<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Atharvavedabrahmana](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana) › 2

# Atharvavedabrahmana 2

Atharvavedabrāhmaṇa 2

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [2.38-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2.38-2) — 1 part

### [2.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2.14)

taṃ ha smaitamevaṃ vidvāṃsaṃ brahmāṇaṃ yajñaviriṣṭau vā yajñaviriṣṭino  
vetyupādhāveran namaste astu bhagavan yajñasya no viriṣṭaṃ sandhehīti,  
tadyatraiva viriṣṭaṃ syāttatrāgnīnupasamādhāya śāntyudakaṃ kṛtvā pṛthivyai  
śrotrāyeti cirevāgnīn samprokṣati, triḥ paryyukṣati, triḥ kārayamāṇamācāmayati ca, samprokṣati ca, yajñavāstu ca samprokṣyatathāpi  
vedānāṃ rasena yajñasya viriṣṭaṃ sandhīyate, tadyathā lavaṇena suvarṇaṃ  
sandadhyātsuvarṇena rajataṃ, rajatena lohaṃ, lohena sīsaṃ, sīsena evevamevāsya yajñasya viriṣṭaṃ sandhīyate, yajñasya sandhitimanvayajamānaḥ  
sandhīyate, yajamānasya sandhitimanvṛtvijaḥ sandhīyanta, ṛtvijāṃ  
sandhitimanvadakṣiṇāḥ sandhīyante dakṣiṇānāṃ sandhitimanvayajamānaḥ  
putrapaśubhiḥ sandhīyate, putrapaśūnāṃ sandhitimanvayajamānaḥ svargeṇa  
lokena sandhīyate, svargasya lokasya sandhitimanva tasyāham̐sya yogakṣemaḥ sandhīyate, yasminbrahmau yajanta iti brāhmaṇam

### [2.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2.15)

tadu ha smāhātharvā devo vijānanyajñaviriṣṭānanvājotyupaśamayeran (1)yajñe prāyaścittiḥ kriyate'pi ca yadu bahriva yajñe (2) vilomaḥ  
kriyate na caivāsya kācanārttirbhavati na ca yajñavikkambhamupayātyū pahanti  
punarmṛtyumapātyeti punarājāniṃ kāmacāro'sya sarveṣu lokeṣu bhavati  
ya evaṃ veda yasyaivaṃ vidvān brahmā bhavati yasya caivaṃ vidvān brahmā  
dakṣiṇataḥ sado'dhyāste yasya caivaṃ vidvān brahmā dakṣiṇata udaṅmukha  
āsīno yajña ājyāhutīrjuhotīti brāhmaṇam

### [2.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2.16)

brahma ha vai brahmāṇaṃ puṣkare sasṛje, sa khalu brahmā sṛṣṭacintāmāpede kenāhamekenākṣareṇa sarvāṃśca kāmān sarvāṃśca lokān  
sarvāṃśca devān sarvāṃśca vedān sarvāṃśca yajñān sarvāṃśca śabdān  
sarvāśca vyuṣṭīḥ sarvāṇi ca bhūtāni sthāvarajaṅgamānyanubhaveyamiti  
sa brahmacaryamacarat sa omitye tadakṣaramapaśyad (3) dvivarṇaṃ caturmācaṃ  
sarvavyāpi sarvavibhuyātāyāmabrahma brāhmīṃ vyāhṛtiṃ brahmadaivataṃ tayā  
sarvāṃca kāmān sarvāṃca lokān sarvāṃca devān sarvāṃca vedān  
sarvāṃca yajñān sarvāṃca śabdān sarvāṃca vyuṣṭī: sarvāṇi ca bhūtāni  
sthāvarajaṅgamānyanvabhavattasya prathamena varṇenāpasnehañcānvabhavattasya  
dvitīyena varṇena tejo jyotīṃṣyanvabhavat

### [2.17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2.17)

tasya prathamayā svaramātrayā pṛthivīmagnimoṣadhivanaspatīn  
ṛgvedaṃ bhūriti vyāhṛtirgāyatraṃ (1) chandastrivṛtaṃ stomaṃ prācīṃ diśaṃ  
vasantamṛtuṃ vācamadhyātmaṃ jihvāṃ rasamitīndriyāṇyanvabhavat

