<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Śatapathabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda) › 12

# Citikanda 12

Citikāṇḍa 12

- **Language:** Sanskrit

### [12.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.2)

te yadabruvan-cetayadhvamiti | citimicchateti vāva tadabruvan | yaccetayamānā apaśyan-tasmāccitiḥ| āhutirvai yajñaḥ, yadiṣṭā'paśyat-tasmādiṣṭakā

### [12.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.3)

tāṃ vā'etāmekāṃ satīmaṣṭāgṛhītāmaṣṭābhiryajurbhirjuhoti | tasmādiyamekā satyaṣṭadhā vihitā

### [12.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.4)

tāmūrdhvāmudgṛhṇañjuhoti | imāṃ tadūrdhvāṃ rūpairudgṛhṇāti | tasmādiyamūrdhvā rūpaiḥ

### [12.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.5)

tāṃ santatāṃ juhoti | etadvai devā abibhayuḥ | yadvai na iha rakṣāṃsi nāṣṭrā nānveveyuriti | ta'etaṃ  
santatahomamapaśyan-rakṣasāṃ nāṣṭrāṇāmananvavāyanāya | tasmātsantatāṃ juhoti

### [12.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.6)

yadrevaitāmāhutiṃ juhoti | savitṛṣo'gnirutumetayā''hutyā purastātprīṇāti  
tṛmiṣṭvā prītvā'thaina sambharati tadyaddetayā savitāraṃ prīṇāti tasmātsāvitrāṇi tasmādvā'etāmāhutiṃ juhoti

### [12.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.7)

yadrevaitāmāhutiṃ juhoti | savitṛṣo'gnirutumetayā''hutyā purastādretobhūta siñcati yādṛgvai yonaum̐ retaḥ sicyate tādṛgjāyate tadyaddetayā savitāram̐  
retobhūta siñcati tasmātsāvitrāṇi tasmādvā 'etāmāhutiṃ juhoti

### [12.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.8)

sruvaścātra sruk ca prayujyete | vāgvai sukprāṇaḥ sruvro vācā ca vai prāṇena  
caitadagre devāḥ karmmānvaicchaṃstasmātsruvaśca srukca

### [12.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.9)

yadveva sruvaśca srukca | yo vai sa prajāpatirāsīdeṣa sa sruvaḥ prāṇo vai sruvaḥ  
prāṇaḥ prajāpatiratha yā sā vāgāsīdeṣā sā srugyoṣā vai vāgyoṣā srugatha  
yāstā 'āpa 'āyanyāo lokādetāstā suāmetāmāhutiṃ juhoti

### [12.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.10)

tāsam̐ saṃtatāṃ juhoti | saṃtatā hi tā 'āpa 'āyannatha yaḥ sa prajāpatistrayyā vidyayā sahāpaḥ prāviśadeṣa sa yairetadyajurbhirjuhoti

### [12.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.11)

tadyāni trīṇi prathamāni | (nī) ime te lokā 'atha yaccaturthaṃ yajustrayī sā  
vidyā jagatī sā bhavati jagatī sarvāṇi cchandām̐si sarvāṇi cchandāsam̐si trayī vidyā'tha yāni catvāryuttamāni diśastānyime ca vai lokā  
diśaśca prajāpatirathaiṣā trayī vidyā

### [12.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.12)

sa juhoti | yuñjānaḥ prathamaṃ mana' iti prajāpatirvai yuñjānaḥ sa mana  
'etasmai karmaṇe'yuṅkta tadyanmana 'etasmai karmaṇe'yuṅka tasmātprajāpatiryuñjānaḥ

### [12.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.13)

(sta) tattvāya savitā dhiya' iti | mano vai savitā prāṇā dhiyo'gnerjyotirnicāyyetyagnerjyotirdṛṣṭvetyetatpṛthivyā'adhyābharaditi pṛthivyai hyenadudhyābharati

### [12.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.14)

yuktena manasā vayamiti | mana' evaitadetasmai karmaṇe yuṅkte na hyayuktena  
manasā kiṃ cana samprati śaknoti kartuṃ devasya savituḥ sava'iti devena savitrā  
prasūtā 'ityetatsva̱rgāya śaktyeti yathaitena karmaṇā svarga lokami̱iyādeva̱metadāha śaktyeti śaktyā hi svargaṃ lokameti

