<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.15 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Śatapathabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda) › 15

# Citikanda 15

Citikāṇḍa 15

- **Language:** Sanskrit

### [15.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.15.1)

śa. pa. 3

### [15.19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.15.19)

1

### [15.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.15.10)

20) ‘ tathaiva ’ tena prakāreṇa  
‘ asmai ’ piṇḍapāyāgnaye ‘ ayam ’ anuṣṭhātā aśvākramaṇena ‘ etaṃ ’ vajrarūpamaśvam ādityam ‘ upariṣṭāt ’  
uparibhāge ‘ abhigoptāraṃ ’ rakṣakaṃ ‘ karoti ’ kṛtavān bhavatīti

### [15.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.15.11)

maṃtraṃ vidhatte-ākramya vājinniti | he ‘ vājin ’ aśva ! ‘ tvaṃ ’ ‘pṛthivīm’ ‘ ākramya, ’ ‘ rucā ’  
“ ruca dīptau ” ( dhā. pā. bhvā. pa. 746 ) kvibantāt tṛtīyaikavacanam, anena ‘ cakṣuṣā ’ ‘ agnim ’  
‘ iccha, ’ kutra tiṣṭhatītyanveṣaṇaṃ kuru | ‘ vṛtvāya ’ vṛṇotervartamāne ktvā, vṛtvāyeti ktvo yak | atra vṛ-dhātuḥ  
sparśānārthe; dhātūnāmanekārthatvāt | ‘ bhūmyāḥ ’ iti karmaṇi ṣaṣṭhī | bhūmim, ‘ vṛtvāya ’ spṛṣṭvā, bhūmadeśaṃ saṃspṛśitvā ‘ naḥ brūhi ’ ‘ yataḥ ’ yasmāt pradeśāt ‘ tam ’ mṛdrūpamagniṃ ‘ khanem ’ iti || atra mantre  
‘ rucā ’-iti, ‘ vṛtvāya ’-iti padaṃ vyācaṣṭe-cakṣurvai rugiti, bhūmestat spāśayitvāyeti | “ spaśa  
bādhanasparśanayoḥ ”( dhā. pā. bhvā. pa. 992 ) ityasya rūpam, spāśayitvāyeti pūrvavat ktvo yak

### [15.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.15.13)

aśvābhimantraṇaṃ vidhatte-athainamunmṛśatīti | ‘ procivāṃsam ’ atrāmniricchatīti coktavantam  
(tyu) athainamutkrāmayati | (tye) etadvai devā'abruvankimimamabhyutkramiṣyāma'iti mahatsaubhagamiti taṃ mahatsaubhagamabhyudakramayaṃstathaivai namayametanmahatsaubhagamabhyutkrāmayatyutkrāma mahate saubhāgetyutkrāma mahate saubhagamityetattasmādu haitadaśvaḥ paśūnāṃ bhagitamo'smādāsthānāditi yatraitattiṣṭhatītyetaddraviṇodā'iti draviṇuṃ hyevebhyo dadāti vājiniti vājī hyeṣeṣa  
vyayug m̐ syāma sumatau pṛthivyā 'agniṃ khananta 'upasthe 'asyā 'iti  
vyayumasyai pṛthivyai sumatau syāmāgnimasyā' upasthe khananta 'ityetat

### [15.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.15.14)

( ṅa ) athainamutkrāntamabhimantrayate | (ta') etadvā'enaṃ devāḥ procivām̐  
saṃ yathā dadivām̐sam̐ vvandetevamupāstuvannupāmahayaṃstathaivai namayametadupastautyupamahayatyudakramīdityuddhayuktamīdvaviṇodā' iti draviṇam̐ hyebhyo dadāti  
vvājyarvveti vvājī cu hyeṣo'vvī cākaḥ sulokam̐ sukṛtaṃ pṛthivyāmityakaraḥ sulokam̐ sukṛtaṃ pṛthivyāmityetattataḥ khanema supratīkamagnimiti tuta 'enaṃ khanemetyetatsupratīkamiti sarvvato hya'agniḥ supratīkaḥ  
svo ruhāṇā' adhi nākamuttamamiti svargo vai loko nākaḥ svargaṃ lokam̐  
rohanto'dhi nākamuttamamityetattaṃ dakṣiṇopasaṃkramayati yannetarau paśū bhuvataste dakṣiṇataḥ prāñcastiṣṭhanti sa yu 'evāmutra dakṣiṇata sthānusya  
bandhuḥ so'tra

