<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.23 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Śatapathabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda) › 23

# Citikanda 23

Citikāṇḍa 23

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [23.22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.23.22) — 1 part

### [23.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.23.1)

5

### [23.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.23.3)

taṃ prathayati | vvasavastvā kṛṇvantu gāyatreṇa cchandasā'ṅgirasvadityayam̐  
hyeṣa loko nidhistametadvasavo gāyatreṇa cchandasā'kurvvastathaivenamayametadgā  
yatreṇa cchandasā karotyaṅgirasvaditi prāṇo vā'aṅgirā dhruvā'sīti sthirā'sītyetadatho pratiṣṭhitā'sīti pṛthivyasīti pṛthivī hyeṣa nidhirddhārayā  
mayi prajā rāyaspoṣaṃ gaupatyam̐ suvīryam̐ sajātānyajamānāyetyetadvai vvasava  
'imaṃ lokaṃ kṛtvā tasminnetāmāśiṣamāśāsata tathaivaitadyajamāna 'imaṃ lokaṃ  
kṛtvā tasminnetāmāśiṣamāśāste tāṃ prādeśamātrīṃ kṛttvā'thāsyai sarvvatastīramunnayati

### [23.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.23.4)

(tyu ) atha pūrvvamuddhimādadhāti | rudrāstvā kṛṇvantu traiṣṭubhena cchandasā'ṅgirasvadityantarikṣam̐ hyeṣa'udvistametadrudrāstraiṣṭubhena cchandasā'kurvvam̐stathaivai namayameta traiṣṭubhena cchandasā karotyaṅgirasvaditi prāṇo vā'aṅgirā  
dhruvā'sīti sthirā'sītyetadatho pratiṣṭhitā'sītyantarikṣamasītyantarikṣam̐  
hyeṣa 'udviddhārayā mayi prajām̐ rāyaspoṣaṃ gaupatyam̐ suvīryam̐ sajātānyujamānāyetyetadvai rudrā' antarikṣaṃ kṛtvā tasminnetāmāśiṣamāśāsata  
tathaivaitadyajamāno'ntarikṣaṃ kṛtvā tasminnetāmāśiṣamāśāste tām̐ saṃlipya sathm̐ślakṣṇya

### [23.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.23.5)

(kṣṇyā) athottaramuddimādadhāti | (tyā) ādityāstvā kṛṇvantu jāgatena  
cchandasā'ṅgirasvaditi dyaurhevaiṣa uddiṣṭastametadādityā jāgatena cchandasā'kurvam̐stathaivenamayametajjāgatena cchandasā karotyaṅgirasvaditi prāṇo  
vā'aṅgirā dhruvā'sīti sthirā'sītyetadatho pratiṣṭhitā'sīti dyaurasīti dyaurhyeṣa'uddhirdhārayā mayi prajām̐ rāyaspoṣaṃ gaupatyam̐ suvīryam̐  
sajātānyajamānāyetyetadvā 'ādityā divaṃ kṛtvā tasyāmetāmāśiṣamāśāsata tathaivaitadyajamāno divaṃ kṛtvā tasyāmetāmāśiṣamāśāste

### [23.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.23.6)

(ste'thai) athaitena caturthena yajuṣā karoti | viśve tvā devā vaiśvānarāḥ kṛṇvantvānuṣṭubhena cchandasā'ṅgirasvaditi diśo haitadyajurevaitadviśve  
devā vaiśvānarā'eṣu lokeṣūkhāyāmetena caturthena yajuṣā diśo'dadhustathaivaitadyajamāna'eṣu lokeṣūkhāyāmetena caturthena yajuṣā diśo dadhātyaṅgirarasvaditi prāṇo vā'aṅgirrā dhruvā'sīti sthirā'sītyetadatho pratiṣṭhitā'sīti diśo'sīti diśo hyetadyujurdhāya mayi prajām̐ rāyaspoṣaṃ  
gaupatyam̐ suvīryam̐ sajātānyajamānāyetyetadvai viśve devā vaiśvānarā  
diśaḥ kṛtvā tāsvetāmāśiṣamāśāsata tathaivaitadyajamāno diśaḥ kṛtvā  
tāsvetāmāśiṣamāśāste

### [23.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.23.7)

tenaitenāntarataśca bāhyataśca karoti | tasmādeṣāṃ lokānāmantarataśca  
bāhyataśca diśo'parimitametena karotyaparimittā hi diśaḥ

### [23.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.23.8)

( stāṃ) tāṃ prādeśamātrīmevordhvāṃ karoti | prādeśamātrīṃ tiraścīṃ prādeśamātro vai garbho viṣṇurryonirreṣā garbhasammittāmevaitadyoniṃ karoti

### [23.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.23.9)

sā yadi̱ varṣīyasī prādeśātsyāt | (de) etena yujuṣā hasī̱yasī̍  
kuryādyadi ha̱sīyasye̱tena̱ varṣayasīm

### [23.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.23.10)

(yūm̐) sa yadyekaḥ paśuḥ syāt | (ḍe) 'kaprādeśāṃ kuryādatha yadi pa̱ñca  
paśuvaḥ syuḥ pa̱ñcaprādeśāṃ kuryādiṣumātrīṃ vā 'vī̱yaṃ vā''hurvīryasammitaiva  
ta̱dbhavati pa̱ñcaprādeśā ha sma tve̱va pure̱ṣurbha̍vati

