<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.28 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda) › 28

# Citikanda 28

Citikāṇḍa 28

- **Language:** Sanskrit

### [28.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.28.1)

atha vaikaṅkatīmādadhāti | pra̱jāpa̍ti̱ prathamāmāhutimajuhotsa hutvā  
yatra̱ nyamṛṣṭa tato vikaṅkataḥ samabhavattaiṣā prathamā''hutiryadvikaṅka̱tastāmasminnetajjuhoti tayainametatprīṇāti purastā'adhi saṃvvṛ̱to'varā̍2''abhyātara || yatrāhamasmi tā 2''avèti yathaiva yajustathā bandhuḥ

### [28.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.28.2)

( 2 ) athaudumbarīmādadhāti | devāścāsurāścobhaye prājāpatyā 'asparddhanta te ha sarvva'eva vanaspatayo'surānabhyupeyurudumbaro haiva devānna jahau  
te devā'asurān‍jitvā teṣāṃ vanaspatīnvṛñjata

### [28.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.28.3)

te hocuḥ | ( r‍hum̐ ) hanta yaiṣu vanaspatiṣūrgyo rasa 'udumbare taṃ dadhāma te  
yadyapakrāmeyuryyātayāmā 'apakrāmeyuryyathā dhenurdugdhā 'yathānaḍvāhivāniti  
tadyaiṣu vanaspatiṣūrgyo rasa'āsīdudumbare tamadadhustadyaitadūrjā sarvvāntvanaspatīnprati pacyate tasmātsa sarvvadā''rdraḥ sarvvadā kṣīrī tadetatsarvvamannaṃ  
yadudumbaraḥ sarvve vanaspatayaḥ sarvveṇaivaiainametadannena prīṇāti sarvvairvanaspatibhiḥ saminddhe

### [28.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.28.4)

parama̱syāḥ parāvata̱ 'iti | yā paramā parāvadit‍yetadrohidaśva 'ihāga̱hīti  
rohito hāmeraśvaḥ purīṣyaḥ purupriya 'iti paśuvyo bahupriya 'ityetadagne tvaṃ  
tarā mṛdha 'ityagne tvaṃ tara sarvvānpāpmana ' ityetat

### [28.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.28.5)

(da) athāparaśūvṛkṇamādadhāti | jāyata'eṣa 'etadyaccīyate sa' eṣa  
sarvvasmā'annāya jāyata 'etaddhyekamannaṃ yadaparaśūvṛkṇaṃ tenainametatprīṇāti  
yadagne kānikāni cidā te dārūṇi dadhmasi || sarvvaṃ tadastu te ghṛtaṃ tajjuṣasva yaviṣṭhyeti yathaiva yajustathā bandhustadyatkiñcāparaśūvṛkṇaṃ tadasmā  
'etatstvadayati tadasmā'annaṃ kṛtvā'pidadhāti

### [28.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.28.6)

( tyu ) a̱thādhaḥśayamāda̍dhāti | jāyata 'e̱ṣa 'etadyaccīyate sa 'eṣa  
suvve̍smā 'a̱nnāya jāyata'etadhvekamunnaṃ yadadhaḥśa̱yaṃ te̍nai̱nameta̱tprīṇāti  
yada̱ttyupa̍jivikā yudva̱mro'a̍tisa̱rppatītyupa̍jivikā vā hi tada̱tti̱ vva̱mro  
vvā'ti̍sarpati sa̱vvaṃ ta̱dastu̍ te ghṛ̱taṃ tajju̍ṣasva yaviṣṭhyeti̱ yathai̍va ya̱justathā̱ bandhu̱stadyatkiñcādhaḥśayaṃ tada̱smā'etatsvadyati tada̱smā'anna̍ṃ  
kṛ̱tvā'pida̍dhāti

### [28.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.28.7)

(tyu) athaitā ' uttarāḥ pālāśyo bhavanti | brahma vai palāśo brahma ṇaivainemetattsaminddhe yadveva pālāśyaḥ somo vai palāśa ' eṣo ha paramā''hutiryatsomāhutistāmasminnetattñjuhoti tayainametatprīṇāti