### [12.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.15)

yuktavāya savitā devāniti | mano vai savitā prāṇā devāḥ sva̱ryato dhiyā  
diva̱miti svarga hyaināṃ lokaṃ yato dhiyaitasmai karmaṇe yuyuje bṛhajjyotiḥ  
kariṣyata' ityasau vā'ādityo bṛhajjyotireṣa 'eḍapo'gniretantvete saṃskariṣyanto bhavanti savitā prasuvāti tāniti savitṛprasūtā 'etatkarma karavannityetat

### [12.4-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.4-2)

( yu ) muñjate mana 'utu yuñjate dhiya̱' iti | manaścaivaitutprāṇāṃścaitusmai  
karmaṇe yuṅkte vi̱iprā vipra̱syeti prajāpatirvai vipro devā viprā bṛha̱to vipaścita iti prajāpati̱rvvai bṛhanvipaścidvi hotrā dadha'iti yadvā'eṣa cīyate  
tadeṣa hotrā vidhatte cite hyetasminhotrā'adhi vidhīyante vyunāvidvityeṣa  
hīdaṃ vyuna̱mavindadeka 'i̱dityeko hyeṣa' ida sarvam̐ vyuna̱mavindanma̱hī  
de̱vasya̍ savi̱tuḥ pari̍ṣṭuti̱riti maha̱tī deva̱sya savituḥ pari̍ṣṭutiritthe̱tat 16  
( yu ) yuje vāṃ brahma pūrvvyaṃ namobhiriti | prāṇo vai brahma pūrvvyama̱nnaṃ namastatta̱hute̱vāhuti̱rane̱tayai̱va tadāhutyaitenānnena prāṇānatusmai karmaṇe yuṅkte  
vi̱śloke 'etu pathyeva sureriti yuthobhayeṣu devamanuṣyeṣu kīrtti śloko yuja“ yuñjate mana uta yuñjate dhiyaḥ ”—iti | manaścaivaitat-prāṇāṃścaitasmai karmaṇe yuṅkte | “viprā  
viprasya ”-iti | prajāpatirvai vipro devā viprāḥ | “ bṛhato vipaścitaḥ ”-iti | prajāpatirvai  
bṛhanvipaścit | “ vihotrā dadhe ”-iti | yadvā'eṣa cīyate-tadeṣa hotrā vidhatte | cite hyetasmin hotrā adhi vidhīyante | “vayunāvid”-iti | eṣa hīdaṃ vayunamavindat | “eka it”-iti  
eko hyeṣa idaṃ sarvaṃ vayunamavindat | “ mahī devasya savituḥ pariṣṭutiḥ ”-(vā. saṃ. 11

### [12.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.16)

)  
iti mahatī devasya savituḥ pariṣṭutiritthetat

### [12.17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.17)

“ yuje vāṃ brahma pūrvyaṃ namobhiḥ ”-iti | prāṇo vai brahma pūrvyam, annaṃ namaḥ| tat taddevevāhutirunnam | etayaiva tadāhutyaitenānnena prāṇānetasmai karmaṇe yuṃkte | “ vi śloka etu pathyeva  
mānasya syādevametadāha śṛṇvantu viśve'mṛtasya putrā 'iti prajāpatirvā'mṛtastasya viśve devāḥ putrā' ā ye dhāmāni divyāni tasthuritīme  
vai lokā divyāni dhāmāni tadya̱'eṣu lokeṣu devāstāne̱tadāha

### [12.18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.18)

yasya prayāṇamanvanya 'idyayuriti | prajāpatirvā'etadagre karmākarottattato  
devā'akurvandevā devasya mahimānamojaseti yajño vai mahimā devā devasya  
yajñaṃ vīryamojasetyetadyaḥ pārthivāni vimame sa' etaśa' iti yadvai kiṃ  
cāsyāṃ tatpārthivaṃ tadeṣa sarvvaṃ vimimīte raśmibhirhyenadmabhyavatanoti  
rajām̐si devaḥ savitā mahitvanetīme vai lokā rajāṃsyasāvādityo devaḥ  
savitā tāneṣa mahimnā vimimīte

### [12.19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.19)

deva savitaḥ prasuva yajñaṃ prasuva yajñapatiṃ bhagāyaiti | (tya ) asau vā 'ādityo devaḥ savitā yajño bhagastametadāha prasuva yajñaṃ prasuva yajñapatiṃ bhagāyeti divyo gandharvvaḥ ketapūḥ ketaṃ naḥ punātvityasau vā'ādityo divyo  
gandharvvo'nnaṃ keto'nnapūstannaṃ naḥ punātvityetadvācaspatirvācaṃ naḥ svadatviti vāgvā'idaṃ karma prāṇo vācaspatiḥ prāṇo na 'idaṃ karma svadatvityetat

