Pramāṇa · Search · About · API

Arsheyabrahmana 76

Ārṣeyabrāhmaṇabhāṣya (Sāyaṇa) 76

Language
Sanskrit

76.1

yadvaca hiraṇyasya (sā. 624) ityekasyāmeva stobhaviśeṣānnānāsāmānyutpannāni | evaṃ daśānugānaṃ daśānāmanugānānāṃ samāhāraḥ daśānugānam | taddiśāṃ vratamityabhidhīyate | samudāyāpekṣayā ekavacanaṃ nāmadheyaikyaṃ ca | tāni sāmarūpāṇi anugānavacchandaḥsāmānusāreṇa darśayāmaḥ ||
hāu (triḥ) ahamannamityādi yadvarcoharaṇya | syā (ā. gā. 5. 7. 229) iti mandradvitīyā (dvitīyakṛṣṭā ?) dikam ādyam | hāu (triḥ) | ahaṃsaho ityādi yadvarcoharaṇya (ā. gā. 5. 7. 230) iti dvitīyādikaṃ dvitīyam | hāu (triḥ) ahaṃvarcā ityādi yadvarcaḥ (ā. gā. 5. 7. 231) iti dvitīyā (dvitīyakṛṣṭā ?) dikaṃ tṛtīyam | hāu (triḥ) ahaṃtejaḥ ityādi yadvarcaḥ (ā. gā. 5. 7. 232) iti mandradvitīyā (dvitīyakṛṣṭā ?) dikaṃ turīyam | hāu (triḥ) diśaṃduha ityādi yadvarcaḥ (ā. gā. 5. 7. 233) iti dvitīyā (dvitīyakṛṣṭā ?) dikaṃ pañcamam | hāu (triḥ) manojayit ityādi yadvarcaḥ (ā. gā. 5. 7. 234) iti dvitīyā (dvitīyakṛṣṭā ?) dikaṃ ṣaṣṭham | hāu (triḥ) vaya ityādi yadvarcaḥ (ā. gā. 5. 7. 235) iti dvitīyakṛṣṭādikaṃ saptamam | hāu (triḥ) rūpam ityādi yadvarcaḥ (ā. gā. 5. 7. 236) iti dvitīyā (dvitīyakṛṣṭā ?) dikam aṣṭamam | hihiyaū ityādi
yadūrdhvaḥ (ā. gā. 5. 7. 237) iti kruṣṭadvitīyādikaṃ navamam | hāu (triḥ) prathe ityādi yadūrdhvaḥ (ā. gā. 5. 7. 238) iti dvitīyakruṣṭādikaṃ daśamam | eteṣāṃ diśāṃvratam iti saṃjñā |

76.2

yasyedamā 'joyujaḥ (sā. 588) ityādiṣu daśa sāmānyutpannāni | teṣāṃ sāmarūpāṇāmanugānaṃ nāma kaśyapavratam iti | hāu (triḥ) hāiū ityādi yasyedamārajoyujāḥ (ā. gā. 5. 8. 239) iti dvitīyakruṣṭādikaṃ ādyam | hāu (triḥ) ahoaho ityādi prajābhūtamajījane iṭṭa [sthi] iḍā (ā. gā. 5. 8. 240) ityantaṃ stobhamālotpannaṃ dvitīyamanugānaṃ kāśyapagrīva [1] nāma kam | hāu (triḥ) phāl phal ityādi indraścaronemadhitāhavāntāi (ā. gā. 5. 8. 241) iti dvitīyakruṣṭādikaṃ tṛtīyam | hāu (triḥ) | hāuhauhauhauhauhau ityādi yonovanuṣyāmidātimātāḥ (ā. gā. 5. 8. 242) iti dvitīyakruṣṭādikaṃ turīyama | prajāpaterhṛdayaṃ pañcamamiti | hāu (triḥ) imā ityādi prajārūpamajījane | iṭṭa [sthi] iḍā (ā. gā. 5. 8. 243) ityantaṃ stobhamālotpannaṃ pañcamaṃ prajāpaterhṛdayam | prajāpate e hṛdayam iti sāmni vidyamānatvāt etannāmakamityabhidhīyate | iḍānāṃ saṃkṣāraḥ ṣaṣṭha iti | hāu (triḥ) iḍā ityādi suvarjyotiḥ (ā. gā. 5. 8. 244) ityantaṃ ṣaṣṭhamanugānaṃ stobhamālotpannam iḍānāṃ saṃkṣāraḥ ityucyate | [sahasrañcaindradadhyojaḥ (sā. 625) ityekaṃ sāma |] hāu (triḥ) āihī ityādi sahasrañcaindradadhyojāḥ (ā. gā. 5. 8. 245)
iti dvitīyakruṣṭādikaṃ saptamamanugānam | prāg daśamādgavāṃ vrata iti | te manvata prathamaṃ nāma gonām (sā. 707) ityatraikaṃ sāma | hāu (triḥ) temanvataprathamaṃnāmago (ā. gā. 5. 8. 246) iti mandra (dvitīya)kruṣṭādikam | saharṣabhāḥ sahavatsāḥ udeta (sā. 625) ityatraikaṃ sāma | hāu (triḥ) vā saharṣabhāssaddavatsāudeta (ā. gā. 5.8. 247) iti dvitīyakruṣṭādikam | ete sāmanī daśamāt daśasaṃkhyāpūrakāt anugānāt prāk pūrvaṃ gavāṃ vrate etannāmadheye | dvivacanasāmarthyāt gavāṃ vrate ityabhidhīyate | aruṇiryaśasā gāvaḥ (sā. 606 d) iti saharṣabhā sahavatsā (626 ª) iti govatsaśabdayorvidyamānatvāt gavāṃvratanāmake | kaśyapapucchaṃ daśamamiti | aṃgirassi janmanā jātavedāḥ (sā. 613) ityatraikaṃ sāma | hāu (triḥ) vāgghahahahaha ityādi agnirassijanmanā auho (ā. gā. 5. 8. 248) iti dvitīyādikaṃ daśamaṃ sāma kaśyapapucchanāmadheyam | etatsāmajānāṃ daśānāṃ sāmarūpāṇām anugānānāṃ sāmānyena kaśyapavratamiti nāmadheyam | saṃjñāviśeṣastu tatraivoktaḥ |

76.3

itī ityādi kruṣṭadvitīyādikam | e itī (ā. gā. 5. 8. 249) ityantaṃ kevalastobhotpannamekaṃ sāma | svayaṃkunvāi ityādi dvitīyakruṣṭādikam eskunve (dviḥ) e (ā. gā. 5. 8. 250) ityantaṃ kevalastobhotpannamekaṃ sāma | te ubhe nihnavābhinihnavau etannāmadheye | pūrvasya nihnava iti nāma | dvitīyasya abhinihnava iti | atra vikalpaḥ | ete sāmanī anaḍuhvrate iti |

Linked texts (1)