### [28.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.28.8)

(tyu) aharaharprayāvaṃ bharanta ' iti | (tyu) aharaharapramattā 'āharanta  
ityetadyaśvāyaiva tiṣṭhate ghāsamasmā'ṅgati yathā'śvāya tiṣṭhate ghāsa mityetadrāyaspoṣeṇa samiṣā madanta ' iti rāyā ca poṣeṇa ca samiṣā madanta ' ityetadagne mā te prativeśā riṣāmeti yathaivāsya prativeśo na riṣyedevametadāha

### [28.7-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.28.7-2)

athaitā uttarāḥ pālāśyo bhavanti | brahma vai palāśaḥ | brahmaṇaivainemetat saminddhe | yadveva  
pālāśyaḥ | somo vai palāśaḥ| eṣo ha paramā''hutiḥ-yat somāhutiḥ | tāmasminnetat juhoti,  
tayainametatprīṇāti

### [28.75](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.28.75)

"aharaharaprayāvaṃ bharantaḥ "-iti | aharaharapramattā āharanta ityetat | "aśvāyaiva  
tiṣṭhate ghāsamasmai "-iti | yathā'śvāya tiṣṭhate ghāsa mityetat | " rāyaspoṣeṇa samiṣā  
madantaḥ "-iti | rāyā ca poṣeṇa ca samiṣā madanta ityetat | "agne mā te prativeśā  
riṣāma "-( vā0 saṃ0 11

### [28.8-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.28.8-2)

) iti | yathaivāsya prativeśo na riṣyet | evametadāha

### [28.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.28.9)

nābhā pṛthivyāḥ samidhāne'agnāviti | ( tye ) eṣā ha nābhiḥ pṛthivyai  
yatraiṣa 'etattsamiśyate rāyaspoṣāya bṛhate havāmaha'iti rayyai ca poṣāya ca  
bṛhate havāmaha'ityetadirammadamitīrayā hyeṣa matto bṛhadukthamiti  
bṛhaduktho hyeṣa yajatramitiyajñiyamityuktvetāramagniṃ pṛtanāsu sāsahimiti jetā hyagniḥ pṛtanā'u sāsahiḥ

### [28.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.28.10)

yāḥ senā̍'a̱bhītva̍rīḥ | (ī) daṃṣṭrā̍bhyāṃ malimlūnthe jane̍ṣu malimla̱vo  
yo'a̱smabhya̍marātīyādyaśca̍ no̱ dveṣṭe jana̍ḥ || ni̱ndyādyo'a̱smāndhipsā̍cca  
sarvva̱ṃ taṃ ma̍sma̱sā ku̍rvviti̱

### [28.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.28.11)

( tye ) e̱tadvai de̱vāḥ | ( 0 ) ya̱ñcainānudveṣṭyañcādvi̱iṣaṃstamu̱bhasmā 'a̱nnaṃ  
kṛ̱tvā'pyadadhu̱stenainamaprīṇannannama̱haitasyābhavaddahahu de̱vānāṃ pā̱pmānaṃ tu̱thaivaitadyaja̍māno ya̱ñcaivaṃ dveṣṭi̱ yaṃ ca̍ dveṣṭi tamasmā'a̱nnaṃ kṛ̱tvā'pidadhāti tenai̱naṃ  
prīṇātyannama̱haita̱sya bha̍vati da̍ha̱tyu yaja̍mānasya pāpmāna̱m

### [28.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.28.12)

( ntā ) tā 'e̱tā 'ekādaśādadhāti | ( tyu ) akṣatriyasya vā'purohitasya vā'sarvaṃ vai tadyadekādaśāsarvaṃ tadyadakṣatriyo vā'purohito vā

### [28.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.28.13)

dvādaśa kṣatriyasya vā purohitasya vā | survaṃ vai tadyadvādaśa survaṃ  
tadyatkṣatriyo vā purohito vā

### [28.11-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.28.11-2)

etadvai devāḥ- yañcainānadveṣṭa, yañcādviṣuḥ-tamasmā'annaṃ kṛtvā-aṇyadadhuḥ | tenainamaprīṇan | annamahaitasyābhavat | adahaddha devānāṃ pāpmānam | tathaivaitadyajamāno-yañcaivaṃ dveṣṭi, yaṃ ca dveṣṭi-tamasmā'annaṃ  
kṛtvā-apidadhāti | tenainaṃ prīṇāti | annamahaitasya bhavati | dahatyu yajamānasya pāpmānam