### [15.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.15.16)

( ñ') athopaviśya mṛdamabhi̱juhoti | ( tye ) etadvai devā'abruva̍ścetayadhva̱miti citi̱micchateti vāva tada̱bruvaṃste cetayamānā'etāmāhutimapaśyaṃstāmajuhavustā̱ hutvemām̐llokā̱nukhāma̍paśyan

### [15.16-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.15.16-2)

( iyuṃste ) te'bruvan | ( vaṃśve ) cetayadhvameveti citimicchateti vāva tada̱bruvaṃste cetayamānā' etāṃ dvitīyāmāhutimapaśyaṃstāmajuhavustām̐ hutvā  
viśva̱jyotiṣo'paśyannetā devatā' agniṃ vāyumādityametā hyeva devatā  
viśva̱ṃ jyoti̱stuthaivaitudyaja̍māna'e̱te'āhutī hutvemāṃśca̍ lokā̱nutvāṃ paśya̱tye̱tāśca̍ de̱vutā vi̱śva̱jyotiṣo vyutiṣaktābhyā̍ṃ juhotīmāṃśca tallo̱kāne̱tāśca̍  
de̱vutā vyati̍ṣajati

### [15.17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.15.17)

yadvevaite'āhutī juhoti̍ | muda̍ṃ ca̱ tada̱paśva̍ prīṇāti te̱'iṣṭvā prī̱tvā'thainaṃ  
sumbharati vyutiṣaktābhyā̍ṃ juhoti̱ mudaṃ ca̱ tada̱paśva vyati̍ṣajati

### [15.18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.15.18)

ā̱jyena̍ juhoti | vvajro vā 'ājya̍ṃ vva̱jrame̱vāsmā'e̱tada̱bhigo̱ptāraṃ karotyatho reto vā'ājyaṃ reto'vaitatsiñcati khuveṇa vṛṣā vai khuvo vṛṣā  
vai retaḥ siñcati svāhākāreṇa vṛṣā vai svāhākāro vṛṣā vai retaḥ  
siñcati

### [15.19-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.15.19-2)

( tyā ) ā tvā̍ jigharmi̱ mana̍sā ghṛ̱teneti̍ | ( tyā ) ā tvā juhomi  
mana̍sā ca ghṛ̱tena cetye̱tatprati̍kṣiyuntaṃ bhuva̍nāni̱ viśveti pratyuṅ hyeṣa  
sarvāṇi bhuvanāni kṣiyati pṛthuṃ tira̱ścā vya̍sā bṛhantamiti pṛthurvā'eṣa  
tiryaṅgvayaso bṛhandhūmena vyaciṣṭhamannai rabhasaṃ dṛśānamityavakāśavantamannairannādaṃ  
dīpyamānamityetat

### [15.20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.15.20)

( 'tha ) ā viśvataḥ pratyañcaṃ jigharmīti | ( tyā ) ā sarvvataḥ pratyañcaṃ  
juhomītyetadarakṣasā manasā tajjuṣetetyahīḍamānena manasā tajjo ṣayetetyetanmaryaśrīḥ spṛhayadvarṇo'gniriti maryaśrīrhyeṣa spṛhayadvarṇo'gni̍inā̍bhimṛśe  
tanvā jurbhurāṇa iti na hyeṣo'bhimṛśe tanvā dīpyamāno bhavati