### [2.18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2.18)

tasya dvitoyayā svaramācayā'ntarikṣaṃ vāyuṃ yajurvedaṃ bhuva iti  
vyāhṛtistraiṣṭubhaṃ (2) chandaḥ pañcadaśaṃ stomaṃ pratīcīṃ diśaṃ grīṣmamṛtuṃ  
prāṇamadhyātmannāsike gandhaghrāṇamitīndriyāṇyanvabhavat

### [2.18-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2.18-2)

tasya tṛtīyayā svaramātrayā divamādityaṃ sāmavedaṃ svariti  
vyāhṛtirjāgataṃ chandaḥ saptadaśaṃ stomamudīcīṃ diśaṃ varṣāṛtuṃ  
jyotidhyātma' cakṣuṣī darśanamitīndriyāṇyanvabhavat

### [2.20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2.20)

tasya vakāramātrayā'paścandramasamatharvavedavṛdhanmaho3miti samāmnānaṃ jamadityaṅgirasāmānuṣṭubhaṃ chanda ekaviṃśaṃ stomaṃ dakṣiṇāṃ  
diśaṃ śaradamṛtuṃ mano'dhyātma' jñānaṃ jñeyamitīndriyāṇyanvabhavat

### [2.21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2.21)

tasya makārastyaletihāsapurāṇaṃ bāko vākyagāthā nārāśaṃsīrūpaniṣado'nuśāsanānāmiti vṛdhat karaduhan mahatacchamo3miti  
vyāhṛtoḥ svaraśamyanānātmanoḥ (3) svaranṛtyagītavādinānyanvabhavaccaitrarathaṃ daivataṃ vaidyutaṃ jyotirbārhataṃ chandastṛṇavattrayastriṃśau stomau  
bhuvāmūrddhāṃ divaṃ hemantamiśirāhatū grīṣmamadhyāktaṃ śaśvatravaśamitīndriyāṇyabhavan

### [2.22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2.22)

saivaikākṣaraṛg brahmaṇastapaso'ye prādurvabhūva brahma vedasyātharvaṇaṃśukramaṃta eva mantrāḥ prādurbabhūvuḥ sa tu khalu mantrāṇāmatapasāśuśrūṣā'nadhyāyādhyayanena yadūnañca viriṣṭañca yātayāmañca karoti tadatharvaṇāṃ tejasā pratyāpyāyayen mantrāśca māmabhimukhībhaveyurgarbhā iva  
mātaramabhijrighāṃsuḥ purastādoṅkāraṃ prayuṅkta etayaiva tadṛcā pratyā  
pyāyayedevaiva yajñasya purastādyujyata eṣā paścāt sarvata etayā  
yajñastāyate  
tadapyetadṛcoktaṃ | yā purastādyujyata (1) ṛco'kṣare parame  
vyomanniti  
tadetadakṣaraṃ brāhmaṇo yaṃ kāmamicchet trirātropoṣitaḥ  
prāṅmukho vāgyato bahiṣṇupaviśya sahasrakṛtva āvarttayet (2)  
sidhyantyasyārthāḥ sarvakarmāṇi ceti brāhmaṇam

### [2.23](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2.23)

basorddhārāṇāmaindranagara (3) madasurāḥ paryavārayanta, te devā bhītā  
āsan ka imānasurānapaniṣyatīti, ta oṅkāraṃ brahmaṇaḥ putraṃ jyeṣṭhaṃ  
dṛdṛśuste tamabruvan bhavatā mukhenemāmasurān jayemeti | sa hovāca  
kiṃ me pratīvāho bhaviṣyatīti varaṃ vṛṇīṣeti vṛṇā iti sa varamavṛṇīta na māmanorayitvā brāhmaṇā brahma vadeyuryadi vadeyurabrahma tatyāditi tatheti te devā devayajanasyottarāīe'suraiḥ saṃyatā āsaṃstvānoṅkāreṇāgnīdhrīyāddevā asurān parābhāvayanta, tadyatparābhāvayanta  
tasmādoṅkāraḥ pūrvvaucyate(1)| yo ha vā etamoṅkāraṃ na vedāvaśaḥsyādityatha ya evaṃ veda brahma vaśaḥ syāditi tasmādoṅkāra ṛgyag  
bhavati yajuṣi yajuḥ sāmni sāma sūtre sūtraṃ brāhmaṇa brāhmaṇaṃ śloke  
ślokaḥ praṇave praṇava iti brāhmaṇam

