Citikanda 23

Citikāṇḍa 23

Language: Sanskrit

23.22 — 1 part

taṃ prathayati | vvasavastvā kṛṇvantu gāyatreṇa cchandasā'ṅgirasvadityayam̐
hyeṣa loko nidhistametadvasavo gāyatreṇa cchandasā'kurvvastathaivenamayametadgā
yatreṇa cchandasā karotyaṅgirasvaditi prāṇo vā'aṅgirā dhruvā'sīti sthirā'sītyetadatho pratiṣṭhitā'sīti pṛthivyasīti pṛthivī hyeṣa nidhirddhārayā
mayi prajā rāyaspoṣaṃ gaupatyam̐ suvīryam̐ sajātānyajamānāyetyetadvai vvasava
'imaṃ lokaṃ kṛtvā tasminnetāmāśiṣamāśāsata tathaivaitadyajamāna 'imaṃ lokaṃ
kṛtvā tasminnetāmāśiṣamāśāste tāṃ prādeśamātrīṃ kṛttvā'thāsyai sarvvatastīramunnayati

23.4

(tyu ) atha pūrvvamuddhimādadhāti | rudrāstvā kṛṇvantu traiṣṭubhena cchandasā'ṅgirasvadityantarikṣam̐ hyeṣa'udvistametadrudrāstraiṣṭubhena cchandasā'kurvvam̐stathaivai namayameta traiṣṭubhena cchandasā karotyaṅgirasvaditi prāṇo vā'aṅgirā
dhruvā'sīti sthirā'sītyetadatho pratiṣṭhitā'sītyantarikṣamasītyantarikṣam̐
hyeṣa 'udviddhārayā mayi prajām̐ rāyaspoṣaṃ gaupatyam̐ suvīryam̐ sajātānyujamānāyetyetadvai rudrā' antarikṣaṃ kṛtvā tasminnetāmāśiṣamāśāsata
tathaivaitadyajamāno'ntarikṣaṃ kṛtvā tasminnetāmāśiṣamāśāste tām̐ saṃlipya sathm̐ślakṣṇya

23.5

(kṣṇyā) athottaramuddimādadhāti | (tyā) ādityāstvā kṛṇvantu jāgatena
cchandasā'ṅgirasvaditi dyaurhevaiṣa uddiṣṭastametadādityā jāgatena cchandasā'kurvam̐stathaivenamayametajjāgatena cchandasā karotyaṅgirasvaditi prāṇo
vā'aṅgirā dhruvā'sīti sthirā'sītyetadatho pratiṣṭhitā'sīti dyaurasīti dyaurhyeṣa'uddhirdhārayā mayi prajām̐ rāyaspoṣaṃ gaupatyam̐ suvīryam̐
sajātānyajamānāyetyetadvā 'ādityā divaṃ kṛtvā tasyāmetāmāśiṣamāśāsata tathaivaitadyajamāno divaṃ kṛtvā tasyāmetāmāśiṣamāśāste

23.6

(ste'thai) athaitena caturthena yajuṣā karoti | viśve tvā devā vaiśvānarāḥ kṛṇvantvānuṣṭubhena cchandasā'ṅgirasvaditi diśo haitadyajurevaitadviśve
devā vaiśvānarā'eṣu lokeṣūkhāyāmetena caturthena yajuṣā diśo'dadhustathaivaitadyajamāna'eṣu lokeṣūkhāyāmetena caturthena yajuṣā diśo dadhātyaṅgirarasvaditi prāṇo vā'aṅgirrā dhruvā'sīti sthirā'sītyetadatho pratiṣṭhitā'sīti diśo'sīti diśo hyetadyujurdhāya mayi prajām̐ rāyaspoṣaṃ
gaupatyam̐ suvīryam̐ sajātānyajamānāyetyetadvai viśve devā vaiśvānarā
diśaḥ kṛtvā tāsvetāmāśiṣamāśāsata tathaivaitadyajamāno diśaḥ kṛtvā
tāsvetāmāśiṣamāśāste

23.7

tenaitenāntarataśca bāhyataśca karoti | tasmādeṣāṃ lokānāmantarataśca
bāhyataśca diśo'parimitametena karotyaparimittā hi diśaḥ

23.8

( stāṃ) tāṃ prādeśamātrīmevordhvāṃ karoti | prādeśamātrīṃ tiraścīṃ prādeśamātro vai garbho viṣṇurryonirreṣā garbhasammittāmevaitadyoniṃ karoti

23.9

sā yadi̱ varṣīyasī prādeśātsyāt | (de) etena yujuṣā hasī̱yasī̍
kuryādyadi ha̱sīyasye̱tena̱ varṣayasīm

23.10

(yūm̐) sa yadyekaḥ paśuḥ syāt | (ḍe) 'kaprādeśāṃ kuryādatha yadi pa̱ñca
paśuvaḥ syuḥ pa̱ñcaprādeśāṃ kuryādiṣumātrīṃ vā 'vī̱yaṃ vā''hurvīryasammitaiva
ta̱dbhavati pa̱ñcaprādeśā ha sma tve̱va pure̱ṣurbha̍vati

