<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.16 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Śatapathabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda) › 16

# Citikanda 16

Citikāṇḍa 16

- **Language:** Sanskrit

### [16.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.16.1)

athainamutaḥ khanatyeva | (vai) etaddhā'enaṃ devā 'anuvidyākhanaṃstathaivaitamayametadanuvidya khanati deva̱sya tvā savituḥ prasave'śvinorbā̱hubhyāṃ pūṣṇo  
hastā̍bhyāṃ pṛthivyāḥ sadhasthāda̱gniṃ purī̍ṣyamaṅgira̱svatkhana̱āmīti savituprasūta'  
evainametaddetābhirdevatābhiḥ pṛthivyā 'upasthādagniṃ paśavyamagnivatkhanati

### [16.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.16.3)

jyotiṣmantaṃ tvā'gne supratīkamiti| jyotiṣmānvā'ayamagniḥ supratīko'jasreṇa bhānunā dīdyatamityajasreṇārciṣā dīpyamānamityetacchivaṃ prajābhyo'him̐santaṃ pṛthivyāḥ sadhasthādagniṃ purīṣyamaṅgirasvatkhanāma' iti śivaṃ  
prajābhyo'him̐santaṃ pṛthivyā 'upasthādagniṃ paśavyamagnivatkhanāma ' ityetat  
( ṅṅghā ) dvābhyāṃ khanati | dvipādyajamāno yajamāno'gnirryāvānagniryāvatyasya mātrā tāvataivenametatkhanatyatho dvayūm̐ hyaivaitadrūpaṃ mṛccāpaśca

### [16.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.16.4)

sa vai khanāmi khanāma'iti khanati | khanāmīti vā'etaṃ prajāpatirakhanatkhanāma'iti devāstasmātkhanāmi khanāma'iti

### [16.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.16.5)

sa vā'abhrayā khananan | (nvā ) tvacā khanāmi khanāma'ityāha vāgvā'  
abhrirārambhārthaivainaṃ vaiṇavī kriyate tvacā vā 'etamabhrayā devā'akhanaṃstathaivenamayametadvācaivābhrayā khanati

### [16.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.16.6)

( tyu ) athainaṃ kṛṣṇājine sambharati | yajño vai kṛṣṇājinaṃ yajña'evainametatsambharati lomataśchandām̐si vai lomāni cchandaḥsvevainametatsambharati  
tūṣṇīmupastṛṇāti yajño vai kṛṣṇājinaṃ prajāpatirvai yajño'nirukto vai  
prajāpatiruttaratastasyopari bandhuḥ prācīnagrīve taddhi devatrā

### [16.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.16.7)

(ntā'thai) athainaṃ puṣkaraparṇe sambharati | yoninai puṣkaraparṇaṃ yonau tadretaḥ  
siñcati yadvai yonau retaḥ sicyate tatprajaniṣṇu bhavati tanmantreṇopastṛṇāti vāgvai mantro vākpuṣkaraparṇam

### [16.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.16.8)

(ma) apāṃ pṛṣṭhamasi yoniragneriti | ( tya ) apā1m̐ hyetatpṛṣṭhaṃ yonirhyetadagneḥ samudramabhitaḥ pinvamānamiti samudro hyetadabhitaḥ pinvate  
varddhamāno mahā1m̐ā ca puṣkara'iti varddhamāno mahīyasva puṣkara'ityetṛddi̱vo mātrayā varimṇā prathasvetya̱nuvi̱māṣṭrghyasau vā 'āditya 'eṣo'gnirno haitama̱nyo di̱vo varimā yantumarhati dyaurbhūtvaivaṃ yacchetyevaitadāha

### [16.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.16.9)

taduttaraṃ kṛṣṇājinādupastṛṇāti | yajño vai kṛṣṇājinamiyaṃ vai kṛṣṇājinamiyamu vai yajño'syā hi yajñastāyate dyauḥ puṣkaraparṇamāpo vai dyaurāpaḥ  
puṣkaraparṇamuttaro vā'asāvasyai

### [16.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.16.11)

( syā'tha ) athainè'abhimṛśati | sañcāmevābhyāmetatkaroti śarma ca  
stho varma ca stha'iti śarma ca hyasyaite varma cācchidre bahule'ubhe'ityucchidre hyete bahule'ubhe vyacasvatī saṃva  
(tsūṃ) sa̱ṃvvasāthāem̐ svarvida̱ā samīcī 'u̱ratā''tma̱neti sa̱ṃvvasāthāmenathūm̐  
sva̱rvidudā samīcī'u̱rasā cā̱tmanā cye̱tyetuda̱gnimanta̱rbhariṣya̱ntī jyo̍tiṣmantama̱jasrami̱ditya̱sau vā'ā̍di̱tya e̱ṣo'gniḥ su'eṣa̱ jyoti̍ṣmānaja̱srasta̱mete  
'anta̱rā bibhrutasta̱smādāha jyoti̍ṣmantama̱jasrami̱diti

### [16.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.16.12)

dvābhyāmabhimṛśati | dvi̱pādyaja̍māno̱ yaja̍māno'gniyi̍vānagniyu̍rvāvatyasya  
mā̱trā tāva̍tyaivābhyāmetatsa̱ñjñāṃ karotya̱tho dva̱yam̐ hyaivaitadrūpaṃ kṛ̱ṣṇājinaṃ  
ca puṣkarapa̱rṇaṃ ca

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.16) · Pramāṇa
