Citikanda 33

Citikāṇḍa 33

Language: Sanskrit

33.1

iti pañcamaprapāṭhake tṛtīyaṃ brāhmaṇam || 6-5-3 || ( 7. 3. )
atha vātsapreṇopatiṣṭhate | (ta') etadvai prajāpatirviṣṇuqamaiḥ prajāḥ
sṛṣṭvā tābhyo vātsapreṇāyuṣyamakarottathaivaitadyajamāno viṣṇuqamaiḥ prajāḥ
sṛṣṭvā tābhyo vātsapreṇāyuṣyaṃ karoti

33.2

sa haiṣu dākṣāyaṇahastaḥ | ( sto ) yadvātsapraṃ tasmādyaṃ jātaṃ kāmayeta
sarvvamāyuriyāditi vātsapreṇainamabhimṛśettasmai jātāyāyuṣyaṃ karoti
tatho ha sa sarvvamāyuretyatha yaṃ kāmayeta vīryyavāntsyāditi vikṛtyainaṃ
purastādabhimantrayeta tatho ha su vīryyavānbhavati

33.3

divaspari prathamaṃ jajñe'agniriti | prāṇo vai divaḥ prāṇādu vā'eṣa prathamamajāyatāsmaddvitīyaṃ pari jātavedā'iti yadenamado dvitīyaṃ puruṣavidho'janayattṛtīyamapsiviti yadenamadastṛtīyamadbhyo'janayannṛmaṇā' ajasramiti
prajāpatirvai nṛmaṇā' agnirajasra 'indhāna 'enaṃ jarate svādhīrityeti yo vā
'enaminddhe sa' enaṃ janayate svādhīḥ

33.4

(vvi) vidmā te'agne tredhā trayāṇīti | (tya) agnirvvāyurāditya 'etāni
hāsya tāni tredhā trayāṇi vidmā te dhāma vimṛtā purutreti yadidaṃ bahudhā
vihiyate vidmā te nāma paramaṃ guhā yaditi yuviṣṭha'iti vā'asya tannāma
paramaṃ guhā vidmā tamutsaṃ yata 'ājaganthetyāpo vā'utso'dbhyo vā'eṣa
prathamamājagāma

33.5

samudre tvā nṛmaṇā 'apsravantariti | prajāpatirvai nṛmaṇā'apsu tvā prajāpatirityetannṛcakṣā'īṃdhe divo'agra'ityagnihi prajāpatirvai nṛcakṣā'āpo
diva'utthastṛtīyaṃ tvā rajasi tasthivāṃsamiti dyaurvvai tṛtīya rajò'pāmupasthe mahiṣā'avavarddhanniti prāṇā vai mahiṣā divi tvā prāṇā 'avavarddhannityetat

33.6

( ttā ) ttā 'etā 'ekavyākhyānāḥ | ( ' ) etamevābhi ttā 'āgneyyastriṣṭubhastā yudāgneyyastenāgniratha yutriṣṭubho yadekādaśa tenendra 'aindrāgno'gniyā̍vānagniyāṃvatyasya mātrā tāvattaivenametadupatiṣṭhata 'indrāgnī vai sarvva
devāḥ sarvvadevatyo'gniyāṃvānagniyāṃvatyasya mātrā tāvattaivenametadupatiṣṭhate

33.5-2

33.6-2

33.7

yadrevu viṣṇukramavātsapre bhavataḥ | (to ) viṣṇukramairvvai prajāpatiriṃ
lokamusṛjata vātsapreṇāgniṃ viṣṇukramairvvai prajāpatirantarikṣamṛsṛjata
vātsapreṇa vāyuṃ viṣṇukramairvvai prajāpatirdivamusṛjata vātsapreṇādityaṃ
viṣṇukramairvvai prajāpatirdiśo'sṛjata vātsapreṇa candramasaṃ viṣṇukramairvvai
prajāpatirbhūtamusṛjata vātsapreṇa bhaviṣyadviṣṇukramairvvai prajāpatirvittamusṛjata vātsapreṇāśāṃ viṣṇukramairvvai prajāpatiraharasṛjata vātsapreṇa rātriṃ
viṣṇukramairvvai prajāpatiḥ pūrvvapakṣānasṛjata vātsapreṇāparapakṣānviṣṇukramairvvai
prajāpatirarddhamāsānasṛjata vātsapreṇa māsānviṣṇukramairvvai prajāpatirṛtūnasṛjata vātsapreṇa saṃvvatsaraṃ tadyadviṣṇukramavātsapre bhavata'etadeva tena sarvvaṃ
sṛjate