23.11

(tyu) atha tira̱śrīṃ rāsnāṃ paryasyati | diśo haivaitaddevā imām̐llokā̱nukhāṃ kṛ̱tvā di̱gbhiru̱daha̍ndi̱gbhiḥ pa̱ryata̍nvaṃsta̱thaivaita̱dyaja̍māna ' i̱mām̐llo̱kā̱nukhāṃ kṛ̱tvā di̱gbhi̱rudaha̍ti digbhiḥ paryatanoti

23.12

tāmuttare vitṛtīye paryasyati | (tyu) a̱tra haiṣām̐ lokānāmantāḥ samā̱yanti
tadu̍vainā̍sta̱dha̍ti

23.13

(tya) a̱dityai rā̱snā'sīti | svaruṇyā vai ya̱jñe rajju̱ravaruṇyāmevaināmetadrāstrāṃ
kṛtvā paryasyati

23.14

(tyu) atha catasra' ūrdhvāḥ karoti | tūṣṇīmeva diśo haiva tā' etadvai devā
imām̐llo̱kānukhāṃ kṛ̱tvā digbhiḥ sarvvato'drm̐ham̐stathaivaitadyajamāna' imām̐llokānukhāṃ kṛtvā digbhiḥ sarvvato dṛrhati

23.15

tā'etā'etasyai bhavanti | ( ntve ) etadvā'etā etāmastabhnuvaṃstathaivaināmetatstabhnuvanti tadyada̱ta ' ūrdhvaṃ tadetayā tiraścyā dṛḍhamatha yada̱to'rvākudetābhiḥ

23.16

( stuā ) tāsāmagreṣu stunānunnayanti | (ntye) etadvai de̱vā'imām̐llokāntsukhāṃ
kṛ̱tvaitai stunaiḥ sarvvākāmānaduhata tathaivaitadyajamāna'imām̐llokāntsukhāṃ kṛ̱tvaitai
stunaiḥ sarvvān kāmān duhe

23.17

saiṣā gauraiṣa | ( ve ) ime vai lokā ' ukheṣu lokā gaustasyā'etadūdho yaiṣā
tiraścī rāstrā sā vitṛtīye bhavati vitṛtīye hi gorūdhaḥ

23.18

( stu ) tasyai stunānunnayati | (tyū) ūdhasastatstanānunnayati sā catustanā bhavati catustanā hi gauḥ

23.19

( stāṃ ) tāem̐ haike dvistanāṃ kurvvanti | ( ntyu ) atho 'aṣṭastanāṃ na
tathā kuryādvai vai goḥ kanīyastanāḥ paśavo ye bhūyastanā 'anupajīvanīyatarā
vā'asyaite'nupajīvanīyatarāem̐ haināṃ te kurvvantyatho ha te na gāṃ kurvvanta
śunīṃ vā'viṃ vā vaḍavāṃ vā tasmāntathā na kuryān

23.20

( ' ) athāsyai bilamabhipadyate | ( te'di ) aditi̍ṣṭe bilaṃ gṛbhṇātviti
vāgvā 'aditiretadvā 'enāṃ devāḥ kṛtvā vācā'dityā viraṣṭhāpayaṃstathaivaināmayametatkṛtvā vācā'dityā niṣṭhāpayati

23.21

tāṃ parigṛhya nidadhāti | kṛtvāya sā mahīmukhā̱miti kṛtvāya sā mahatīmukhā̱mityetanmṛnmayīṃ yonima̱mṛya'iti mṛnmayī hyeṣā yonirasyaiḥ putrebhyaḥ
prāyacchadaditiḥ śrapayānnityetaddhā'enāmaditiḥ kṛtvā devebhyaḥ putrebhyaḥ
śrapaṇāya prāyacchattathaivaināmayametatkṛtvā devebhyaḥ śrapaṇāya prayacchati

23.22

tā haike tistraḥ kurvvanti | trayo vā'ime lokā'ime lokā' ukhā'iti
vvadanto'tho'anyonyasyai prāyaścittyai yadītarā bhetsyate'thaitarasyāṃ bhariṣyāmo yadītarā'thaitarasyāmiti na tathā kuryyādyo vā'eṣu nidhiḥ prathamo'yaᳪ su loko yaḥ pūrvva' ukhirantarikṣaṃ tadya' uttaro dyauḥ sā'tha yadetaccaturthaṃ yajurdiśo haiva tadetāvadvā'idaᳪ sarvvaṃ yāvadime ca lokā diśaśca
sa yadatropāharedati tadrecayedyadu vai yajñe'tiriktaṃ kriyate yajamānasya
taddviṣantaṃ bhrātṛvyamabhyatiricyate yadu bhinnāyai prāyaścittiruttarasmi
ᳪstadanvākhyāne