### [28.12-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.28.12-2)

tā etā ekādaśādadhāti | akṣatriyasya vā'purohitasya vā | asarvaṃ vai tad yadekādaśa | asarvaṃ  
tad yadakṣatriyo vā'purohitā vā

### [28.13-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.28.13-2)

dvādaśa kṣatriyasya vā purohitasya vā | sarvaṃ vai tad-yadvādaśa | sarvaṃ tad-yat kṣatriyo vā  
purohito vā

### [28.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.28.14)

' purohita̍syā̱dadhā̍ti | sa̱m̐śi̍tamme̱ brahma̍ sa̱m̐śi̍taṃ vī̱rya̍ ba̱lam  
m̐śitaṃ kṣa̱traṃ ji̱ṣṇu ya̱syāha̱masmi̍ purohi̍taḥ || iti̱ tada̍sya̱ brahma̍ ca kṣa̱traṃ  
sum̐śya̍ti

### [28.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.28.15)

(tyu) atha kṣatriyasya | ( syo ) ude̍ṣāṃ bā̱hū'ati̍ra̱muddurvvacò'atho  
balam || kṣi̱ṇomi̱ brahma̍ṇā'mitrā̱nnunnayā̍mi̱ svām̐||'a̱hamiti̱ yathai̍va kṣiṇuda̍mitrā̱nnunnaye̍tsvāne̱vame̱tadāhā̱he tvevaite'ādadhyāda̱yaṃ vā̱'agni̱rbrahma̍ ca  
traṃ cema̱mevaitada̱gnime̱tābhyā̍mu̱bhābhyā̍m̐̍ sami̱nddhe brahma̍ṇā kṣatreṇa ca

### [28.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.28.16)

tāstrayo̍daśa sampadyante | trayodaśa māsāḥ saṃvvatsaraḥ saṃvvatsaro'gniyā̍vānagniryāvatyasya mātrā tāva̱tainametadannena prīṇāti

### [28.17](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.28.17)

prādeśamātryo bhavanti | prādeśamātro vai gurbho viṣṇurannametadātmasammitenaivainametada̱nnena prīṇāti yadu vā'ātmasammitamannaṃ tadavati tanna̱ hinasti  
yadbhūyo hinasti tadyatkanīyo na tadavati tiṣṭhannādadhāti tasyopari  
bandhuḥ svāhākāreṇa reto vā'iduhum̐ siktamuyamagnirusmindyutkāṣṭhānyasvāhākṛtānyabhyāda̱dhyādvidham̐syādvainaṃ tā yutsamidhastena ṣāhutayo yudu  
svāhākāreṇa tenānnamannam̐ hi svāhākārastatho hainaṃ na hinasti

### [28.16-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.28.16-2)

tāstrayodaśa sampadyante | trayodaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ | saṃvatsaro'gniḥ | yāvānagniryāvatyasya mātrā  
tāvatainametadannena prīṇāti

### [28.17-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.28.17-2)

prādeśamātryo bhavanti | prādeśamātro vai garbho viṣṇuḥ | annametat | ātmasammitenaivainametadannena  
prīṇāti | yadvai vā'ātmasammitamannam-tadavati | tanna hinasti | yadbhūyo-hinasti tat | yatkanīyo-na tadavati | tiṣṭhannādadhāti | tasyopari bandhuḥ | svāhākāreṇa | reto vā'idaṃ siktamayamagniḥ | tasminyat kāṣṭhānyasvāhākṛtānyabhyādadhyād-hiṃsyādvainam | tā yat samidhaḥ-tena  
nāhutayaḥ | yadu svāhākāreṇa-tenānnam | annaṃ hi svāhākāraḥ | tatho hainaṃ na hinasti

## Linked texts (3)

- [Mādhyandina](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha*madhyandina.6.6.3.1) — Sanskrit
- [Mādhyandina (ed. Shuklayajurveda)](https://indike.org/pramana/in.veda.samhita.suklayajur*vajasaneyi*madhyandina*shuklayajurveda.11.80) — Sanskrit
- [Kāṇvīya Śatapathabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.kanviyasatapathabrahmana.43.13) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.28](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.citikanda.28) · Pramāṇa