### [12.20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.20)

(di) imaṃ no deva savitaryyajñaṃ praṇayeti | (tya) asau vā 'ādityo devaḥ savitā  
yadu vā'eṣa yajñiyaṃ karma praṇayati tadnārtta suvastyudṛcamaśnute devāvyamiti yo devānavadityetatsantrājitam̐ satrājitaṃ dhanajitam̐ svarjitamiti  
ya'etatsarvva vindādityetadbṛhatsvā stoma samarpaya gāyatreṇa rathantaṃ bṛhadvāyatra̱vartanīti sāmāni svāheti ya̱jūm̐ṣi saiṣā trayī vidyā prathamaṃ jāyate  
ya̱thaivādā̱'sṛjyāyataivamatha yaḥ so'gnirasṛjyataiṣa sa yo'ta ūrdhvamagniścīyate

### [12.21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.21)

tānyetānyaṣṭau sāvitrāṇi | ( ṇy ) aṣṭākṣarā gāyatrī gāya̱tro'gniryāvānagniyāṃvatyasya mātrā tāvattaivenametadretobhūta m̐ siñcati tāni nava  
bhavanti svāhākāro navamo nva diśo diśo'gnirnava prāṇāḥ prāṇā' agniryāvānagniyāṃvatyasya mātrā tāvattaivenametadretobhūtam̐ siñcati tāni daśa  
bhavantyāhutirdaśamī daśākṣarā vi̱rāḍ virāḍa̱gnirdaśa diśo diśo'gnirdaśa  
prāṇāḥ prāṇā' agniyāṃvānagniyāṃvatyasya mātrā tāvattṛdravati

### [12.22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.22)

(tye) eta̱syāmāhutyāᳪm̐ hutā̱yām | (ma) a̱gnirdaivebhya 'uda̱krāmatte  
devā' abruvanpa̱śurvā'a̱gniḥ pa̱śubhirima̱manvi̱cchāma sa̱ svāya̍ rū̱pāyā̱virbha̍viṣya̱tīti̱ taṃ pa̱śubhira̱nvaicchaᳪm̐sta̱ svāya̍ rū̱pāyā̱vira̍bhava̱ttasmādu̱ haitatpa̱śuḥ  
svāya̍ rū̱pāyā̱virbhava̍ti̱ gaurvā̱ gave'śvo̍ vā̱'śvāya̱ puru̍ṣo vā puru̍ṣāya

### [12.23](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.23)

te̱'bruvan | (ny ) yadya̱ha sarvāᳪm̐ranve̱ṣiṣyāmo̍ yāta̱yāmā 'anupajīvanīyā  
bha̍viṣyanti yudyu'asa̱rvāᳪm̐rusa̱rvvama̱nuvetsyāma ' iti̱ ta 'e̱tame̱kaṃ pa̱śuṃ dvābhyā̍ṃ  
pa̱śubhyā̱ṃ pratya̍paśyannrāsa̱bhaṃ go̱śvāvaiśva̱ tadya̱deta̱mekaṃ pa̱śuṃ dvābhyā̍ṃ pa̱śubhyā̍ṃ  
pratyupa̱śyaṃstasmāde̱ṣa 'e̱kaḥ sa̱ndviretāḥ

### [12.22-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.22-2)

etasyāmāhutyāṃ hutāyāmagnirdaivebhya udakrāmat | te devā abruvan-paśurvā'agniḥ, paśubhirimamanvicchāma, sa svāya rūpāyāvirbhaviṣyatīti | taṃ paśubhiranvaicchan sa svāya rūpāyāvirabhavat | tasmādu  
haitatpaśuḥ svāya rūpāyāvirbhavati | gaurvā gave'śvo vā'śvāya | puruṣo vā puruṣāya

### [12.23-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.23-2)

te'bruvan-yadyaha sarvānanveṣiṣyāmo-yātayāmā anupajīvanīyā bhaviṣyanti | yadyuasarvānsarvamanuvetsyāma iti | ta'etamekaṃ paśuṃ dvābhyāṃ paśubhyāṃ pratyapaśyan-rāsabhaṃ-gośvāvaiśva | tadyadetamekaṃ  
paśuṃ dvābhyāṃ paśubhyāṃ pratyapaśyan-tasmādeṣa ekaḥ sanddhiretāḥ

