<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.31 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Vedic Literature](https://indike.org/pramana/in.veda) › [Brāhmaṇas (ritual exegesis)](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana) › [Śatapathabrāhmaṇa](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha) › [Citikanda](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda) › 31

# Citikanda 31

Citikāṇḍa 31

- **Language:** Sanskrit

### [31.1](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.31.1)

iti pañcamaprapāṭhake prathamaṃ brāhmaṇam || 6|5

### [31.1-2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.31.1-2)

( 7-1 )  
taṃ tiṣṭhanpratimuñcate | ( te'sau ) asau vā āditya 'eṣa rukmastiṣṭhatīva vā 'asāvādityo'tho tiṣṭhanvai vīryyavattara'udaṅprāṅtiṣṭhaṃstasyokto bandhuḥ

### [31.2](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.31.2)

( ha̍ ) dṛśāno rukma 'urvyā vyadyauditi | dṛśyamāno hyeṣa rukma 'urvyā  
vidyotate duma̍rṣamāyuḥ śriye rucāna 'iti durmaraṃ vā'etasyāyuḥ śriyo  
'eṣa rocate'gniramṛto 'abhavadvayobhiriti sarvairvā'eṣa vyobhiramṛto'bhavadyadenaṃ dyaurajanayaditi dyaurvā'etamajanayatsuretā 'iti suretā hyeṣāhya  
yusyā' eṣa retaḥ

### [31.3](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.31.3)

( to'thai ) athainampiṇḍvābhyāṃ parigṛhṇāti | naktoṣāsā samanasā  
virūpe' ityahorātre vai naktoṣāsā samanasā virūpe dhāpayete śiśumekam̐  
samīcī 'iti yadvai kiñcāhorātrayostainaita̱tsamyacī dhāpayete dyāvākṣāmā  
rukmo 'antarvibhātīti harannaitadyajurjapatīme vai dyāvāpṛthivī dyāvākṣāmā  
te'eṣa 'antarrā vibhāti tasmādetaddharañjapedyajurrjjapati devā'agniṃ dhārayandraviṇodā'iti parigṛhya nidadhāti prāṇā vai devā draviṇodāsta'etamagma'evumadhārayaṃstathaivaiainametaddhārayati

### [31.4](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.31.4)

( nyu ) atha śikyapāśaṃ pratimuñcate | viśvā rūpāṇi pratimuñcate kaviritsau vā'ādityaḥ kavirviśvā rūpā śikyaṃ prāsāvīdbhadraṃ dvipade catuṣpada 'ityudyanvā'eṣa dvipade ca catuṣpade ca bhadraṃ prūsauti vi nākamakhyatsavi̱tā vare̍ṇya̱' iti svargo vai loko nākasta̱mevai' udya̱nnevānu̱vipa̍śyatyanu̱  
prayāṇamu̱ṣaso vi̱rājītyuṣā vā'a̱gre vyucchati tasyā'eṣa vyu̍ṣṭiṃ vi̱rājannanūde̍ti

### [31.5](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.31.5)

(tyu) athainama̱to vi̱kṛtyā vi̱karoti ! (tī) idamevaita̱dretaḥ siktaṃ  
vi̱karoti tasmādyonau̱ retaḥ siktaṃ vi̱kriyate

### [31.6](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.31.6)

supa̱rṇo'si garutmā̍niti | vīryyaṃ vai supa̱rṇo garutmā̱nvīryyeṇaivaitametada̱bhisaṃskaroti trivṛtte śira'iti trivṛtamasya stomarthaṃ śiraḥ karoti gāya̱traṃ  
cakṣuriti gāyatraṃ cakṣuḥ karoti bṛhadrathantare pakṣāviti bṛhadrathantare pakṣau  
karoti stoma 'ātmeti stomamātmānaṃ karoti pañcavim̐śaṃ chandām̐syaṅgānīti cchandām̐si vā'etasyāṅgāni yajūṃṣi nāmeti yadenamagnirityācakṣate tadasya yajūṃṣi nāma sāma te tanūrvāmadevyamityātmā vai  
tanūrātmā te tannvāmadevyamityetadyajñāyajñiyaṃ pucchamiti yajñāyajñiyaṃ  
pucchaṃ karoti dhiṣṇyāḥ śaphā 'iti dhiṣṇyairvā'eṣo'smim̐lloke pratiṣṭhitaḥ suparṇo'si garutmāndivaṃ gaccha svaḥ pateti tadenam̐ suparṇaṃ garutmantaṃ  
kṛtvā''ha devānāccha svargaṃ lokaṃ pateti

### [31.7](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.31.7)

taṃ vā 'e̱tam | (m ) atra̍ pakṣapuccha̱vanta̍ṃ vi̱karo̍ti yādṛgvai yonau̍  
reto vi̱kriya̍te tādṛgjāyate tadya̱detamatra̍ pakṣapuccha̱vanta̍ṃ vi̱karo̍ti̱ tasmā̍ḍeṣo'mutra̍ pakṣapuccha̱vāñjāyate

