<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.24 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Śatapathabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda) › 24

# Citikanda 24

Citikāṇḍa 24

- **Language:** Sanskrit

### [24.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.24.1)

(5-2)  
iti tṛtīyaḥ prapāṭhakaḥ samāptaḥ || 6-3  
ta̱syā' e̱tasyā̱ 'aṣāḍhā̍ṃ pū̱rvī karoti | (tī) iyaṃ vā'a̱ṣāḍheyu̍mu vā  
'e̱ṣāṃ lo̱kānā̍ṃ pratha̱mā'sṛ̍jyata tā̱meta̱syā ' eva̱ mṛda̍ḥ karo̱tyeṣā̱m̐ hyeve̱ṣu  
lo̱kānāmiyaṃ mahi̍ṣī karoti mahi̍ṣī hīyaṃ tathai̱ṣu pratha̱mā vi̱ttā sā  
mahi̍ṣī

### [24.1-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.24.1-2)

tasyā etasyā aṣāḍhāṃ pūrvā karoti | iyaṃ vā'aṣāḍhā | iyamu vā'eṣāṃ lokānāṃ prathamā'sṛjyata | tāmetasyā eva mṛdaḥ karoti | eṣāṃ hyeva lokānāmiyam | mahiṣī karoti | mahiṣī hīyam  
tathaiṣa prathamā vittā-sā mahiṣī

### [24.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.24.2)

pādamātrī bhavati | pratiṣṭhā vai pāda 'iyamu vai pratiṣṭhā tryālikhitā bhavati  
trivṛddhīyam

### [24.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.24.3)

( mu ) athokhāṃ karoti | ( tī ) imāṃstallokāṅkarotyatha viśvajyotiraḥ  
karotyetā devatā 'agniṃ vāyumādityametā hyeve devatā viśvaṃ jyotistā  
'etasyā'eva mṛdaḥ karotyebhyastallokebhya 'etāndevāṅgirimmīte yajamānaḥ  
karoti tryālikhitā bhavanti trivṛto hyete devā'ityadhidevatam

### [24.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.24.4)

( mu ) athādhyātmam | ( mā ) ātmaivākhā vāgvāḍhā tāṃ pūrvā karoti  
purastāddhīyamātmano vāṅkāmetasyā 'eva mṛdaḥ karotyātmano hyeveyaṃ  
vāṅmahiṣī karoti mahiṣī hi vāgvyālikhitā bhavati tredhāvihitā  
hi vāgco ya̱jūṃṣya sā mānyatho yadidaṃ tryaṃ vāco rūpamupām̐śu vyantarāmuccaiḥ

### [24.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.24.5)

(2) athokhāṃ karoti | (tyā) ātmānaṃ tatkarotyatha viśvajyotiṣaḥ karoti  
prajā vai viśvajyotiḥ prajā hyeva viśvaṃ jyotiḥ pra̱jananamevaitatkaroti tā  
'etasyā'eva mṛdaḥ karotyātmanastatprajāṃ nirmimīte yajamānaḥ karoti  
yajamānastva̱dātmanaḥ prajāṃ karotyanantarhitāḥ karotyanantarhitāṃ tadātmanaḥ  
prajāṃ karotyuttarāḥ karotyuttarāṃ tadātmanaḥ prajāṃ karoti vyālikhitā  
bhavanti trivṛddhi prajātiḥ pitā mātā putro'tho garma'ulvaṃ jarāyu

### [24.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.24.6)

tā 'etā yajuṣkṛtāyai karoti | ( tyu ) ayajuṣkṛtāyā 'itarā niruktā  
'etā bhavantyaniruktā 'itarāḥ parimitā 'etā bhavantyaparimittā 'itarāḥ

