Arsheyabrahmana 26
Ārṣeyabrāhmaṇabhāṣya (Sāyaṇa) 26
- Language
- Sanskrit
26.1
abhi tvā śūra nonumaḥ (sā. 233) ityatra sāmadvayamutpannam | abhitvāśū (grāma. 6. 1. 233. 1) iti mandrādikam | abhitvā 3 śūānonumāḥ (grāma. 6. 1. 233. 2) iti mandradvitīyādikam | ete dve bharadvājasyārkanāmadheye | viśeṣyasyārkaśabdasya puṃliṅgatvān dvāvitipadaṃ talliṅgamiti na virodhaḥ | athavā indrasyārkau |
26.2
tvāmiddhi havāmahe (sā. 234) ityatra sāmadvayotpattiḥ | tvāmiddhī (grāma. 6. 1. 234. 1) iti mandrādikam | tvāmiddhihavāmahe (grāma. 6. 1. 234. 2) iti caturthamandrādikam | ete dve bhāradvāje |
26.3
abhi pra vaḥ surādhasam (sā. 235) ityatra sāmatrayotpattiḥ | abhipravāḥ (grāma. 6. 1. 235. 1) iti mandrādikam | abhāipravāḥ (grāma. 6. 1. 235. 2) iti kṛṣṭadvitīyādikam | ete dve sānbate etannāmadheye | abhipravassurā (grāma. 6. 1. 235. 3) iti caturthatṛtīyādikam | etat tṛtīyaṃ sāma śyaitanāmadheyam |
26.4
taṃ vo dasmamṛtīṣaham (sā. 236) ityatra pañca sāmāni utpannāni | [tatra] taṃvaḥ (grāma. 6. 1. 236. 1) iti caturthamandrādikaṃ prajāpateḥ nāvikaṃ prathamam | taṃ vodāssāmṛtī ṣahovā (grāma. 6.1.236.2) iti mandracaturthādikaṃ dvitīyam; abhīvarttaḥ abhīvarttasaṃjñam | atra abhīvarttena vai devā asurānabhyavarttanta yadabhīvarto brahmasāma bhavati (tāṃ brā. 4.3.2) iti brāhmaṇamanusaṃdheyam | athavā āṅgirasasya aṅgirasaḥ pulasya abhīvarttabhya sāma | taṃvodasmṛtī| ṣahāorā (grāma. 6.1.236.3) iti [tṛtīya] caturthādikaṃ tṛtīyaṃ bhagaṃ sāma | bhagāyeti nidhanāt | taṃvodasmṛtī | ṣā6|m (grāma. 6. 1. 236 4) iti tṛtīyacaturthādikaṃ turīyaṃ sāma indrasyābhīvartanāmakam | tām | vodasmṛtī (grāma. 6. 1. 236. 5) iti kuṣṭadvitīyādikaṃ pañcamaṃ naudhasam | nodhā nāmarṣiḥ, tena dṛṣṭam |
26.5
tarobhirvo vidadvasum (sā. 237) ityatra saptasāmānyutpannāni | tatra tāro (grāma. 6. 1. 237. 1.) iti caturthamandrādikam | tāro (grāma. 6. 1. 237. 2) iti punaścaturthamandrādikam | ete dve lauśe etatsaṃjñake | tarobhirvovidadvāsum (grāma. 6. 1. 237. 3) iti mandracaturthādikam | tarobhirvovidadvasuma (grāma. 6. 1. 237. 4) iti mandracaturthādikam | ete dve dhānākanāmadheye | tarobhirvo (grāma. 6. 1. 237. 5) iti kuṣṭadvitīyādikam | tarobhirvo (grāma. 6. 1. 237. 6) iti kuṣṭadvitīyādikam | tarobhāivovidadvasūma (grāma. 6. 1. 237. 7) iti mandradvitīyādikam | etāni trīṇi sāmāni kāleyāni | kalerḍhak (pā. 4. 2. 8) | athavā
eṣāṃ sāmnāṃ madhye caturthaṃ catuṣṭvasaṃkhyāpūrakaṃ sāma kṣullakakāleyanāmakam | tathā uttamaṃ saptamaṃ sāma mahākāleyasaṃjñam |
vikalpena sarveṣāṃ kāleyasaṃjñāsaṃbandhaṃ darśayati —
26.6
sarvāṇi sapta sāmāni kāleyāni eva |
26.7
taraṇirit (sā. 238) ityatra catvāri sāmānyutpannāni | taraṇirīt (grāma. 6. 1. 238. 1) iti mandrādikam | tarāhāu (grāma. 6. 1. 238. 2) iti caturthamandrādikam | ete ubhe aiṣire | taraṇirittiṣaṇa | satī (grāma. 6. 1. 238. 3) iti caturthatṛtīyādikam | taraṇirrittiṣavā | satī (grāma. 6.1.238.4) iti caturthatṛtīyādikam | ete dve gauśṛṅge |
26.8
pibā sutasya rasinaḥ (sā. 239) ityatra sāmatrayamutpannam | tatra pibāsutasyarasina [I] : (grāma. 6. 1. 239. 1) iti mandracaturthādikaṃ [ekaṃ] sāma pṛṣṭhanāmadheyam | pibāsutasyara sinohāu (grāma. 6, 1. 239. 2) iti mandrādikamanantaram ekaṃ sāma śaulkam | pibāsutasyara sinomantvāhāu (grāma. 6. 1. 239. 3) iti mandrādikaṃ tṛtīyaṃ sāma jamadagnerabhīvartaḥ |
26.9
tvaṃ hyehi (sā. 240) ityatra sāmadvayamutpannam | tuvā m̐ ho ehiceravāi (grāma. 6. 1. 240. 1) iti mandracaturthādikam | tva m̐hyehicerāvāi
(grāma. 6. 1. 240. 2) iti mandramandrādikam | ete dve sāmanī vaulmala barhiṣe kulmalabarhiḥsaṃbandhinī | kulmalabarhirvā etena [svargaṃ lokamapaśyan] prajāpatiṃ bhūmānamagacchad (tāṃ. brā. 15. 3. 21) iti hi brāhmaṇam |
26.10
na hi vaścaramaṃ ca na (sā. 241) ityatra sāmadvayotpattiḥ | nahivāścāramaṃcanā (grāma. 6. 1. 241. 1) iti mandradvitīyādikaṃ prathamam | nahivaścaramam (grāma. 6. 1. 241. 2) iti tṛtīyacaturthādikaṃ [dvitīyam] | ete dve vasiṣṭhasya janitre prajotpādanahetubhūte | vasiṣṭho vā ete putrahataḥ sāmanī apaśyad (tāṃ. brā. 19.3.8) iti brāhmaṇamanusaṃdheyam | pratyekamabhivyaktaye vacanam |
26.11
mā cidanyadvi śaṃsata (sā. 242) ityatraikaṃ sāma | mācidanyaṭhohāi (grāma. 6. 1. 242. 1) iti mandracaturthādikaṃ daivātithamathavā maidhātitham | [medhātithirnāma ṛṣiḥ] tena dṛṣṭamityarthaḥ |
iti śrīsāyaṇācāryaviracite mādhavīye sāmavedārthaprakāśe ārṣeyabrāhmaṇabhāṣye tṛtīyādhyāye prathamaḥ khaṇḍaḥ |
Linked texts (1)
- Ārṣeyabrāhmaṇa — Sanskrit