### [2.24](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2.24)

oṅkāraṃ pṛcchāmaḥ ko dhātuḥ kiṃ prātipadikaṃ kiṃ nāmākhyāta̍  
kiṃ liṅgaṃ kiṃ vacanaṃ kā vibhaktiḥ kaḥ pratyayaḥ kaḥ svara upasargo  
nipātaḥ kiṃ vai vyākaraṇaṃ ko vikāraḥ ko vikārī katimātraḥ  
kativarṇaḥ katyakṣaraḥ katipadaḥ kaḥ saṃyogaḥ kiṃ sthānānupradānakaraṇaṃ  
śikṣukāḥ kimuccārayanti kiṃ chandaḥ ko varṇa iti pūrvve praśnā, athottare mantraḥ kalpo brāhmaṇamṛgyajuḥ sāma kasmādbrahmavādina oṅkāramāditaḥ kurvvanti kiṃ daivataṃ kiṃ jyautiṣaṃ kiṃ niruktaṃ kiṃ sthānaṃ  
kā prakṛtiḥ kimadhyātmamiti ṣaṭtriṃśat praśnāḥ pūrvvottarāṇāṃ trayo  
vargā dvādaśakā etairaiauṅkāraṃ vyākhyāsyāmaḥ

### [2.25](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2.25)

indraḥ prajāpatimapṛcchad bhagavannabhisṛtya pṛcchāmīti, pṛccha vatsetyabravīt, kimayamaṅkāraḥ kasya putraḥ kiñcaitacchandaḥ kiñcaitadvarṇaḥ  
kiñcaitad brahmā brahma sampadyate tasmād vai tadbrahmoṅkāraṃ pūrvvamālebhe  
svaritodātta ekākṣara oṅkāra ṛgvede, traisvaryyodātta ekākṣara oṅkāro yajurvede, dīrghaplutodātta ekākṣara oṅkāraḥ sāmavede, hrasvodātta ekākṣara oṅkāro'tharvavede udāttodāttadvipada a u ityarddhacatasro mātrā makāre vyañjanamityāhuryā sā prathamā mātrā brahmadevatyā  
raktā varṇana yastāṃ dhyāyate nityaṃ sa gacched brāhmaṃ padaṃ, (1) yā sā  
dvitīyā mātrā viṣṇudevatyā kṛṣṇā varṇana yastāṃ dhyāyate nityaṃ  
sa gacched vaiṣṇavaṃ padaṃ, yā sā tṛtīyā mātreśānadevatyā kapilā  
varṇana yastāṃ dhyāyate nityaṃ sa gacchedaiśānaṃ padaṃ, yā sārddhacaturthī  
mātrā sarvadevatyā vyaktībhūtā khaṃ vicarati śuddhasphaṭikasannibhā varṇana yastāṃ dhyāyate nityaṃ sa gacchetpadamanāmakamoṅkārasya cotpattirvipro yo na jānāti tatpunarupayanaṃ tasmād brāhmaṇavacanamādattavyaṃ yathā lātavyo gotro brahmaṇaḥ putro gāyatraṃ chandaḥ śuklo varṇaḥ  
puṃso vatso rudro devatā oṅkāro vedānām

### [2.16-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2.16-2)

sadṛśaṃ triṣu liṅgeṣu sarvāsu ca vibhaktiṣu | vacaneṣu ca sarveṣu yanna  
vyeti tadavyayaṃ || ko vikāro avate prasāraṇamāpnotirāva T \[pakārau vikāryāvādita oṅkāro vikriyate dvitīyo makāra evaṃ  
dvivarṇa ekākṣara omityoṅkāro nirhataḥ