### [23.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.23.11)

(tyu) atha tira̱śrīṃ rāsnāṃ paryasyati | diśo haivaitaddevā imām̐llokā̱nukhāṃ kṛ̱tvā di̱gbhiru̱daha̍ndi̱gbhiḥ pa̱ryata̍nvaṃsta̱thaivaita̱dyaja̍māna ' i̱mām̐llo̱kā̱nukhāṃ kṛ̱tvā di̱gbhi̱rudaha̍ti digbhiḥ paryatanoti

### [23.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.23.12)

tāmuttare vitṛtīye paryasyati | (tyu) a̱tra haiṣām̐ lokānāmantāḥ samā̱yanti  
tadu̍vainā̍sta̱dha̍ti

### [23.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.23.13)

(tya) a̱dityai rā̱snā'sīti | svaruṇyā vai ya̱jñe rajju̱ravaruṇyāmevaināmetadrāstrāṃ  
kṛtvā paryasyati

### [23.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.23.14)

(tyu) atha catasra' ūrdhvāḥ karoti | tūṣṇīmeva diśo haiva tā' etadvai devā  
imām̐llo̱kānukhāṃ kṛ̱tvā digbhiḥ sarvvato'drm̐ham̐stathaivaitadyajamāna' imām̐llokānukhāṃ kṛtvā digbhiḥ sarvvato dṛrhati

### [23.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.23.15)

tā'etā'etasyai bhavanti | ( ntve ) etadvā'etā etāmastabhnuvaṃstathaivaināmetatstabhnuvanti tadyada̱ta ' ūrdhvaṃ tadetayā tiraścyā dṛḍhamatha yada̱to'rvākudetābhiḥ

### [23.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.23.16)

( stuā ) tāsāmagreṣu stunānunnayanti | (ntye) etadvai de̱vā'imām̐llokāntsukhāṃ  
kṛ̱tvaitai stunaiḥ sarvvākāmānaduhata tathaivaitadyajamāna'imām̐llokāntsukhāṃ kṛ̱tvaitai  
stunaiḥ sarvvān kāmān duhe

### [23.17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.23.17)

saiṣā gauraiṣa | ( ve ) ime vai lokā ' ukheṣu lokā gaustasyā'etadūdho yaiṣā  
tiraścī rāstrā sā vitṛtīye bhavati vitṛtīye hi gorūdhaḥ

### [23.18](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.23.18)

( stu ) tasyai stunānunnayati | (tyū) ūdhasastatstanānunnayati sā catustanā bhavati catustanā hi gauḥ

### [23.19](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.23.19)

( stāṃ ) tāem̐ haike dvistanāṃ kurvvanti | ( ntyu ) atho 'aṣṭastanāṃ na  
tathā kuryādvai vai goḥ kanīyastanāḥ paśavo ye bhūyastanā 'anupajīvanīyatarā  
vā'asyaite'nupajīvanīyatarāem̐ haināṃ te kurvvantyatho ha te na gāṃ kurvvanta  
śunīṃ vā'viṃ vā vaḍavāṃ vā tasmāntathā na kuryān

### [23.20](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.23.20)

( ' ) athāsyai bilamabhipadyate | ( te'di ) aditi̍ṣṭe bilaṃ gṛbhṇātviti  
vāgvā 'aditiretadvā 'enāṃ devāḥ kṛtvā vācā'dityā viraṣṭhāpayaṃstathaivaināmayametatkṛtvā vācā'dityā niṣṭhāpayati

### [23.21](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.23.21)

tāṃ parigṛhya nidadhāti | kṛtvāya sā mahīmukhā̱miti kṛtvāya sā mahatīmukhā̱mityetanmṛnmayīṃ yonima̱mṛya'iti mṛnmayī hyeṣā yonirasyaiḥ putrebhyaḥ  
prāyacchadaditiḥ śrapayānnityetaddhā'enāmaditiḥ kṛtvā devebhyaḥ putrebhyaḥ  
śrapaṇāya prāyacchattathaivaināmayametatkṛtvā devebhyaḥ śrapaṇāya prayacchati

### [23.22](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.23.22)

tā haike tistraḥ kurvvanti | trayo vā'ime lokā'ime lokā' ukhā'iti  
vvadanto'tho'anyonyasyai prāyaścittyai yadītarā bhetsyate'thaitarasyāṃ bhariṣyāmo yadītarā'thaitarasyāmiti na tathā kuryyādyo vā'eṣu nidhiḥ prathamo'yaᳪ su loko yaḥ pūrvva' ukhirantarikṣaṃ tadya' uttaro dyauḥ sā'tha yadetaccaturthaṃ yajurdiśo haiva tadetāvadvā'idaᳪ sarvvaṃ yāvadime ca lokā diśaśca  
sa yadatropāharedati tadrecayedyadu vai yajñe'tiriktaṃ kriyate yajamānasya  
taddviṣantaṃ bhrātṛvyamabhyatiricyate yadu bhinnāyai prāyaścittiruttarasmi  
ᳪstadanvākhyāne

### [23.22.p1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.23.22.p1)

iti tṛtīyaprapāṭhake saptamaṃ brāhmaṇam

### [23.7-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.23.7-2)

3

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.23](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.23) · Pramāṇa