33.7-2

yadrevu viṣṇukramavātsapre bhavataḥ | (to ) viṣṇukramairvvai prajāpatiḥ svargaṃ
lokamabhiprāyātsa'etadavasānamapaśyadvātsapraṃ tenāvāsthya'pradāhāya vaddhi
yaddeva viṣṇukramavātsapre bhavataḥ | viṣṇukramairvai prajāpatirimaṃ lokamasṛjata | vātsapreṇāgnim (1)
viṣṇukramairvai prajāpatirantarikṣamasṛjata | vātsapreṇa vāyum (2) | viṣṇukramairvai prajāpatirdivamasṛjata
vātsapreṇādityam (3) | viṣṇukramairvai prajāpatirdiśo'sṛjata | vātsapreṇa candramasam (4) | viṣṇukramairvai prajāpatirbhūtamasṛjata | vātsapreṇa bhaviṣyat (5) | viṣṇukramairvai prajāpatirvittamasṛjata | vātsapreṇāśām (6) | viṣṇukramairvai prajāpatiraharasṛjata | vātsapreṇa rātrim (7) | viṣṇukramairvai prajāpatiḥ pūrvapakṣānasṛjata | vātsapreṇāparapakṣān (8) | viṣṇukramairvai prajāpatirarddhamāsānasṛjata | vātsapreṇa
māsān (9) | viṣṇukramairvai prajāpatirṛtūnasṛjata | vātsapreṇa saṃvatsaram (10) | tad yad viṣṇukramavātsapre bhavataḥ-etadeva tena sarvaṃ sṛjate

33.8

yadveva viṣṇukramavātsapre bhavataḥ | viṣṇukramairvai prajāpatiḥ svargaṃ lokamabhiprāyāt | sa etadavayuktaṃ nu vimucyate pra tuddahyate tathaivaitadyajamāno viṣṇukumairevai svarga lokamabhiprayāti vātsapreṇāvasyati

33.9

sa vai viṣṇukūmānkrāntvā | ( nvvā'tha ) atha tadānīmeva vātsapreṇopatiṣṭhate yathā prayāyātha tadānīmeva vimuñcettādṛktaddevānāṃ vai vidhāmanu
manuṣyāstasmādu heḍamut mānuṣo grāmaḥ prayāyātha tadānīmevāvasyati

33.10

tadvā 'ahorātre'eva viṣṇukūmā bhavanti | ( ntva ) ahorātre vātsapramahorātre'eva tathyātyahorātre kṣemyo bhavati tasmādu heḍamut mānuṣo grāmo'horātre yātvā'horātre kṣemyo bhavati

33.11

sa vā 'arddhameva saṃvvatsarusya viṣṇukramānkrūmate | ( te'rddha ) arddha
vvātsapreṇopatiṣṭhate madhye ha saṃvvatsarusya svargo lokaḥ sa yatkanīyo'rddhātkrameta na haita svargaṃ lokumabhiprāpnuyādatha yadbhūyo'rddhātparāṅṅkaheta
svargaṃ lokumatipraṇuśyedatha yadarddhaṃ krūmate'rddhamupatiṣṭhate tatsamprati svargaṃ
lokumāptvā vimuñcate

33.12

tābhyāṃ vai viparyāsamiti | yuthā mahāntamadhvānaṃ vimoka samaśnuvīta
tādṛktasya vai purastāccopariṣṭāccobhe viṣṇukramavātsapre sumasyantyahrarvai
viṣṇukramā rātrivvātsaprametadvā'idūm̐ sarvvaṃ prajāpatiḥ prajanayiṣyaṃśca
prajanayitvā cāhorātrābhyāmubhayutaḥ paryyagṛhṇāttathaivaitadyajamāna 'idūm̐ sarvvaṃ
prajanayiṣyaṃśca prajanayitvā cāhorātrābhyāmubhayutaḥ parigṛhṇāti

33.13

tudāhuḥ | ( rya ) yudahārhaviṣṇukramā gutrirvvātsapramuthobhe'evāhanbhavato na
rātryāṃ kathamusyāpi rātryāṃ kṛte bhavata 'hutyetadvā'ene'ado dīkṣamāṇaḥ
purastādaparā'ubhe samasyati gutrirhaitadyudaparāhna 'thaina'etutsannivapsyunnupariṣṭātpūrvāhna'ubhe samasyatyurhaitadyutpūrvāhna 'evumu hāsyobhe'evāhan
kṛte bhavata ' ubhe rātryām

33.14

(tham̐)sa yadahaḥ sannivapsyantsyāt| (tta) tadahaḥ prātarudita 'āditye bhasmaiva
prathamamudrupati bhasmoddhṛtya vyācaṃ visṛjate vyācaṃ visṛjya samidhamādadhāti samidhamādhāya bhasmāpo'bhyavaharati yathaiva tsyābhyavaharaṇaṃ tathā'pādāya bhasmanaḥ pratyetyokhāyāmopyaupatiṣṭhate'tha prāyaścittī karoti

33.15

sa yadi viṣṇukramīyamahaḥ syāt | (dvi ) viṣṇukramānkrāntvā vātsapreṇopatiṣṭhe̱thātha yadi vātsapratīyaṃ vātsapreṇopasthāya viṣṇukramānkrāntvā
vātsapramantataḥ kuryānna viṣṇukramānantataḥ kuryādyathā prayāya na vimuñcettādṛktadatha yadvātsapramantataḥ karoti pratiṣṭhā vai vātsapraṃ yathā pratiṣṭhāpayedavasāyayettādṛktattasmādvātsapramevāntataḥ kuryāt

Linked texts (2)

Mādhyandina — Sanskrit
Kāṇvīya Śatapathabrāhmaṇa — Sanskrit