### [2.27](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2.27)

sargānudāttasvaritaliṅgavibhaktivacanāni ca saṃkhyānādhyāyina (1)  
ācāryyāḥ pūrvve babhūvuḥ śravaṇādeva pratipadyante nakāraṇaṃ pṛcchantyathāparapakṣīyoṇāṃ kaviḥ pañcālacaṇḍaḥ (2) paripṛcchako babhūvāṃ vu  
pṛthaggṛhṇīthadoṣān bhavanto bruvantviti tadvāpyupalakṣayehavarṇākṣarapadāṅgaśo vibhaktyāmṛṣiniṣevitāmiti vācaṃ stuvanti tasmāt kāraṇaṃ  
brūmo varṇānāmayamidaṃ bhaviṣyatīti ṣaḍaṅgavidastattathā'dhīmahe  
kiñchanda iti gāyatraṃ hi chando gāyatrī vai devānāmyekākṣarā  
śvetavarṇā ca vyākhyātā hau dvādaśakau vargavitad vai vyākaraṇaṃ (3)  
dhātvarthavacanaṃ śaikṣyaṃ (4) chandovacanaṃ cāthottarī hau dvādaśakau vargau  
vedarahasikau vyākhyātā mantraḥ kalpo brāhmaṇamṛgyajuḥsāmātharvaṇyeṣā vyāhṛtiścaturṇāṃ vedānāmānupūrveṇaumbhūrbhuvasvariti vyāhatayaḥ

### [2.28](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2.28)

bhagavantamevopadhāvāma(1) sarveṣāmeva śarma bhavāneti(2) te tathetyuktā  
tūṣṇīmatiṣṭhannānupasavebhya ityuposīdāmoti noccairbabhūvuḥ  
sa ebhya upanīya provāca māmikāmeva vyāhṛtimāditaḥ āditaḥ  
kṛṇudhvamityevaṃ māmakā ādhīyante  
nartta bhṛgvaṅgirovidaḥ somaḥ pātavya ṛtvijaḥ parābhavanti yajamāno rajasāpadhvasyati śrutiścāpadhvastā tiṣṭhatītyevamevottarārūrādyogāttokaṃ tokamapādhvamityevaṃ pratāpona parābhaviṣyatīti  
tathāha tathāha bhagavanniti pratipedira āpyāyayaṃste tathā votaśokabhayā  
babhūvuḥ | tasmād brahmana 'dina oṅkāramāditaḥ kurvanti

### [2.26](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2.26)

kindevata mityṛcāmagnirdevatamtadeva jyotirgāyatraṃ chandaḥ pṛthivī  
sthānaṃ | agnimīle (3) purohitaṃ yajñasya̍ devamṛtvijaṃ | hotāraṃ  
ratna dhātumamityevamādiṃ kṛtvā ṛgveda‌madhīyate  
yajuṣāṃ vāyurdevataṃ tadeva jyotiḥ traiṣṭubhaṃ chando'ntarikṣaṃ  
sthānaṃ | iṣe (4) tvorje tvā vāyava stha devo vaḥ savitā prārpayatu  
śreṣṭhatamāya karmaṇa ityevamādiṃ kṛtvā yajurveda‌madhīyate  
sāmnāmādityo daivataṃ tadeva jyotirjāgataṃ chando dyau  
sthānaṃ | agna āyāhi vītaye gṛṇāno havyadātaye | nihotā  
satsi barhiṣītyevamādiṃ kṛtvā sāmaveda‌madhīyate  
atharvaṇāṃ candramā daivataṃ tadeva jyotiḥ  
sarvāṇi chandāṃsyāpaḥ snānaṃ | śanno̍ de̱ve̱rabhi̍ṣṭa̍ya ityevamādiṃ kṛtvā  
atharvavedamadhīyate | aṅgyaḥ sthāvarajaṅgamo bhūtagrāmaḥ sambhavati, tasmāt  
sarvvamāpomayaṃ bhūtaṃ sarvaṃ bhṛgvaṅgiromayaṃ | antaraite trayo vedā bhṛgūnaṅgirasaḥ śritā ityaditi prakṛtirapāmoṅkāreṇa caitasmād vyāsaḥ  
purovāca bhṛgvaṅgirovidā saṃskṛ̱to'nyān vedānadhīyīta nānyatra  
saṃskṛ̱to (1) bhṛgvaṅgiraso'dhīyīta atha sāmavede khilaśrutiḥ(2)  
brahmacaryeṇa caitasmādatharvāṅgiraso ha yo vedaḥ sa veda sarvamiti  
brāhmaṇaṃ

