥ”  
“athāśrāvya (adhvaryuḥ) na hotāraṃ pravṛṇīte-sīda hotarityevāha”  
“upaviśati hotā hotṛṣadane”  
"prasūto'dhvaryuḥ srucau (juhūpabhṛtau) ādatte

### [23.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.11)

"sa (adhvaryu) āha atikrāman-agnaye'nubrūhi"-iti  
"āśrāvyāha-agniṃ yajeti | vaṣaṭkṛte (hotrā) juhoti"

### [23.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.12)

"somāyānubrūhīti"

### [23.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.13)

"atha yadupabhṛtyājyaṃ bhavati-tat samānayamāna āha (juhvāṃ prakṣipan āha)  
viṣṇave'nubrūhi"- iti | āśrāvyāha viṣṇuṃ yajeti vaṣaṭkṛte juhoti

### [23.13.p1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.13.p1)

"sa yat samāna (etasminnevāhavanīya dakṣiṇapradeśe) tiṣṭhan juhotina yathedaṃ pracarantsañcarati-abhijityāḥ (abhijityai)"  
"abhijayāni iti (ekatraiva tiṣṭhan juhuyāt)"  
"agnirvai devānāmavamo viṣṇuḥ paramastadantareṇa sarvā anyā devatāḥ”

### [23.13.p2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.13.p2)

ai0 brā0 1|1

### [23.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.14)

"atha yadetā devatā yajati-vajramevaitat, saṃskarotyagnim anīkam  
somaṃ śalyam, viṣṇuṃ kulmalam”

### [23.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.15)

“saṃvatsaro hi vajraḥ”  
"agnirvā'ahnaḥ | somo rātriḥ | atha yadantareṇa tad viṣṇuḥ"  
"etat (trayam) vai pariplavamānaṃ (punaḥ punarāvarttamānam ) saṃvatsaraṃ  
karoti"

### [23.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.16)

"etena vai devāḥ saṃvatsareṇa vajreṇa puraḥ prābhindan | imām̐llokān  
prājayan"  
"tatho evaiṣa etena saṃvatsareṇa vajreṇemām̐llokān prabhinatti,-imām̐llokān prajayati-tasmādetā devatā yajati"

### [23.17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.17)

“sa vai tisra upasada upeyāt”  
“trayo vā ṛtavaḥ saṃvatsarasya | saṃvatsarasyaivaitad rūpaṃ kriyate | saṃvatsaramevaitat saṃskaroti”  
“dvirekayā pracarati dvirekayā”

### [23.18-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.18-2)

“tāḥ ṣaṭ sampadyante”  
“ṣaḍ vā'ṛtavaḥ saṃvatsarasya saṃvatsarasyaivaitad rūpaṃ kriyate | saṃvatsaramevaitat saṃskaroti |”

### [23.19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.19)

"yadyu dvādaśopasada upeyāt-dvādaśa vai māsāḥ saṃvatsarasya | saṃvatsarasyaivaitad  
rūpaṃ kriyate | saṃvatsaramevaitat saṃskaroti-'dvirekayā pracarati-dvirekayā"

### [23.20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.20)

"tāścaturviśatiḥ sampadyante"  
"caturviṃśatirve saṃvatsarasyārddhamāsāḥ | saṃvatsarasyaivaitad rūpaṃ kriyate  
saṃvatsaramevaitat saṃskaroti"

### [23.21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.21)

"sa yat sāyaṃ prātaḥ pracarati-tathā hyeva samvat saṃpadyate"  
"sa yat pūrvāhṇe pracarati-tajjayati ( pūrvāhṇa pracāraḥ śatrujayamātra  
rūpaḥ) atha yadaparāhṇe pracarati-sujitamasraditi” (aparāhna pracāraḥ sākalyena  
jayātmakaḥ )  
"atha yajjuhoti-idaṃ vai puraṃ yuddhayanti-tāṃ jitvā svāṃ satīṃ prapadyante”  
"idaṃ vai puraṃ yuddhayanti tāṃ jitvā svāṃ satīṃ prapadyante"

### [23.22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.22)

"sa yat pracarati-tad yudhyati | atha yat saṃtiṣṭhate tajjayati atha  
yajjuhoti svāmevaitat satīṃ prapadyate"-iti

### [23.23](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.23)

“sa juhoti yayā dvirekasyāhnaḥ pracariṣyan bhavati"

### [23.8-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.8-2)

“yā te'agne'yaḥ śayā tanūrvavarṣiṣṭhā gahvareṣṭhā  
ugraṃ vaco'apāvadhīttveṣaṃ vaco apāvadhītsvāhā" || iti (vā0 sa0 5

### [23.8-2.p1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.8-2.p1)

)  
“tasmādayo bahudhmātaṃ hiraṇyasaṃkāśamivaiva bhavati" | (śata0 6|1|3|5)  
“aśanayāpipāse ha vā ugraṃ vacaḥ | enaśca vairahatyaṃ ca tveṣaṃ vacaḥ"

### [23.8-2.p2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.8-2.p2)

tai0 brā0 1|5|6|6

### [23.24](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.24)

"evaṃrūpā hi sāsīd rajatā hi sāsīt”

### [23.25](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.25)

"yā te'gne rajaḥśayā tanūrvarṣiṣṭhā gahvareṣṭhā  
ugraṃ vaco'apāvadhīttveṣaṃ vaco'apāvadhīt svāhā" || (vā0 sa0 5|8)  
"yā te'gne hariśayā tanūrvarṣiṣṭhā gahvareṣṭhā  
ugraṃ vaco'apāvadhīttveṣaṃ vaco'apāvadhīt svāhā || (vā0 sa0 5|8)  
"yadyu (yadi punaḥ) dvādaśopasada upeyāt-caturahamekayā pracaret caturahamekayā”

### [23.26](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.26)

“athāto vratopasadāmeva (mīmāṃsā kriyate iti śeṣaḥ)”  
"paraurvī vā anyā upasadaḥ | paro'hnīranyā":  
“sa yāsāmekaṃ prathamāhaṃ dogdhi-atha dvau-atha trīn, tāḥ paraurvīḥ"  
“atha yāsāṃ trīn prathamāhaṃ dogdhi | atha dvau | athaikam | tāḥ paro'hnīḥ"  
"yā vai parohnīstāḥ paraurvīḥ | yāḥ paraurvīstāḥ parohnīḥ

### [23.27](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.27)

“tapasā vai lokaṃ jayanti | tadasyaitat paraḥ | para eva varīyastapo  
bhavati | paraḥ paraḥ śreyāṃsam̐llokaṃ jayati | vasoyānu haivāsmim̐lloke bhavati | ya  
evaṃ vidvān paro'hnīrupasada upaiti | tasmādu paro'hnīrevopasada upeyāt | yadyu  
dvādaśopasada upeyāt trīṃścaturahaṃ dohayed dvau caturaham ekaṃ caturaham

### [23.27.p1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.27.p1)

iti upasadiṣṭabrāhmaṇaṃ samāptam  
iti caturthādhyāye caturthaṃ brāhmaṇaṃ samāptam  
iti tṛtīyakāṇḍe caturtho'dhyāyaśca samāptaḥ

### [23.27.p2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23.27.p2)

iti śatapathasya tṛtīya kāṇḍaśca

## Linked texts (1)

- [Sāmavedasaṃhitā (ed. Theodor Benfey)](https://indike.org/pramana/in.veda.samhita.sama*benfey1848.204.16) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.adhvarakanda.23) · Pramāṇa