### [12.24](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.24)

(') ana̱ddhāpuruṣaṃ puru̱ṣāt | (de) e̱ṣa ha̱ vā'ana̱ddhāpuru̍ṣo yo na de̱vāna̱'ti̱ na pi̱tṝn manu̱ṣyām̐statsa̱rvaira̱ha pa̱śubhi̱ranvaiccha̱nno yāta̱yāmā' anupajī̱vanī̍yā 'abhavan

### [12.25](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.25)

(vaṃstri) tribhira̱nvicchati | tri̱vṛda̱gniryāvāna̱gniryāvatyasya mātrā tāva̱taivainameta̱da̱nvicchati te pañca̱ sampa̍dyante bhavanti pañca̍citiko'gniḥ pañca̍'rtavaḥ saṃvvatsaraḥ saṃvvatsa̱ro'gniryāvāna̱gniryāvatyasya mātrā tāvattadbhavati

### [12.26](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.26)

te mauñjī̱bhira̱bhidhānībhira̱bhihitā bhavanti | (ntya) a̱gnirde̱vebhya 'uda̱krāmatsa muñja̱ṃ prāvi̍śa̱ttasmātsa su̱ṣira̱stasmāddevānta̱rato dhūmrakta 'iva saiṣā  
yonira̱gneryanmuñjo̱'gnirime pa̱śavo̱ na vai yonirgarbha hiṃnastyahi̍sāyai̱ yone̍rvai  
jāya̍māno jāyate̱ yone̍rjā̱yamāno jāyātā̱'iti̍

### [12.27](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.27)

trivṛ̱to bhavanti | trivṛ̱ddhayagni̱raśvābhidhānīkṛtā bhavanti sa̱rvvato hya'śvābhidhānī mukhaṃ pari̱śete sa̱rvvato̱ hyo̍ni̱rgarbhaṃ pari̱śete̱ yoni̍ru̱pametatkriyate

### [12.25-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.25-2)

caturṇāṃ meva pañcasampattimāha-te pañcasampadā bhavantīti rāsabhāḥ khalu gavāvipratinidhiriti | tau gavāvī dvau,  
puruṣādayastraya iti pañcasampattyā pañca bhavantītyarthaḥ | tāmeva pañcasaṃkhyāmanyātmanā stauti-pañcacitiko'gniriti

### [12.28](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.28)

te prāñca̱stiṣṭhanti | ( nyu ) aśvaḥ pratha̱mo'tha rāsa̱bho'thāja̱'evame̱vaite'nupūrvvaṃ yadvai tadaśva̱ saṃkṣaritamāsīdeṣa so'śvo'tha yattadarasadi̱vaiṣa rāsabho'tha yaḥ sa kapāle ra̱so lipta'āsīdeṣa̱ so'jo'tha yattatkapālamāsīdaiṣā sā mṛdya̱āmetādā̱hariṣyanto bhavantyetebhyo vā'eṣa rūpebhyo'gre'sṛjyata  
te̱bhya' evainametajjanayati

### [12.29](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.29)

te dakṣiṇatastiṣṭhanti | ( nye ) etadvai devā 'abibhayuryadvai no yajñaṃ  
dakṣiṇato rakṣām̐si nāṣṭrā na hanyuriti ta'etaṃ vbajramapaśyannamume̱  
vādityamasau vā'āditya' eṣo'śvasta̱'etena vajreṇa dakṣiṇato rakṣām̐si  
nā̱ṣṭrā'apa̍ha̱tyābha̍ye'nā̱ṣṭra'e̱taṃ ya̱jñama̍tanvata̱ tathai̱vaitadyaja̍māna'e̱tena̍'va̱jreṇa  
da̱kṣiṇa̱to rakṣām̐si nā̱ṣṭrā 'apa̍ha̱tyābha̍ye'nā̱ṣṭra'e̱taṃ ya̱jñaṃ ta̍nute

### [12.30](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.30)

dakṣiṇata 'āhavanīyo bhavati | ( tyu ) uttarata 'eṣā'bhrirupaśete vṛṣā  
vā'āhavanīyo yoṣāibhrirdakṣiṇato vai vṛṣā yoṣāmupaśete'ratnimātre'ratnimātrāddhi vṛṣā yoṣāmupaśete