### [2.30](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2.30)

adhyātmamātmabhaiṣajyamātmakaivalyamoṅkāra ātmānaṃ niruhya saṅgamamātrīṃ bhūtārthacintāṃ(3) cintayedatikramya vedebhyaḥ sarvaparamādhyātmaphalaṃ prāpnotītyarthaḥ savitarkaṃ jñānamayamityetaiḥ praśnaiḥ prativacanaiśca yathārthaṃ padamanuvicintya prakaraṇajño hi prabalo viṣayo syāt  
sarvasminvāko vākya iti brāhmaṇam

### [2.31](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2.31)

etaddha smaitadvidvāṃsamekādaśākṣamaudgalyaṃ glāvo maitreyo'bhyājagāma sa tasmin brahmacaryaṃ vasato vijñāyovāca kiṃ svinmaryā  
ayaṃ taṃ maudgalyo'dhyeti yadasmin brahmacaryaṃ vasatīti taddhi maudgalyasyāntevāsī śuśrāva saḥ ācāryyāyāvrajyācacakṣe duradhīyānaṃ vā  
ayaṃ bhavantamavocadye|'yamadyātithi rbhavati kiṃ saumya vidvāniti  
trīn vedān brūte bho3iti tasya saumya yo visraṣṭo vijigoṣo'ntevāsī tasmai hvayeti, tamājuhāva tamabhyuvācāsāviti bho3iti kiṃ  
somya ta ācāryyo'dhyetīti, trīn vedān brūte bho3iti, yannu khalu  
somyāsmābhiḥ sarvve vedā mukhato gṛhītāḥ kathamsa evamācāryyo  
bhāṣate kathaṃ nu śiṣṭāḥ śiṣṭebhya evaṃ(1) bhāṣeran yaṃ hyenamahaṃ praśnaṃ  
pracchāmi na taṃ vivakṣyati na hyenamadhītīti| sa ha maudgalyaḥ svamantevāsinamuvāca, parehi saumya glāvaṃ maitreyamupasīdādhohi bhoḥ  
sāvitrīṃ gāyatrīñcaturviṃśatiyoniṃ dvādaśamithunāṃ yasyā bhṛgvaṅgirasaścaturthasyāṃ sarvvamidaṃ śritaṃ, tāṃ bhavān prabravītviti sa cetsaumya  
duradhīyāno bhaviṣyātyācāryyovāca brahmacārī brahmacāriṇe sāvitrīṃ  
prāhveti vakṣyati tattvaṃ brūyāt duradhīyānantaṃ vai bhavān maudgalyamavocat sa tvā yaṃ praśnamaprācīnna taṃ vyavocaḥ purā saṃvatsarādārttimārtsyasīti(2)

### [2.32](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2.32)

sa tatrājagāma yatretaro babhūva, taṃ ha papraccha sa ha na pratipede, taṃ  
hovāca duradhīyānaṃ taṃ vai bhavān maudgalyamavocat sa tvā yaṃ praśnamaprācīnna taṃ vyavocaḥ purā saṃvatsarādārttimārtsyasīti(3)| sa ha  
maitreyaḥ(4) svānantevāsina uvāca yathārthaṃ bhavanto yatrāgūhaṃ yathāmano  
viprasṛjyantāṃ duradhīyānaṃ vā ahaṃ maudgalyamavocaṃ sa mā yaṃ praśnamaprākṣīnna taṃ vyavocaṃ tamupeṣyāmi(5) śāntiṃ kariṣyāmīti| saha maitreyaḥ  
prātaḥ samitpāṇimaudgalyamupasasādāsāvāgrahaṃ(1) bho maitreyaḥ kimarthamiti duradhīyānaṃ vā ahaṃ bhavantamavocaṃ tvaṃ mā yamannamaprākṣīrna taṃ  
vyavocaṃ tvāmupeṣyāmi śāntiṃ kariṣyāmīti,sa hovācātra vā upetañca  
sarvvañca kṛtaṃ pāpakena tvā yānena carantamāṅgaratho'yaṃ mama kalyāṇastaṃte dadāmi (2) tena yāhīti | sa hovācaitadevācātviṣyānnṛśaṃsyañca  
yathā bhavānāhopāyāmityeva bhavantamiti taṃ hopeśyāya taṃ hopetya  
papraccha kiṃsvidāhurbhoḥ saviturvareṇyaṃ bhargo devasya kavayaḥ kimādurdhiyo vicakṣva (3) yadi tāḥ pravettha pracodayātsavitā yābhiretoti  
tasmā etat provāca vedāñchandāṃsi saviturvareṇyaṃ bhargo devasya  
kavayo'nnamāhuḥ | karmāṇi dhiyastadu te bravīmi (4) pracodayātsavitāyābhiretoti  
tamupasaṅgūhya papracchādhohi bhoḥ kaḥ savitā kā sāvitrī