### [15.21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.15.21)

dvābhyāmabhijuhoti | dvipādyajamāno yajamāno'gniryāvānagnaryāvatyasya mātrā tāvataiṣainametadretobhūtam̐ siñcatyāgneyībhyāmagnirevaitadretobhūtam̐ siñcati te yadāgneyyau tenāgni̱iratha yattri̱ṣṭubhau tenendra aindrāgno'gni̱iyā̍vānagnryāvatyasya mātrā tāvataivainemetadretobhūtam̐ siñcatīndrāgnī vai  
sarvve devāḥ sarvvade̱vatyo'gni̱iyā̍vānagnryāvatyasya mātrā tāvataivainemetadretobhūtam̐ siñcati

### [15.22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.15.22)

( śatam 3600 )  
(tyu) aśvasya pade juhoti | (tya) agnireṣa yadaśvastutho hāsyaite  
'gni̱mṛtyyevāhutī hute bhavataḥ

### [15.23](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.15.23)

(to'thai) athainaṃ parilikhati | mātrāmevāsmā'etatkaroti yuthaitāvānasītyevam

### [15.24](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.15.24)

yadvevainaṃ parilikha̍ti | (tye) etadvai devā 'abibhayuryadvai na 'ihamiha  
rakṣām̐si nāṣṭrā nu hanyuriti ta̱smā etāṃ puraṃ parya̍śrayaṃsta̱thaivāsmā'ayametāṃ puraṃ pariśrayatya̱bhyā vajro vā 'abhrirvvajramevāsmā'etadabhigoptāraṃ  
karoti̍ sarvvataḥ parilikhati sarvvata 'evāsmā'etaṃ vajramabhigoptāraṃ karoti  
triṣkṛtvaḥ parilikhati trivṛtamevāsmā'etaṃ vajramabhigoptāraṃ karoti

### [15.25](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.15.25)

purīvvvājapatiḥ ka̱viḥ pari̍ tvā'gne puraṃ vvayaṃ tvamagne dyubhistyi̱gnimevāsmā'etadupastutya vvṛtraṃ karoti purivatībhiḥ purīva hi pura' āgneyībhirabhipurāmevāsmā'etatkaroti sā heṣā'gnipurā dīpyamānā tiṣṭhati tisṛbhitripuramevāsmā'etatkaroti tasmādu haitatpurāṃ paramam̐ rūpaṃ yattipuram̐ sa vai  
barṣīyasā varṣīyasā cchandasā purāṃ parāṃ lekhāṃ vvarīyasīṃ karoti tasmātpurāṃ  
parā parā vvarīyasī lekhā bhavanti lekhā hi puraḥ

### [15.26](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.15.26)

( 'thai ) athainamasyāṃ khanati | ( tye ) etadvai devā 'abibhayuryadvai na  
'imamiha rakṣām̐si nāṣṭrā na hanyuriti tesmā 'imāmevātmānamakurvvannupatyā 'ātmā''tmānaṃ goppsyatīti sā samambilā syāttadasyeyamātmā  
bhavati yadveva samambilā yoninnrvā 'iyam̐ reta' idaṃ yadvai retaso yonimatiricyate 'muthā tadbhavatyatha yunnyūnaṃ vyṛddhaṃ tadetadvai retasaḥ samṛddhaṃ yatsamambilaṃ  
jutaḥsarireṣa rūpo bhavati jutasro vai diśaḥ sarvvābhya' evainametaddigbhyaḥ  
khanati

### [15.26-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.15.26-2)

iti tṛtīyaprapāṭhake prathamaṃ brāhmaṇam || 6-3-1 || ( 3. 3. )  
iti tṛtīyo'dhyāyaḥ || 6-3  
bhavati | yadveva samamvilā | yonirvā'iyam | reta idam | yadvai retaso yonima tiricyate-amuyā taddvati | atha yannyūnaṃ-vyṛddhaṃ tad | etadvai retasaḥ samṛddham-yat samambilam | caturaktireṣa kūpo  
bhavati | catasro vai diśaḥ | sarvābhya evainametaddigbhyaḥ khanati

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.15) · Pramāṇa
