Pramāṇa · Search · About · API

Arsheyabrahmana 63

Ārṣeyabrāhmaṇabhāṣya (Sāyaṇa) 63

Language
Sanskrit

63.1

mūrddhānaṃ diva (sā. 67) ityatra sāmatrayam | hāu (triḥ) | ājyadohaṃ (triḥ) mūrddhānaṃ dāi (ā. gā. 1. 4. 43) iti dvitīyatṛtīyādikam | hāu (triḥ) | hiṃ (hum ?) | [sthi]cidoham (ā. gā. 1. 4. 44) iti dvitīyakuṣṭhādikam | hāu (triḥ) | vyohaṃ (triḥ) mūrddhānandāi (ā. gā. 1. 4. 45) iti dvitīyakuṣṭhādikam | etāni trīṇi vaiśvānarasyāgneḥ sāmāni | etaddevatānibandhanaṃ nāma |
atra padaṛpyyādibhedena vikalpaṃ darśayati —

63.2

sarvāṇi ājyadohāni ājyadohapadayuktāni | sarvāṇi prāṇabhṛnmantrāyavat padābhāve'pi sarvāṇyājyadohānītyucyante | athavā ekaṃ bahu [bhi] rvivakṣitam | ācidohāni ācyadohāni vā | etat padanibandhanaṃ nāma | athavā etāni prajāpateḥ saṃbandhīni | viṣṇorvā athavā viśvāmitrasya |

63.3

surūpakṛtnumūtaye (sā. 160) ityatraikaṃ sāma | surūpakṛtnumūtaye (ā. gā. 1. 4. 46) iti dvitīyakuṣṭhādikam | pibā somamindra mandatu tvā (sā. 398) ityatraikaṃ sāma | hāu (triḥ) | āihī ityādi pibāsomām (ā. gā. 1. 4. 47) iti dvitīyakuṣṭhādikam | svāḍoritthā viṣūvataḥ (sā. 409) ityatraikaṃ sāma | om (triḥ) | svādoritthāeviṣūevataā (ā. gā. 1. 4. 48) iti dvitīyatṛtīyādikam | etāni ṛktrayāśritāni sāmāni | trayo rudrasya ṛṣabhāḥ | etatsaṃjñakāni |

63.4

purojitī vo andhasaḥ (sā. 545), uccā te jātamandhasaḥ (467) iti parasparamilitayordvayorekaṃ sāma | epurojitī (ā. gā. 1.4.49) iti dvitīyādikam | asarji vakrā rathye yathājām̐ (sā. 543), asāvyaṃśurmadāya (sā. 473) iti [ca] dvayoḥ parasparamilitayoḥ ekaṃ sāma | eāsā | jī (ji) vakārathyeyathā (ā. gā. 1. 4. 50) iti kuṣṭadvitīyādikam | abhī navante adruhaḥ (sā. 550) iti taratsa mandī dhāvati (sā. 500) iti etayoḥ anyonyamilitayoḥ dvayorekaṃ sāma | eabhī navantaā (ā. gā. 1. 4. 51) iti kuṣṭadvitīyādikam | etāni militvā ṛgdvayāśritāni trīṇi sāmāni| indrasya trayo'tīṣaṅgā raivatavairājaśākvara (śa ?) ityevaṃrūpaḥ (pāḥ ?) etannāmadheyāni sāmāni | ādimasya raivato madhyamasya vairājaḥ tṛtīyasya śākvaraḥ | samudāyāpekṣayā atīṣaṅgaśabdasya bahutvam |
tatra devatā – [bhedena] trayāṇāmapi lokaṃ (vikalpaṃ ?) darśayituṃ matāntaraṃ pratijānīte —

63.5

athāparam iti | atheṭyānantarye | uktārthānantaraṃ praśno hi — ekameva matam | [uta] nāmāntaramasti ? iti | raudro vāsavaḥ pārjanyo vā vaiśvadevo veti [uttaram |] tṛtīyasya vikalpo vaiśvadeva iti | na tu sarveṣām |

63.6

dhartā divaḥ pavate kṛtvyo rasa (sā. 558) ityatra padastobhanāmadheyāni sāmānyutpannāni | hāhāhauvā ovā ityādi | dhartādivaḥpavate (ā. gā. 1. 4. 52) ityādi [tṛtīya] dvitīyādikam | hāu (triḥ) |
hauvāovā ityādi dhartādivaḥpavā (ā. gā. 1. 4. 53) iti dvitīyatṛtīyādikam | auhauhovā ityādi dhartādivaḥpavā (ā. gā. 1. 4. 54) iti kruṣṭadvitīyādikam | āauhovāhāi ityādi dhartā (ā. gā. 1. 4. 55) iti dvitīyatṛtīyādikam | ete catvāraḥ prājāpatyāḥ prajāpatidevatākāḥ padastobhāḥ | pratipadaṃ stobhasaṃyuktāḥ | etatsaṃjñakāni sāmānītyarthaḥ | padastobho bhavatīndro vṛtrāya vajramudayacchat ityādi padoruttamamapaśyattat padastobhasya padastobhatvam (tāṃ. brā. 13. 5. 21-24) iti brāhmaṇamanusaṃdheyam |
atra ṛṣyādibhedena vikalpaṃ darśayati -

63.7

athavā ete gautamāḥ gotamena dṛṣṭāḥ | athavā vaiśvāmitrāḥ viśvāmitradṛṣṭāḥ | athavā aindrāgnāḥ indrāgnidevatākāḥ |

Linked texts (1)