### [2.33](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2.33)

mana eva savitā, vāk sāvitrī, yatra hyeva manastad vāk, yatra  
vai vāk tanmana, ityete dve yonī ekaṃ mithunam, agnirakha savitā,  
pṛthivo sāvitrī, yatra hyevāgnistat pṛthivī yatra vai pṛthivo tadagnirityete dve yonī ekaṃ mithunaṃ, vāyureva savitā'ntarikṣaṃ sāvitrī yatra  
hyeva vāyustadantarikṣaṃ, yatra vā antarikṣaṃ tadvāyurityete dve yonī ekaṃ  
mithunam, āditya eva savitā dyauḥ sāvitrī yatra hyevādityastaddyauryatra vai dyaustadāditya ityete dve yonī ekaṃ mithunaṃ, candramā eva  
savitā, nakṣatrāṇi sāvitrī, yatra hyeva candramāstannakṣatrāṇi yatra vai  
nakṣatrāṇitaccandramā, ityete dve yonī ekaṃ mithunam, ahureva savitā,  
rātriḥ sāvitrī, yatra hyevāhastadrātrairyatra vai rātristadaharityete dve  
yonī ekaṃ mithunam, uṣṇameva savitā, śītaṃ sāvitrī, yatna hye voṣṇaṃ,  
tacchītaṃ, yatra vai śītaṃ taduṣṇamityete dve yonī ekaṃ mithunam, abhrameva  
savitā,varṣaṃ sāvitrī,yatna hyevābhrantadvarṣaṃ yatra vai varṣaṃ tadabbhramityete  
dve yonī ekaṃ mithunaṃ, vidyudeva savitā stanayitnuḥ sāvitrī yatra  
hye va vidyut tat stanayitnuḥ yatra vai stanayitnustadvidyudityete dve yonī  
ekaṃ mithunaṃ, prāṇa eva vitā annaṃ sāvitrī, yatra hyeva prāṇastadannaṃ  
yatra vā annaṃ tat prāṇa ityete dve yonī ekaṃ mithunaṃ, vedā eva savitā  
chandāṃsi sāvitrī, yatra hyeva vedāstacchandāṃsi yatra vai cchandāṃsi  
tad vedā ityete dve yonī ekaṃ mithunaṃ, yajña eva savitā, dakṣiṇā  
sāvitrī, yatra hyeva yajñastat dakṣiṇā yatra vai dakṣiṇāstadyajña ityete  
dve yona iekaṃmithunam, etaddha smaitadvidvāṃsamopākārimāsastūrvvaṃ brahmacārī te saṃsthita ityathaita āsastūrācita iva cito babhūvāthosthāya  
prāvrājīdityetadvāhaṃ veda naitāsu yoniṣvita etebhyo vā mithunebhyaḥ  
sambhūtò brahmacārī mama purāyuṣaḥ preyāditi

### [2.34](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2.34)

brahma hedaṃ śriyaṃ pratiṣṭhāmāyatanamamaikṣata tattapasva(1) yadi tad vrate  
dhriyeta tatsatye pratyatiṣṭhat sa savitā sāvitryā brāhmaṇaṃ sṛṣṭvā tatsāvitrīṃ paryadadhāt(2) tat saviturvareṇyamiti sāvitryāḥ prathamaḥ  
pādaḥ, pṛthivyṛcaṃ samadadhādacā'gnimagninā śriyaṃ, śriyā striyaṃ,  
striyā mithunaṃ, mithunena prajāṃ; prajayā karma, karmaṇā tapastapasā  
satyaṃ, satyena brahma, brahmaṇā brāhmaṇaṃ, brāhmaṇena vrataṃ vratena  
vai brāhmaṇaḥ saṃśitobhavatyaśūnyo bhavatyavicchinno bhavatyavicchinno'sya tanturavicchinnaṃ jovanaṃ bhavanaṃ bhavati(1) ya evaṃ veda yaścaivaṃ  
vidvānevametaṃ sāvitrāḥ prathamaṃ pādaṃ vyācaṣṭe