### [24.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.24.7)

pra̱jāpatireṣo'gniḥ | (ru) ubhayamvetatpra̱jāpatirniruktaścāniruktaśca  
parimitaścāparimitaśca tayā yajuṣkṛtāyai karoti yudevā̱sya niruktaṃ parimitatham̐ rūpaṃ ta̱dasya tena̱ saṃskarotyatha yā' a̱yajuṣkṛtāyai mṛ̱de̱vāsyāni̍ruktama̱parimitum̐ rūpaṃ tadasya tena̱ saṃskaroti su ha vā'e̱tatham̐ sarvvaṃ kṛtsnaṃ  
pra̱jāpa̍titham̐ saṃskaroti ya̱' evaṃ vidvānnèta̱devaṃ karotyatho̍paśa̱yāyai piṇḍaṃ  
pariśinaṣṭi prāyaścittibhyaḥ

### [24.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.24.8)

( śatam 3700)  
( bhyo'thai ) athenāṃ dhūpayati | sthemne̱ nve̱vātho̱ karmmaṇaḥ prakṛtatāyai yudveva  
dhūpayati śira etadyajñasya yadukhā prāṇo dhūmaḥ śīrṣastatprāṇaṃ dadhāti

### [24.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.24.9)

( tya ) aśvaśakṛ̱rdhūpayati | prājāpatyo vā'aśvaḥ pra̱jāpa̍tiragnirnau vā  
'ātmā''tmānatham̐ hinastyahim̐sāyai tadvai śa̱kreva taddhi jagdhaṃ vātuyāma  
tatho ha̱ naivāśvatham̐ hinasti netarānpaśūn

### [24.7-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.24.7-2)

tad yā yajuṣkṛtāyai karoti-yadevāsya niruktaṃ parimitaṃ rūpam , tadasya tena saṃskaroti | atha yā  
ayajuṣkṛtāyai-yadevāsyāniruktam aparimitaṃ rūpam-tadasya tena saṃskaroti | sa ha vā'etaṃ sarvaṃ  
kṛtsnaṃ prajāpatiṃ saṃskaroti-ya evaṃ vidvānetadevaṃ karoti | athopaśayāyai piṇḍaṃ pariśinaṣṭiprāyaścittibhyaḥ

### [24.8-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.24.8-2)

athaināṃ dhūpayati-sthemne nveva | atho karmaṇaḥ prakṛtatāyai | yadeva dhūpayati | śira etadyajñasyayadukhā | prāṇo dhūmaḥ | śīrṣastat prāṇaṃ dadhāti

### [24.9-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.24.9-2)

aśvaśakairdhūpayati | prājāpatyo vā'aśvaḥ | prajāpatiragniḥ | no vā'ātmā''tmānaṃ hinastiahiṃsāyai | tadvai śakvaiva | taddhi jagdhaṃ yātayāma | tatho ha naivāśvaṃ hinasti, netarānpaśūn

### [24.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.24.10)

( nvu ) ᳵsavastvā dhūpayantu | gāyatreṇa cchandasā'ṅgirasvaddhruvāstā  
dhūpayantu traiṣṭubhena cchandasā'ṅgirastvādityāstvā dhūpayantu jāgatena cchandasā'ṅgirasvadviśve tvā devā vaiśvānarā dhūpayantvānuṣṭubhena cchandasā'ṅgirasvaḍindrastvā dhūpayatu ᳵvaruṇastvā dhūpayatu ᳵviṣṇustvā dhūpayatvityetābhirevaināmetaddevatābhirdhūpayati

### [24.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.24.11)

sa̱ptāśva̍śakāni bhavanti | sa̱pta yu̱jūṃṣye̍tā de̱vatā̍ḥ sa̱pta  
śī̱rṣa̱nprāṇā ya̱d yu vā'api̍ bahukṛ̱tvaḥ sa̱ptasapta sa̱ptaiva tacchī̱rṣa̱ṇyeva tatsa̱pta  
prā̱ṇānda̍dhāti

## Linked texts (2)

- [Mādhyandina (ed. Shuklayajurveda)](https://indike.org/pramana/in.veda.samhita.suklayajur*vajasaneyi*madhyandina*shuklayajurveda.11.60) — Sanskrit
- [Yajurvedamantrasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.veda.samhita.other.yajurvedamantrasamhita.17.60) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.24](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.24) · Pramāṇa