### [31.8](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.31.8)

tadham̐ haike | (ka') e̱tayā vi̱kṛtyā̍'bhimantryā̱nyaum̐ citiṃ cinvanti  
droṇacitaṃ vā̱ ratha̍cakracitaṃ vā kaṅkacitaṃ vā̱ prau̍gacitaṃ vobha̱yataḥpraugaṃ vā  
samuhyapurīṣaṃ vā na tathā kuryādyathā pakṣapuccha̱vanta̱ṃ garbha̍ṃ parivṛścettādṛktattasmāde̱natham̐ suparṇacitameva̍ cinuyāt

### [31.9](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.31.9)

( t ) tametayā vikṛtya | ( tye ) ita 'ūrdhvaṃ prāñcaṃ pragṛhṇātyasau  
vā'āditya 'eṣo'gniramuṃ tadādityamita 'ūrdhvaṃ prāñcaṃ dadhāti tasmādasāvāditya ' ita ' ūrdhvaḥ prāṅ dhīyate parobāhu pragṛhṇāti parobāhu hyeṣa'ito'thainamupāvaharati tamupāvahṛtyoparinābhi dhārayati tasyokto bandhuḥ

### [31.10](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.31.10)

( 3 ) atha viṣṇukamānkramate | (ta') etadvai devā viṣṇurbhūtvemām̐llokānkramanta yadviṣṇurbhūtvā'kramanta tasmādviṣṇukamāstathaivaitadyajamāno  
viṣṇurbhūtvemām̐llokānkramate

### [31.11](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.31.11)

sa yaḥ sa̍ vi̱ṣṇurya̱jñaḥ saḥ | sa yaḥ sa ya̱jño'ya̱meva sa yo̱'yama̱gnirukhāyā̱me̱tame̱va taddevā̍'ā̱tmāna̍ṃ kṛ̱tvemām̐llo̱kāna̍kramanta tathai̱vaitadyaja̍māna 'e̱tame̱vātmāna̍ṃ kṛ̱tvemām̐llo̱kānkramata̍

### [31.12](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.31.12)

( ta' ) uda̱ṅ prāṅ tiṣṭha̍n | ( nne ) e̱tadvai tatpra̱jāpa̍tirviṣṇukra̱mairuda̱ṅ  
prāṅ tiṣṭha̱nprajā̍'asṛjata tathai̱vaitadyaja̍māno vi̱ṣṇukra̱mairuda̱ṅprāṅtiṣṭha̍n  
pra̱jāḥ sṛ̍jate

### [31.13](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.31.13)

viṣṇoḥ kramo̱'sīti̍ | vi̱ṣṇurhi bhū̱tvā krama̍te sapatna̱heti̍ sapatnā̱nhvātra̍  
hanti gāya̱traṃ chanda̱'āra̍roheti gāya̱traṃ chanda̱ 'ā̍rohati pṛthi̱vīmanu̱ viva̍masveti̍ pṛthi̱vīmanu̱ vi̱krama̍te prahara̍ti pādaṃ krama̍ta 'ū̱rdhvama̱gnimudgṛhṇā̱tyū̱rdhvo hi roha̍ti

### [31.14](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.31.14)

viṣṇoḥ kra̱mo'sīti̍ | viṣṇurhi bhūtvā kra̍mate'bhimāti̱hetya̍bhimātīrhyatra hanti traiṣṭubhaṃ chanda̱'āroheti̱ traiṣṭubhaṃ chanda̱'ārohatya̱ntarikṣa̱manu̱ vikramasvetya̱ntarikṣa̱manu̱ vikra̍mate prahara̍ti pādaṃ kramata 'ū̱rdhvama̱gnimudgṛhṇātyū̱rdhvo hi roha̍ti

### [31.15](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.31.15)

viṣṇoḥ kra̱mo'sīti̍ | viṣṇurhi bhūtvā kra̍mate'rātī̱yato hantetya̍rātīyato hyatra hanti jāgataṃ chanda̱'āroheti̱ jāgataṃ chanda̱'ārohati diva̱manu̱  
vikra̍masveti diva̱manu̱ vikra̍mate praha̍rati pādaṃ kramata 'ū̱rdhvama̱gnimudgṛhṇātyū̱rdhvo hi roha̍ti

### [31.16](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.31.16)

viṣṇoḥ kra̱mo'sīti̍ | vi̱ṣṇurhi bhūtvā kra̱mate śatrūya̱to ha̱nteti śatrūya̱to hyatra hantyānuṣṭubhaṃ cha̱nda 'ā̱rohetyānuṣṭubhaṃ cha̱nda 'ā̱rohati diśo'nu̱  
vikrama̱sveti̱ sarvā diśo'nu̱ vī̍kṣate na pra̱harati pādaṃ nedimām̐llokānatipraṇa̱śyānī̱tyū̱rdhvamevāgnimudgṛhṇāti sa̱ṃ hyārohati

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.31](https://indike.org/pramana/in.veda.brahmana.satapatha.citikanda.31) · Pramāṇa