### [2.35](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2.35)

bhargo devasya dhīmahīti sāvitrayā dvitīyaḥ pādo'ntarikṣeṇa  
yajuḥ samadadhāt(2) yajuṣā vāyuṃ, vāyunā'bbhramabbhreṇa varṣaṃ, varṣeṇauṣadhivanaspatī nauṣadhi vanaspatibhiḥ paśūn paśubhiḥ karmma karmmaṇā tapastapasā  
satyaṃ, satyena brahma, brahmaṇā brāhmaṇaṃ, brāhmaṇena vrataṃ vratena vai brāhmaṇaḥ  
saṃśito bhavatyaśūnyo bhavatyavicchinno bhavatyavicchinno'sya tanturavicchinnaṃ jīvanaṃ bhavati ya evaṃ veda yaścaivaṃ vidvānevametaṃ sāvitrayā  
dvitīyaṃ pādaṃ vyācaṣṭe

### [2.36](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2.36)

dhiyo yo naḥ pracodayāditi sāvitrāstṛtīyaḥ pādo divā  
sāma samadadhā(3) tsāmnā''dityamādityena raśmīn raśmibhirvarṣaṃ,  
varṣeṇoṣadhivanaspatī nauṣadhivanaspatibhiḥ paśūn paśubhiḥ karma karmaṇā tapastapasā satyaṃ satyena brahma, brahmaṇā brāhmaṇaṃ brāhmaṇena  
vrataṃ vratena vai brāhmaṇaḥ saṃśito bhavatyaśūnyo bhavatyavicchinno  
bhavatyavicchinno'sya tanturavicchinnaṃ jīvanaṃ bhavati ya evaṃ veda  
yaścaivaṃ vidvānevametaṃ sāvitrāstṛtīyaṃ pādaṃ vyācaṣṭe

### [2.37](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2.37)

tena ha vā evaṃ viduṣā brāhmaṇena brahmābhipannaṃ grasitaṃ parāmṛṣṭaṃ  
brahmaṇā''kāśamabhipannaṃ grasitaṃ parāmṛṣṭamākāśena vāyurabhipanno  
grasitaḥ parāmṛṣṭo, vāyunā jyotirabhipannaṃ grasitaṃ parāmṛṣṭaṃ, jyotiṣā'po'bhipannā grasitāḥ parāmṛṣṭā adbhirbhūmiborderbhipannā grasitā parāmṛṣṭā, bhūmyā'nnamabhipannaṃ grasitaṃ parāmṛṣṭamannena prāṇo'bhipanno grasitaḥ  
parāmṛṣṭaḥ prāṇena mano'bhipannaṃ grasitaṃ parāmṛṣṭaṃ, manasā vāgabhipannā  
grasitā parāmṛṣṭā, vācā vedā abhipannā grasitāḥ parāmṛṣṭā, vedairyajño'bhipanno grasitaḥ parāmṛṣṭastāni ha vā etāni dvādaśamahābhūtānyevaṃ vidhipratiṣṭhitāni(1) teṣāṃ yajña eva parārddhaḥ

### [2.38](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2.38)

taṃ ha smaitamevaṃ vidvāṃso manyante vighnenamiti yāthātathyamavidvāṃso'yaṃ yajño vedeṣu pratiṣṭhito, vedā vāci pratiṣṭhitā, vāṅ manasi  
pratiṣṭhitā, manaḥ prāṇe pratiṣṭhitaṃ, prāṇo'nne pratiṣṭhito, 'nnaṃ bhūmau pratiṣṭhitaṃ, bhūmirapsu pratiṣṭhitā, āpo jyotiṣi pratiṣṭhitā, jyotirvāyau  
pratiṣṭhitaṃ, vāyurākāśe pratiṣṭhita, ākāśaṃ brahmaṇi pratiṣṭhitaṃ, brahma  
brāhmaṇe brahmavidi pratiṣṭhitaṃ, yo ha vā evaṃ vit sa brahmavit, puṣyāṃ  
ca kīrttiṃ labhate surabhīṃśca gandhān so'pahatapāpmānantyaśriyamaśnute,2) ya evaṃ veda yaścaivaṃ vidvānevametāṃ vedānāṃ mātaraṃ sāvitrīsampadamupaniṣadamupāsta iti brāhmaṇam