### [12.31](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.31)

sā vaiṇavī syāt | (da) agni̍rde̱vebhya u̱dakrā̍matsa̱ veṇuṃ pravi̍śatsmāthsu̍ṣiraḥ sa 'etāni̱ varmmā̍ṇyabhito'kuruta pa̱rvā̍ṇyananuprajñānāya  
yatra̱ yatra̱ nirdadā̍ha̱ tāni kalmā̍ṣāṇyabhavan

### [12.32](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.32)

( ntsā ) sā kalmā̍ṣī syāt | (tsā ) sā hyā̍gneyī yadi̍ kalmā̍rṣī na  
vi̱nvedapyaka̍lmāṣī syātsa̱ṣirā tu syātsaivāgneyī saiṣā yonira̱gneryadveṇu̍ra̱gniriyaṃ mṛtvai yonirrgarbham̐ hinastya̱him̐ sāye̱ sāye̱ yone̱rvai jāya̍māno jāyate  
yone̱rjāya̍māno jāyātā'iti

### [12.33](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.33)

prādeśamātrī syāt | (trā ) prādeśamātra m̐ hīdamābhi vāgvadatyara̍tnimātrī tveva̱ bhava̍ti bāhurvī'a̱ratnirbāhu̍no vai vīryam̐ kriyate vīryam̐saṃmitaiva tadbhavati

### [12.31-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.31-2)

sā vaiṇavī syāt | agnirdevebhya udakrāmat | sa veṇuṃ prāviśat | tasmātsa suṣiraḥ | sa etāni  
varmāṇyabhito'kuruta-parvāṇi-ananuprajñānāya | yatra-yatra nirdadāha-tāni kalmāṣāṇyabhavan

### [12.32-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.32-2)

sā kalmāṣī syāt | sā hyāgneyī | yadi kalmārthī na vindet-apyakalmāṣī syāt | suṣirā  
tu syāt | saivāgneyī | saiṣā yoniragneḥ-yadadveṇuḥ | agniriyaṃ mṛt | na vai yonirgarbhaṃ hinastiahiṃsāyai | yonervai jāyamāno jāyate | yonerjāyamāno jāyātā'iti

### [12.33-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.33-2)

prādeśamātrī syāt | prādeśamātraṃ hīdamabhi vāgvadati | aratnimātrī tveva bhavati | bāhurvā'aratniḥ | bāhuno vai vīryaṃ kriyate vīryasaṃmitaiva tadbhavati

### [12.34](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.34)

(tya) anyataḥ kṣṇuttsyāt | (da) anyatara̱to hīdaṃ vvācaḥ kṣṇutramubhayataḥ kṣṇuttveva bha̍vatyubhayato hīdaṃ vvācaḥ kṣṇu̱taṃ yudenayā daivaṃ ca vvadati  
mānuṣaṃ cātho sutyañca cānṛtaṃ ca tasmādubhayataḥ kṣṇut

### [12.35](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.35)

(dya) ya̱dvevobhayataḥ kṣṇut | (i) ato vā'a̱gnevvaryyaṃ yuto'syai kṣṇutmubhaya̱ta 'e̱vāsyāmeta̱dvaryyaṃ dadhāti

### [12.36](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.36)

ya̱dvevobhayataḥ kṣṇut | (de) etadvā 'e̱naṃ de̱vā 'anuvi̱dyaibhyo lokebhyo'khanaṃsta̱thaivai̍namayameta̱danuvi̱dyaibhyo lokebhyaḥ khanati

### [12.37](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.37)

sa yaditi khanati | tudenamasmāllokātkhanatyatha yudūrdhvañcarati tudamuṣmāllokādutha yudantareṇa saṃcarati tadantarikṣalokātsarvvaibhya 'evainametebhyo  
lokebhyaḥ khanati

### [12.38](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.38)

tāmādatte | devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāmādade gāyatreṇa cchandasā'ṅgirasvaditi savitṛprasūta 'evaināmetaddevatābhirdevatābhinnādatte gāyatreṇa cchandasā'tho'asyāṃ gāyatraṃ chando dadhāti pṛthivyāḥ  
sadhusthādagniṃ purīṣyamaṅgirasvadābhareti paśavo vai purīṣaṃ pṛthivyā 'upasthādagniṃ paśavyamagnimannādyaṃtpatyetattraiṣṭubhena cchandasā'ṅgirasvaditi tadenāṃ  
traiṣṭubhena cchandasā''datte'tho'asyāṃ traiṣṭubhaṃ chando dadhāti