### [2.38-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2.38-2)

āpo garbhaṃ janayantīrityapāṅgarbhaḥ puruṣaḥ sa yajño'ṅgiryajñaḥ  
praṇīyamānaḥ prāṅṇāyate, tasmādācamanīyaṃ pūrvamāhārayati  
sa yadācāmati trirācāmati dviḥ parimṛjmatyāyurevaruddhā pāpmānaṃ  
nirṇudatyupasādya yajuṣodghṛtya mantrān prayujyāvasāya prācīḥ śākhāḥ  
sandhāyo niraṅguṣṭhe pāṇavamṛtamasyamṛtopastaraṇamasyamṛtāya tvopastṛṇāmoti pāṇāvukamānoya jovāstheti sūktena trirācāmati | sa yatpūrvvamācāmati sapta prāṇāṃstānetenāsminnāpyāyayati yā hyemā bāhyāḥ  
śarīrāmātrāstadyathaitadagniṃ vāyumādityaṃ candramasamapaḥ paśūnanyāṃ  
śca prajāstānetenāsminnāpyāyayatyāpo'mṛtaṃ | sa yad dvitīyamācāmati  
saptāpānāṃstānetenāsminnāpyāyayati yā hyemā bāhyāḥ śarīrān  
mātrā(1)stadyathaitatpaurṇamāsīmaṣṭakāmamāvāsyāṃ śraddhāṃ dīkṣāṃ yajñaṃ dakṣiṇāstānetenāsminnāpyāyayatyāpo'mṛtaṃ | sa yattṛtīyamācāmati sapta  
vyānāṃstānetenāsminnāpyāyayati yā hyemā bāhyāḥ śarīrāmātrā(2)  
stadyathaitat pṛthivīmantarikṣaṃ divannakṣatrāṇyūtūnāttaṃvān saṃvatsarāṃstānetenāsminnāpyāyayatyāpo'mṛtaṃ puruṣo brahmāthāpriyanigamo  
bhavati tasmādvai vidvān puruṣamidaṃ puṇḍarīkamiti prāṇa eṣa sa  
puri śe te saṃpuriśaṃta dūti | puriśayaṃ santaṃ prāṇa puruṇa ityācakṣate  
parokṣeṇa parokṣapriyā dūva hi devā bhavanti pratyakṣadviṣaḥ | sa yatpūrvvamācāmati purastāḍomāṃstenāsminnavarundhe sayad dvitīyamācāmatyājyabhāgau tenāsminnavarundhe, sa yattṛtīyamācāmati saṃsthitahomāṃstenā  
sminnavarundhe,sa yahviḥpariśumbhati tatsamiāṃsaṃvarhiḥ, sa yatsarvāṇi khāni  
sarvaṃ dehamāpyāyayati yañcānyadātāraṃ mandrakāryaṃ yajñe skandati sarvantenāsminnavarundhe, sa yadaupūrvān mantrān prayuṅkta āsarvamedhādete  
kratava eta evāsya sarveṣu lokeṣu sarveṣu deveṣu sarveṣu vedeṣu sarveṣu  
bhūteṣu sarveṣu saleṣu kāmacāraḥ kāmavimocanaṃ bhavatyaheca na pramīyate(1) ya evaṃ veda  
tadapyetadṛcoktaṃ | āpo bhṛgvaṅgirorūpamāpo bhṛgvaṅgiromayaṃ  
sarvamāpomayaṃ bhūtaṃ sarvaṃ bhṛgvaṅgiromayaṃ | antaraite trayo vedā  
bhṛgūnaṅgiraso'nugāḥ  
apāṃ puṣpaṃ mūrttirākāmaṃ pavitramuttama-mityācamyābhyucyā-tmānamanumantrayata indra jīveti brāhmaṇaṃ

### [2.38-2.p1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2.38-2.p1)

iti atharvvavede gopathabrāhmaṇapūrvvabhāge prathamaḥ prapāṭhakaḥ || 1

## Linked texts (2)

- [Gopathabrāhmaṇa (ed. Gaastra 1919)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.gopatha*gaastra.1.1.14) — Sanskrit
- [Praṇavopaniṣat](https://indike.org/pramana/in.veda.upanisad.noncanon.pranava-2.p1) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.atharvavedabrahmana.2) · Pramāṇa