### [12.39](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.39)

( tyu ) abhrirasīti | ( tyu ) abhrirhyaiṣā tadenam̐ satyenādatte nārṣaśa़īti  
vvajro vā'abhriryoṣā nārī na vai yoṣā kaṃcana hinasti śamayatyevaināmetadṛhim̐sāyai tvayā vvayamabhrim̐ śakema khanitumam̐ sadhastha'etīdaṃ vai sadhasthaṃ  
tvayā vvayamabhrim̐ śakema khanitumasminsadhustha'ityetajjāgatena cchandasā'ṅgirasvaditi tadenāṃ jāgatena cchandasā''datte'tho'asyāṃ jāgataṃ  
cchando dadhāti

### [12.40](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.40)

tribhirādatte | trivṛdagniyoṃvānagniyāṃvatyasya mātrā tāvattaivaināmetadādatte  
tribhirādāyāthaināṃ caturthenābhimanvayata'etadvā'enāṃ devāstribhirādāyāthāsyāṃ caturthena vī̱īrya̍madadhustatho̍vaināmayameta̱tribhi̍rā̱dāyāthāsyāṃ caturthena  
vī̱rya̍ṃ dadhāti

### [12.41](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.41)

ha̱sta'ā̱dhāya̍ savi̱veti̍ | ha̱ste hyasyāhitā bhavati bibhra̱dugnimi̍ti  
bibha̱rti hyenā̍ hiraṇyayī̱miti̍ hiraṇyayī hyeṣā yā cchandoma̱yya̱gnerjyoti̱rnicāyyetya̱gnerjyoti̱rhyeṣṭvaitatpṛthivyā'adhyābhara̱diti̍ pṛthivyai  
hyenaḍadhyābhara̱tyānu̍ṣṭubhena cchandasā'ṅgirasvaditi tudenāmānuṣṭubhena cchandasā''datta̱'tho̍'asyāmānuṣṭubhaṃ cchando dadhāti tānyetānyeva cchandā̱syeṣā'gni̱rārambhyāyaiveyaṃ vaiṇavī kriyate

### [12.42](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.42)

tāꣵ haike hiraṇyayīṃ kurvvanti | hiraṇyayīti ṣā'bhyukteti na tathā  
kuryyādyadvā'eṣā cchandāꣵsi tenaiṣā hiraṇyamamṛtaꣵ hiraṇyamamṛtāni  
cchandāꣵsi

### [12.43](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.43)

tāṃ caturbhi̱irādatte | caturakṣarā vai sarvvā vāgvāgitkyeka̱makṣaramakṣaramiti  
tryakṣaraṃ tadyattadvāgitkyeka̱makṣaraṃ caivaiṣā'nuṣṭubuttamā sā ṣā'tha yadakṣaramiti  
tryakṣarametāni tāni pūrvvāṇi yajūṃṣi sarvvayaivaitadvācā'gniṃ khanati sarvvayā  
vācā sambharati ta̱smāccaturbhiḥ

### [12.42-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.42-2)

( saṃ ) yudeva caturbhiḥ | ( śru ) catasro vai diśaścatasṛṣu taddikṣu vācaṃ  
tāṃ haike hiraṇyayīṃ kurvanti | hiraṇyayīti vā'abhyukteti | na tathā kuryāt | yadvā'eṣā  
cchandāṃsi-tenaiṣā hiraṇyam | amṛtaṃ hiraṇyam | amṛtāni cchandāṃsi

### [12.43-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.43-2)

tāṃ caturbhirādatte | caturakṣarā vai sarvā vāk | vāgitkyekamakṣaram | tryakṣaramiti akṣaram | tadyattadvāgitkyekamakṣaram-yaivaiṣā'nuṣṭubuttamā-sā sā atha yadakṣaramiti tryakṣaram-etāni tāni pūrvāṇi yajūṃṣi  
sarvayaivaitadvācā'gniṃ khanati | sarvayā vācā saṃbharati | tasmāccaturbhiḥ

### [12.44](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12.44)

yaddeva caturbhiḥ| catasro vai diśaḥ | catasṛṣu taddikṣu vācaṃ dadhāti | tasmāccatasṛṣu dikṣu vāgvadati  
dadhāti tasmāccatasṛṣu dikṣu vāgvadati cchandobhiśca yajurbhiścādatte tadaṣṭā̍  
catasro diśaścatasro 'vāntaradiśaḥ sarvā̍su taddikṣu vācaṃ dadhāti tasmātsa̱rvāsu dikṣu vāgvadati

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.12) · Pramāṇa
